AIFAYI NABANDI v BIZIMANA
The court held that only Ruticumugambi Innocent, who received the sale proceeds, is liable to reimburse the buyers for the purchase price; the other heirs are only jointly liable for the value of improvements made to the property. Restitution orders against respondents for properties no longer in their possession or...
Source-derived case information.
- Citation
- RS/INJUST/RC 00014/2020/HC/KIG
- Parties
- Applicant: Ayifayi Marie Goretti, Furaha Marie Joselyne, Nyiraneza Marie Denise, Nyirahirwa Marie Claudine; Respondent: Bizimana Eugene; Respondent: Bizimana Jean Damascene; Respondent: Rurangwa Erneste; Respondent: Rwigema Constantin; Interested Party: Ruticumugambi Innocent
- Court
- High Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 1 July 2023
- Case Number
- RS/INJUST/RC 00014/2020/HC/KIG
- Procedural Posture
- Civil (succession/disputed Inheritance) / High Court Rehearing on Grounds of Injustice
- Outcome
- Partially allowed; prior orders modified.
- Legal Topics
- Inheritance Dispute, Restitution of Property, Liability for Proceeds of Sale, Effect of Prior Judgments, Expropriation, Standing in Rehearing for Injustice
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ayifayi Marie Goretti, Furaha Marie Joselyne, Nyiraneza Marie Denise, Nyirahirwa Marie Claudine
Applicant
Bizimana Eugene
Respondent
Bizimana Jean Damascene
Respondent
Rurangwa Erneste
Respondent
Rwigema Constantin
Respondent
Ruticumugambi Innocent
Interested Party
Procedural Posture
Civil (succession/disputed Inheritance) / High Court Rehearing on Grounds of Injustice
Legal Issues
- 1 Whether heirs of Mazimpaka Gregoire and Mukasayire Venantie should jointly reimburse buyers for property sold by Ruticumugambi Innocent
- 2 Whether restitution orders against certain respondents are valid given changes in property ownership and expropriation
- 3 Whether Rwigema Constantin must return property to Mazimpaka heirs
Ratio Decidendi
The court held that only Ruticumugambi Innocent, who received the sale proceeds, is liable to reimburse the buyers for the purchase price; the other heirs are only jointly liable for the value of improvements made to the property. Restitution orders against respondents for properties no longer in their possession or acquired from third parties are invalid. No party is entitled to damages as each prevailed on some claims.
Court Disposition
Partially allowed; prior orders modified.
Orders
- Applicants' claim upheld in part.
- Ruticumugambi Innocent to reimburse 1,500,000 Rwf to Bizimana Eugene for purchase price received.
Full Case Text
Judgment text and source record
36 paragraphs
# AIFAYI NABANDI v BIZIMANA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-07-01 - Case/document no.: RS/INJUST/RC 00014/2020/HC/KIG - Collection: High Court
## Text
## Page 1
AYIFAYI N’ABANDI v BIZIMANA N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RUKURU - RS/INJUST/RC 00014/2020/HC/KIG (Mukarumanzi, P.J., Mukakalisa, Murerehe, J.) 08 Kamena 2023] Amategeko y’imanza mbonezamubano - Imanza zisabirwa gusubirirshwamo kubwo impamvu z’akarengane – Ihamagzwa ry’ababaye ababuranyi mu rubanza rusabirwa gusubirwamo - Ababaye ababuranyi mu rubanza rusabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane baruhamagarwamo, Urukiko rukagira icyo rubabaza cyafasha mu micire y’urubanza rusubirishwamo cyangwa nabo bakaba bagira amakuru batanga, ariko ntibashobora gusaba ko urwo rubanza ruhinduka ku byerekeye ibyemezo bari bafatiwe, keretse rusanze hari ubusobekerane (indivisibilité/indivisibility) bw’ibiburanwa ku buryo rudashobora gufata icyemezo ku busabe bw’abasabye ko urubanza rusubirwamo bitagize ingaruka ku byemezo byafatiwe abatarabisabye kandi ku buryo bubafitiye inyungu. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu rukiko rwisumbuye rwa Nyarugenge abana ba Mazimpaka aribo Ayifayi n’abandi barega Bizimana n’abandi, basaba kugaruza imitungo bagurishijwe na Ruticumugambi wiyita mwene Mazimpaka kandi ngo ataribyo no kugaruza indi mitungo uyu yaba yaribarujeho itari iye. Urukiko rwemeje ko ikirego cyatanzwe n’abarega gifite ishingiro kuri bimwe, rwemeza ko imitungo itimukanwa y’umuryango wa Mazimpaka, Ruticumugambi yagurishije isubizwa umuryango wa Mazimpaka hanyuma abazungura ba Mazimpaka barimo na Ruticumugambi bagafatanya gusubiza amafaranga y’abaguze umutungo wabo hiyongereyeho n’ibyo bashyizeho. Ayifayi ntiyishimiye iyo mikirize maze ajurira mu Rukiko rukuru avuga atanyuzwe no kuba Urukiko rwarategetse ko bishyura agaciro k’ibyashyizwe ku mitungo yagurishijwe kandi baragiye babuza abari baguze kugira icyo bakora kuri iyo mitungo no kuba rwaremeje ko Ruticumugambi akomoka kuri Mazimpaka bikagira ingaruka ku mitungo yaburanwaga. Urukiko rukuru rwemeje ko ubujurire bw’abarega nta shingiro bufite ahubwo rwemeza ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe n’abaregwa bufite ishingiro maze rwemeza ko imitungo baguze itagomba kugaruzwa. Ayifayi yajuririye mu Rukiko rw’Ikirenga maze rwemeza ko urubanza rujurirwa ruvanweho kuko rwaburanishijwe uwajuriye aterekanye procuration yahawe n’abavandimwe ngo ababuranire hemezwa ko urubanza rwaciwe n’urukiko rwisumbuye arirwo rubaye itegeko. Ayifayi yandikiye Umuvunyi mukuru avuga ko akarengane kabo gashingiye ku kuba Uurkiko rwaremeje ko bafatanya na Ruticumugambi gusubiza abaguze agaciro k’ibyo bakoze ku butaka baguze kandi bahagurishijwe mu buriganya ndetse n’amafaranga bahaguze akaba yarariwe na Ruticumugambi wenyine. Urwego rw’umuvunyi rwasanze harimo akarengane rusaba Urukiko rw’Ikirenga ko urubanza RC 0483/13/TGI/GSBO maze na rwo rwemeza ko rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane rwoherezwa mu Rukiko Rukuru. Muri uru rubanza hasuzumwe ikibazo cyo kumenya niba abazungura ba Mazimpaka na Mukasayire batagomba gutegekwa gufatanya na Ruticumugambi gusubiza abaguze amafaranga batanze n’agaciro k’ibyo bongeye ku mitungo baguze hamwe n’indishyi zasabwe ku mpande zombi. Abarega bavuga ko urukiko rwemeje ko ikirego cyabo gifite ishingiro kuri bimwe hanyuma rukemeza ko imitungo yagurishijwe na Ruticumugambi yagaruzwa ariko abazungura bose bagafatanya gusubiza amafaranga yahaguzwe
