UBUSHINJACYAHA v. 2Lt.SEYOBOKA
The appeal lacked merit because the conviction was based on credible evidence, minor contradictions did not affect reliability, no acts were attributed to the defendant after leaving Rwanda, the request to summon Rusanganwa Modeste was not properly raised previously, and civil claimants are entitled to additional...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA/GEN 00006/2022/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha bwa Gisirikare; Defendant: 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka; Civil Claimant: Kalisa Emmanuel; Civil Claimant: Uwindatwa Consolée; Civil Claimant: Ntamakemwa Yvonne
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 28 November 2025
- Case Number
- RPAA/GEN 00006/2022/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed
- Legal Topics
- Genocide, Crimes Against Humanity, Evidence Assessment, Witness Credibility, Damages, Procedural Fairness
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha bwa Gisirikare
Prosecution
2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka
Defendant
Kalisa Emmanuel
Civil Claimant
Uwindatwa Consolée
Civil Claimant
Ntamakemwa Yvonne
Civil Claimant
Procedural Posture
Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether contradictions in witness testimony undermine conviction
- 2 Whether defendant was convicted for acts committed after leaving Rwanda
- 3 Whether failure to summon defense witness Rusanganwa Modeste was error
Ratio Decidendi
The appeal lacked merit because the conviction was based on credible evidence, minor contradictions did not affect reliability, no acts were attributed to the defendant after leaving Rwanda, the request to summon Rusanganwa Modeste was not properly raised previously, and civil claimants are entitled to additional legal fees.
Court Disposition
appeal dismissed
Orders
- Conviction and life imprisonment upheld
- Permanent deprivation of civil rights upheld
Full Case Text
Judgment text and source record
54 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v. 2Lt.SEYOBOKA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-11-28 - Case/document no.: RPAA/GEN 00006/2022/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v. 2Lt.SEYOBOKA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA/GEN 00006/2022/CA (Gakwaya, P.J., Tugireyezu na Mukamurenzi, J.) 28 Ugushyingo 2025] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha – Ubuhamya – Ukwivuguruza ku tuntu duto k’umutangabuhamya – Bitewe n’igihe kinini kiba gishize hagati y’igihe umutangabuhamya atangiye ubuhamya n’igihe ibikorwa atangiye ubuhamya byakorewe, ukwivuguruza ku tuntu dutoya k’umutangabuhamya cyangwa hagati y’abatangabuhamya ntibitesha agaciro ubuhamya batanga. Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha – Ubuhamya – Ihame ku birebana n’ubuhamya ni uko umutangabuhamya avuga mu Rukiko ibyo yiboneye cyangwa ibyo yumvise mu buryo butaziguye, ko Urukiko rwonyine rusuzuma mu bushishozi icyizere cyangwa ireme bukwiye guhabwa, ko harebwe ububasha bw’Urukiko bwo gusuzuma mu bwigenge no mu bushishozi bwarwo ibimenyetso byose rwashyikirijwe, harebwe na none intego y’amategeko y’ibimenyetso (objectif du droit de la preuve) yo gushakisha ukuri, Inkiko zemera ibimenyetso biziguye (preuve indirecte) cyangwa ibimenyetso bishingiye ku mabwire iyo byizewe (preuve par ouï-dire), bivuze ko ari ihame ko ubuhamya butaziguye cyangwa ubuhamya buziguye bwemewe iyo bwizewe . Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha – Ubujurire – Umuburanyi ntashobora kunenga urubanza rujuririrwa kubyo atagaragaje cyangwa ataburanishije, ndetse atasabye ku rwego rwabanje ku birebana n’ibikorwa aregwa. Incamake y’ikibazo: 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka nyuma yuko afashwe n’inzego z’umutekano z’igihugu cya Canada yari yarahungiyemo zikamugarura mu Rwanda, yakurikiranyweho n’Ubushinjacyaha, ibyaha bitandukanye birimo kuba yaragiye mu bikorwa bitegura jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 no kuyobora ibitero byishe Abatutsi mu Karere ka Nyarugenge, mu Murenge wa Rugenge, Akagari ka Kiyovu, by’umwihariko kuri bariyeri zitandukanye zari ahitwa mu Kiyovu cy’abakire n’icy’abakene, muri Sainte Famille, muri Saint Paul, muri Centre d'Enseignement de Langue Africaine (CELA), ndetse n’ubwicanyi bwakorewe uwitwa Umulisa Francine n'abo mu muryango we, akanakekwaho guha amabwiriza no kwigisha imbunda Interahamwe. Ibyo byatumye bumuregera Urukiko rwa Gisirikare bumukurikiranyeho icyaha cya jenoside, ubufatanyacyaha mu gukora jenoside n’icyaha cyo kurimbura imbaga nk’icyaha cyibasiye inyokomuntu. 2Lt. Mu kuburana kwe, yaburanye ahakana ibyaha aregwa. Urukiko rwa Gisirikare rwaciye urubanza rwemeza ko uregwa ahamwa n'icyaha cya jenoside, icyaha cy'ubufatanyacyaha mu gukora jenocide n'icyaha cyo kurimbura imbaga nk'icyaha cyibasiye inyokomuntu, rumuhanisha igihano cy’igifungo cya burundu, rumutegeka no guha abahohotewe indishyi zose hamwe zingana na 25.050.000 Frw. Uregwa yajuririye mu Rukiko Rukuru rwa Gisirikare avuga ko Urukiko rwa Gisirikare rwamuhamije ibyaha aregwa, nyamara aho ruvuga ko yabikoreye atarahageze, ndetse ko atari no kwica Umulisa Francine nabo mu muryango we, kuko bicwa atari ahari, ahubwo yabaga mu Kigo cya Kanombe.
## Page 2
Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwaciye urubanza rwemeza ko uregwa ahamwa n’icyaha cya jenoside, icyaha cy’ubufatanyacyaha mu cyaha jenoside n’icyaha cyibasiye inyokomuntu, byose bigize impurirane mbonezamugambi y’icyaha cya jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, maze rumuhanisha igifungo cya burundu n’igihano cy’ingereka cyo kwamburwa mu buryo buhoraho uburenganzira mboneragihugu, runamutegeka guha abaregera indishyi zingana na 25.050.000 Frw nk’uko byemejwe ku rwego rwa mbere, akubiyemo amafaranga y’indishyi z’akababaro, ay’igihembo cya Avoka n’ay’igarama batanze baregera Urukiko. Uregwa yajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire avuga ko anenga urubanza rujuririrwa kubera ko rwashingiye ku buhamya bw’abatangabuhamya Nkurikiyinka Jean Bosco na Kamango Emmanuel buvuguruzanya ku byerekeye urupfu rwa Umulisa Francine n’abagize umuryango we n’aho biciwe, aho Nkurikiyinka avuga ko yari kumwe na Kamango kuri barrière, akaba yarumvishije induru, mu gihe Kamango we mu ibazwa rye mu bugenzacyaha avugako yumvishije abigamba ko bishe nyakwigendera basaba ko bajya gushyingura, ubundi akavuga ko umukozi wa nyakwigendera ariwe wababwiye iby’urupfu rwe. Ku byerekeye aho nyakwigendera yaguye, uregwa avuga ko Kamango atabashije kugaragaza nyirizina aho yaguye aho hamwe avuga ko ari mu rugo kwa Seyoboka, ahandi akavuga ko ari kuri Hotel Kiyovu, ahandi akavuga ko ari muri Hotel Kiyovu. Uregwa kandi anenga kuba mu rubanza rujuririrwa Urukiko rwarashingiye ku mvugo z’abantangabuhamya Rongorongo Hussein, Bizimana Jean na Nshimiyimana Saddam Salim bamurega ibikorwa byakozwe ku wa 14/06/1994, kandi icyo gihe yari yaramaze kuva mu Rwanda, ibyo akabona ari ari impamvu yari gutuma ubuhamya bw’abo budashingirwaho mu kumuhamya ibyaha aregwa. Indi mpamvu ye y’ubujurire ishingiye ku kuba Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwarirengagije guhamagaza umutangabuhamya Rusanganwa Modeste, nk’uko yari yabisabye ariko ntibyakorwa. Ubushinjacyaha bwireguye ku mpamvu z’ubujurire buvuga ko mu cyemezo cy’urukiko Rukuru rwa Gisirikare nta hagaragaramo ko Urukiko rwashingiye ku buhamya bwa Nkurikiyinka Jean Bosco ahubwo rwashingiye ku buhamya bwa Kamango. Buvuga kandi ko ubuhamya bwashingiweho bwuzuza ubwatanzwe na Nkurikiyinka mu Bushinjacyaha ko yumvishije induru n’imvugo ya Kamango yuko hari abaje bigamba ko Umulisa Francine bamwishe. Buvuga kandi ko imvugo za Kamango ko nyakwigendera yiciwe kuri Hotel Kiyovu, ubundi muri Hotel Kiyovu ari imvugo zuzuzanya, naho ibyuko nyakwigendera yiciwe mu rugo kwa Seyoboka ntaho bigaragara mu rubanza. Ku bijyanye no kuba Urukiko rwarashingiye ku buhamya bw’abatangabuhamya Rongorongo Hussein, Bizimana Jean na Nshimiyimana Salim Saddam rwashingiyeho kandi hari ibikorwa bamushinja byakozwe ku itariki ya 14/6/1994, kandi icyo gihe atari ahari, Ubushinjacyaha buvuga ko nta shingiro bifite, kuko nta na hamwe abatangabuhamya bavuze ko hari ibikorwa bamubonyemo mu kwezi 6/1994. Ku byerekeye kuba Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwarirengagije guhamagaza umutangabuhamya Rusanganwa Modeste, kandi yari yabisabye, Ubushinjacyaha buvuga ko iyo ari impamvu ije bwa mbere mu bujurire bityo idakwiye kwakirwa, kuko mu batangabuhamya uregwa yasabye ko bumvwa, bamushinjura, nta hagaragaramo Rusanganwa Modeste. Incamake y’icyemezo: 1. Bitewe n’igihe kinini kiba gishize hagati y’igihe umutangabuhamya atangiye ubuhamya n’igihe ibikorwa atangiye ubuhamya byakorewe, ukwivuguruza ku tuntu
