BATUGAMBIKI v MUSHIMIYIMANA
The court found that Batugambiki Bertin was not properly served by publication in the original proceedings, as no proof of such service was provided. Consequently, the default judgment against him was set aside and the case retried. On the merits, Mushimiyimana Jérôme failed to prove with credible evidence that a...
Source-derived case information.
- Citation
- RS/INJUST/RC 00018/2024/CA
- Parties
- Applicant: Batugambiki Bertin; Respondent: Mushimiyimana Jérôme
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 29 October 2025
- Case Number
- RS/INJUST/RC 00018/2024/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- Applicant's (Batugambiki Bertin) claim for retrial allowed; respondent's (Mushimiyimana Jérôme) claims dismissed.
- Legal Topics
- Service by Publication, Burden of Proof, Immovable Property Sale, Evidence Law, Retrial for Default Judgment
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Batugambiki Bertin
Applicant
Mushimiyimana Jérôme
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether Batugambiki Bertin was properly served and thus default judgment could stand
- 2 Whether Mushimiyimana Jérôme proved a valid sale and ownership of the disputed house
- 3 Whether Mushimiyimana Jérôme or Batugambiki Bertin paid for and renovated the house
Ratio Decidendi
The court found that Batugambiki Bertin was not properly served by publication in the original proceedings, as no proof of such service was provided. Consequently, the default judgment against him was set aside and the case retried. On the merits, Mushimiyimana Jérôme failed to prove with credible evidence that a valid sale of the house occurred or that he paid the purchase price. The court accepted Batugambiki Bertin's evidence that he remained the owner, funded the renovations, and that Mushimiyimana Jérôme was merely an occupant. All claims by Mushimiyimana Jérôme were dismissed, and he was ordered to pay Batugambiki Bertin costs and legal fees.
Court Disposition
Applicant's (Batugambiki Bertin) claim for retrial allowed; respondent's (Mushimiyimana Jérôme) claims dismissed.
Orders
- Default judgment set aside; retrial granted to Batugambiki Bertin.
- Mushimiyimana Jérôme's claim for registration of the house and damages dismissed.
Full Case Text
Judgment text and source record
35 paragraphs
# BATUGAMBIKI v MUSHIMIYIMANA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-10-29 - Case/document no.: RS/INJUST/RC 00018/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
BATUGAMBIKI v MUSHIMIYIMANA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RS/INJUST/RC 00018/2024/CA (Rutazana, P.J.) 29 Ukwakira 2025] Amategeko yerekeye imiburanishirize y’imanza Mbonezamubano – guhamagara – umuburanyi ubarizwa ahatazwi – Umuburanyi uhamagazwa ahatazwi, bikorwa mu buryo bw’imenyesharuhame icishwa mu kinyamakuru no mu bundi buryo buteganyijwe n’amategeko. Bityo, iyo nta kopi y’ikinyamakuru iryo hamagara ryanyujijwemo ntabwo byafatwa ko yahamagawe ahatazwi kuko bidatangiwe ibimenyetso, Amategeko yerekeye imiburanishirize y’imanza Mbonezamubano – Gutanga ikirego – ibimenyetso by’ibiregerwa – umuburanyi utanze ikirego mu Rukiko aba afite inshingano ikomeye yo kugaragaza ibimenyetso bihamya nta shiti ko ibyo aregera ari ukuri, iyo atabashije kubigaragaza ikirego cye nta shingiro gihabwa. Bityo, Uvuga ko yakoranye amasezerano y’ubugure n’umuntu uvuga ko we atuye mu mahanga, agomba kugaragaza ko mu gihe cyo gukora amasezerano uwo bayakoranye yari ahari koko, atabigaragaza agatsindwa. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiye Mushimiyimana arega Batugambiki mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, avuga ko ku wa 10/08/2011 bagiranye amasezerano y'ubugure bw’inzu iri mu kibanza N° 0292/NYA/GlT ku kiguzi cya 8.000.000Frw, banumvikana ko azamukorera ihererekanyamutungo (mutation) mu gihe gito ariko ntiyabyubahiriza kugeza ubwo yimutse aho yari atuye bituma Mushimiyimana atongera kumubona; arega asaba Urukiko gutegeka ko iyo nzu imwandikwaho kandi akagenerwa indishyi z’akababaro, amafaranga y'ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. Urukiko ruburanisha urubanza Batugambiki adahari ngo kuko yari yarahamagajwe ahatazwi, rucibwa ku wa 24/01/2018; Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwemeza mu rubanza RC00527/2017/TC/NYGE ko ikirego cya Mushimiyimana gifite ishingiro, rutegeka ko inzu iburanwa T imwandikwaho; runategeka Batugambiki kumwishyura indishyi z'akababaro, n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. Batugambiki yatanze ikirego gisaba gusubirishamo urwo rubanza kuko rwaburanishijwe adahari bitewe n’uko atarumenyeshejwe, kandi umutungo Urukiko rwategetse ko wandikwa kuri Mushimiyimana ukaba ari uwe. Mushimiyimana yatanze inzitizi igamije gusaba ko icyo kirego kitakirwa, ashingiye ku mpamvu y’uko urubanza asaba ko rusubirwamo rwaciwe ku wa 24/01/2018 akarumenyeshwa ku wa 10/07/2018 binyuze mu Kinyamakuru cya New Times, no ku wa 18/04/2019 akagura kopi yarwo, bityo rero akaba atarubahirije igihe cy’iminsi 15 giteganywa n’itegeko ku bijyanye n’umuburanyi ushaka gusubirishamo urubanza rwaciwe adahari. Urukiko mu rubanza RC00415/2021/TC/NYGE, rwemeje ko ikirego cya Batugambiki Bertin kitagomba kwakirwa kuko hari kopi y’urubanza asaba ko rusubirwamo yashyize muri dosiye (muri IECMS) igaragaza ko yayiguze ku wa 18/04/2019, bityo iyo tariki ikaba ariyo yamenyeho urubanza nyamara ikirego gisaba ko rusubirwamo akagitanga ku wa 15/06/2021, igihe cy’iminsi 15 giteganywa n’amategeko cyarenze. Batugambiki yajuririye Urukiko Rukuru avuga ko ku rwego rwa mbere Urukiko rutahaye agaciro ibisobanuro yatanze bigaragaza ko iby’urubanza asubirishamo yabimenye ku wa 10/06/2021 abibwiwe n’uwahoze ari umuturanyi we; avuga kandi ko yabaga mu gihugu cy’u Budage kandi ko Mushimiyimana yari abizi neza kuko ari mubyara we ndetse bakaba baravuganaga, akaba rero atari kumenya ibijyanye n’imenyesha ry’urubanza ryakozwe n’Umuhesha w’Inkiko binyuze mu Kinyamakuru; Mushimiyimana yireguye avuga ko ubujurire bwa Batugambiki nta shingiro bufite, kuko nta kimenyetso atanga kivuguruza ibyashingiweho n’Urukiko, naho itariki avuga ko ari yo yamenyeyeho urubanza akaba ari iyo yihimbira agamije kubihuza n’igihe yatangiye ikirego.
## Page 2
Urukiko mu rubanza RCA00048/2023/HC/KIG rwemeje ko ubujurire bwa Batugambiki nta shingiro bufite kuko nta nenge agaragaza iri mu byashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwemeza ko ikirego cye kitubahirije igihe giteganywa n’amategeko. Nyuma y’iciba ry’urwo rubanza Batugambiki yasabye ko rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, maze mu cyemezo cya Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga Nº 263/CJ/2024 yemeza ko ubusabe bwe bufite ishingiro; urubanza rwoherezwa mu Rukiko rw’Ubujurire kugira ngo ruruburanishe. Mu myanzuro no mu miburanire ye, Batugambiki avuga ko akarengane ke gashingiye ku