## Page 2
ndetse n’agaciro k’ibyongerewe ku byaguzwe kandi haragurishijwe na Ruticumugambi wenyine akaba ari nawe ugomba kwirengera inkurikizi z’amasezerano yagiranye n’abo yagurishije. Abaregwa biregura bavuga ko imitungo baguze yari iya Ruticumugambi kuko yari yarayihawe na se akiriho kuko yamwemeraga nk’umwana we bityo bagasaba ko batasubiza iyo mitungo. Incamake y’icyemezo: Ababaye ababuranyi mu rubanza rusabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane baruhamagarwamo, Urukiko rukagira icyo rubabaza cyafasha mu micire y’urubanza rusubirishwamo cyangwa nabo bakaba bagira amakuru batanga, ariko ntibashobora gusaba ko urwo rubanza ruhinduka ku byerekeye ibyemezo bari bafatiwe, keretse rusanze hari ubusobekerane (indivisibilité/indivisibility) bw’ibiburanwa ku buryo rudashobora gufata icyemezo ku busabe bw’abasabye ko urubanza rusubirwamo bitagize ingaruka ku byemezo byafatiwe abatarabisabye kandi ku buryo bubafitiye inyungu bityo nubwo mu rubanza rusubirwamo hemejwe ko imitungo yose yaguzwe yagarurwa mu mitungo izungurwa, bikaba bitashoboka kuko umwe mu baregwa atari we uri mu masezerano y’abaguze umutungo bikaba bitashoboka ko atasubizwa ikiguzi n’agaciro kongeweho kandi atariwe nyiri mutungo. Indi mitungo iburanwa ikaba igomba kugaruzwa mu mitungo izungurwa ya Mazimpaka abazungura bagafatanya gusa kwishyura agaciro k’ibyongeweho naho agaciro katanzwe hagurwa kagasubizwa na Ruticumugambi. Ikirego cya Ayifayi n’abavandimwe be, gifite ishingiro kuri bimwe; Nta mutungo Bizimana na Rurangwa bagomba gusubiza abazungura ba Mazimpaka Amategeko yashingiweho: Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryo mu 2003 ryavuguruwe mu 2015, ingingo ya 34 Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 10. Imanza zifashishijwe: Ubushinjacyaha na Magara n’abandi; mu rubanza RS/INJUST/RP 00001/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/02/2021. Urubanza I. IMITERERERE Y’URUBANZA. [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo kuri RC 0483/13/TGI/GSBO, Ayifayi Marie Goretti, Furaha Marie Joselyne, Nyiraneza Marie Denise, Nyirahirwa Marie Claudine (abana ba nyakwigendera Mazimpaka Gregoire na nyakwigendera Mukasayire Venantie), barega Bizimana Eugene, Bizimana Jean Damascene, Rurangwa Ernest, Rwigema Constantin basaba kugaruza imitungo baguze na Ruticumugambi wiyita mwene Mazimpaka kandi ataribyo, no kugaruza n’iyo Ruticumugambi yikubiye kuko ar’iyo basigiwe n’ababyeyi babo; iyo mitungo bavuga ko igizwe n’amasambu ane (4), harimo igice cy’isambu irimo n’inzu iri mu Kigabiro Ruticumugambi yibagije; iri mu Gitega muri Jabana nayo irimo inzu n’undi uri I Nyakabingo yaguzwe na Bizimana Eugene n’ubundi butaka buherereye aho
## Page 3
Jabana mu Gitega bwarimo inzu bwaguzwe na Rurangwa Erneste hamwe na Bizimana Jean Damascene; n’ubutaka burimo inzu buri i Kabuye bwaguzwe na Rwigema Constatin; hakaba n’imitungo yimukanwa igizwe n’imodoka 6, moto 4 n’urusyo byigabijwe na Ruticumugambi, mu buryo bunyuranye n’amategeko; [2] Ku wa 30/07/2014, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaciye urwo rubanza maze rwemeza ko ikirego cyatanzwe n’abarega gifite ishingiro kuri bimwe, rwemeza ko imitungo itimukanwa y’umuryango wa Mazimpaka, Ruticumugambi yagurishije Bizimana Eugene, Bizimana Jean Damascene, Rurangwa Ernest na Rwigema Constantin isubizwa umuryango wa Mazimpaka Gregoire;rutegeka ko abazungura ba Mazimpaka Gregoire barimo na Ruticumugambi Innocent bafatanya gusubiza amafaranga y’abaguze umutungo wabo hiyongereyeho n’ibyo bashyizeho; rwemeza ko Bizimana Eugene asubizwa agaciro k’inzu iri mu mudugudu wa Gitega, akagari ka Bweramvura,Umurenge wa Jabana,mu karere ka Gasabo gahwanye na 23.194.600frw, hiyongereyo 8.810.100frw y’ agaciro k’ibikorwa yashyize ku butaka buri Nyakabingo Bweramvura,Jabana mu karere ka Gasabo ; gusubiza Rurangwa Erneste 1.384.920frw no gusubiza Bizimana Jean Damascene 2.111.200frw; kuri Rwigema Constatin ntacyo urukiko rwavuze kubyerekeye n’ibikorwa bye biri ku butaka buherereye I Kabuye, yategetswe gusubiza umuryango wa Mazimpaka Gregoire kuko urubanza rwaburanishijwe adahari. Kubyerekeye n’ubutaka buri mu Kigabiro bufitwe na Ruticumugambi Innocent bwamuhererejweho nk’umwana wa Mazimpaka Gregoire kugira ngo buzaherweho mw’izungura ku mugabane we. Kubyerekeye n’umutungo utimukanwa rwemeje ko itagaragarijwe ibimenyetso. [3] Ayifayi Marie Gorette ntiyishimiye imikirize y’urubanza arujuririra mu Rukiko Rukuru, mu rubanza RCA 0416/14/HC/KIG, rwaciwe kuwa 12/02/2016.Impamvu yari yajuriye n’uko ngo urukiko rwisumbuye rwemeje ko Ruticumugambi ari mwene Mazimpaka Gregoire kandi ataribyo binagira ingaruka ku mikirize y’urubanza kuko byatumye ahererezwaho imwe mu mitungo naho kuyo yagurishijwe bategekwa gufatanya nawe gusubiza agaciro k’ ibikorwa by’abaguze nawe bashyize kuri uyi mitungo kandi baragiye bayishyiraho babibuzwa bakanga.Icyo gihe yasabaga ko imitungo yose igaruzwa mu mutungo wa Mazimpaka Gregoire nta yandi mananiza, rwemeza ko ubujurire bwa Ayifayi Marie Goretti nta shingiro bufite, urubanza rwaciwe n’urukiko rwisumbuye rurahinduka,ubujurire bwuririye ku bundi bw’abaregwa aribo Bizimana Eugene, Bizimana Jean Damascene, Rurangwa Erneste na Rwigema Constatin bw’uko baguze n’aba ny’iri mitungo buhabwa ishingiro maze imikirize y’urubanza RC 0483/13/TGI/GSBO irahinduka, hemezwa ko abatunze imitungo isabirwa kugaruzwa mu mitungo y’umuryango wa Mazimpaka Gregoire bayitunze mu buryo buboneye, ko itagaruzwa, rubagenera buri wese igihembo cy’Avoka n’ikurikiranarubanza bingana na 600,000 Rwf; [4] Ayifayi Marie Goretti ntiyishimiye imikirize y’urubanza, arujuririra mu Rukiko rw’Ikirenga. Ku wa 22/08/2018, Urukiko rw’Ikirenga rwaciye urwo rubanza, rwemeza ko Urubanza RCA 0416/14/HC/KIG ruvanweho kuko Ayifayi ari we wijuririye wenyine atagaragaza Procuration yahawe n’abavandimwe be ndetse ko abo bavandimwe batatanze n’ingwate y’amagarama y’Urukiko, rutegeka Ayifayi Marie Goretti guha abaregwaga amafaranga 800,000 Rwf y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka, bivuze ko hagumyeho imikirize y’urubanza rwaciwe n’urukiko rwisumbuye RC0483/13/TGI/GSBO rwaciwe kuwa 30/07/2014; urwo rubanza akaba arirwo rwaje kuba itegeko.