## Page 3
dutoya k’umutangabuhamya cyangwa hagati y’abatangabuhamya ntibitesha agaciro ubuhamya batanga. 2. Ihame ku birebana n’ubuhamya ni uko umutangabuhamya avuga mu Rukiko ibyo yiboneye cyangwa ibyo yumvise mu buryo butaziguye, Urukiko rwonyine rusuzuma mu bushishozi icyizere cyangwa ireme bukwiye guhabwa, harebwe ububasha bw’Urukiko bwo gusuzuma mu bwigenge no mu bushishozi bwarwo ibimenyetso byose rwashyikirijwe, harebwe na none intego y’amategeko y’ibimenyetso (objectif du droit de la preuve) yo gushakisha ukuri, Inkiko zemera ibimenyetso biziguye (preuve indirecte) cyangwa ibimenyetso bishingiye ku mabwire iyo byizewe (preuve par ouï-dire), bivuze ko ari ihame ko ubuhamya butaziguye cyangwa ubuhamya buziguye bwemewe iyo bwizewe. 3. Umuburanyi ntashobora kunenga urubanza rujuririrwa kubyo atagaragaje cyangwa ataburanishije, ndetse atasabye ku rwego rwabanje ku birebana n’ibikorwa aregwa. Ubujurire nta shingiro bufite. Urubanza rwajuririwe ruhindutse gusa ku birebana n’indishyi. Nta mategeko yashingiweho Imanza zifashishijwe: RPAA/GEN 00001/2022/CA; Ubushinjacyaha vs Munyakayanza Jean de Dieu rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/05/2025; RPAA/GEN00009/2019/CA; Ubushinjacyaha vs KABILIMANA Jean Damascène rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 16/10/2020; RPAA/GEN 00004/2020/CA; Ubushinjacyaha vs BIRINDABAGABO Jean Paul rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 8/4/2022; RPA/GEN 00001/2021/CA; Ubushinjacyaha vs NTAGANZWA Ladislas rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 3/3/2023; RPA/Gen 00001/2024/CA; Ubushinjacyaha vs TWAGIRAYEZU Wenceslas rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/7/2024; RPAA/Gén 00001/2021/CA; Ubushinjacyaha vs MUGAMBI Jean Baptiste rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/2/2025; RPAA/Gén 00002/2018/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/7/2023, Ubushinjacyaha buburana na TWAHIRWA François; RPA 00005/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/3/2025, haburana Ubushinjacyaha na Rubayiza Jean-Baptiste; RPAA 00059/2021/CA rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 23/2/2024, haburana Ubushinjacyaha na Bahati Havugiyaremye Athanase. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA
## Page 4
[1] Kubera kubeshya imyirondoro ye ahisha ko yari umusirikare mu ngabo za ex-Forces Armées Rwandaises (FAR), 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yafashwe n’inzego z’umutekano z’igihugu cya Canada yari yarahungiyemo zimugarura mu Rwanda, ahageze ahita afatwa n’inzego z’Ubushinjacyaha kuko yakekwagaho gukora ibyaha bitandukanye, birimo kuba yaragiye mu bikorwa bitegura jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 no kuyobora ibitero byishe Abatutsi mu Karere ka Nyarugenge, mu Murenge wa Rugenge, Akagari ka Kiyovu, by’umwihariko kuri bariyeri zitandukanye zari ahitwa mu Kiyovu cy’abakire n’icy’abakene, muri Sainte Famille, muri Saint Paul, muri Centre d'Enseignement de Langue Africaine (CELA), ndetse n’ubwicanyi bwakorewe uwitwa Umulisa Francine n'abo mu muryango we, akanakekwaho guha amabwiriza no kwigisha imbunda Interahamwe. [2] Ubushinjacyaha bwa Gisirikare bwareze 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka mu Rukiko rwa Gisirikare, bumukurikiranyeho icyaha cya jenoside, ubufatanyacyaha mu gukora jenoside n’icyaha cyo kurimbura imbaga nk’icyaha cyibasiye inyokomuntu. 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yaburanye ahakana ibyaha aregwa. [3] Mu rubanza RP/GEN 0001/17/TM rwaciwe ku wa 04/02/2019, Urukiko rwa Gisirikare rwemeje ko 2 Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka ahamwa n'icyaha cya jenoside, icyaha cy'ubufatanyacyaha mu gukora jenocide n'icyaha cyo kurimbura imbaga nk'icyaha cyibasiye inyokomuntu, rumuhanisha igihano cy’igifungo cya burundu, rumutegeka no guha abahohotewe indishyi zose hamwe zingana na 25.050.000 Frw. [4] Mu gufata icyemezo, Urukiko rwashingiye ku kuba hari abatangabuhamya bemeza ko bafatanyije na 2 Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka gukora icyaha cya jenoside barimo Rongorongo Hussein, Bizimana Jean wari Burugumestre wa Komine ya Nyarugenge na Kamango Emmanuel wari ukuriye bariyeri yari imbere ya Hoteli Kiyovu n’abandi benshi bavuga ko bahuriye mu bikorwa bya jenoside yakorewe Abatutsi no mu nama zitandukanye zitegura jenoside zabereye kwa Mukandutiye Angelina wari Inspectrice w’amashuri abanza muri Komine ya Nyarugenge. [5] 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yajuririye Urukiko Rukuru rwa Gisirikare avuga ko impamvu nyamukuru zamuteye kujurira ari ebyiri: a) Urukiko rwa Gisirikare rwamuhamije ibyaha aregwa, nyamara kuva tariki 6/4 kugeza mu mpera z’ukwezi kwa 5/1994 atigeze agera mu Kiyovu cy’abakene n’icy’abakire havugwa ko hakorewe ibyaha aregwa, by’umwihariko muri Sainte Famille, muri Saint Paul no muri Centre d'Enseignement de Langue Africaine (CELA), kandi bikaba bitaranashobokaga ko ahagera aje guha interahamwe amabwiriza yo kwica Abatutsi cyangwa abonane n'interahamwe zabaga kwa Mukandutiye Angelina kandi atari azi aho ziba, ko atari no kwica Umulisa Francine nabo mu muryango we, kuko bicwa atari ahari, ahubwo yabaga mu Kigo cya Kanombe.
b) Urukiko rwa Gisirikare rwamuhamije ibyaha aregwa, nyamara yararugaragarije ko abatangabuhamya bamurega bamwibeshyeho, bakamwitiranya n'uwitwa Lt. Claude wakoze jenoside yakorewe Abatutsi mu Kiyovu, no kuba Urukiko rutarahaye agaciro
## Page 5
ubuhamya bwa Nshimiyimana Saddam Salim waruhamirije ko azi neza Lt. Claude utandukanye na 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka. [6] Mu rubanza RPA/GEN 001/2019/HC/MHC rwaciwe ku wa 03/12/2021, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwemeje ko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka ahamwa n’icyaha cya jenoside, icyaha cy’ubufatanyacyaha mu cyaha jenoside n’icyaha cyibasiye inyokomuntu, byose bigize impurirane mbonezamugambi y’icyaha cya jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, maze rumuhanisha igifungo cya burundu n’igihano cy’ingereka cyo kwamburwa mu buryo buhoraho uburenganzira mboneragihugu, runamutegeka guha abaregera indishyi zingana na 25.050.000 Frw nk’uko byemejwe ku rwego rwa mbere, akubiyemo amafaranga y’indishyi z’akababaro, ay’igihembo cya Avoka n’ay’igarama batanze baregera Urukiko. [7] Mu gufata icyemezo, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rushingiye ku buhamya bwatanzwe na Bizimana Jean, Rongorongo Hussein, Nshimiyimana Salim Saddam, Mukandutiye Angelina, Rekeraho Jonathan, Kamango Emmanuel na Gasasira Ali Ahmed Saddam, rwasobanuye ko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka atashoboye kugaragariza Urukiko ibimenyetso by’aho yari ari ku matariki aregwaho gukora ibyaha ashinjwa, ko atanabashije kugaragaza imyirondoro yuzuye y’uwitwaga “Lt. Claude” avuga ko yari interahamwe bamwitiranyije nawe. [8] 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka ntiyishimiye imikirize y’urubanza ajuririra Urukiko rw’Ubujurire, avuga ko anenga urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare kubera ko rwashingiye ku buhamya bwa Nkurikiyinka Jean Bosco na Kamangu Emmanuel buvuguruzanya ku byerekeye ubwicanyi bwakorewe Umulisa Francine n’umuryango we n’aho biciwe, kuba kandi rwarashingiye ku mvugo z’abantangabuhamya Rongorongo Hussein, Bizimana Jean na Nshimiyimana Saddam Salim bamurega ibikorwa byakozwe ku wa 14/06/1994, kandi icyo gihe yari yaramaze kuva mu Rwanda no kuba rwarirengagije guhamagaza umutangabuhamya Rusanganwa Modeste, nk’uko yari yabisabye ariko ntibyakorwa. [9] Uhagarariye Ubushinjacyaha bwa Gisirikare avuga ko ubujurire bwa 2Lt. Henri Jean- Claude Seyoboka nta shingiro bufite, kuko Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwasobanuye ko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka, waburanishije ingingo ya sinari mpari, atashoboye kugaragaza ibimenyetso by’aho yari mu matariki aregwaho ko yakoze ibyaha ashinjwa. Ku bijyanye n’ingingo yavugaga ko bamwibeshyeho, bamwitiranya n’undi Lt. Claude wari interahamwe wari utuye ku gasoko ka Bwahirimba, urwo Rukiko rwasobanuye ko abatangabuhamya bagaragaje ko bamuzi neza, kandi ko nta bimenyetso yatanze bigaragaza ko uwo muntu yabayeho. Akomeza avuga ko harebwe ibiteganywa n’ingingo ya 183 y‘Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, nta kosa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka agaragaza ryaba yarakozwe n‘Urukiko Rukuru rwa Gisirikare, ahubwo ingingo yaburanishije mu Nkiko za gisirikare ari zo yagize ubujurire mu Rukiko rw‘Ubujurire. [10] Naho abaregera indishyi bavuga ko ubujurire bwa 2Lt. Henri Jean Claude Seyoboka budakwiye guhabwa ishingiro, ko ahubwo hagumishwaho indishyi zari zatanzwe mu rubanza rujuririrwa, hakiyongeraho amafaranga y’igihembo cya Avoka angana na miliyoni imwe (1.000.000 Frw) kuri uru rwego kuko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka akomeje kubashora mu manza ahakana ibyaha ashinjwa kuba yarakoze.