kuba Urukiko Rukuru rwaremeje ko atubahirije ibihe byo gusubirishamo urubanza RC00527/2017/TC/NYGE rushingiye ku kuba yaraguze kopi y’urwo rubanza ku wa 18/04/2019, rwirengagije ko iyo kopi yashyizwe muri dosiye na Avoka wari uhagarariye Mushimiyimana; ntirwaha agaciro ubuhamya bwatanzwe n’umuturanyi we witwa Habimana bugaragaza ko ari we wamumenyesheje iby’urubanza RC00527/2017/TC/NYGE ku wa 10/06/2021; avuga kandi ko imenyesha ry’urubanza Mushimiyimana avuga ko ryakozwe binyuze mu kinyamakuru “The New Times” nta gaciro rikwiriye guhabwa kuko uwamenyeshejwe ari uwitwa Bertra mu gihe we yitwa Bertin. Mushimiyimana yireguye avuga ko ikirego cya Batugambiki nta shingiro gifite kuko yamenyeshejwe urubanza RC00527/2017/TC/NYGE mu buryo bukurikije amategeko, kandi ko ubuhamya bwa Habimana Wazili Atari ikimenyetso kigaragaza igihe yarumenyeye kuko uyu atari umuhesha w’Inkiko. Urukiko rwabanje gusuzuma niba mu rubanza rusabirwa gusubirwamo Urukiko Rukuru rwarirengagije ibimenyetso bigaragaza ko Batugambiki yasubirishijemo urubanza RC00527/2017/TC/NYGE mu gihe giteganywa n’itegeko; maze mu rubanza rubanziriza urundi rwaciwe ku wa ku wa 30/09/2025 rwemeza ko ikirego cya Batugambiki gisaba gusubirishamo urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge cyatanzwe hubahirijwe igihe giteganywa n’amategeko, rwemeza ko iburanisha ry’urubanza rizakomeza mu mizi. Mu rubanza mu mizi, Batugambiki avuga ko nta bugure bw’inzu iburanwa bwabayeho hagati ye na Mushimiyimana, ko ahubwo iyo nzu yari iya Batugambiki, akaba yarayisizemo Mushimiyimana ubwo yari agiye kuba mu gihugu cy’u Budage, ndetse ko Batugambiki ari we wagiye yoherereza amafaranga yo kuyisana; bavuga ko inyandiko yiswe amasezerano y’ubugure ari iyo Mushimiyimana yahimbye agirango yigarurire iyo nzu, ikaba nta gaciro ikwiriye guhabwa dore ko hanavugwamo ko ugurishije ari Batugambiki Berthra mu gihe nomero y’indangamuntu y’uwo bavuga ko agurishije ihura n’iya Batugambiki Bertin. Basaba Urukiko kwemeza ko ikirego cya Mushimiyimana nta shingiro gifite, no kumutegeka kwishyura Batugambiki amafaranga y’ubukode bw’iyo nzu ajyanye n’igihe yamaze yaranze kuyimusubiza. Asaba n’ amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. Mushimiyimana avuga yareze asaba kwandikwaho inzu ye iri mu kibanza gifite N˚ 0292/NYA/GIT kuko yayiguze na Batugambiki ku giciro cya 8.000.000Frw, nk’uko bigaragazwa n’amasezerano y’ubugure, kandi akaba yarishyuye ikiguzi cyayo cyose. Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RS/INJUST/RC 00018/2024/CA, rwemeje ko Ikirego cyo gusubirishamo urubanza RCA00048/2023/HC/KIG ku mpamvu z’akarengane gifite ishingiro kuko Mushimiyimana atagaragaza ibimenyetso bidashidikanywaho bihamya ko inzu iburanwa ari iye. Incamake y’icyemezo: 1. Umuburanyi uhamagazwa ahatazwi, bikorwa mu buryo bw’imenyesharuhame icishwa mu kinyamakuru no mu bundi buryo buteganyijwe n’amategeko. Bityo, iyo nta kopi y’ikinyamakuru iryo hamagara ryanyujijwemo ntabwo byafatwa ko yahamagawe ahatazwi kuko bidatangiwe ibimenyetso, 2. umuburanyi utanze ikirego mu Rukiko aba afite inshingano ikomeye yo kugaragaza ibimenyetso bihamya nta shiti ko ibyo aregera ari ukuri, iyo atabashije kubigaragaza ikirego cye nta shingiro gihabwa. Bityo, Uvuga
