Download PDF

Rwanda Criminal

Court of Appeal

UBUSHINJACYAHA v. HATEGEKIMANA

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

The Court held that the evidence, including the child's testimony, corroborating witnesses, and the accused's own admissions, established beyond reasonable doubt that Hategekimana Damascène committed defilement by touching the child's genitals for sexual gratification. The absence of physical injury or penetration and the intact hymen did not negate the offence. The claim of coerced confession was unsupported by evidence. The appeal was dismissed and the lower court's sentence of 15 years' imprisonment was upheld.

Court disposition

Appeal dismissed; conviction and sentence affirmed.

Orders

  • The judgment of the High Court/Rwamagana Chamber of 19/08/2024 is upheld.
  • The sentence of 15 years' imprisonment for Hategekimana Damascène remains in force.
  • Hategekimana Damascène is exempted from paying court costs due to being in custody.

02

Material facts

Parties

Ubushinjacyaha

Prosecution Counsel: Butera Oscar

Hategekimana Damascène

Appellant/accused Counsel: Me Ngenzi Justin

Amounts and remedies

  • Sentence (imprisonment): 15
  • Damages or Fines Imposed: RWF 0

03

Procedural history

  1. Posture

    Criminal Appeal / Court of Appeal Final Judgment

04

Questions and positions

Legal issues

Party arguments

Applicant
Hategekimana argued that his conviction was based on doubtful and speculative evidence, that his confession was coerced by beatings, and that the medical report did not show the child was defiled. He also claimed the testimony against him was biased due to personal conflicts with the victim's family and that exculpatory witnesses were not heard.
Respondent
The Prosecution argued that the evidence, including the child's and witnesses' statements and Hategekimana's own admissions, left no reasonable doubt. It maintained that touching the child's genitals for sexual gratification constitutes defilement regardless of penetration or physical injury, and that the confession was not shown to be coerced. The prosecution also argued that Rwandan law, not foreign law, governs evidentiary burdens.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    Article 14, Law Nº 059/2023 amending Law Nº 68/2018

    Touching a child's genitals for sexual gratification constitutes the offence of defilement, regardless of penetration or injury.

  2. 02

    RS/INJUST/RP 00003/2019/SC, Supreme Court, 28/01/2022

    A medical report showing an intact hymen is not sufficient evidence to negate the occurrence of defilement.

  3. 03

    Article 4, Law N° 062/2024 on Evidence

    Each party bears the burden of proving their claims; Rwandan law does not require the prosecution to prove absence of coercion in confessions unless evidence is provided.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

The Court held that the evidence, including the child's testimony, corroborating witnesses, and the accused's own admissions, established beyond reasonable doubt that Hategekimana Damascène committed defilement by touching the child's genitals for sexual gratification. The absence of physical injury or penetration and the intact hymen did not negate the offence. The claim of coerced confession was unsupported by evidence. The appeal was dismissed and the lower court's sentence of 15 years' imprisonment was upheld.

Obiter and limits

  • Rwandan courts are not bound by evidentiary rules from foreign jurisdictions unless incorporated into Rwandan law.
  • The presence or absence of physical injury is not determinative in sexual offences against children under Rwandan law.

Court disposition

Appeal dismissed; conviction and sentence affirmed.

  • The judgment of the High Court/Rwamagana Chamber of 19/08/2024 is upheld.
  • The sentence of 15 years' imprisonment for Hategekimana Damascène remains in force.
  • Hategekimana Damascène is exempted from paying court costs due to being in custody.

Source and reliance status

Court of Appeal · 30 October 2025

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

Court of Appeal

Criminal· 30 October 2025

RPAA 00886/2024/CA

UBUSHINJACYAHA v. HATEGEKIMANA

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-10-30 - Case/document no.: RPAA 00886/2024/CA - Collection: Court of Appeal