## Page 6
[11] Urubanza rwahawe RPA/GEN 00006/2022/CA, iburanisha rishyirwa ku wa 06/10/2025, 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yunganiwe na Me Mukakarangwa Delphine, Ubushinjacyaha bwa Gisirikare buhagarariwe na Kayihura Kagiraneza Lievin, abaregera indishyi bahagarariwe na Me Nyangezi Bonane. [12] Mu iburanisha ryo ku wa 6/10/2025, uhagarariye Ubushinjacyaha yatanze inzitizi, asaba ko ubujurire bwa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka butakirwa kubera gutsindwa mu Nkiko zombi zibanza hashingiwe ku mpamvu zimwe. Asobanura ko mu Rukiko rwa Gisirikare, yaburanye avuga ko ku matariki avugwa atageze aho ibyaha aregwa byakorewe n’uko bamwitiranyije n’uwitwa Lt. Claude, kandi ko ibyo ari byo byongeye gusuzumwa mu Rukiko Rukuru rwa Gisirikare. Uru Rukiko rufata icyemezo cyo gusubika iburanisha ku wa 15/10/2025 kugira ngo Ubushinjacyaha busobanure iyo nzitizi mu mwanzuro, n’uregwa abone umwanya uhagije wo kuyireguraho. [13] Mu iburanisha ry’urubanza ryimuriwe ku wa 15/10/2025, nyuma yo kumva icyo ababuranyi bavuga ku nzitizi yatanzwe n’Ubushinjacyaha busaba kutakira ubujurire bwa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka kubera gutsindwa mu Nkiko zombi zibanza ku mpamvu zimwe, Urukiko rw’Ubujurire rwafatiye icyemezo mu ntebe, rwemeza ko inzitizi yatanzwe n’Ubushinjacyaha bwa Gisirikare nta shingiro ifite, kubera impamvu zikurikira:
a) Ku bijyanye n’imiburanire ya sinarimpari (alibi), Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwashingiye ku buhamya bwa Mukandutiye Angelina, ubwa Nshimiyimana Saddam Salim, ubwa Rtd. Lt. Callixte Kanamugire, ubwa Seyoboka Honoré Jean-Luc, imvugo bwite za 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka, inyandiko yatazwe mu Rukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda (ICTR) n’inyandiko y’umutangabuhamya igaragaza ko uregwa yari umunyeshuri atari ku kazi. Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwanasobanuye ko kuba yari afite imfunguzo z’uburuhukiro (morgue) bitari kumubuza kujya aho ashaka ahubwo byumvikanisha ko yari afite uburyo bw’imigendere, hamwe n’igitinyiro. Iri sesengura rigaragara mu gace ka 33 kugeza ku ka 38, rikaba ntaho rigaragara mu rubanza rwaciwe n’Urukiko rwa Gisirikare.
b) Ku ngingo ijyanye n’uko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yaba yaritiranyijwe n’uwitwa Lt. Claude, Urukiko rwa Gisirikare n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare ntizashingiye ku mpamvu zimwe kuko uretse abatangabuhamya bashingiweho ku rwego rwa mbere, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwanashingiye ku buhamya bwa Nshimiyimana Saddam Salim n’ubwa Mukandutiye Angelina, bagaragaje ko uwazaga mu Kiyovu kureba interahamwe no kuri bariyeri kuri Peyaje (péage) ari 2Lt. Henri Jean-Claude
## Page 7
Seyoboka, runashingira ku kuba 2Lt. Henri Jean Claude Seyoboka ataragaragaje umwirondoro wa Lt. Claude avuga ko bamwitiranyije nawe.
Urukiko rwemeje ko urubanza rugomba gukomeza kuburanishwa mu mizi. [14] Hashingiwe ku miburanire y’ababuranyi, mu rubanza harasuzumwa ibibazo bikurikira: a) Kumenya niba Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwarashingiye ku buhamya bwa Nkurikiyinka Jean Bosco na Kamango Emmanuel kandi bivuguruza, bakanavuguruzanya; b) Kumenya niba Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwarashingiye ku buhamya bwa Rongorongo Hussein, Bizimana Jean na Nshimiyimana Salim Saddam bashinja 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka kugira uruhare mu bikorwa byakozwe ku wa 14/06/1994 yaramaze kuva mu gihugu. c) Kumenya niba Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwarirengagije guhamagaza umutangabuhamya Rusanganwa Modeste; d) Kumenya niba abaregera indishyi bakwiye guhabwa amafaranga y’igihembo cya Avoka basaba.
II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1) Kumenya niba Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwarashingiye ku buhamya bwa Nkurikiyinka Jean Bosco na Kamango Emmanuel kandi bivuguruza, bakanavuguruzanya. [15] 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka n’umwunganira banenga ko Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwemeje ko yagize uruhare mu kwica Umulisa Francine n’abo umuryango we rushingiye ku buhamya bwa Nkurikiyinka Jean Bosco na Kamango Emmanuel bivuguruza, bakanavuguruzanya. Basobanura ko Nkurikiyinka Jean Bosco avuga ko yari kumwe na Kamango Emmanuel kuri bariyeri mu Kiyovu cy’abakire, ariko ku byerekeye iyicwa rya Umulisa Francine n’umuryango we bakavuga ibintu bitandukanye, kuko mu nyandikomvugo yo mu Bugenzacyaha (C. 162), Nkurikiyinka Jean Bosco yavuze ko icyatumye bava kuri bariyeri ari induru bumvise, naho Kamango Emmanuel abajijwe uburyo yamenyemo iby’urupfu rwabo (C. 89- 90 inyandikomvugo yo ku wa 26/10/2000), yasubije ko Lambert n’umuzamu wabo baje kuri barrière bigamba ko bishe Umulisa Francine, basaba abantu bajya gushyingura, ahandi akavuga ko umwana wakoreraga nyakwigendera ari we wabasobanuriye ko Umulisa Francine yiciwe kwa Seyoboka (C. 91). [16] Banavuga ko umutangabuhamya witwa Nkurikiyinka Jean Bosco avuga ko imibiri y’abishwe bo mu muryango wa Umulisa Francine yasanzwe imbere y’irembo ryo kwa Seyoboka (C. 163), ko mu bantu bari kumwe bajya kureba abishwe harimo Kamango Emmanuel; mu gihe uyu mu mvugo ze, avuga ko atavuye kuri bariyeri. Bavuga kandi ko abo batangabuhamya bagombye kuba basobanura ibyabereye kuri bariyeri bariho n’iby’iyicwa rya Umulisa Francine
## Page 8
n’umuryango we mu buryo bumwe, kuko niba Nkurikiyinka Jean Bosco yarumvise induru na Kamango Emmanuel yagombye kuba yarayumvise, cyangwa bagahuriza ku kuba 2Lt. Henri Jean- Claude Seyoboka n’abo bari kumwe baragiye kuri bariyeri bakigamba ko bamaze kwica umuntu, ko kuba batabivuga kimwe bigaragaza ko imvugo zabo zivuguruzanya. [17] 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka n’umwunganira bavuga kandi ko Kamango Emmanuel yabajijwe inshuro eshatu agenda yivuguruza ku hantu Umulisa Francine n’umuryango we biciwe, kuko ubwa mbere abazwa mu mwaka wa 2000 yavuze ko biciwe mu rugo kwa Seyoboka, abazwa mu mwaka wa 2016, avuga ko biciwe imbere ya Hôtel Kiyovu, naho mu mwaka wa 2017, avuga ko biciwe muri Hôtel Kiyovu, ko bavuye kubica bagarutse bigamba ko wa Mututsi barangije kumwica1. Basoza bavuga ko imvugo z’abo batangabuhamya bavuguruzanya, bakanivuguruza zitagombaga gushingirwaho mu kumuhamya ibyaha aregwa. [18] Uhagarariye Ubushinjacyaha bwa Gisirikare avuga ko harebwe isesengura ry’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare mu gika cya 33 kugeza ku cya 38, abatangabuhamya bashingiweho mu kwemeza uruhare rwa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka mu rupfu rwa Umulisa Francine n’abagize umuryango we, umutangabuhamya Nkurikiyinka Jean Bosco atarimo, naho ibyo bavuga ku byerekeye ubuhamya bwe bugaragara mu rubanza mu gika cya 31, ari imiburanire y’Ubushinjacyaha aho bwerekanaga ko imvugo ze zishimangira iz’umutangabuhamya Kamango Emmanuel. [19] Ku birebana n’ibivugwa na 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka n’umwunganira ko yahamijwe ibyaha aregwa hashingiwe ku mvugo za Nkurikiyinka Jean Bosco na Kamango Emmanuel bavuguruzanya bakanivuguruza, uhagarariye Ubushinjacyaha bwa Gisirikare avuga ko nta shingiro bifite, kuko Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwashingiye gusa ku nyandikomvugo ya Kamango Emmanuel aho yavuze ko yabonye 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka, akanamwiyumvira avuga ko bavuye kwica Umulisa Francine, imvugo ze zikaba zitavuguruzanya n’iza Nkurikiyinka Jean Bosco uvuga ko yumvise induru, kuko iyo mvugo yunganira imvugo ya Kamango Emmanuel y’uko hari abaje bigamba ko Umulisa Francine bamwishe. [20] Avuga kandi ko kuba Kamango Emmanuel hamwe yaravuze ko umuryango wa Umulisa Francine wiciwe kuri Hôtel Kiyovu, ahandi akavuga ko biciwe muri Hôtel Kiyovu basanga atari imvugo zitandukanye, ahubwo zuzuzanya, n’aho ibyo bavuga ko yavuze ko biciwe mu rugo kwa Seyoboka, ntaho bigaragaraga mu nyandikomvugo ze no mu isesengura ry’Urukiko. [21] Me Nyangezi Bonane, uhagarariye abaregera indishyi, avuga ko ibyo 2Lt. Henri Jean- Claude Seyoboka avuga ko mu kumuhamya ibyaha, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwashingiye ku batangabuhamya Nkurikiyinka Jean Bosco na Kamango Emmanuel bavuguruzanya atari byo, kuko ashaka kugaragaza ko ari imvugo zitandukanye, nyamara mbere ataremeraga ko yageze aho Umulisa Francine n’umuryango we biciwe; kandi n’umuvandimwe we amushinja kimwe n’abandi barimo na Bizimana Jean wari umuyobozi bagaragaje ko yabaga ari mu bikorwa by’ubwicanyi mu gihe cya jenoside, akaba ari naho Urukiko rwahereye rugaragaza uruhare rwe mu kwica Umulisa Francine n’umuryango we.