## Page 3
ko yakoranye amasezerano y’ubugure n’umuntu uvuga ko we atuye mu mahanga, agomba kugaragaza ko mu gihe cyo gukora amasezerano uwo bayakoranye yari ahari koko, atabigaragaza agatsindwa. 3.bwumvikane hagati y’ugura n’ugurisha gusa budahagije ngo hemezwe ko ubugure bw’umutungo utimukanwa bwuzuye ku buryo uvuga ko yaguze yawegukana; ahubwo amasezerano y’ubugure agomba kubahiriza imihango yihariye harimo no kuba yakorewe imbere ya Noteri. Gusubirishamo urubanza impamvu z’akarengane bifite ishingiro. Amategeko yashingiweho: y’Itegeko N°21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano Ingingo ya 39,40,41 Itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi Ingingo ya 12, 52, 111, 142, igika cya 1 n’icya 3, 143 Itegeko N˚ 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso, ingingo ya2, 4 (1) Imanza zifashishijwe: Urubanza RS/INJUST/SOC 00003/2021/CA, haburana Mugisha Alex na Banque Populaire Du Rwanda Plc rwaciwe ku wa 26/10/2023, (igika cya 21), Urubanza RCOMAA 00039/2024/CA, haburana Somdiam Ltd na Intertrade Warehouse Ltd rwaciwe ku wa 20/12/2024, (igika cya 27). urubanza RS/INJUST/RC 00010/2019/SC haburana Twizerimana Théonèste na Manizabayo Kennedy, hagobokamo Hafashimana Elias, rwaciwe kuwa 25/09/2020 (igika cya 22); Urubanza RS/INJUST/RC 00004/2020/SC, haburana Rutonesha n’undi vs Nsanzimana rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 09/04/2021 (ibika bya 29 n 30). Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 18/06/2017 Mushimiyimana Jérôme yareze uwitwa Batugambiki Berthra mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, avuga ko ku wa 10/08/2011 bagiranye amasezerano y'ubugure bw'inzu ya Batugambiki Berthra iri mu kibanza N° 0292/NYA/GlT ku kiguzi cya 8.000.000Frw, banumvikana ko azamukorera ihererekanyamutungo (mutation) mu gihe gito ariko ntiyabyubahiriza kugeza ubwo yimutse aho yari atuye bituma Mushimiyimana Jérôme atongera kumubona; mu kirego cye agasaba Urukiko gutegeka ko iyo nzu imwandikwaho kandi akagenerwa indishyi z’akababaro, amafaranga y'ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [2] Urubaza rwahawe RC00527/2017/TC/NYGE, ruburanishwa Batugambiki Berthra adahari ngo kuko yari yarahamagajwe ahatazwi, rucibwa ku wa 24/01/2018 ; Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwemeza ko ikirego cya Mushimiyimana Jérôme gifite ishingiro, rutegeka ko inzu iri mu kibanza Nº 292/NYA/GIT imwandikwaho ; runategeka Batugambiki Berthra kumwishyura 1.000.000Frw y’indishyi z'akababaro, 500.000Frw y’igihembo cya Avoka, 500.000Frw y'ikurikiranarubanza na 50.000Frw yatanzeho ingwate y'amagarama arega. [3] Ibyo Urukiko rwabyemeje rushingiye ku nyandiko (fotokopi) y’amasezerano y’ubugure bw’inzu yavuzwe haruguru yatanzwe na Mushimiyimana Jérôme, rwavuze ko igaragaza ko yakozwe ku wa 10/08/2011 hagati ya Mushimiyimana Jérôme na Batugambiki Berthra, no ku byangombwa by’umutungo uburanwa rwavuze ko bigaragaza ko uwagurishije yari nyirawo.
## Page 4
[4] Ku wa 15/06/2021 uwitwa Batugambiki Bertin yatanze ikirego gisaba gusubirishamo urwo rubanza kuko rwaburanishijwe adahari bitewe n’uko atarumenyeshejwe, kandi umutungo Urukiko rwategetse ko wandikwa kuri Mushimiyimana Jérôme ukaba ari uwe. [5] Mushimiyimana Jérôme yatanze inzitizi igamije gusaba ko icyo kirego cya Batugambiki Bertin kitakirwa, ashingiye ku mpamvu y’uko urubanza asaba ko rusubirwamo rwaciwe ku wa 24/01/2018 akarumenyeshwa ku wa 10/07/2018 binyuze mu Kinyamakuru cya New Times, no ku wa 18/04/2019 akagura kopi yarwo, bityo rero akaba atarubahirije igihe cy’iminsi 15 giteganywa n’itegeko ku bijyanye n’umuburanyi ushaka gusubirishamo urubanza rwaciwe adahari. [6] Batugambiki Bertin yireguye kuri