Text

Page 1

UBUSHINJACYAHA v. HATEGEKIMANA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00886/2024/CA (Rukundakuvuga, P.J.) 30 Ukwakira 2025] Amategeko agenga imanza z’inshinjabyaha – Gusambanya umwana – Ibikorwa bigize icyaha cyo gusambanya umwana – Igikorwa cyo gukora ku gitsina cy’umwana ugamije ishimishamubiri ubwabyo bigize icyaha cyo gusambanya umwana. Amategeko agenga imanza z’inshinjabyaha – Ibimenyetso – Raporo ya Muganga – Raporo ya muganga igaragaza ko akarangabusugi k’umwana wasambanyijwe ari kazima, si ikimenyetso kihagije kigaragaza ko hatabayeho igikorwa cyo kumusambanya. Incamake y’ikibazo: Hategekimana Damascene yakurikiranyweho n’Ubushinjacyaha icyaha cyo gusambanya umwana, bumuregera Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma busaba ko ahamwa n’icyaha, agahinishwa igifungo cya burundu. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rwemeza ko Hategekimana ahamwa n’icyaha, rumuhanisha igifungo cya burundu rushingiye ku mvugo z’umwana wasambanyijwe, iz’umubyeyi we hamwe n’iz’uregwa wemereye mu Bugenzacyaha ko yafashe umwana akamukorakora mu gitsina agamije kwishimisha. Hakizimana ntiyishimiye icyo cyemezo cy’Urukiko, ajuririra mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana avuga ko nta cyaha yakoze, ndetse akavuga ko yaciriwe urubanza hatagendewe kuri raporo ya muganga kandi ko n’ibyo yemeye byashingiweho yabivuze abitewe no gukubitwa. Urukiko Rukuru, Urugereko rwaciye urubanza rwemeza ko ubujurire nta shingiro

bufite, ariko rumugabanyiriza igihano, rumuhanisha igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) gisimbura icya burundu yari yahawe. Hategekimana yajuririye kandi mu Rukiko rw’Ubujurire avuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana rwakomeje kumuhamya icyaha hashingiwe ku bimenyetso birimo gushidikanya no kugenekereza bikabije. Mu miburanire ye akavuga ko mu Bugenzacyaha yemeye icyaha kubera inkoni, ndetse akongeraho ko ibimenyetso birimo raporo ya muganga bitagaragaza ko umwana yasambanyijwe. Ku rundi ruhande Ubushinjacyaha buvuga ko nta gushidikanya kugaragara mu bimenyetso byashingiweho kuko icyo yakoze ari ukwishimisha bishingiye ku gitsina aho yakorakoraga n’intoki ze ku gitsina cy’umwana wahohotewe. Buvuga kandi ko uregwa atemeye icyaha mu bugenzacyaha, ahubwo yemeye ko yakorakoye umwana wahohotewe koresheje intoki mu gitsinda. Naho ibyuko yemeye icyaha kubera inkoni ibyo akaba adashobora kubigaragariza ibimenyetso. Incamake y’icyemezo: 1. Igikorwa cyo gukora ku gitsina cy’umwana ugamije ishimishamubiri ubwabyo bigize icyaha cyo gusambanya umwana.

2. Raporo ya muganga igaragaza ko akarangabusugi k’umwana wasambanyijwe ari kazima, si ikimenyetso kihagije kigaragaza ko hatabayeho igikorwa cyo kumusambanya.

Page 2

Ubujurire nta shingiro bufite.

Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, Ingingo ya 14. Imanza zifashishijwe: RS/INJUST/RP 00003/2019/SC; Ubushinjacyaha vs Niyonsaba Eric rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 28/01/2022. RPAA 00055/2024/CA; Ubushinjacyaha vs Manizabayo Patrick rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/03/2025. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 05/11/2019 mu gihe cya saa 18h00, mu Mudugudu wa Kampigika, Akagari ka Akinyambo, Umurenge wa Muyumbu, Akarere ka Rwamagana, umwana witwa U.K.C.1 w’imyaka 4, yavuye mu rugo rwa Nsanzabera Jean Pierre, aho uwitwa Hategekimana Damascène yakoraga, arira kandi atabasha kugenda neza avuga ko Hategekimana Damascène yamugiye hejuru akamukora ku kanyoni akamubabaza. Hategekimana Damascène bamubajije uko byagenze asobanura ko koko yamugiye hejuru umwana akarira, agahita amuvaho akamuterura maze akamukoresha intoki mu gitsina ko ariko atigeze amwinjizamo icye gitsina. Bombi bajyanywe kwa muganga ariko bageze ku ivuriro Hategekimana Damascène ariruka, aracika. Yakomeje gushakishwa ku wa 12/11/2019 afatirwa Nyabugogo ahita ashyikirizwa inzego zibishinzwe atangira gukurikiranwa. [2] Nyuma y’iperereza, Ubushinjacyaha bwamuregeye Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma bumukurikiranyeho icyaha cyo gusambanya umwana, bumusabira igifungo cya burundu. Hategekimana