1 Reba inyandikomvugo iri kuri cote ya 142
## Page 9
UKO URUKIKO RUBIBONA [22] Impaka kuri iyi ngingo zigamije kumenya niba mu rubanza rujuririrwa, harimo inenge yo gushingira ku batangabuhamya Nkurikiyinka Jean Bosco na Kamango Emmanuel kandi bavuguruzanya ku byerekeye uburyo bamenyemo iyicwa rya Umulisa Francine n’umuryango we, no kumenya niba Kamango Emmanuel yivuguruza ku buryo imvugo ze zitari gushingirwaho nk’ikimenyetso. [23] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00386/2021/CA rwaciwe ku wa 3/7/2024, umuburanyi wese agomba gutanga ibimenyetso bigaragaza ukuri kw’ibyo aregera kandi asaba Urukiko, bitaba ibyo imiburanire ye ntihabwe agaciro2. [24] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00616/2021/CA rwaciwe ku wa 30/11/2022, uwajurije afite ishingano zo kugaragaza ukwibeshya kwakozwe n’Urukiko rubanza gushingiye ku mategeko cyangwa ku byabaye kwatumye urubanza rujuririrwa rucibwa nabi cyangwa kwatuma ruta agaciro3. Urubanza ruheruka kugendera kuri uyu murongo ni urubanza RPAA 00371/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/05/2025, Ubushinjacyaha buburana na Simbandumwe Etienne4. [25] Naho ibyerekeranye no kwivuguruza k’umutangabuhamya n’ireme ry’ubuhamya atanga, byatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RPAA 0117/07/CS rwaciwe ku wa 17/09/2010, haburana Ubushinjacyaha na Sgt. Biziyaremye Jean-Baptiste na Cpl. Ngabonziza Faustin3, wanagendeweho n’imanza zitandukanye zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire, mu ziheruka harimo n’Urubanza RPAA/GEN 00001/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/05/2025, Ubushinjacyaha buburana na Munyakayanza Jean de Dieu6. Umurongo uhuriweho n’izo manza usobanura ko ukuvuguruzanya kw’abatangabuhamya ku tuntu duto mu rubanza, bidatesha agaciro ireme ry’ubuhamya batanga. [26] Nk’uko byemejwe nanone mu rubanza RPAA/Gen 00009/2019/CA4 rwaciwe ku wa 16/10/2020, mu rubanza RPAA/GEN 00004/2020/CA5 rwaciwe ku wa 8/4/2022 no mu rubanza RPA/GEN 00001/2021/CA6 rwaciwe ku wa 3/3/2023, bikanemezwa mu rubanza RPA/Gen 00001/2024/CA rwaciwe ku wa 31/7/20247, bitewe n’igihe kinini kiba gishize hagati y’igihe umutangabuhamya atangiye ubuhamya n’igihe ibikorwa atangiye ubuhamya byakorewe,
2 Reba agace ka 27 cy’urwo rubanza, hagati y’Ubushinjacyaha na RYABONYENDE Cyriaque. 3 Reba agace ka 23 k’urwo rubanza, hagati y’Ubushinjacyaha na NSANZUWERA Aphrodis.2 4 Reba agace ka 18 karwo. 3 Reba icyegeranyo cy’ibyemezo by’Inkiko, vol. II, 2011, n0 9, urupapuro rwa 60, igika cya 14. 6 Reba agace ka 30 k’urwo rubanza. 4 Reba agace ka 71 k’urubanza no RPAA/GEN00009/2019/CA rwaciwe ku wa 16/10/2020, haburana Ubushinjacyaha na KABILIMANA Jean Damascène. 5 Reba agace ka 125 k’urubanza nº RPAA/GEN 00004/2020/CA rwaciwe ku wa 8/4/2022, haburana Ubushinjacyaha na BIRINDABAGABO Jean Paul. 6 Reba agace ka 27 k’urubanza nº RPA/GEN 00001/2021/CA rwaciwe ku wa 3/3/2023, haburana Ubushinjacyaha na NTAGANZWA Ladislas. 7 Reba agace ka 174 k’urwo rubanza hagati y’Ubushinjacyaha na TWAGIRAYEZU Wenceslas.
## Page 10
ukwivuguruza ku tuntu dutoya k’umutangabuhamya cyangwa hagati y’abatangabuhamya ntibitesha agaciro ubuhamya batanga8. [27] Mu gace ka 38 k’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwasanze imvugo ya Seyoboka Honoré Jean-Luc itesha agaciro ibyo 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yireguza, kuko avuga ko ku itariki ya 10/4/1994, yabajyanye kwa Col. Nsengiyumva asize Umulisa Francine n’abagize umuryango we iwabo, wabihuza n’ibivugwa n’abandi batangabuhamya Bizimana Jean, Rongorongo Hussein, Nshimiyimana Saddam, Rekeraho Jonathan, Kamango Emmanuel, Gumiriza Innocent na Nzamwita Narcisse bahuriza ku kuba ku itariki ya 10 n’iya 22/04/1994 baramubonye mu bitero byishe Abatutsi mu Kiyovu cy’abakire n’icy’abakene, kuri CELA, Sainte Famille na Saint Paul, bituma rwemeza ko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yatandukanyije umuryango we n’uwa Umulisa Francine kugira ngo abone uko agaruka kuwica abandi badahari. [28] Mu gace ka 70 k’urwo rubanza, Urukiko Rukuru rwasobanuye ko hashingiwe ku bisobanuro byagaragajwe mu gace ko 33 kugeza ku ka 38, 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka, tariki ya 10/4/1994, yari mu cyahoze kitwa Segiteri Rugenge (Kiyovu cy’abakire), yarafatanyije n’abandi kwica Umulisa Francine n’abagize umuryango we, ku matariki 22/4/1994, (...). [29] Ku byerekeye umutangabuhamya Nkurikiyimana Jean Bosco, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibyo 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka n’umwunganira banenga Urukiko Rukuru rwa Gisirikare ko rwashingiye ku batangabuhamya Nkurikiyinka Jean Bosco na Kamango Emmanuel kandi bavuguruzanya ku byerekeye iyicwa ry’Umulisa Francine n’abana be nta shingiro bifite, kuko n’ubwo mu miburanire y’Ubushinjacyaha bwagaragaje imvugo za Nkurikiyinka Jean Bosco nk’ikimenyetso gishimangira ko Umulisa Francine n’umuryango we bishwe ku itariki ya 10/04/1994 n’uko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yabigizemo uruhare9, mu isesengura ry’urubanza, ntacyo Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwavuze ku mvugo za Nkurikiyinka Jean Bosco cyangwa ngo izina rye rigaragare mu batangabuhamya rwashingiyeho rwemeza ko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka ahamwa n’ibyaha aregwa10. [30] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga rero uretse kuvugisha Urukiko Rukuru rwa Gisirikare ibyo rutavuze rusobanura by’umwihariko impamvu zituma afite uruhare mu bwicanyi bwakorewe Umulisa Francine n’umuryango we ku wa 10/4/1994, ibyavuzwe na 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka atari inenge iri mu rubanza rujuririrwa, kuko Urukiko rwabanje rutashingiye ku mvugo za Nkurikiyinka Jean Bosco; bityo nta mpamvu yo gusuzuma iby’uko imvugo za Nkurikiyinka
8 Ibivugwa muri izo manza bihura n’ibyemejwe mu manza zitandukanye zaciwe n’Urukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda (ICTR), zirimo urubanza rwa BIKINDI Simon; Case n° ICTR-01-62 T, 2/12/2008, para. 32, “La Chambre reconnaȋt qu'il s'est écoulé une longue période entre la date des faits allégués dans l'acte d'accusation et celle des dépositions à I'audience. Ainsi, Ie manque de précision ou I'existence de contradictions mineures entre les dépositions de différents témoins ou entre la déposition d'un témoin et ses déclarations antérieures, n'ont généralement pas été considérés comme jetant nécessairement Ie discrédit sur ces dépositions. Mȇme si elle a parfois décidé de ne pas se fonder sur certains aspects de la déposition d'un témoin, la Chambre a néanmoins retenu d'autres parties de celle-ci jugées fiables et crédibles”. 9 Reba agace ka 31 k’urubanza rujuririrwa 10 Reba agace ka 38 n’aka 70 tw’’urubanza rujuririrwa.