## Page 4
[5] Ku wa 20/07/2018, Ayifayi Marie Goretti yandikiye Urwego rw’Umuvunyi arusaba ko urubanza RC 0483/13/TGI/GSBO rwasubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, avuga ko rurimo akarengana kagaragarira buri wese gashingiye ku kuba urukiko rwisumbuye rwa Gasabo rwarategetse abana ba Mazimpaka Gregoire gufatanya na Ruticumugambi Innocent kwishyura abaguze umutungo w’ababyeyi babo ibikorwa biri kuri ubwo butaka kandi batarigeze bafatanya nawe mu buriganya bwo kuwugurisha, kuko ariwe wenyine wabikoze akanikubira amafaranga yawugurishije; ko banabona amasezerano yerekeye n’ubwo bugure agomba kugira inkurikize ku bayagiranye bonyine. Indi mpamvu yakarengane yavuze n’uko muri urwo rubanza rwaciwe n’Urukiko rwisumbuye Ruticumugambi yiswe mwene Mazimpaka kandi ataribyo; [6] Nyuma yo gusuzuma ikibazo cya Ayifayi, urwego rw’umuvunyi rwagaragaje ko mu rubanza RC 0483/13/TGI/GSBO, harimo akarengane gashingiye kukuba Ayifayi n’abagenzi be batagomba gufatanya na Ruticumugambi Innocent kwishyura amafaranga y’abaguze umutungo wa Mazimpaka Gregoire kimwe n’ibikorwa byabo kuri ubwo butaka, kuko ariwe wenyine wayigurishije mu buriganya n’amafaranga ahawe akayikubira; naho kubyerekeye no kuba Ruticumugambi yariswe mwene Mazimpaka agaragaza ko nta karengane karimo; Maze mw’ibaruwa yo kuwa 13/12/2018, urwego rw’umuvunyi rusaba Urukiko rw’Ikirenga ko urubanza RC 0483/13/TGI/GSBO rwaciwe kuwa 30/07/2014 rwasubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, Urukiko rw’Ikirenga na rwo rwemeza ko rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane rwoherezwa mu Rukiko Rukuru, ikirego gihabwa nimero RS/INJUST/RC 00014/2020/HC/KIG; [7] Mu iburanisha ryuru rubanza Ayifayi Marie Goretti Furaha Marie Joselyne, Nyiraneza Marie Denise, Nyirahirwa Marie Claudine basabye ko hasuzumwa niba abazungura ba Mazimpaka Gregoire na Mukasayire Venantie bagomba gufatanya gusubiza abaguze imitungo y’umuryango wabo amafaranga batanze ndetse n’agaciro k’ibikorwa bongeyeho, niba Ruticumugambi Innocent ari umuzungura wa Mazimpaka Gregoire, niba Ruticumugambi Innocent atari gutegekwa kugarura imitungo yimukanwa igizwe n’imodoka 6 na moto 4 n’urusyo, basoza basaba zitandukanye harimo indishyi mbonezamusaruro, indishyi z’akababaro, n'amafaranga y'ikurikiranarubanza; [8] Mu kwiregura Rwigema yatanze ikirego kiregera kwiregura avuga ko umutungo afite ntaho uhuriye n’umutungo w’umuryango wa Mazimpaka Gregoire; asaba no guhabwa indishyi z'akababaro n'amafaranga y'ikurikiranarubanza; [9] Bizimana Eugene, yatanze inzitizi avuga ko ibyo aregwa yabiguze harangizwa imanza zaciwe n’inkiko Gacaca kandi zitigeze ziteshwa agaciro; ku wundi mutungo uri I Nyakabingo avuga ko atari uwe. [10] Rurangwa Ernest na Bizimana Jean Damascene nabo batanze inzitizi yerekeye no kuba ubutaka bategetswe guha umuryango wa Mazimpaka Gregoire butagihari, hakorewe expropriation n’umujyi wa Kigali hacishwamo umuhanda n’akarere ka Gasabo; [11] Bose bahuririra ku kirego kiregera kwiregura, basaba guhabwa amafaranga y’igihembo cy’avocat n’ikurikiranarubanza. [12] Ruticumugambi Innocent we yireguye avuga ko mu rubanza rwasubirishijwemo hatigeze hasuzumwa ibyerekeye no kuba ari mwene Mazimpaka kuburyo byatuma Ayifayi asaba ko
## Page 5
havanwaho icyo cyemezo cyerekeye irangamimerere ye naho ku mitungo itimukanwa aregwa avuga ko nta bimenyetso Ayifayi na bagenzi be babitangira. Kuri iki kibazo cyerekeye no kuba Ruticumugambi atari mwene Mazimpaka Gregoire hamwe n’ikibazo cy’imitungo itimukanwa igizwe n’imodoka 6, moto 4 , n’urusyo Ayifayi na bagenzi be basaba ko nayo igaruzwa mu mutungo w’umuryango wa Mazimpaka, ntabwo byigeze byemezwaho akarengane, bivuze ko bitagomba gusuzumwa muri uru rubanza kuko bitari mu mbibi n’imizi z’ikiburanwa hashingiwe ku bisobanura byatanzwe n’Urukiko rw’ikirenga mu gatabo gasobanura imiburanishirize y’imanza zisabirwa gusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane ko kuwa Kanama,2022, urupapuro rwa 46. [13] Ibibazo bigomba gusuzumwa muri uru rubanza nibi bikurikira; -Kumenya niba abazungura ba Mazimpaka Gregoire na Mukasayire Venantie batagomba gutegekwa gufatanya na Ruticumugambi gusubiza Bizimana Eugene, Rurangwa Erneste, Bizimana Jean Damascene, amafaranga batanze n’agaciro k’ibyo bongeye ku mitungo baguze hamwe n’indishyi zasabwe ku mpande zombi. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIRI MU RUBANZA. -Kumenya niba abazungura ba Mazimpaka Gregoire na Mukasayire Venantie batagomba gutegekwa gufatanya na Ruticumugambi gusubiza Bizimana Eugene, Rurangwa Erneste, Bizimana Jean Damascene, amafaranga batanze n’agaciro k’ibyo bongeye ku mitungo baguze hamwe n’indishyi zasabwe ku mpande zombi. [14] Mu kirego cya Ayifayi Marie Goretti Furaha Marie Joselyne, Nyiraneza Marie Denise, Nyirahirwa Marie Claudine bavuga ko kuwa 30/07/2014, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaciye urubanza RC 0483/13/TGI/GSBO, rwemeza ko ikirego cyabo gifite ishingiro kuri bimwe, rwemeza ko imitungo itimukanwa iri mu Gitega, Jabana yaguzwe na Bizimana Eugene, Bizimana Jean Damascene, Rurangwa Ernest, isambu iri Nyakabingo yaguzwe na Bizimana Eugene n’inzu iri Kabuye yaguzwe na Rwigema Constantin bisubizwa umuryango wa Mazimpaka Gregoire; rutegeka ko abazungura ba Mazimpaka Gregoire harimo na Ruticumugambi Innocent bagomba gufatanya gutanga amafaranga y’abaguze umutungo wabo wavuzwe haruguru, hiyongereyeho n’ibyo bashyizeho,rwirengagije ko ahagurishijwe hose byakozwe na Ruticumugambi Innocent wenyine ndetse n’amafaranga yavuyemo akaba ari we wayihariye, bityo n’amasezerano y’ubugure akaba ari we agomba kugiraho ingaruka wenyine; [15] Bakomeje bagaragaza ko basaba Urukiko rwasabwe gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane, gutegeka abaregwa gusubiza nta mpaka abazungura ba Mazimpaka Gregoire na Mukasayire Venantie imitungo baguze n’utari nyirayo ariwe Ruticumugambi Innocent, bagasigara ariwe bakurikirana kuko amasezerano y’ubugure, agomba kugiraho inkurikizi kubayagiranye bonyine. Cyane ko Ruticumugambi ngo ntaho ahuriye n’uwo mutungo yagurishije kuko atari mwene Mazimpaka Greogire nkuko abyiyitirira; [16] Bizimana Eugene ahagarariwe na Me Cyubahiro yireguye avuga ko, Ayifayi n’abagenzi be umutungo bavuga uherereye mu Gitega mu Kagari ka Bweramvura,Umurenge wa Jabana hahoze hitwa serire Rutete,Segiteri Kabuye,Komini Rutongo, yawuguze awugurishijwe na
## Page 6
Mukanyandwi Beatrice umugore wa Ruticumugambi mu rwego rwo kurangiza imanza zaciwe n’inkiko Gacaca kubyerekeye umutungo Kidamage nyina wa Ruticumugambi hamwe na Ruticumugambi bangije muri Genocide yakorewe abatutsi muri 1994, kuko, igihe cyo gushyira mu bikorwa ibyemezo by’inkiko Gacaca Kidamage yari yarapfuye n’umuhungu we Ruticumugambi afunze, kandi izo manza zikaba zitarigeze ziteshwa agaciro.Ikimenyetso ashingiraho akaba ar’itegeko ryishyuza ribanziriza ifatira ry’umutungo ryahawe umugore wa Ruticumugambi Innocent rigatuma agurisha Bizimana Eugene inzu iherereye mu Gitega, Jabana, kugira ngo hishyurwe imitungo Kidamage na Ruticumugambi bangije muri Genocide yakorewe abatutsi muri 1994, kandi ngo uwo ngo mutungo wari uwa Mazimpaka Gregoire (se w’abaregwa) yahaye Ruticumugambi yemeye nk’umwana we yabyaranye na Kidamage bari batarasezeranye
mu
buryo
bukurikije
amategeko,abo
bombi
bakaba barawubanagamo(ikimenyetso bashingiraho bavuga ko Mazimpaka yari yarahahaye Ruticumugambi n’ibyo yavugiye mu rubanza RCA 8140/KIG rwaciwe kuwa 09/04/1990); [17] Ku butaka buherereye Nyakabingo, Bizimana Eugene aregwa yanategetswe gusubiza Ayifayi n’abagenzi be nawe agahabwa ingurane y’ibikorwa byashyizwe kuri ubwo butaka, Maitre Cyubahiro umuburanira yavuze ko, uwo mutungo atari uwe ahubwo ngo waguzwe n’uwitwa Namahoro Corneille kandi nawo ngo wahoze ari uwa Ruticumugambi yahawe na se ashingiye ku rubanza RCA 8140/KIG rwaciwe kuwa 09/04/1990, aho Mazimpaka yivugiye ko iyo sambu yayihaye umuhungu we yabyaranye na Kidamage ariwe Ruticumugambi, hanyuma haza kugurwa na Namahoro Pierre Corneille igihe harangizwaga urubanza rwaciwe n’inkiko Gacaca ku mitungo Ruticumugambi yangije muri Genocide yakorewe abatutsi; [18] Ayifayi Marie Goretti n’abagenzi be bahagarariwe na Me Rudakemwa Felix, bo bavuga ko nta rubanza rwa Gacaca umubyeyi wabo nyakwigendera Mazimpaka Gregoire yaburanye atarapfa kuko yapfuye muri 1994 akaba nta manza za Gacaca yaburanye, ko biramutse aribwo buryo uwo mutungo wagurishijwemo, uwabikoze yaba yaragurishije ibitari ibye, bagasaba ko babigarurirwa kuko ku masezerano y’ubugure ngo bigaragara ko uwagurishije ari Ruticumugambi kandi ngo atari mwene Mazimpaka Gregoire.Kandi ngo baje kubaririza bamenya ko Namahoro Pierre Corneille ari umuhungu wa Bizimana Eugene nubwo bavuga ko ari Corneile wahaguze.Kuba bavuga ko wagurishijwe kubera imanza za Gacaca ngo babona ntaho bihuriye n’ababyeyi babo kuko se nta manza za Gacaca yaburanye, kandi mu rubanza RCA 8140/KIG rwaciwe kuwa 09/04/1990, ngo ntahantu higeze hategekwa ko Ruticumugambi ahawe uwo mutungo uri I Nyakabingo; [19] Ku mutungo waguzwe na Bizimana Jean Damascene na Rurangwa Erneste bavuze ko, ubutaka bwategetswe mu rubanza RC0483/13/TGI/GSBO ko basubiza Umuryango wa Mazimpaka nabo bagasubizwa amafaranga babuguze nagaciro kibikorwa babushyizeho, batakibufite kuko bwakorewe expropriation akarere ka Gasabo kabucishamo umuhanda, bahabwa ingurane ijyanye n’agaciro k’ibyuma bisya ibigori byabo bari barabushyizeho yonyine, kandi ko bari barabuguze na Ruticumugambi kuko umutungo wari uwe yari yarahawe na se Mazimpaka Gregoire; [20] Ayifayi Marie Goretti n’abagenzi be bahagarariwe ntibahakana ibyo kuba ubwo butaka bwarakorewe expropriation ahubwo basabye ko bahabwa ingurane ijyanye n’imitungo ababyeyi babo basize kuko mbere y’uko ubutaka Bizimana Jean Damascene na Rurangwa Ernest baguze