Damascène yaburanye ahakana icyaha avuga ko ibyo yemeye mbere yabitewe n’inkoni. [3] Mu rubanza RP 01119/2019/TGI/NGOMA, rwaciwe ku wa 30/03/2021, Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma rwahamije Hategekimana Damascène icyaha, rumuhanisha igifungo cya burundu rushingiye ku mvugo z’umwana wasambanyijwe, iz’umubyeyi we hamwe n’iz’uregwa wemereye mu Bugenzacyaha ko yafashe umwana wiswe U.K.C. akamukorakora mu gitsina agamije kwishimisha. [4] Hategekimana Damascène ntiyishimiye imikirize y’urubanza ajuririra Urukiko Rukuru/urugereko rwa Rwamagana avuga ko umwana w’umukobwa bamurega gusambanya yamusanze aho yakoreraga ariko ko ntacyo yamukozeho. Avuga ko n’ubwo uwo mwana yajyanywe kwa muganga, uregwa yasabye ko bamwereka raporo ya muganga ntibayimwereka.

1 Izina ryahawe umwana wahohotewe ku bw’umutekano we

Page 3

Akavuga ko asanga yaraciriwe urubanza hatagendewe kuri raporo ya muganga kandi ko n’ibyo yemeye byashingiweho yabivuze abitewe no gukubitwa. [5] Mu rubanza RPA 00472/2021/HC/RWG, rwaciwe ku wa 19/08/2024, Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rwamagana rwasanze ubujurire bwe nta shingiro bufite kuko ibyo aburanisha bitavuguruza ibimenyetso byashingiweho buhamuhamya icyaha. Icyakora urwo Rukiko rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha no ku itegeko rishya riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange rwamugabanyirije igihano rumuhanisha igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) gisimbura icya burundu yari yahawe. [6] Hategekimana Damascène yongeye kujurira mu Rukiko rw’Ubujurire, urubanza rwe ruhabwa RPAA 00886/2024/CA, iburanisha mu ruhame rishyirwa ku wa 07/10/2025. Uwo munsi ugeze Hategekimana Damascène yitabye ariko atunganiwe, urubanza rwimurirwa ku wa 09/10/2025, maze kuri iyo taliki bwo yitaba yunganiwe na Me Ngenzi Justin, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Butera Oscar, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [7] Mu bujurire bwe, Hategekimana Damascène avuga ko Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rwamagana rwakomeje kumuhamya icyaha hashingiwe ku bimenyetso birimo gushidikanya no kugenekereza bikabije. [8] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko impamvu z’ubujurire za Hategekimana Damascène nta shingiro zifite kuko ibimenyetso byashingiweho mu kumuhamya icyaha nta gushidikanya cyangwa kugenekereza

kugaragaramo. [9] Muri uru rubanza harasuzumwa ikibazo cyo kumenya niba hari ugushindikanya kugaragara mu bimeyetso byashingiweho n’Urukiko mu kwemeza ko Hategekimana Damascène ahamwa n’icyaha cyo gusambanya U.K.C. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URUBANZA Kumenya niba hari ugushindikanya kugaragara mu bimeyetso byashingiweho n’Urukiko mu kwemeza ko Hategekimana Damascène ahamwa n’icyaha cyo gusambanya U.K.C. [10] Hategekimana Damascène avuga ko yahamijwe icyaha hashingiwe ku bimenyetso birimo gushidikanya no kugenekereza bikabije kuko Ubushinjacyaha bwamureze gusambanya U.K.C. buvuga ko yinjije igitsina cye mu cy’umwana mu gihe raporo ya muganga yo yaje igaragaza ko umwana atasambanyijwe. Avuga ko Urukiko rwasanze nta bimenyetso bishyigikira ibyo Ubushinjacyaha buvuga rurahindura rumushinja kumusambanya mu buryo bwo kumwishimishaho akoresheje intoki. Avuga ko nyamara ibyo aregwa yabihimbiwe na Ngirababyeyi Thadée se wa U.K.C. kubera amakimbirane bafitanye ashingiye ku kuba yaratanze amakuru ko imbwa ze ari zo zanduje inzu ya shebuja Nsanzabera Peter bigatuma acibwa amafaranga ibihumbi mirongo itatu (30 000 Frw) nawe akavuga ko bitazacira aho. Uregwa avuga ko yakomeje gusaba ko habazwa abazi iby’ayo makimbirane barimo Uwizeyimana ufite tel: 0787481192, Bayingana Jean Claude na Shebuja Nsanzabera Peter, ufite tel: 0788436874, ariko ntibyakorwa.