## Page 11
Jean Bosco zivuguruzanya n’iza Kamango Emmanuel ku bijyanye n’iyicwa rya Umulisa Francine n’umuryango we. [31] Ku byerekeye umutangabuhamya Kamango Emmanuel, dosiye igaragaza ko abazwa ku wa 26/10/2000, yavuze ko yabaye kuri bariyeri yari mu Kiyovu hagati yo ku Bashinwa no kuri Eglise Presbytérienne hafi yo kwa Perefe Zigiranyirazo Protais yiciweho abantu benshi, yavuze ko umuhungu wa Manyenzi witwa Lambert n’umuhungu wa Seyoboka w’umuwofisiye, bishe Francine wakoraga muri KIPHARMA, ko yiyumviye uwo muhungu wa Seyoboka abwira Manyenzi ko Habyarimana Juvénal yapfuye, Abatutsi bose bari muri ako gace babica. Yanavuze ko umukozi wa Francine ari we wabasobanuriye ko Umulisa Francine bamwiciye kwa Seyoboka. [32] Ku wa 10/06/2016, Kamango Emmanuel abazwa n’Ubushinjacyaha, yavuze ko azi 2Lt. Seyoboka Jean-Claude, ari umusirikare, ko mu gihe cya jenoside atitwaye neza kuko yishe umuturanyi wo kwa se witwa Umulisa Francine wakoraga muri KIPHARMA, amwicana n’umuryango we wari ugizwe n’abana be 2, ndetse n’undi mukobwa wari umukozi we atazi uko yitwa. Yavuze ko bicwa yabirebaga, ko bari bashorewe n’igitero cy’abantu 8 cyari kiyobowe na 2Lt. Seyoboka Jean-Claude, ko atibuka amatariki n’ukwezi ariko hari nko ku wa 4/5/1994. Yanavuze ko icyo gitero cyabakuye mu rugo kwa Umulisa Francine aho yari atuye mu Kiyovu, kibicira imbere ya Hoteli Kiyovu, ko umwe mu bicanyi witwa Lambert yaje kumubwira ko ya nyenzi Francine yo kuri KIPHARMA bamaze kuyica n’abana bayo. [33] Ku wa 04/01/2017, Kamango Emmanuel, abazwa n’Ubushinjacyaha bwa Gisirikare, yavuze ko 2Lt. Jean-Claude Seyoboka ari kumwe n’uwitwa Lambert, umuhungu wa Manyenzi, Caporale Murokore, Benoît Furaha na Fidèle alias Castar bagiye mu rugo rw’umudamu wakoraga muri KIPHARMA witwa Francine bamujyanana n’umuryango we kubicira muri Hoteli Kiyovu, barangije bagaruka bigamba ngo wa Mututsi, barangije kumwica. [34] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kuba umutangabuhamya Kamango Emmanuel abazwa mu 2000, yaravuze ko Umulisa Francine n’umuryango we biciwe kwa Seyoboka nk’uko babisobanuriwe n’umukozi wa Umulisa Francine, ariko yakongera kubazwa mu 2016, akavuga ko biciwe imbere ya Hoteli Kiyovu abireba, naho mu 2017 akavuga ko biciwe muri Hoteli Kiyovu, atari ukwivuguruza kwatesha agaciro ubuhamya bwe. Nk’uko umurongo wavuzwe haruguru ubisobanura, ibyo ari inenge nto idatesha agaciro ireme ry’ubuhamya bwe, ku byerekeye iyicwa ry’uwo muryango n’uruhare 2Lt. Henri Jean Claude Seyoboka yabigizemo, kuko uretse n’uko umutangabuhaya yagiye abazwa mu bihe bitandukanye ku bintu byari bimaze igihe bibaye mu 1994, ubwe atigeze avuga ko Umulisa Francine n’umuryango we biciwe kwa Seyoboka, ahubwo ibyo yabivuze asubiramo ibyavuzwe n’umukozi wa Umulisa Francine, igihe cyose we yagiye asobanura ko biciwe mu Kiyovu, n’ubwo hari aho yavuze ko byabereye imbere ya Hoteli Kiyovu, ahandi akavuga ko byabereye muri Hoteli Kiyovu, ariko icyangombwa ari uko ari ahantu hamwe. [35] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga uretse n’ibyo, ibivugwa haruguru ari nabyo byemejwe mu buhamya bwa Bizimana Jean, uwari Bourgmestre wa Komine ya Nyarugenge, wavuze ko raporo yakozwe na Conseiller wa Nyarugenge witwa Mbyariyehe Gabriel, yamumenyesheje ko 2Lt. Henri Jean-Claude yishe ku giti cye Umulisa Francine n’abana be babiri n’umukobwa wahabaga, abicira mu Kiyovu, ndetse anabibwirwa n’interahamwe zari kuri bariyeri yari hafi na Hoteli Kiyovu, ubwo buhamya bukaba bwarashingiweho n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare.
## Page 12
[36] Hashingiwe ku bisobanuro bitanzwe, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga iyi ngingo y’ubujurire ijyanye no kunenga ko hashingiwe ku buhamya bwa Nkurikiyinka Jean Bosco n’ubwa Kamango Emmanuel kandi bivuguruza, bakanavuguruzanya nta shingiro ifite, kuko mu rubanza Nkurikiyinka Jean Bosco atashingiweho nk’umutangabuhamya, naho kuba Kamango Emmanuel avuga ahantu hanyuranye Umulisa Francine n’abana be biciwe, ari inenge nto itatesha agaciro ubuhamya bwe. 2) Kumenya niba Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwarakoze ikosa ryo gushingira ku buhamya butizewe bushinja 2Lt. Henri Jean Claude Seyoboka kugira uruhare mu bikorwa byakozwe ku wa 14/6/1994, kandi icyo gihe yari yaramaze kuva mu gihugu. [37] 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka n’umwunganira bavuga ko mu gace ka 40 k’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwemeje ko akurikiranyweho ibikorwa byakozwe mbere y’itariki ya 28/5/1994 yaviriyeho mu Rwanda, ariko ntirwasuzuma ingaruka z’icyo cyemezo ku buhamya bwatanzwe n’abatangabuhamya Rongorongo Hussein, Bizimana Jean na Nshimiyimana Salim Saddam rwashingiyeho kandi hari ibikorwa bamushinja byakozwe ku itariki ya 14/6/1994. [38] Bakomeza bavuga ko n’ubwo mu isesengura ry’Urukiko nta hagaragara ko yahamijwe ibikorwa byakozwe ku wa 14/6/1994, ariko kuba mu buhamya bw’abo batangabuhamya bagaragaza ko hari ibyo yakoze kuri iyo tariki, kandi yari yaravuye mu Rwanda, ari impamvu yari gutuma ubuhamya bw’abo budashingirwaho mu kumuhamya ibyaha aregwa. [39] Uhagarariye Ubushinjacyaha bwa Gisirikare avuga ko ibyo 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka n’umwunganira bavuga nta shingiro bifite, kuko mu rubanza nta hagaragara ko yahamijwe ibikorwa bigize ibyaha byakozwe ku itariki ya 14/6/1994, ndetse yaba ibyavuzwe n’umutangabuhamya Nshimiyimana Salim Saddam, ndetse n’umutangabuhamya Rongorongo Hussein, nta na hamwe bavuze ko hari ibikorwa bamubonyemo mu kwezi 6/1994. Asaba ko mu gusuzuma ibyo basaba, rwazareba isesengura ryakozwe n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare mu gace ka 33 kugera ku ka 38 tw’urubanza rujuririrwa. [40] Me Nyangezi Bonane, uhagarariye abaregera indishyi, avuga ko mu gihe 2Lt. Henri Jean- Claude Seyoboka atagaragaza ibikorwa byabaye ku itariki ya 14/6/1994 Urukiko Rukuru rwashingiyeho mu kumuhamya ibyaha aregwa, nta mpamvu y’uko iyi mpamvu y’ubujurire yasuzumwa. UKO URUKIKO RUBIBONA [41] Impaka kuri iyi ngingo zigamije kumenya niba hari ikosa Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwakoze rushingira ku buhamya bwa Rongorongo Hussein, Bizimana Jean na Nshimiyimana Salim Saddam, nyamara butaragombaga kwizerwa kuko bareze 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka ibikorwa bavuga ko byabaye ku wa 14/6/1994, kandi icyo gihe atari akiri mu Rwanda.