## Page 7
bukorerwa expropriation bari barahashenye amazu 2 se yasize yarubatse, bagasaba ko abo bombi babaha agaciro k’inzu imwe bashenye kuko indi yahoze aho Bizimana Eugene yaguze; [21] Rwigema Constatin avuga ko, mu rubanza RC0483/13/TGI/GSBO yategetswe gusubiza umuryango wa Mazimpaka umutungo uherereye mu Mudugudu wa Kabeza, Akagari ka Kabuye, Umurenge wa Jabana hashingiwe kukuba yarawuguze na Ruticumugambi Innocent kandi ataribyo kuko we yaguze na Nyirinkwaya Charles nkuko bigaragazwa n’amasezerano y’ubugure yo kuwa 10/06/2009.Akaba atumva uburyo agomba kuwuha umuryango wa Mazimpaka Gregoire kandi atari uwabo ahubwo aruwe.Rwigema Constantin yasobanuye ko, inzu yayiguze na Nyirinkwaya Charles ashingiye kuri acte de notoriete yahawe n’ubuyobozi bw’umurenge wa Jabana igaragaza ko nawe yari yarayiguze na Rushingubone ashingiye ku yindi acte de notoriete yatanzwe n’ubuyobozi bw’Akarere ka Buliza kuwa 12/12/2005, akanavuga ko inkomoko yawo aruko wahoze ari uwa Mazimpaka Michel yari yarahawe na se Mazimpaka Gregoire (se w’abarega wamubyaranye n’undi mugore); [22] Ayifayi Marie Goretti na bagenzi be bahagarariwe, bavuga ko inzu iri Kabuye nayo iri mu mitungo ya Mazimpaka Greogire yasize, ko umuhesha w’inkiko yasabye Rwigema kuyivamo akanga; UKO URUKIKO RUBOBONA -Ku byerekeranye n’imitungo ya Bizimana Eugene n’amafaranga agomba gusubizwa [23] Dosiye y’urubanza igaragaza ko ikiregerwa muri uru rukiko, ari uko, abazungura ba Mazimpaka Gregoire na Mukasayire Venantie bategetswe gufatanya na Ruticumugambi gusubiza abaguze imitungo y’umuryango wa Mazimpaka Gregoire aribo Bizimana Eugene, Rurangwa Erneste, BizimanaJean Damascene, amafaranga batanze ndetse n’agaciro k’ibyo bongeye kuri iyo mitungo kandi abo bazungura batarafatanyije na Ruticumugambi kuwugurisha, akanikubira amafaranga yavuye muri ubwo bugure wenyine; [24] Mu urubanza RC 0483/13/TGI/GSBO,rwasabiwe gusubirwamo kumpamvu z’akarengane Urukiko rwisumbuye rwa Gasabo rwemeje ko, imitungo itimukanwa yaguzwe na Bizimana Eugene, Bizimana Jean Damascene, Rurangwa Ernest na Rwigema Constantin isubizwa umuryango wa Mazimpaka Gregoire; rutegeka ko abazungura ba Mazimpaka Gregoire barimo na Ruticumugambi Innocent gufatanya gusubiza amafaranga y’abaguze umutungo wabo hiyongereyeho n’ibyo bashyizeho,rwemeza ko, Bizimana Eugene asubizwa agaciro k’inzu iri mu Gitega, Jabana mu karere ka Gasabo gahwanye na 23.194.600frw, hiyongereyo 8.810.100frw ku bikorwa biri ku butaka buri i Nyakabingo Bweramvura,Jabana mu karere ka Gasabo, gusubiza Rurangwa Erneste 1.384.920frw no gusubiza Bizimana Jean Damascene 2.111.200frw ku bikorwa biri ku butaka nabo baguze na Ruticumugambi buherereye mu Gitega, Jabana, mu karere ka Gasabo. [25] Urukiko rusanga mu makuru Bizimana Eugene, Rurangwa Erneste, Bizimana Jean Damascene batanze kubyerekeye n’ikiregerwa; baragaragaje ko nubwo Ayifayi Marie Goretti na bagenzi be batemera kubasubiza amafranga y’ibikorwa byabo ku butaka, nabo bagaragaza ko
## Page 8
bidashoboka ko uwo mutungo wasubizwa umuryango wa Mazimpaka kuko, nka Bizimana Eugene yaguze umutungo wo mu Gitega, Jabana, harangizwa imanza za Gacaca kandi zitigeze ziteshwa agaciro; undi mutungo w’Inyakabingo Urukiko rwisumbuye rwategetse ko agomba gusubirizwaho amafaranga ukaba utari uwe kuko waguzwe na Namahoro Pierre Cornelle; [26] Rusanga mu bisobanuro Ayifayi Marie Goretti yatanze ku makuru yahawe urukiko, yavuzwe haruguru, we avuga ko, ise Mazimpaka yitabye imana muri 1994 nta manza za Gacaca yigeze aburana, bivuze ko uwaba yaragurishije umutungo w’umuryango wa Mazimpaka yaba yaragurishije ibitari ibye nkuko byemejwe mu rubanza rusubirishwamo ku mpamvu zakarengane; Kubyereye n’umutungo uri I Nyakabingo avuga ko nubwo handitse ko waguzwe na Namahoro Pierre Corneille yabonye amakuru y’uko ari umuhungu wa Bizimana Eugene. [27] Uru rukiko rusanga ibyo Bizimana Eugene avuga ko yaguze uwo mutungo harangizwa urubanza rwa Gacaca kubyerekeye n’umutungo Ruticumugambi na nyina Kidamage bangije muri genocide 1994 bitagarukwaho muri uru rubanza kuko ibyerekeye ubugure n’uburyo atunzemo uwo mutungo byafashweho icyemezo mu rubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akaregengane biba itegeko. [28] Rusanga ku bijyanye no gusubiza Bizimana Eugene amafaranga y’ubugure n’iagaciro k’ibikorwa bye yashyize ku butaka bwavuzwe; ibyerekeye amafaranga y’ubugure agomba gusubizwa na Ruticumugambi wenyine kuko ariwe wayakiriye ahagarariwe n’umugore we Mukanyandwi Beatrice nkuko bigaragara mu masezerano y’ubugure yabaye kuwa 10/06/2009; ko yakiriye 1.500.000frw. Naho ibyerekeye n’agaciro k’ibikorwa Bizimana Eugene yashyize kuri uwo mutungo amaze kuwugura, abagize umuryango wa Mazimpaka bose, bagafatanya