Page 4

[11] Akomeza avuga ko ibivugwa ko yatorotse igihe yari ajyanwe kwa muganga atari ukuri kuko atigeze atoroka, ahubwo ko yajyanywe agapimwa muganga agasanga nta kimenyetso, akagarurwa mu rugo aho yakoraga. Avuga ko yaje kuhava bukeye kuko yabonaga atangiye kugambanirwa, ahitamo kujya iwabo. Uregwa anenga ubuhamya bwashingiweho bw’abavuze ko abazwa yemeye icyaha kuko abo bose ari inshuti magara z’umurega. Akavuga ko ndetse n’ubuhamya bw’umwana U.K.C w’imyaka ine, butagombaga gushingirwaho kuko bitumvikana uburyo umwana nk’uwo yashobora kubara inkuru y’uko yasambanyijwe kandi no gusambanywa ubwabyo atazi ibyo ari byo. [12] Me Ngenzi Justin, umwunganira nawe ashimangira imvugo z’uwo yunganira, akavuga ko mu gika cya 10 cy’urubanza rujuririrwa Urukiko rwanze guha agaciro iby’uko Hategekimana Damascène yemeye icyaha mu Bugenzacyaha abitewe n’inkoni, nyamara ibimenyetso bigaragaza ko yakubiswe atarashoboye kubibona bitewe n’uko afunzwe, akaba nta buryo bwo gukusanya ibimenyetso nka video recorder cyangwa telephone yashoboraga kubona aho afungiwe. Asobanura ko bitewe n’uburemere bw’iki kibazo, hari ibihugu byashyizeho umurongo ko mu gihe ufunzwe avuze ko yemeye icyaha ku gahato, ubushinjacyaha ari bwo buba bufite inshingano yo kugaragariza Urukiko (burden of proof) ku buryo budashidikanywaho (beyond reasonable doubt) ko uko kwemera kutakozwe ku gahato 2 . Akavuga ko rero no muri uru

rubanza, Ubushinjacyaha ari bwo bwari bukwiriye kugaragaza ko nta gahato ako ari ko kose uregwa yashyizwemo kugira ngo yemere icyaha, bitaba ibyo imvugo ye yemera icyaha ntishingirweho. [13] Me Ngenzi Justin avuga kandi ko n’ubuhamya bwashingiweho bugaragaramo gushidikanya gukabije, kuko se w’umwana Ngirababyeyi Thadée yavuze ko umwana akimara kuvuga ko uregwa yamukorakoye, ngo nyina yamujyanye mu nzu akamureba mu gitsina, agasanga yasambanyijwe, nyamara ibyo akaba ari ibinyoma kuko na raporo ya muganga yagaragaje ko umwana atasambanyijwe. Yongeraho ko mu rubanza RPAA 00754/2021/CA, Urukiko rw’Ubujurire rwasobanuye ko Urukiko ari rwo rusuzuma ireme ry’ubuhamya rushingiye ku bumenyi bw’ababutanga n’uburyo basobanura ibyo biboneye cyangwa bumvise, rukabigereranya n’ibindi bimenyetso. Akavuga ko asanga mu rubanza rwajuririwe nta bindi bimenyetso byigeze bitangwa ngo bibe byagereranywa n’imvugo z’abatangabuhamya, kuko kwemera icyaha k’uregwa ko bagaragaje ko kutagombaga gushingirwaho, hakaba nta na raporo ya muganga igaragaza ko umwana yasambanyijwe ndetse n’imvugo z’abatangabuhamya zikaba zirimo gushidikanya. Asoza asaba Urukiko kugira Hategikimana Damascène umwere kuko ibimenyetso byashingiweho bitagaragaza nta shiti ko yakoze icyaha cyo gusambanya umwana.