## Page 13
[42] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00251/2021/CA rwaciwe ku wa 3/7/2024, umuburanyi wese agomba gutanga ibimenyetso bigaragaza ukuri kw’ibyo aregera kandi asaba Urukiko, bitaba ibyo imiburanire ye ntihabwe agaciro11. [43] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00616/2021/CA rwaciwe ku wa 30/11/2022, uwajurije afite ishingano zo kugaragaza ukwibeshya kwakozwe n’Urukiko rubanza gushingiye ku mategeko cyangwa ku byabaye kwatumye urubanza rujuririrwa rucibwa nabi cyangwa kwatuma ruta agaciro. [44] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00371/2023/CA rwaciwe ku wa 23/5/202515, ibisobanuwe mu gace kabanziriza aka byumvikanisha ku bundi buryo ko mu bujurire, umuburanyi adashobora kunenga urubanza rujuririrwa kubyo atagaragaje cyangwa ataburanishije, ndetse atasabye ku rwego rwabanje ku birebana n’ibikorwa aregwa. [45] Nk’uko byemejwe kandi mu rubanza RPAA/Gén 00001/2021/CA rwaciwe ku wa 14/2/202512, Urukiko rushobora mu bushishozi bwarwo kwemeza ko ubuhamya bwatanzwe n’umutangabuhamya mu rwego rw’iperereza bwizewe kuruta ubwatanzwe mu Rukiko, cyangwa rukemeza ko ubwatanzwe mu Rukiko aribwo bwizewe kuruta ubwatanzwe mu rwego rw’iperereza. [46] Byemejwe na none mu rubanza RPA/Gén 00005/2021/CA-CMB RPA/Gén 00006/2021/CA ko Urukiko rushobora guha agaciro ibice bimwe by’ubuhamya, rugatesha agaciro ibindi bice byabwo13. [47] Mu rubanza RPAA/ Gén 00002/2018/CA rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 25/7/202314, rwasobanuye ko ihame ku birebana n’ubuhamya ari uko umutangabuhamya avuga mu Rukiko ibyo yiboneye cyangwa ibyo yumvise mu buryo butaziguye, ko Urukiko rwonyine rusuzuma mu bushishozi icyizere cyangwa ireme bukwiye guhabwa, ko harebwe ububasha bw’Urukiko bwo gusuzuma mu bwigenge no mu bushishozi bwarwo ibimenyetso byose rwashyikirijwe, harebwe na none intego y’amategeko y’ibimenyetso (objectif du droit de la preuve) yo gushakisha ukuri, Inkiko zemera ibimenyetso biziguye (preuve indirecte) cyangwa ibimenyetso bishingiye ku mabwire iyo byizewe (preuve par ouï-dire), bivuze ko ari ihame ko ubuhamya butaziguye cyangwa ubuhamya buziguye bwemewe iyo bwizewe. Uyu murongo wakurikijwe no mu zindi manza zirimo urubanza RPA 00005/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/3/2025, haburana Ubushinjacyaha na Rubayiza Jean-Baptiste19.
11 Reba agace ka 27 k’urwo rubanza, hagati y’Ubushinjacyaha na RYABONYENDE Cyriaque. 15 Reba gace ka 33 k’urwo rubanza, hagati y’Ubushinjacyaha na SIMBANDUMWE Etienne. 12 Reba agace ka 96 k’urwo rubanza, hagati y’Ubushinjacyaha na MUGAMBI Jean-Baptiste. 13 Reba agace ka 73 k’urwo rubanza rwaciwe ku wa 13/12/2024, hagati y’Ubushinjacyaha na IYAMUREMYE JeanClaude bita NZINGA. Ari nako byemejwe mu rubanza n° ICTR-2000-55A-A rwa Procureur na MUVUNYI Tharcisse: ’’ (…) une Chambre de première instance a toute latitude de se fonder sur une déposition non corroborée si celle-ci est par ailleurs crédible et qu’il n’est pas déraisonnable pour un juge des faits d’admettre certaines parties d’une déposition et d’en rejeter d’autres’’, Para. 128, P.46. 14 Urubanza nº RPAA/Gén 00002/2018/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/7/2023, Ubushinjacyaha buburana na TWAHIRWA François (agace ka 68). 19 Reba agace ka 14 k’urwo rubanza.
## Page 14
[48] Nk’uko bigaragara mu rubanza rujuririrwa, 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yaburanishije sinari mpari (alibi) agaragaza ko atigeze agera ahakorewe ibyaha aregwa kuva ku wa 7/4/1994 kugeza igihe atorokeye igisirikare mu mpera z’ukwezi kwa 5/1994 n’uko yitiranyijwe n’uwitwa Lt. Claude. [49] Nk’uko bigaragara mu gace ka 11 k’urubanza rujuririrwa, by’umwihariko 2Lt. Henri Jean- Claude Seyoboka yajuriye mu Rukiko Rukuru rwa Gisirikare anenga urubanza rwaciwe ku rwego rwa mbere kuba rwamuhamije ubwicanyi bwakorewe Umulisa Francine n’abana be babiri na Umulisa Léa ku wa 10/4/1994 n’ubwicanyi bwakozwe ku wa 22/4/1994, bukorewe Abatutsi bari bahungiye St. Paul, Ste. Famille na CELA, ndetse no gutoza interahamwe zabaga kwa Mukandutiye Angelina no kuziyobora mu bitero byishe Abatutsi mu Murenge wa Rugenge. [50] Mu gace ka 14 k’urubanza rujuririrwa, bigaragara ko 2Lt. Henri Jean Claude Seyoboka yasobanuye neza ko anenga ibikorwa aregwa kuba byarabaye hagati yo ku wa 7/4/1994 no ku wa 28/5/1994, akaba yaratanze ibimenyetso avuga ko bishimangira sinari mpari aburanisha, harimo abatangabuhamya na passport ye yasigaye muri Canada igaragaza ko yavuye mu Rwanda ku wa 28/5/1994. [51] Nk’uko bigaragara mu rubanza rujuririrwa, 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yasabye Urukiko Rukuru kumva abatangabuhamya batatu (3), akaba anenga imvugo za babiri mu bo Urukiko Rukuru rwashingiyeho, aribo Nshimiyimana Salim Saddam na Bizimana Jean. Nk’uko dosiye y’urubanza ibigaragaza, Rongorongo Hussein, umutangabuhamya ushinja, nawe, yatanze ubuhamya bwe igihe cy’iburanisha mu Rukiko Rukuru. [52] Mu gace ka 40 k’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwemeje ko ikimenyetso cya passport ntacyo cyafasha mu rubanza, kuko ibyaha aregwa yabikoze mbere y’itariki yaviriyeho mu Rwanda. [53] Nk’uko bigaragara mu gace ka 38, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rushingiye ku mvugo ya Seyoboka Honoré uvuga ko ku itariki ya 10/4/1994, uregwa yabajyanye kwa Col Nsengiyumva asize Umulisa Francine n’abagize umuryango we iwabo, no kubivugwa n’abandi batangabuhamya Bizimana Jean, Rongorongo Hussein, Nshimiyimana Saddam, Rekeraho Jonathan, Kamango Emmanuel, Gumiriza Innocent na Nzamwita Narcisse bahuriza ku kuba ku itariki ya 10 n’iya 22/4/1994 baramubonye mu bitero byishe Abatutsi mu Kiyovu cy’abakire, n’icy’abakene, kuri CELA, Sainte Famille na Saint Paul, bituma rwemeza ko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yatandukanyije umuryango we n’uwa Umulisa Francine kugira ngo abone uko agaruka kuwica abandi badahari. [54] Nk’uko bigaragara na none mu gace ka 70 k’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwasanze 2Lt. Henri Jean- Claude Seyoboka, tariki ya 10/4/1994, yari mu cyahoze kitwa Segiteri Rugenge (Kiyovu cy’abakire), yarafatanyije n’abandi kwica Umulisa Francine n’abagize umuryango we, ku matariki ya 22/4/1994, afatanya n’abandi kwica Abatutsi kuri CELA, Ste Famille na St Paul, ndetse ku matariki atandukanye y’ukwezi kwa 4/1994 akaba yarafatanyije n’interahamwe kwica abandi bantu bari batuye mu Kiyovu cy’abakire nk’abari bihishe kwa Jeanine, ndetse n’abandi Batutsi bishwe mu Kiyovu cy’abakene nk’uko byemezwa n’abatangabuhamya bafatanyije gukora ibyo byaha.