gusubiza ako gaciro kuko bose bazagira uburenganzira kuri ibyo bikorwa. [29] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa haruguru, rusanga mu mafaranga angana 23.194,600frw abazungura ba Mazimpaka Gregoire bategetswe gusubiza Bizimana Eugene mu rubanza RC0483/13/TGI/GSBO; Ruticumugambi Innocent yishyuramo amafaranga yakiriye agurisha uwo mutungo angana na 1.500.000frw y’ubugure bw’ubutaka n’inzu yari yubatseho icyo gihe kuko byemejwe ko yagurishije umutungo w’umuryango.Kuko hategetswe ko Bizimana Eugene anasubizwa n’amafaranga y’agaciro k’ibikorwa bye yashyize kuri ubwo butaka, abazungura bose na Ruticumugambi bakaba bagomba gufatanya gusubiza agaciro k’ibyashizweho bihwanye n’amafaranga 21.694.000Frw. -Kubijyanye n’umitungo uri I Nyakabingo wa Bizimana Eugene [30] Kubyerekeye n’umutungo w’I Nyakabingo; Ayifayi na bagenzi be bategetwe gusubiza amafaranga y’ubugure n’agaciro k’ibikorwa biriho, bakayaha Bizimana Eugene, ariko rusanga uwo mutungo atari uwa Bizimana Eugene; ahubwo waguzwe na Namahoro Pierre Corneille nkuko bigaragazwa n’amasezerano y’ubugure ari muri dosiye yabaye hagati ye na Ruticumugambi ; undi mutungo bategetswe gusubiriza amafaranga waguzwe na Bizimana Jean Damascene na Rurangwa Erneste utagihari kuko wakorewe exproriation; undi mutungo waguzwe na Rwigema Constatin mu makuru yahaye urukiko ntiyawuguze na Ruticumugambi
## Page 9
ahubwo yawuguze na Nyirinkwaya Charles nkuko bigaragazwa n’amasezerano y’ubugure yo kuwa10/06/2009; [31] Mu miburanire ya Ayifayi na bagenzi be, ku mutungo uri I Nyakabingo, ntibahakanye ko atari Bizimana Eugene wawuguze ahubwo ko waguzwe n’uwitwa Namahoro Pierre Corneille, urukiko rukaba rwaribajije niba Ayifayi na bagenzi be ndetse na Ruticumugambi bafite inshingano zo gusubiza Bizimana Eugene amafaranga bategetswe mu rubanza rusubirishwamo kandi uwo mutungo atari uwe; [32] Rurangwa Erneste na Bizimana Jean Damascene bo bakavuga ko umutungo wo mu Gitega, bategetswe gusubiza umuryango wa Mazimpaka bidashoboka kuko, batagifite ubutaka bategetswe gusubiza Ayifayi n’abagenzi be kuko bwakorewe expropriation mu nyungu rusange hacishwamo umuhanda n’Akarere ka Gasabo. Ayifayi Marie Goretti n’abagenzi be ntibahakanye ko batakiwufite wakorewe expropriation mu ngunyu rusange, aha naho Urukiko rwibajije niba Ayifayi na bagenzi be ndetse na Ruticumugambi bafite inshingano zo gusubiza agaciro k’ibyari kuri ubwo butaka butagihari; igihe nabo nta butaka bashobora guhabwa nkuko byari byategetswe mu rubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane. [33] Ku mutungo uri I Kabuye waguzwe na Rwigema Constatin, Ayifayi ntacyo yavuze kubyerekeye no kuba umutungo uri I Kabuye yarawuguze n’uwitwa Nyirikwanya Charles, uru rukiko rwibajije niba bishoboka ko Rwigema aha Ayifayi n’abagenzi be ubutaka butari ubwabo; [34] Urukiko rusanga kubera ibibazo byagaragajwe haruguru byerekeranye n’umutungo w’Inyakabingo waguzwe na Namahoro Pierre Corneille, umutungo wo mu Gitega waguzwe na Bizimana Jean Damascene na Rurangwa Erneste n’umutungo waguzwe na Rwigema Constatin uri I Kabuye;uru rukiko rwasanze ari ngombwa kubanza kumenya niba ari ngombwa ko habaho gusubiza agaciro k’ibikorwa ku butaka mbere yo kumenya ugomba gusubiza hagati ya Ayifayi Marie Goretti na bagenzi be hamwe na Ruticumugambi ;kuko rwabonye ko hatasuzumwa icyaregewe hirengagijwe aho gishingiye kandi kimwe ar’ingaruka z’ikindi nkuko byagiye bivugwa. Ni muri ubwo buryo rwabonye ko hari ibibazo bisobekeranye ku mpande zombi bigomba gusuzumirwa hamwe kugira ngo harebwe ishingiro ry’ikiregerwa muri uru rubanza; [35] Ibimaze kuvugwa mu gika kibanziriza iki bisa n’ibyagarutsweho mu urubanza rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga RS/INJUST/RP 00001/2020/SC, rwagaragaje ko abaregwa mu manza zisubirishwamo ku mpamvu z’akarengane nta burenganzira bafite bwo kuririra ku kirego bahamagajwemo ngo basabe ko ibyemezo bafatiwe bihinduka keretse urukiko rusanze hari ubusobekeranye ku buryo rudashobora gufata icyemezo ku busabe bw’abasabye ko urubanza rusubirwamo bitagize ingaruka ku byemezo byafatiwe abatarabisabye kandi ku buryo bubafitiye inyungu, rwasanze muri uru rubanza hari ubusobekeranye bushingiye ku bibazo byagaragajwe; urukiko rw’ikirenga mu rubanza rwavuzwe rukaba rwaravuze ko, “…,Urukiko rusanga ababaye ababuranyi mu rubanza rusabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane baruhamagarwamo, Urukiko rugashobora kugira icyo rubabaza cyafasha mu micire y’urubanza rusubirishwamo cyangwa nabo bakaba bagira amakuru batanga, ariko bakaba badashobora gusaba ko urwo rubanza ruhinduka ku byerekeye ibyemezo bari bafatiwe, keretse rusanze hari ubusobekerane (indivisibilité/indivisibility) bw’ibiburanwa ku buryo rudashobora gufata icyemezo ku busabe