2 Avuga ko byavuzwe muri aya magambo ‘In England and Wales, section 76 of the Police and Criminal Evidence Act 1984 provides that where there are representations to the court that a confession was or may have been obtained by oppression or in consequence of anything said or done (…) to render the confession unreliable, notwithstanding that the confession may be true, the confession is to be excluded. The burden of proof rests on the prosecution to prove “beyond a reasonable doubt” (i.e. the criminal standard) that it was not obtained in such a way. Oppression includes “torture, inhuman or degrading treatment and the use or threat of violence (whether or not amounting to torture)”, as well as other inappropriate interviewing practices. In practice this means that if confession is challenged by the defence or by the court (of its own volition), the court must not allow the confession to be given in evidence unless the prosecution can prove that it was not obtained by “oppression”. This is usually done by calling the interviewing officer to give evidence that procedures were followed, there was no ill-treatment, and to produce the tape recording of the interview. (byakuwe muri ‘Nonadmission of evidence obtained by torture and ill treatment: procedures and practices, p.10, UNCAT Exclusionary rule tool 8/2020).

Page 5

[14] Uhagarariye ubushinjacyaha avuga ko nta gushidikanya kugaragara mu bimenyetso byashingiweho kuko mu kurega Hategekimana Damascène Ubushinjacyaha bwagaragaje ko icyo yakoze ari ukwishimisha bishingiye ku gitsina aho yakorakoraga n’intoki ze ku gitsina cy’umwana wahohotewe (biragaragara mu mikorere y’icyaha mu nyandiko itanga ikirego). Asobanura ko ubuhamya bwatanzwe bugaragaraza ko Hategekimana Damascène ababajijwe yemeye ko yakorakoye uwo umwana ku gitsina kandi n’umwana wahohotewe akaba yarabwiye ababyeyi be ko umuhungu ukorera kwa Pierre (Hategekimana Damascène) yamugiye hejuru akamukora ku kanyoni (ku gitsina). Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ibyo ari byo Hategekmana Damascène yemereye Ubugenzacyaha, ubwo yabazwaga agatangira ahakana icyaha ariko akaza kwiyemerera ko yakorakoye umwana wahohotewe ku gitsina akoresheje intoki. [15] Uhagarariye Ubishinjacyaha avuga ko Hategekimana Damascène abazwa mu Bugenzacyaha, ubwe yiyemereye kandi ko yatorotse akimara gukora icyaha ubwo bari bageze mu marembo yo kwa muganga (reba igisubizo cya 06 mu mpera mu nyandikomvugo ye abazwa mu Bugenzacyaha), abatangabuhamya babajijwe bari bamujyanye kwa muganga barabivuze kandi n’Ubugenzacyaha bwarabigaragaje mu nyandiko isoza iperereza ry’ibanze, akavuga ko rero Hategekimana Damascène n’Umwunganira mu mategeko batabasha kuvuguruza ibisobanuro byatanzwe n’Umucamanza wo mu bujurire ku rwego

rwa mbere (mu bika bya 09-11 by’urubanza rujuririrwa), bityo urubanza rwajuririwe rukaba rudakwiriye guhindurwa. [16] Ku bijyanye n’ibyavuzwe na Me Ngenzi Justin ko Ubushinjacyaha ari bwo bufite inshingano yo kugaragaza ko nta gahato Hategekimana Damascène yashyizweho kugira ngo yemere icyaha, asobanura ko Hategekimana Damascène atemeye icyaha abazwa mu Bugenzacyaha, icyo yakoze ari uko ubwe yisobanura yavuze ko yakorakoye umwana wahohotewe ku gitsina akoresheje intoki. Yongeraho ko amategeko y’u Rwanda ateganya ko buri muburanyi ari we ufite inshingano zo gutanga ibimenyetso bishyigikira ibyo avuga. Akemeza ko bidakwiye ko avuga ko itegeko rikoreshwa mu Bwongereza riteganya ibitandukanye n’amategeko y’u Rwanda ryasabirwa gukurikizwa mu Rwanda. Asoza asaba Urukiko rw’Ubujurire kubona ko ibivugwa na Hategekimana Damascène ko yakubiswe nta bimenyetso yabitangiye, bityo ibyo avuga bikaba nta shingiro bifite.