iyo nzitizi avuga ko nta shingiro ifite, kuko iby’urwo rubanza yabimenye ku wa 10/06/2021 abibwiwe n'uwahoze ari umuturanyi we, hanyuma agatanga ikirego ku wa 15/06/2021. [7] Mu rubanza RC00415/2021/TC/NYGE rwaciwe n’ Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 30/12/2022, rwemeje ko ikirego cya Batugambiki Bertin kitagomba kwakirwa kuko hari kopi y’urubanza asaba ko rusubirwamo yashyize muri dosiye (muri IECMS) igaragaza ko yayiguze ku wa 18/04/2019, bityo iyo tariki ikaba ariyo yamenyeho urubanza nyamara ikirego gisaba ko rusubirwamo akagitanga ku wa 15/06/2021, igihe cy’iminsi 15 giteganywa n’ingingo ya 142, igika cya kane, y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/4/2022 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi cyararenze. [8] Batugambiki Bertin yajuririye Urukiko Rukuru avuga ko ku rwego rwa mbere Urukiko rutahaye agaciro ibisobanuro yatanze bigaragaza ko iby’urubanza asubirishamo yabimenye ku wa 10/06/2021 abibwiwe n’uwahoze ari umuturanyi we; avuga kandi ko yabaga mu gihugu cy’u Budage kandi ko Mushimiyimana Jérôme yari abizi neza kuko ari mubyara we ndetse bakaba baravuganaga, akaba rero atari kumenya ibijyanye n’imenyesha ry’urubanza ryakozwe n’Umuhesha w’Inkiko binyuze mu Kinyamakuru cya The New Times cyane ko icyo kinyamakuru gisomwa mu Rwanda gusa, hakaba nta cyizere ko umuntu uri mu Budage yagisoma; ndetse n’uwamenyeshejwe muri icyo kinyamakuru akaba ari uwitwa Bertra mu gihe we yitwa Bertin, ku buryo n’iyo aza kukibona atari kumenya ko ariwe bireba. [9] Mushimiyimana Jérôme yireguye avuga ko ubujurire bwa Batugambiki Bertin nta shingiro bufite, kuko nta kimenyetso ataga kivuguruza ibyashingiweho n’Urukiko, naho itariki avuga ko ari yo yamenyeyeho urubanza akaba ari iyo yihimbira agamije kubihuza n’igihe yatangiye ikirego. [10] Mu rubanza RCA00048/2023/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 22/08/2024, rwemeje ko ubujurire bwa Batugambiki Bertin nta shingiro bufite kuko nta nenge agaragaza iri mu byashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwemeza ko ikirego cye kitubahirije igihe giteganywa n’amategeko. [11] Nyuma y’iciba ry’urwo rubanza Batugambiki Bertin yasabye ko rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, maze mu cyemezo cya Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga Nº 263/CJ/2024 cyo ku wa 02/12/2024, yemeza ko ubusabe bwe bufite ishingiro ; urubanza rwoherezwa mu Rukiko rw’Ubujurire kugira ngo ruruburanishe. [12] Urwo rubanza rwanditswe kuri RS/INJUST/RC 00018/2024/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 08/09/2025, Batugambiki Bertin ahagarariwe na Me Mbonyimpaye Elias na Me Kayitana Dominique Savio naho Mushimiyimana Jérôme ahagarariwe na Me Nsengiyumva Emmanuel. [13] Mu myanzuro no mu miburanire bye, Batugambiki Bertin avuga ko akarengane ke gashingiye ku kuba Urukiko Rukuru rwaremeje ko atubahirije ibihe byo gusubirishamo urubanza RC00527/2017/TC/NYGE rushingiye kuri kopi y’urwo rubanza igaragaza ko yaguzwe ku wa 18/04/2019, rwirengagije ko iyo kopi yashyizwe muri dosiye na Avoka wari uhagarariye Mushimiyimana Jérôme; ntirwaha agaciro ubuhamya