## Page 10
bw’abasabye ko urubanza rusubirwamo bitagize ingaruka ku byemezo byafatiwe abatarabisabye kandi ku buryo bubafitiye inyungu”.1 [36] Uru rukiko rusanga mu gufata icyemezo ku mitungo yavuzwe haruguru, rugomba kwifashisha igitecyerezo cy’Urukiko rw’Ikirenga cyo mu rubanza rwavuzwe haruguru aho rwagaragaje ko irengayobora(Exception) ryo kuba hasuzumwa ibyerekeye ibyemezo byafatiwe abaregwa batigeze baregera ko barenganye ari mu gihe ibyemezo byafatiwe ababuranyi bisobekeranye kandi gusuzuma iby’abatararegeye akarengane bigomba kuba bibafitiye inyungu; [37] Uru rukiko rusanga bitashoboka ko, rwemeza uzasubiza abarezwe baguze ubutaka amafaranga hamwe n’agaciro k’ibyo bashyize kuri ubwo butaka bategetswe gusubiza umuryango wa Mazimpaka Gregoire hadasuzumwe aho iryo subiza rishingiye kuko, nkuko byavuzwe haruguru mu bemejwe gusubizwa amafaranga nabo bagasubiza imitungo harimo Umutungo w’i Nyakabingo Bizimana Eugene yategetswe gusubiza umuryango wa Mazimpaka kandi ataruwe ahubwo waraguzwe na Namahoro Pierre Corneille nkuko bigaragazwa n’amasezerano y’ubugure ari muri dosiye yabaye hagati ye na Ruticumugambi; [38] Ikindi nuko hari umutungo Rurangwa Erneste NA Bizimana Jean Damascene bategetswe gusubiza umuryango wa Mazimpaka, hagatangwa ikiguzi cy’ibyashyizwe ku butaka kandi utakiri mu maboko yabo kuko wakorewe expropriation mu nyungu rusange akarere ka Gasabo gacishamo umuhanda, bivuze ko batasubizwa amafaranga kandi nabo badafite imitungo bazasubiza Ayifayi na bagenzi be; hakaba n’umutungo Rwigema Constatin yategetswe gusubiza umuryango wa Mazimpaka hashingiwe ko yawuguze na Ruticumugambi kandi uwo baguze ari Nyinkwaya Charles; ibibazo byibajijwe bikaba byasesenguwe mu bika bikurikira. • Kumenya niba abarega cyangwa Ruticumugambi basubiza Bizimana Eugene amafaranga y’ibyashyizwe ku mutungo w’ubutaka uri I Nyakabingo. [39] Rusanga Ayifayi adahakana ko umutungo uherereye Nyakabingo waguzwe na Namahoro Pierre Corneille kandi rubona ko atari umuburanyi mu rubanza. Nkuko binagaragara mu masezerano y’ubugure ari muri dosiye uwaguze wanditsemo ni Namahoro Pierre Corneille. Kubera izo mpamvu ikirego cya Ayifayi n’abagenzi be gisubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane bavuga ko badashaka gusubiza Bizimana Eugene amafaranga y’ibikorwa bye kuri ubwo butaka ahubwo ari Ruticumugambi ugomba kubasubiza kidafite ishingiro kuko muri bose rubona ntawugomba gusubiza Bizimana Eugene amafaranga y’ibikorwa biri ku butaka butari ubwe kuko bidashoboka ko na Bizimana Eugene abasubiza ubutaka adafite. [40] Kuba Ayifayi na bagenzi be bavuga ko nubwo handitse ko uwaguze ari Namahoro Corneille, bafite amakuru ko ny’ir’umutungo ari Bizimana Eugene kuko uwo ari umwana we, rusanga icyo cyaba ar ‘ikindi kibazo cyerekeranye n’agaciro kayo masezerano yabaye hagati ya Ruticumugambi na Namahoro Pierre Corneille, bikaba bitandukanye n’icyaregewe muri uru rubanza kuva mbere hose kugeza uyu munsi aho ikibazo cyerekeranye n’isubizwa ry’agaciro 1 Ubushinjacyaha na Magara n’bandi; mu rubanza RS/INJUST/RP 00001/2020/SC rwaciwe kuwa 18/02/2021.
## Page 11
k’ibikorwa kuri ubwo butaka; rukaba ntaho rubona ko haregewe amasezerano yabaye hagati ya Ruticumugambi na Namahoro Corneille. [41] Nyuma yo kubona ko nta mpamvu ihari yo kuba yaba Ayifayi na bagenzi be cyangwa Ruticumugambi basubiza Bizimana Eugene ibikorwa byo kubutaka ku mutungo uri I Nyakabingo rushingiye kukuba uwo mutungo atari uwa Bizimana Eugene; rusanga icyo cyemezo gifite ingaruka ku cyemezo Bizimana Eugene yafatiwe mu rubanza rusuribishwamo kimutegeka gusubiza Ayifayi na bagenzi be uwo mutungo kikaba kigomba kuvaho kuko atasubiza umutungo utari uwe. • Kumenya niba abarega cyangwa Ruticumugambi basubiza Bizimana Jean Damascene na Rurangwa Erneste amafaranga y’ibikorwa byari ku butaka. [42] Rusanga icyaburanywe mu rubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengano RC 0483/13/TGI/GSBO ar’umutungo ugizwe n’ubutaka , Ayifayi n’abagenzi be basaba ko igarurwa mu mitungo ya Mazimpaka Gregoire umubyeyi wabo; naho muri uru rubanza rusubirishamo urwo rubanza ikiregerwa kijyanye n’amafaranga y’agaciro k’ibikorwa by’abaguze, Ayifayi na bagenzi be batemera gusubiza nkuko babitegetswe bakavuga ko Izo nshingano ar’iza Ruticumugambi wenyine; ariko mw’iburanisha ry’urubanza byagaragaye ko ku ruhande rwa Bizimana Jean Damascene na Rurangwa Erneste, icyaburanywe kitagihari kuko impande zombi bemeranya ko ubutaka Bizimana Jean Damascene na Rurangwa bategetswe gusubiza Ayifayi na bagenzi be bwakorewe expropriation n’akarere ka Gasabo hacishwamo umuhanda mu nyungu rusange bukaba butagihari; ibyo bikaba bivuze ko bitagishobotse ko ubwo butaka bugarurwa mu mutungo w’umuryango wa Mazimpaka; bikaba kandi binafite ingaruka z’uko n’abategetswe gusubiza amafaranga ahwanye n’ibikorwa byari kuri ubwo butaka aribo Ayifayi na bagenzi be, batagifite iyo nshingano kuko nabo badashobora guhabwa