UKO URUKIKO RUBIBONA [17] Muri uru rubanza impaka zishingiye ku kumenya niba hari ugushidikanya kugaragara mu bimenyetso byashingiweho n’inkiko zabanje zihamya uregwa icyaha, bigizwe n’ubuhamya bwatanzwe, imvugo z’uregwa n’iz’umwana wahohotewe. [18] Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma n’Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rwamagana zahamije Hategekimana Damascène icyaha zishingiye ku mvugo z’umwana wahohotewe, iz’abatangabuhamya Ryamungu Cassien, Ngirababyeyi Thadée na Nsanzabera Jean Pierre (shebuja w’uregwa) no ku mvugo z’uregwa mu Bugenzacyaha. Uru Rukiko rurasuzuma niba hari gushidikanya cyangwa inenge bigaragara muri ibyo bimenyetso ku buryo bitagombaga gushingirwaho, inkiko zimuhamya icyaha aregwa cyo gusambanya umwana w’imyaka ine. [19] Mu gutanga ikirego Ngirababyeyi Thadée yasobanuye ko umwana we yavuye kwa Nsanzabera Thadée avuga ko umukozi waho yamukoreye ku kanyoni akamubabaza, ndetse na nyina w’umwana yamugenzura akabona ko umwana yasambanyijwe. Avuga ko yahise ajya kwa

Page 6

Nsanzabera Jean Pierre, agasanga aryamye mu cyumba cye, akabwira umukozi ngo nabyutse Shebuja kuko amushaka, bakicara muri salon agatekerereza nyiri urugo ibibaye, bakemeranywa ko bagomba kujyana umwana kwa muganga. Yavuze ko bahamagaye umuturanyi ngo abafashe muri icyo kibazo; yaza bakabaza umukozi niba yababwiza ukuri aho kugirango bahamagare commander wa polisi, umukozi akabemerera kuvugisha ukuri, ndetse akabasaba ko yabaha telefoni n’amafaranga azahembwa uko kwezi ariko bakamubabarira. Uwo mukozi yababwiye ko Bebe yaje akamufata akamujyana mu cyumba, akamwereka filimi, bakaza kuryama akamujya hejuru ariko umwana akababara agataka, ko yagerageje ku mujya hejuru inshuro ebyiri yabona akomeje kubabara, akamuterura agakoresha urutoki mu gitsina cye. Se w’umwana kandi yavuze ko bagiye kwa muganga ariko bagera ku marembo y’ibitaro akabacika akagenda. [20] Mu ibazwa ry’umutangabuhamya Nsanzabera Thadée, shebuja w’uregwa we yavuze ko se w’umwana yamusanze iwe avuga ko umukozi we yamusambanyirije umwana, babaza umukozi akabemerera ko yamuryamye hejuru bakina, akamukoza ikiganza ku gitsina hejuru y’ikabutura, avuga ko yabajije umwana akamubwira ngo cya Kadogo cyamukoreye ku kanyoni. Yasobanuye ko uwo mukozi yapfukamye agasaba imbabazi avuga ko nta kindi yakoze uretse gukora hejuru y’ikabutura, ababyeyi bavuga ko badashobora kumubabarira kuko iki cyaha kitababarirwa. Avuga ko bahise

bamujyana kuri centre de santé, ariko bageze mu marembo ya centre de sante Damascène aracika ariruka arabasiga. [21] Izi mvugo z’aba batangabuhamya zose zihuriza ku kuba, igikorwa uregwa yemereye imbere yabo ari icyo gukora ku gitsina cy’umwana akoresheje intoki, ndetse n’umwana akaba ariko yabivuze. Bahuriza kandi ku kuba ubwo bajyaga kwa muganga, uregwa yarabacitse agatoroka. Uretse se w’umwana wongeyeho ko uregwa mbere yo gukora ku gitsina cy’umwana yabanje kugerageza ku mujya hejuru, umwana yataka undi akabireka, ibindi byose abatangabuhamya batanzeho ubuhamya birahura neza. [22] Mu ibabazwa ry’uregwa ryo ku wa 12/11/20219 mu Bugenzacyaha, yahakanye icyaha. Abajijwe icyo ashingiraho agihakana mu gihe yakemereye imbere y’ababyeyi b’umwana na shebuja asubiza ko atigeze akemera, ko yemeye ko yari mu cyumba n’umwana bakina Billard akajya amukinisha. Ku kibazo cya 6 yabajijwe uko yamukinishaga asubiza ko yamukirigitaga akajya akora ku gitsina ke kuko yari yambaye ikariso n’ijipo ; abajijwe impamvu yamukinishije avuga ko atari yabigambiriye ari ibyaje ako kanya. [23] Ingingo ya 14 y’Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko umuntu ukorera ku mwana kimwe mu bikorwa bishingiye ku gitsina bikurikira, aba akoze icyaha: (a) gushyira igitsina cy’umuntu mu gitsina, mu kibuno cyangwa mu