## Page 5
bwatanzwe n’umuturanyi we witwa Habimana Wazili bugaragaza ko ari we wamumenyesheje iby’urubanza RC00527/2017/TC/NYGE ku wa 10/06/2021; avuga kandi ko imenyesha ry’urubanza Mushimiyimana Jérôme avuga ko ryakozwe binyuze mu kinyamakuru “The New Times” nta gaciro rikwiriye guhabwa kuko uwamenyeshejwe ari uwitwa Bertra mu gihe we yitwa Bertin. [14] Mushimiyimana Jérôme yireguye avuga ko ikirego cya Batugambiki Bertin nta shingiro gifite kuko yamenyeshejwe urubanza RC00527/2017/TC/NYGE mu buryo bukurikije amategeko, naho ubuhamya bwa Habimana Wazili bukaba atari ikimenyetso kigaragaza igihe yarumenyeye kuko uyu atari umuhesha w’Inkiko. [15] Urukiko rwabanje gusuzuma niba mu rubanza rusabirwa gusubirwamo Urukiko Rukuru rwarirengagije ibimenyetso bigaragaza ko Batugambiki Bertin yasubirishijemo urubanza RC00527/2017/TC/NYGE mu gihe giteganywa n’itegeko; maze mu rubanza rubanziriza urundi rwaciwe ku wa ku wa 30/09/2025 rwemeza ko ikirego cya Batugambiki Bertin gisaba gusubirishamo urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 24/01/2018 cyatanzwe hubahirijwe igihe giteganywa n’amategeko, rwemeza ko iburanisha ry’urubanza mu mizi rizakomeza ku wa 08/10/2025. [16] Kuri uwo munsi iburanisha ryarasubukuwe ababuranyi bahagarariwe nka mbere, hasuzumwa niba hari impamvu ikomeye kandi idasanzwe yatumye Batugambiki Bertin atitaba Urukiko ku buryo yakwemererwa gutanga ikirego gisaba gusubirishamo urubaza, n’ishingiro ryacyo mu gihe ikirego cye cyaba cyakiriwe; cyakora iburanisha ntiryapfundikiwe kuri uwo munsi, kuko Urukiko rwasanze ari ngombwa ko Mushimiyimana Jérôme arwitaba ubwe kugira ngo agire ibisobanuro atanga abamuhagarariye badafitiye amakuru ahagije, kandi agaragaze umwimerere w’inyandiko avuga ko ari amasezerano y’ubugure akanayashingiraho ikirego cye, ikimenyetso kigaragaza ibyo avuga ko Batugambiki Bertin yamwishyuye 3.000.000Frw y’avansi ku giciro cya 8.000.000Frw kivugwa mu masezerano y’ubugure, n’ibisobanuro byanditse bijyanye n’inyungu asaba; ndetse n’abahagarariye Batugambiki Bertin batange ibisobanuro byanditse bijyanye n’ikirego kiregera kwiregura batanze. [17] Iburanisha ryongeye gusubukurwa ku wa 15/10/2025, Batugambiki Bertin ahagarariwe nka mbere, naho Mushimiyimana Jérôme yitabye ubwe kandi yunganiwe na Me Nsengiyumva Emmanuel. [18] Ku bijyanye n’impamvu ikomeye kandi idasanzwe yatumye atitaba Urukiko, mu myanzuro no mu miburanire by’abahagarariye Batugambiki Bertin bavuga ko atigeze ahamagarwa mu rubanza RC00527/2017/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, kuko nta hamagara rye riri muri dosiye y’urubanza ahubwo iririmo ari iry’uwitwa Batugambiki Bertra; bavuga kandi ko atagombaga guhamagazwa ahatazwi kuko Mushimiyimana Jérôme yari azi neza aho abarizwa mu gihugu cy’u Budage kuko bavuganaga; ko rero atagombaga kuburanishwa adahari kandi atarahamagawe, ari yo mpamvu asaba ko urubanza rusubirwamo. [19] Uhagarariye Mushimiyimana Jérôme avuga ko Batugambiki Bertin yahamagawe mu rubanza RC00527/2017/TGI/NYGE, kuko mu gika cyarwo cya 12 Urukiko rwasobanuye ko mu gihe cy’inama ntegurarubanza yahamagawe ahatazwi rukaba rutari kubihimba, kandi ko amazina ya Batugambiki Bertra yahamagaweho ari yo Mushimiyimana Jérôme yari azi, akaba ari nayo agaragara mu nyandiko zitandukanye ziri muri dosiye, nk’icyangombwa cy’umutungo uburanwa, amasezerano y’ubugure bwawo, n’inyandiko zigaragaza uwishyuye ubukode bw’ubutaka; ko rero atamenye igihe yahinduriye akitwa Bertin, bityo ihamagara rye rikaba ryarakozwe mu buryo bukurikije amategeko. [20] Bavuga kandi ko yareze asaba kwandikwaho inzu ye iri mu kibanza gifite n˚ 0292/NYA/GIT kuko yayiguze na Batugambiki Bertin ku giciro cya 8.000.000Frw, nk’uko bigaragazwa n’amasezerano y’ubugure yo ku wa 10/08/2011, kandi akaba yarishyuye ikiguzi cyayo cyose.