ubwo butaka. [43] Ikibazo Ayifayi yakomeje kugaragaza kijyanye no guhabwa agaciro k’inzu yahoze kuri ubwo butaka Rurangwa Erneste na Bizimana Jean Damacene avuga ko bashenye mbere ya expropriation, rubona ibyo bitandukanye n’icyaregewe muri iki kirego cyo kudasubiza amafaranga y’ibikorwa byashyizwe kuri ubwo butaka n’icyaregewe mu rukiko rwisumbuye kigafatwaho icyemezo kuko Bizimana Jean Damacene na Rurangwa batategetswe gusubiza inzu ahubwo bari bategetswe gusubiza ubutaka; iby’inzu Ayifayi na bagenzi be bavuga yashenywe mbere ya expropriation bikaba bitasuzumirwa muri uru rubanza kuko urubanza ruburanishwa mu mbibi z’ikiburanwa hashingiwe ku ngingo ya 10 itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko Umucamanza aca urubanza ku cyasabwe cyose kandi kuri icyo cyonyine. • Kumenya niba Rwigema yasubiza umuryango wa Mazimpaka umutungo uherereye I Kabuye kandi utari uwabo. [44] Rusanga n’ubwo Rwigema yategetswe gusubiza Ayifayi na bagenzi be umutungo w’inzu iri I Kabuye mu rubanza RCA 8140/KIG/R.C.11.417/87,hashingiwe kukuba ar’umutungo Mazimpaka umubyeyi wabo yasize ukaza ngo kugurishwa na Mazimpaka Innocent atabifitiye ububasha; ataribyo kuko uwo mutungo Rwigema yawuguze na Nyirikwaya Charles nkuko bigaragazwa n’amasezerano y’ubugure bagiranye yo kuwa10/06/2009; rukaba rwanabonye ko
## Page 12
nawe yaguze n’uwitwa Rushingubone nkuko yabigaragarishije acte de notoriete iri muri dosiye igaragaza ko abo bombi bagiranye amasezerano y’ubugure. [45] Rusanga inkomoko y’ubwo butaka burimo inzu Rwigema yaguze ar’uko bwahoze ari ubwa Mazimpaka Gregoire ariko rubona ko yaje kubuha umwana we Mazimpaka Michel nkuko yabyivugiye mu rubanza RCA 8140/KIG/R.C.11.417/87, urupapuro rwa 3, RUMAZE ya 8; rw’ubutane ku mubiri n’umugore we Mukasayire; aho yabwiye intumwa z’urukiko zari zagiye ku kiburanwa ko yahahaye umuhungu we Mazimpaka Michel; rukaba rubona ko igihe yawuhaga umwana we wari utakibarizwa mu mitungo ye ku buryo abamukomokaho uyu munsi aribo Ayifayi na bagenzi be basaba ko ugaruzwa mu mitungo ya Mazimpaka Gregoire. Runabona ko waje kuva mu maboko ya Mazimpaka Michel urahererakanywa kugeza ubwo uguzwe na Rwigema Constatin awuguze na Nyirikwanya Charles; [46] Kuba Ayifayi na bagenzi be bavuga ko na Rwigema yagurishijwe na Ruticumugambi Innocent nkuko bikubiye mu kirego cyabo kuva mu rukiko rwisumbuye ndetse akaba ari nako urubanza RC 0483/13/TGI/GSBO rwemeza ko uwagurishije Rwigema ari Ruticumugambi rwasanze atariko bimeze kuko ntabwo higeze hagaragazwa aho yaragiranye amasezerano y’ubugure na Ruticumugambi; [47] Kuba rero Ayifayi na bagenzi nta mpamvu berekanye zivuguruza ibimaze kuvugwa haruguru, rwabonye ko igihe Rwigema atunze uwo mutungo mu buryo bukurikije amategeko utagomba kuvogerwa ngo awakwe uhabwa Ayifayi na bagenzi be hashingiwe ku ngingo ya Ingingo ya 34 y’ itegeko nshinga rya repubulika y’u rwanda ryo mu 2003 ryavuguruwe mu 2015, iteganya ko, Buri muntu afite uburenganzira ku mutungo bwite, waba uwe ku giti cye cyangwa uwo asangiye n’abandi. Umutungo bwite, uw’umuntu ku giti cye cyangwa uwo asangiye n’abandi ntuvogerwa. Uburenganzira ku mutungo ntibuhungabanywa keretse ku mpamvu z’inyungu rusange kandi hakurikijwe ibiteganywa n amategeko. ‟ [48] Kubera impamvu zimaze kuvugwa haruguru, rwasanze imikirize y’urubanza RC 0483/13/TGI/GSBO kubyerekeye Rwigema Constantin igomba guhinduka akagumana umutungo we ugizwe n’inzu iri I Kabuye yaguze na Nyirinkwaya Charles. -Ibyekeye n’indishyi zasabwe n’impande zombie; [49] Nkuko bikubiye mu myanzuro ya Ayifayi na bagenzi be basabye indishyi mbonezamusaruro, indishyi z’akababaro, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’avocat. Ku ruhande rw’abaregwa nabo basabye indishyi zitandukanye; ariko kuri bose rwasanze nta dishyi zigomba gutangwa kuko buri wese afite ibyo yatsindiye nkuko byagaragajwe haruguru.
III. ICYEMEZO CY’URUKIKO.
## Page 13
[50] Rwemeje ko ikirego cya Ayifayi Marie Goretti, Furaha Marie Joselyne, Nyiraneza Marie Denise na Nyirahirwa Marie Claudine gifite ishingiro kuri bimwe; [51] Rwemeje ko amafaranga angana na 23,194,600frw abazungura ba Mazimpaka Gregoire bategetswe gusubiza Bizimana Eugene; Ruticumugambi Innocent yishyuramo amafaranga yakiriye agurisha uwo mutungo angana na 1.500.000frw; andi asigaye ahwanye na 21.694.000Frw, abazungura bagafatanya kuyishyura. [52] Rwemeje ko ibyo Bizimana Eugene yategetswe gusubiza abazungura ba Mazimpaka Gregoire Mazimpaka umutungo uri I Nyakabingo bikuweho; [53] Rwemeje ko nta mutungo Bizimana Jean Damascene na Rurangwa Erneste bagomba gusubiza abazungura ba Mazimpaka Gregoire; bityo nabo bakaba ari nta mafaranga bagomba kubasubiza; [54] Rwemeje ko Rwigema Constatin nta mutungo agomba gusubiza abazungura ba Mazimpaka Gregoire; [55] Rutegetse ko nta ndishyi zitanzwe mu rubanza kuko buri ruhande rufite ibyo rwatsindiye.