kanwa by’umwana; (b) gushyira urugingo urwo ari rwo rwose rw’umubiri w’umuntu mu gitsina cyangwa mu kibuno cy’umwana; (c) gukora ikindi gikorwa cyose ku mubiri w’umwana hagamijwe ishimishamubiri. Mu manza zitandukanye zaciwe n’uru Rukiko rusobanura iby’iyi ngingo, rwemeje ko igikorwa cyo gukora ku gitsina cy’umwana ugamije ishimishamubiri ubwabyo bigize icyaha cyo gusambanya umwana, uruheruka muri uwo mujyo akaba ari urubanza RPAA 00055/2024/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/03/2025, Ubushinjacyaha buburana na Manizabayo Patrick (igika cya 18). Muri urwo rubanza, urukiko rwemeje ko ukoreye ku mwana kimwe mu bikorwa biteganywa n’ingingo ya 14 y’itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 aba akoze

Page 7

icyaha cyo gusambanya umwana kandi nta rwitwazo na rumwe rushobora gusobanura icyatumye umuntu asambanya umwana ku buryo byamuviramo kudahanwa. [24] Muri uru rubanza, uru Rukiko rurasanga ibyo Hategekimana Damascène avuga ko yakoze ku gitsina cy’umwana ngo mu buryo bwo kumukinisha nk’uko yabyemereye imbere y’Ubugenzacyaha ndetse akabyemerera n’imbere y’abatangabuhamya bavuzwe mu gika cya 19 na 20 cy’uru rubanza, nta kindi byari bigamije uretse ishimishamubiri we, kuko imyanya y’ibanga nta kindi cyatuma ikinishwa cyangwa ikorerwaho umukino runaka uretse irari cyangwa ishimishamubiri rigamije kuvubura ubushake mpuzabitsina. Kubera izo mpamvu ibisobanuro bye kuri iyi ngingo by’uko ngo yamukinishije nta kindi agambiriye, ngo ari ibyaje ako kanya, bikaba nta shingiro bifite. [25] Naho ibyo yireguza avuga ko yakubiswe n’abatangabuhamya kugira ngo agire ibyo abemerera, ndetse no mu bugenzacyaha akaba yarakomeje kwemera igikorwa cyo gukora ku gitsina cy’umwana ngo kuko yabajijwe ari kumwe n’ababyeyi b’umwana, uru Rukiko rusanga ibyo nta shingiro bifite kuko ibyo gukubitwa nta bimenyetso abitangira uretse kubivuga gusa, naho ibyo kuba mu Bugenzacyaha yarabajijwe hari abamushinja, akaba atari impamvu ifatika yatuma yemerera imbere y’inzego z’ubutabera ibikorwa bigize icyaha atakoze. Ibyo avuga ko umwana w’imyaka ine atari kumenya gusambanywa icyo ari cyo, na byo nta shingiro bifite, kuko

mu mvugo zose zagarutsweho, icyo umwana yabwiye ababyeyi be ari uko Hategekimana yamukoze ku kanyoni, bihura n’uburyo we yivugira ko yamukoze ku gitsina hejuru y’ikabutura. [26] Ku bijyanye n’ibyo umwunganizi we avuga ubushinjacyaha ari bwo bufite inshingano yo kugaragaza niba ukwemera icyaha k’uregwa kutarabonetse hakoreshejwe ihohotera, uru Rukiko rurasanga uretse no kuba mu ibazwa ry’uregwa ibikorwa yemeye atarabyemeye agamije kwemera icyaha ahubwo yarabivuze agamije kumvikanisha ko nta gikorwa cyo gusambanya umwana yakoze, ariko kandi nk’uko ingingo ya 4 y’Itegeko N° 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso ibiteganya, ufite icyo yireguza cyangwa aburanisha niwe ufite inshingano yo kukigaragaza3 ; bityo inkiko zo mu Rwanda zikaba nta nshingano zifite yo kugendera ku bivugwa mu mategeko y’ahandi, igihe rufite amategeko abiteganya ukundi. [27] Ku byo uregwa aburanisha ko hari abatangabuhamya be batabajijwe nyamara bazi ikibazo yari afitanye n’umuryango w’umwana umushinja cyo kuba se w’umwana yaraciwe amafaranga uregwa ariwe utanze amakuru y’uko imbwa ze ari zo zanduje kwa Nsanzabera Jean Pierre (Shebuja), bityo akaba ariyo mpamvu amuhimbira icyaha; Urukiko rurasanga hashingiwe ku buryo abatangabuhamya babajijwe basobanuye uko ibintu byagenze, muri abo hakaba harimo na Shebuja Nsanzabera Jean Pierre, uregwa yifuza ko yakongera kubazwa ndetse n’uburyo uregwa ubwe yasobanuye ibyabaye, Urukiko rusanga kubaza abo batangabuhamya ntacyo byahindura ku bimenyetso byashingiweho byasobanuwe mu bika bibanziriza iki kuko ibyo gukinisha igitsina cy’umwana yiyemereye ndetse akabihuriraho n’ababajijwe bose bitahinyuzwa n’ibyo we yita kumwihimuraho kwaba kwarakozwe na se w’umwana umushinja.