## Page 15
[55] Mu bujurire bwe kuri uru rwego 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka, anenga ko Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwashingiye ku batangabuhamya Rongorongo Hussein, Bizimana Jean na Nshimiyimana Salim Saddam bavuga ko hari ibikorwa yakoze ku wa 14/6/1994, kandi icyo gihe atari akiri mu Rwanda; ibi byumvikanisha ko ashaka kuvuga ko urwo Rukiko rwari gutesha agaciro imvugo z’abo zose kuko bemeza ko hari ibikorwa bigize ibyaha yakoze ku wa 14/6/1994, nyamara icyo gihe yari hanze y’igihugu, yarageze muri Kenya. [56] Ku bijyanye n’amatariki ibikorwa aregwa byabereyeho, umutangabuhamya Bizimana Jean atanga ubuhamya mu Rukiko Rukuru rwa Gisirikare yavuze ko yamenye 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka mu ntangiriro z’ukwezi kwa 4/1994, yumva ari mu bantu batoza interahamwe zabaga kwa Mukandutiye Angelina wari inspectrice, ko ku wa 7/4/1994 yari mu basirikare boherejwe mu Mujyi wa Kigali gushyiraho za bariyeri, ko yari mu gitero cyagiye kuri CELA ku wa 22/4/1994 kinica abasore bari bahahungiye, naho mu ntangiriro z’ukwezi kwa 5/1994, abasirikare ba Seyoboka batera mu kigo cya Saint Paul, no kwa Dr. Gafaranga Théoneste wari visi perezida wa PSD, ko itariki yibuka neza ari iya 10/4/1994, umunsi Seyoboka yishe Francine n’abana be, ko raporo ya mbere yayihawe na konseye wa segiteri ya Nyarugenge witwaga Mbyariyehe Gabriel, anavuga ko muri icyo gihe yavuze ariho yamubonaga. [57] Umutangabuhamya Rongorongo Hussein atanga ubuhamya mu Rukiko Rukuru rwa Gisirikare yavuze ko azi 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka mu Kiyovu mu 1994, ko bakoranye ibyaha byo kwica Abatutsi, akaba yari perezida, we akaba visi perezida w’interahamwe za Rugenge zari zifite icyicaro kwa Mukandutiye Angelina, ko ku wa 21/4/1994 mu gihe cya nimugoroba habereye inama, itegura igitero cyo ku wa 22/4/1994 cyo gutera muri CELA, ko bukeye bahateye bica abantu bari hagati ya 60 na 70 barashwe, bakomeza gukurikirana Abatutsi mu ngo, bashyiraho za bariyeri, batera kuri Saint Paul, no kuri Sainte Famille kandi ko aho hose babaga bari kumwe na Lt. Claude. Yanavuze ko tariki ya 17/5/1994, muri Saint Paul ubwo inkotanyi zari zije kubohora abantu, bajyanye na Lt. Claude kuri Saint Paul no kuri Sainte Famille kwica. Yanavuze ko nko mu kwezi kwa 6 atongeye kumubona. Ku kibazo cyabajijwe na 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka niba hari icyo azi ku gitero cyo ku wa 17/6/1994, yasubije ko itariki azi ari iya 17/5. [58] Nshimiyimana Salim Saddam nawe atanga ubuhamya yavuze ko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yazaga kuri bariyeri yambaye imyenda ya tashi tashi, aje kubasura kuri bariyeri ya péage no kubagira inama y’uko bagomba guhiga inyenzi-inkotanyi. Anavuga ko bajyanye mu bitero bitandukanye birimo icyo kwa Thomas, hicwa abantu 16, kuri Sainte famille, CELA, ko amatariki atayibuka ariko ko hari nko mu kwa 5, yavuze ko yabonye 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka hagati y’itariki ya 7 na 15/4/1994. [59] Urukiko rw’Ubujurire, rusesenguye ubwo buhamya bwatangiwe mu Rukiko Rukuru rwa Gisirikare, rurasanga muri rusange abatangabuhamya Rongorongo Hussein, Bizimana Jean na Nshimiyimana Salim Saddam, bahuriza ku kuba 2Lt. Henri Jean- Claude Seyoboka ari kumwe n’interahamwe yaragiye mu bitero bitandukanye byabaye mu kwezi kwa 4/1994 byishe Abatutsi ahantu hatandukanye mu Kiyovu cy’abakire no mu Kiyovu cy’abakene, mu bitero byo ku wa 22/4/1994 byishe Abatutsi bari bahungiye kuri CELA, kuri Saint Paul no kuri Sainte Famille; Bizimana Jean anavuga ko yahawe raporo y’uko ku wa 10/4/1994 yishe Umulisa Francine n’abana
## Page 16
be. Rurasanga kandi muri ubwo buhamya bwatanzwe mu Rukiko Rukuru rwa Gisirikare, nta gikorwa cyakozwe ku itariki ya 14/6/1994, abo batangabuhamya bamurega ko yaba yarakoze. [60] Hashingiwe ku byagaragajwe haruguru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga uretse kuvugisha abatangabuhamya anenga ibyo batavuze, muri iyi ngingo y’ubujurire bwe, 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka aho kunenga ibisobanuro by’Urukiko Rukuru ku birebana n’ubuhamya bwabo, agaragaza amakosa rwaba rwarakoze mu rubanza rujuririrwa n’uburyo agomba gukosorwa, ahubwo anenga ibyo avuga ko abatangabuhamya bamushinja bavuze babazwa, bivuze ko ibyo avuga nta gaciro byahabwa. [61] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi n’ubwo atabiburanishije mu bujurire ku rwego rwa mbere, kuko yajuriye anenga ibikorwa yahamijwe byabaye ku wa 10/4/1994 no ku wa 22/4/1994, nk’uko byagaragajwe haruguru, nta gikorwa Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwahamije 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka cyaba cyarakoze ku itariki ya 14/6/1994, kuko ibikorwa yahamijwe ari ibivugwa n’abo batangabuhamya, ndetse n’abandi, byakozwe ku itariki ya 10/4/1994, hicwa Umulisa Francine n’abagize umuryango we, ibitero yagiyemo ku matariki ya 22/4/1994 kuri CELA, Sainte Famille na Saint Paul, ndetse ku matariki atandukanye y’ukwezi kwa 4/1994 akaba yarafatanyije n’interahamwe kwica abandi bantu bari batuye mu Kiyovu cy’abakire nk’abari bihishe kwa Jeanine ndetse n’abandi Batutsi bishwe mu Kiyovu cy’abakene; urwo Rukiko rukaba rwaranemeje ko ibyaha aregwa yabikoze mbere y’itariki yaviriyeho mu Rwanda. [62] Bitabangamiye ibyasobanuwe haruguru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga n’ubwo byaba ari ukuri ko ku rwego rw’iperereza, abo batangabuhamya baba baramushinje ibikorwa byakozwe ku wa 14/6/1994, nta makosa Urukiko Rukuru rwaba rwarakoze rushingira ku buhamya batanze mu Rukiko, kuko rushobora mu bushishozi bwarwo kwemeza ko ubuhamya bwatanzwe n’umutangabuhamya mu rwego rw’iperereza bwizewe kuruta ubwatanzwe mu Rukiko, cyangwa rukemeza ko ubwatanzwe mu Rukiko aribwo bwizewe kuruta ubwantanzwe mu rwego rw’iperereza. [63] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi n’ubwo Urukiko Rukuru rwaba rwarashingiye ku buhamya bwabo batangiye mu Rukiko, mu gihe mu mabazwa yabo mu iperereza baba baramushinje ibikorwa byakozwe ku wa 14/6/1994, nta makosa rwari kuba rwarakoze kuko, nk’uko byatanzweho umurongo wavuzwe haruguru mu gace ka 46 k’uru rubanza, mu bushishozi bwarwo, Urukiko rushobora guha agaciro ibice bimwe by’ubuhamya, rugatesha agaciro ibindi bice byabwo. [64] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga rero nta kosa Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwakoze mu gushingira ku buhamya bwabo, kuko ari rwo rufite ububasha bwo gusuzuma mu bushishozi ireme ubuhamya bwatanzwe bukwiye guhabwa. [65] Kubera izo mpamvu zose, Urukiko rw’ubujurire rurasanga iyi ngingo y’ubujurire bwa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka nayo nta shingiro ifite. 3) Kumenya niba Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwarirengagije ubusabe bwa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka bwo guhamagaza umutangabuhamya Rusanganwa Modeste wari kugaragaza ko nta ruhare yagize mu iyicwa rya Umulisa Francine n’umuryango we
## Page 17
[66] 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka n’umwunganira bavuga ko basabye Urukiko Rukuru rwa Gisirikare guhamagaza umutangabuhamya Rusanganwa Modeste cyangwa gushingira ku mvugo ze ntirwabikora, ndetse no mu rubanza bisa nk’aho atigeze amuvugaho, nyamara ari we uzi ukuri ku rupfu rwa Umulisa Francine n’umuryango we. Bavuga ko uwo mutangabuhamya iyo ahamagazwa yari kugaragaza uburyo interahamwe zabahize, zikabakura iwabo, n’uko we nta ruhare yagize mu rupfu rwabo, kuko uwo mutangabuhamya yihishe mu rugo iwabo (kwa Seyoboka) araharokokera. Basaba ko yahamagazwa kuko ari ingenzi muri uru rubanza ariko ko batazi aho abarizwa kubera ko Urukiko rwa Gisirikare rwavuze ko bamushatse bakamubura, ko atabonetse hazasuzumwa imvugo yavugiye mu iperereza. [67] Uhagarariye Ubushinjacyaha bwa Gisirikare avuga ko iyi ngingo y’ubujurire bwa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka ijyanye no guhamagaza umutangabuhamya Rusanganwa Modeste idakwiye kwakirwa ngo isuzumwe kuko ari ingingo nshya bazanye bwa mbere mu bujurire bwa kabiri batigeze baburanisha mbere. Asobanura ko mu Rukiko Rukuru rwa Gisirikare 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yasabye ko humvwa abatangabuhamya bamushinjura barimo Mukandutiye Angelina na Nshimiyimana Saddam Salim n’icyo bazamumarira, barahamagarwa, ariko ko nta na hamwe yigeze asaba ko umutangabuhamya Rusanganwa Modeste atumizwa ngo Urukiko rwange kumuhamagaza, ko rero atasaba ko ahamagarwa kuri uru rwego nk’umutangabuhamya ugomba kumushinjura, cyane cyane ko no mu myanzuro y’ubujurire bwe, batari baragaragajemo iyo nenge. [68] Me Nyangezi Bonane, uhagarariye abaregera indishyi, avuga ko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka n’umwunganira batagaragaza icyo banenga Urukiko ku birebana n’umutangabuhamya Rusanganwa Modeste, ko kandi nk’uko ingingo ya 53 y’Itegeko N° 062/2024 ryo ku wa 20/6/2024 rigenga ibimenyetso ibiteganya, kuba Urukiko rutitsitsa ku mubare w’abatangabuhamya, ntirwari rutegetswe kumuhamagaza, ko no kuri uru rwego atari ngombwa ko atumirwa mu gihe atigeze avugwa mu manza zose zabanje UKO URUKIKO RUBIBONA [69] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwarakoze amakosa yo kudatumira umutangabuhamya Rusanganwa Modeste nk’uko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka, avuga ko yabisabye, bikirengagizwa, bituma hemezwa ko yagize uruhare mu iyicwa rya Umulisa Francine n’umuryango we, kandi ataribyo no kumenya niba yahamagarwa kuri uru urwego [70] Nk’uko byasobanuwe mu rubanza RPAA 00059/2021/CA rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 23/2/2024, haburana Ubushinjacyaha na Bahati Havugiyaremye Athanase, bikanakurikizwa mu rubanza RPAA/GEN 00012/2019/CA rwaciwe ku wa 20/12/2024, uregwa usaba ko umutangabuhamya umushinjura atumizwa, afite ishingano yo kugaragaza mu buryo bwumvikana akamaro n‘inyungu bimufitiye mu kugaragaza ukuri ku byabaye, Urukiko rwo rugomba buri gihe gusubiza mu buryo butaziguye kuri ubwo busabe no kugaragaza impamvu atari ngombwa kumwumva kugira ngo ukuri kugaragare. Ibi bikaba byumvikanisha ko uregwa uzamura icyo kibazo cyo gutumiza umutangabuhamya ushinjura mu bujurire, anenga urubanza ajuririra, ariwe ugomba mbere na mbere kugaragaza ko koko yari yabisabye.