## Page 6
[21] Abahagarariye Batugambiki Bertin bavuga ko nta bugure bw’inzu iburanwa bwabayeho hagati ye na Mushimiyimana Jérôme, ko ahubwo iyo nzu yari iya Batugambiki Bertin, akaba yarayisizemo Mushimiyimana Jérôme ubwo yari agiye kuba mu gihugu cy’u Budage kuko yari amwizeye nka mubyara we, ndetse ko Batugambiki Bertin ari we wagiye yoherereza amafaranga yo kuyisana; bavuga ko inyandiko yiswe amasezerano y’ubugure ari iyo Mushimiyimana Jérôme yahimbye agirango yigarurire iyo nzu, ikaba nta gaciro ikwiriye guhabwa dore ko hanavugwamo ko ugurishije ari Batugambiki Berthra mu gihe nomero y’indangamuntu y’uwo bavuga ko agurishije ihura n’iya Batugambiki Bertin. Basoza basaba uru Rukiko kwemeza ko ikirego cya Mushimiyimana Jérôme nta shingiro gifite, no kumutegeka kwishyura Batugambiki Bertin amafaranga y’ubukode bw’iyo nzu ajyanye n’igihe yamaze yaranze kuyimusubiza, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [22] Hashingiwe ku byagaragajwe haruguru, Urukiko rurasuzuma ibibazo bikurikira bigize urubanza : Kumenya niba hari impamvu idasanzwe kandi ikomeye yatumye Batugambiki Bertin atitaba Urukiko, ku buryo yakwemererwa ko urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 24/01/2018 rusubirishwamo ; Kumenya niba inzu iburanwa Batugambiki Bertin yarayigurishije Mushimiyimana Jérôme no kumenya niba uyu ari we wayisannye akoresheje amafaranga ye ; Kumenya ishingiro ry’amafaranga anyuranye asabwa n’ababuranyi II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA Kumenya niba hari impamvu idasanzwe kandi ikomeye yatumye Batugambiki Bertin atitaba Urukiko ku buryo yakwemererwa ko urubanza N˚ RC 00527/2017/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 24/01/2018 rusubirishwamo [23] Abahagarariye Batugambiki Bertin bavuga ko asaba gusubirishamo urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge adahari kuko atigeze aruhamagarwamo, ashingiye ku mpamvu zikurikira : Kuba uwarezwe muri urwo rubanza ari uwitwa Batugambiki Berthra, mu gihe we yitwa Batugambiki Bertin nk’uko bigaragazwa n’indangamuntu, passport na visa bye ; naho inyandiko Mushimiyimana Jerome ashingiraho avuga ko amazina ye yari azi ari aya Batugambiki Berthra zikaba nta gaciro zahabwa kuko ayo mazina ari we wagiye ayandikisha dore ko ari we wari warasigaye mu mutungo uburanwa, akaba ari we wakurikiranaga ibijyanye no kuwandikisha, ubwishyu bw’ubukode bwawo, n’ubw’amazi n’umuriro ; Kuba ataragombaga guhamagazwa ahatazwi kuko Mushimiyimana Jérôme yari azi neza aho abarizwa mu Budage kuko bavuganaga, ndetse akaba ari nawe wamwoherereje umwana we yari yaramusigiye ubwo yagendaga ; [24] Uhagarariye Mushimiyimana Jérôme avuga ko nta mpamvu ikomeye kandi idasanzwe Batugambiki Bertin agaragaza yatumye atitaba Urukiko, kuko yahamagawe ahatazwi nk’uko Urukiko rwabivuze mu rubanza asaba ko rusubirwamo, kandi amazina yahamagaweho akaba ari aye kuko ariyo Mushimiyimana Jérôme yari azi ndetse akaba ari nayo agaragara mu nyandiko zinyuranye ziri muri dosiye, zirimo icyangombwa cy’umutungo uburanwa, kitansi yishyuriweho amafaranga y’ubukode bwawo n’amasezerano y’ubugure yo ku wa 10/08/2011. UKO URUKIKO RUBIBONA