3 Iyo ngingo ya 4 y’iryo tegeko igira iti: «Urega cyangwa utanze ikibazo agaragaza ikimenyetso cy’ibyo aregera cyangwa asaba. Uwiregura agaragaza ikimenyetso gishyigikira ukwiregura kwe. Icyakora, umucamanza cyangwa ukemura ikibazo ashobora gutegeka umuburanyi cyangwa umwe mu bafitanye ikibazo cyangwa undi muntu gutanga cyangwa kwerekana ikimenyetso afite».

Page 8

[28] Ku birebana no kuba raporo ya muganga yo itarigeze igaragaza ko umwana yasambanyijwe kuko muganga yemeje ko akarangabusugi k’umwana ari kazima, ndetse ko imyanya ndangagitsina ye ari mizima(normal), urukiko rusanga nabyo ntacyo byamararira uregwa kuko icyaha kimuhama nk’uko byasobanuwe mu bika bibanziriza iki ari ugukora ku gitsina cy’umwana hagamijwe ishimishamubiri ; ibi kandi bikaba bidasaba ko habaho byanze bikunze kwinjiza igitsina cye mu cy’umwana ku buryo bigira ingaruka ku karangabusugi. Byongeye kandi, ibyo kwangirika cyangwa kutangirika kw’akarangabusugi nk’ikimenyetso cy’uko habayeho gusambanywa, Urukiko rw’Ikirenga rwabitanzeho umurongo mu rubanza RS/INJUST/RP 00003/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 28/01/2022 haburana Ubushinjacyaha na Niyonsaba Eric. Muri urwo rubanza, urwo Rukiko rwasobanuye ko kuba raporo ya muganga igaragaza ko akarangabusugi k’umwana wasambanyijwe ari kazima atari ikimenyetso kihagije kigaragaza ko hatabayeho igikorwa cyo kumusambanya. Uwo murongo niwo ugikikoreshwa mu manza nyinshi zaciwe n’uru rukiko, uruheruka muri zo, akaba ari urubanza RPAA 00591/2024/CA rwaciwe ku wa 26/02/2025 haburana Ubushinjacyaha na Akoyiremeye Celine (igika cya 23). [29] Urukiko rw’Ubujurire rushingiye kuri ibi bisobanuro rurasanga nta kosa urubanza rwajuririwe rwakoze mu kwemeza ko Hategekimana Damascène ahamwa n’icyaha cyo gusambanya U. K. C

w’imyaka 4. Bityo Ubujurire bwe bukaba nta shingiro bufite. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [30] Rwemeje ko Ubujurire bwa Hategekimana Damascène nta shingiro bufite; [31] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RPA 00472/2021/HC/RWG rwaciwe n’Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rwamagana ku wa 19/08/2024, idahindutse. [32] Rwemeje ko igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) Hategekimana Damascène yahanishijwe n’Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rwamagana kigumyeho; [33] Rutegetse ko Hategekimana Damascène asonewe gutanga amagarama y’urubanza kuko aburana afunze.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

RS/INJUST/RP 00003/2019/SC, Supreme Court, 28/01/2022

Case cited

RPAA 00055/2024/CA, Court of Appeal, 28/03/2025

Case cited

RPAA 00591/2024/CA, Court of Appeal, 26/02/2025

Case cited

Law Nº 059/2023 of 04/12/2023 amending Law Nº 68/2018 of 30/08/2018 (Criminal Code), Article 14

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Law N° 062/2024 of 20/06/2024 on Evidence, Article 4

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.