## Page 18
[71] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00371/2023/CA rwaciwe ku wa 23/5/2025, mu bujurire, umuburanyi ntashobora kunenga urubanza rujuririrwa kubyo atagaragaje cyangwa ataburanishije, ndetse atasabye ku rwego rwabanje ku birebana n’ibikorwa aregwa. [72] Mu myanzuro 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yatanze mu Rukiko Rukuru rwa Gisirikare ku wa 2/6/2021, ku byerekeye urupfu rwa Umulisa Francine n’abana be babiri (2), ku rupapuro rwa 21-23, agaragaza imvugo z’umutangabuhamya Rusanganwa Modeste, avuga ko zivuguruza iza Nkurikiyinka Jean Bosco, Kamango Emmanuel, Mudenge Martin, Niyonzima Jean na Kimenyi Phocas bavuga ko Umulisa Francine n’abana be babiri (2) biciwe kwa Seyoboka, ndetse na raporo yakozwe na Mbyariyehe Gabriel n’ibivugwa na Bizimana Jean, kuko Rusanganwa Modeste avuga ko atazi aho baguye. Inyandikomvugo y’iburanisha yo ku wa 29/10/2021, urupapuro rwa 29, ku myiregurire ye ku byerekeye urupfu rwa Umulisa Francine n’umuryango we, nayo igaragaza ko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yifashishije imvugo za Rusanganwa Modeste agaruka ku bikubiye mu myanzuro ye. [73] Hashingiwe ku byagaragajwe mu gace kabanziriza aka, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga haba mu myanzuro 2Lt. Henri Jean- Claude Seyoboka yari yatanze mu Rukiko Rukuru rwa Gisirikare, haba no mu miburanire ye, ntahagaragara ko yasabye ko uwo mutangabuhamya ahamagazwa nk’uko yabikoze ku bandi batangabuhamya yatanze bakaza gutanga ubuhamya mu Rukiko, barimo Mukandutiye Angelina, Rtd. Lt. Kanamugire Callixte na Nshimiyimana Saddam Salim. [74] Ku bw’ibyo, nk’uko umurongo watanzwe n’uru Rukiko wavuzwe haruguru ubisobanura, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga inenge 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka agaragaza kuri uru rwego y’uko umutangabuhamya Rusanganwa Modeste atahamagawe mu Rukiko, kandi yari yabisabye, nta shingiro ifite, kuko mu bujurire, umuburanyi adashobora kunenga urubanza rujuririrwa kubyo atasabye ku rwego rwabanje ku birebana n’ibikorwa aregwa. [75] Bitabangamiye ibyemejwe haruguru, n’ubwo Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rutagombaga gusubiza ku bisobanuro byose byatanzwe n’ababuranyi, ariko rwagombaga gusubiza ku byo basaba byose, rugaragaza impamvu zishimangira ibisubizo byarwo15, kandi kutagaruka ku kimenyetso cyatanzwe n’umuburanyi ntibivuze byanze bikunze ko Urukiko rwakirengagije. [76] Urukiko rurasanga rutakwirirwa rusuzuma ibirebana n’ubusabe bw’uko umutangabuhamya Rusanganwa Modeste yahamagazwa kuri uru rwego kugira ngo atange ubuhamya mu Rukiko, kuko 2Lt. Henri Jean Claude Seyoboka nawe yivugira ko atazi aho abarizwa ku buryo yahamagazwa. Bityo hakaba hagiye gusuzumwa ibikubiye mu nyandikomvugo y’ibazwa rye. [77] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga mu Bugenzacyaha, Rusanganwa Modeste yarasobanuye ko interahamwe zateye kwa Umulisa Francine, bahungira kwa Seyoboka kuko bari baturanye, S/Lt. Jean-Claude Seyoboka abashyira mu cyumba arabafungirana, akajya ababaza niba ibyabaye batari babizi (ibirebana n’urupfu rwa Perezida Habyarimana Juvénal), Umulisa Francine
15 Uwo murongo watanzwe mu rubanza n° RPA/Gén. 00001/2022/CA rwaciwe ku wa 14/2/2025, haburana Ubushinjacyaha na MUGIMBA jean-Baptiste, reba agace ka 36.
## Page 19
aramuhakanira, avuga ko abeshya, ko nta Mututsi utari ubizi, atangira kubasaba indangamuntu, ababwira ko agiye kubica, ko muri ako kanya havuze ibisasu, S/Lt. Jean-Claude Seyoboka asohoka ajya kureba, agarutse akingura icyumba yari yabakingiranyemo, arababwira ngo basohoke bagwe ku bandi. Yasobanuye kandi ko bavuye kwa Seyoboka bajya kwihisha ku nzu y’umuzungu baturanye, umuzamu wabo arabivuga, ku mugoroba interahamwe ziza kuhabakura zivuga ko zigiye kubasabira ibyangomba kwa S/Perefe wabaga kuri Hôtel Kiyovu, barabashorera, bahageze basanga adahari, hari Manyenzi n’izindi nterahamwe zirimo umuhungu we Lambert barababwira ngo bagende bazagaruke, basubirana mu rugo babaherekeje, babanyuza kwa Seyoboka. Yanasobanuye ko ubwo Lambert yagarukaga gusaka, agatwara ba Umulisa Francine, Jean Claude yari ahagaze hejuru y’urugo areba uko basaka, ko ibyakurikiyeho babica atabibonye kuko yari yihishe. [78] Urukiko rw’Ubujurire rusesenguye izo mvugo za Rusanganwa Modeste, rurasanga ibyo 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka avuga ko iyo ahamagazwa yari kugaragaza ko nta ruhare yagize mu rupfu rwa Umulisa Francine n’umuryango we nta shingiro bifite, kuko imvugo ze zigaragaza uruhare rutaziguye yabigizemo, aho avuga ko ari mu bantu bagize uruhare mu iyicwa ryabo. [79] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga iyi ngingo y’ubujurire bwa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka, nayo nta shingiro ifite. 4) Kumenya niba abaregera indishyi bakwiye guhabwa amafaranga y’igihembo cya Avoka basaba. [80] Me Nyangezi Bonane, uhagarariye abaregera indishyi Kalisa Emmanuel, Uwindatwa Consolée na Ntamakemwa Yvonne, avuga ko ubujurire bwa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka budakwiye guhabwa ishingiro, kuko kuri uru rwego nta kimenyetso na kimwe atanga kigaragaza ko atagize uruhare mu bwicanyi bwakorewe Abatutsi bari bahungiye muri Saint Paul, Sainte Famille, na CELA, kimwe no mu rupfu rwa Umulisa Francine n’abagize umuryango we aribo Umwali Sandra, Umulinzi Fabrice na Umulisa Léa, ko kubera iyo mpamvu asaba ko indishyi zari zatanzwe mu rubanza rujuririrwa zingana na 25.050.000 Frw zagumaho, ariko zikiyongeraho igihembo cya Avoka kingana na 1.000.000 Frw cyo kuri uru rwego, kubera ko akomeje kubashora mu manza ahakana ibyaha ashinjwa. [81] 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka n’umwunganira bavuga ko uru Rukiko rwazasuzuma ibyo bagaragaje byose, rukabona ko nta ruhare yagize mu rupfu rwa Umulisa Francine n’abo mu muryango we, akaba nta n’icyo yabasahuye yaryozwa. UKO URUKIKO RUBIBONA [82] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00581/2021/CA rwaciwe ku wa 30/1/202416, umuburanyi watsinzwe niwe utegekwa kwishyura undi amafaranga yakoreshejwe akurikirana urubanza, ndetse n’igihembo cyahawe Avoka kugira ngo amuburanire cyangwa amwunganire.
16 Reba agace ka 54 k’urwo rubanaza hagati y’Ubushinjacyaha na Pte na NTAWUHIGANAYO Narcisse na CHUB.
## Page 20
[83] Nk’uko bigaragra mu gace ka 91 k’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwasanze indishyi z’akababaro zingana na 25.050.000 Frw zagenwe n’Urukiko rwa Gisirikare zidahindutse kuko 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yahamwe n’icyaha cya jenoside zishingiyeho, kandi nta nenge uziregwa yagaragaje mu bujurire bwe. [84] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nk’uko byasobanuwe mu bika bibanza, ubujurire bwa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka nta shingiro bufite, kuko atabashije kugaragaza inenge ziri mu rubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare zatuma ruhinduka, bivuze ko atsinzwe. [85] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kuba 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yarajuriye, bigatuma abaregera indishyi biyambaza Avoka ubahagararira mu rubanza kuri uru rwego, agomba kubitangira amafaranga y’igihembo cya Avoka kuri uru rwego kingana 1.000.000 Frw nk’uko bayasaba. Ayo mafaranga akaba yiyongera ku mafaranga n’indishyi yategetswe gutanga mu rubanza rujuririrwa angana na 25.050.000 Frw; bityo indishyi n’amafaranga yose hamwe agomba guha abaregera indishyi akangana na 26.050.000 Frw. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [86] Rwemeje ko ubujurire bwa 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka nta shingiro bufite; [87] Rwemeje ko urubanza RPA/GEN 001/2019/HC/MHC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare ku wa 3/12/2021 rwajuririwe, ruhindutse gusa ku birebana n’amafaranga n’indishyi 2Lt. Henri JeanClaude Seyoboka agomba guha abaregera indishyi; [88] Rwemeje ko igifungo cya burundu 2Lt. Henri Jean-Claude Seyoboka yahanishijwe n’igihano cy’ingereka cyo kwamburwa mu buryo buhoraho uburenganzira mu gihugu bigumyeho; [89] Rutegetse 2Lt. Henri-Jean Claude Seyoboka guha abaregera indishyi amafaranga y’igihembo cya Avoka angana na 1.000.000 Frw, yiyongera ku mafaranga n’indishyi yategetswe gutanga mu rubanza rujuririrwa zingana na 25.050.000 Frw; amafaranga yose hamwe agomba kubaha angana na 26.050.000 Frw; [90] Rutegetse ko amagarama y'urubanza aherera ku Isanduku ya Leta.