## Page 7
[25] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE rwaraburanishijwe Batugambiki Bertin adahari kandi atararuhamagawemo, ku buryo byashingirwaho nk’impamvu idasanzwe kandi ikomeye yatumye atitaba Urukiko. [26] Ingingo ya 39 y’Itegeko N°21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ryakurikizwaga ubwo urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE rwaburanishwaga, iteganya ko iyo umuburanyi adafite aho atuye cyangwa aho acumbitse hazwi, umwanditsi w’urukiko amutumira akoresheje uburyo bw’imenyesharuhame. [27] Naho ingingo ya 40 nayo y’iryo tegeko igateganya ibikurikira : “Imenyesharuhame rikorwa mu buryo bwo kumanika kopi y’ihamagara ahantu hagaragara hagenwe n’Urukiko rwaregewe mu kibanza cyarwo kandi n’inyandukuro yayo mu magambo ahinnye ikamanikwa aho Inkiko Zisumbuye zose zikorera, mu gihe cy’amezi abiri (2). Ibivugwa mu gika cya mbere cy’iyi ngingo bijyana no gutangaza icyemezo cya Perezida w’Urukiko gitegeka uwarezwe kwitaba Urukiko mu gihe giteganyijwe, akamenyeshwa ko kopi y’ikirego imutegereje mu bwanditsi bw’Urukiko. Icyemezo gitangazwa mu kinyamakuru kimwe cya Leta, byaba ngombwa kikanatangazwa no mu kindi kinyamakuru cyigenga gisomwa na benshi cyagenwe na Perezida w’Urukiko. Perezida w’Urukiko ashobora gutegeka ko itangazo rikorwa mu bundi buryo bubereye nko gukoresha radio, televiziyo cyangwa irindi koranabuhanga. Itangazwa ry’icyemezo rikorwa mu Kinyarwanda, ariko bibaye ngombwa, Perezida w’Urukiko ashobora gutegeka ko rikorwa no mu Gifaransa cyangwa mu Cyongereza, cyangwa se no muri izo ndimi zombi.” [28] Ingingo ya 41 nayo y’iryo tegeko, iteganya ko ikimenyetso cy’imenyesharuhame kigaragazwa n’urupapuro rw’ikinyamakuru cyaritangaje gishyirwa mu bwanditsi bw’urukiko. [29] Ingingo zivuzwe haruguru zirebewe hamwe, zumvikanisha ko mu gihe umuburanyi adafite aho atuye cyangwa acumbitse hazwi, ahamagazwa hakoreshejwe uburyo bw’imenyesharuhame buteganyijwe mu ngingo ya 40 kandi bugomba kujyana ( ni ukuvuga kumanika kopi y’ihamagara ahantu hagaragara hagenwe n’Urukiko rwaregewe mu kibanza cyarwo kandi n’inyandukuro yayo mu magambo ahinnye ikamanikwa aho Inkiko Zisumbuye zose zikorera, mu gihe cy’amezi abiri, bikajyana no gutangaza, mu buryo buvugwa mu ngingo ya 40, icyemezo cya Perezida w’Urukiko gitegeka uwarezwe kwitaba Urukiko mu gihe giteganyijwe; ikimenyetso kigaragaza ko umuburanyi yahamagajwe hakoreshejwe uburyo bw’imenyesharuhame kikaba urupapuro rw’ikinyamakuru cyaritangaje gishyirwa mu bwanditsi bw’urukiko. [30] Ingingo ya 142, igika cya 1 n’icya 3, y’Itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira : ″Gusubirishamo urubanza bigamije ko urubanza rwaciwe uregwa adahari rwongera kuburanishwa. Umwanzuro usaba ko urubanza rusubirwamo ugomba kugaragaza impamvu zikomeye zatumye ubisaba ataboneka mu iburanisha ry’urubanza rusabirwa gusubirishwamo.” [31] Ingingo ya 143 y’Itegeko rimaze kuvugwa iteganya ibikurikira : ″Gusaba ko urubanza rusubirishwamo byemerwa gusa iyo uregwa utaritabye mbere ashobora kugaragaza impamvu idasanzwe kandi ikomeye yamubujije kwitaba. Urukiko rwaregewe ni rwo rugena mu bushishozi bwarwo agaciro ruha impamvu itanzwe yatumye umuburanyi atitaba [….]. ″ [32] Izi ngingo z’itegeko zivuzwe haruguru (52, 142 na 143) zirebewe hamwe, zumvikanisha ko uregwa waciriwe urubanza adahari afite uburenganzira bwo gusaba ko rusubirishwamo (rwongera kuburanishwa),
## Page 8
kandi ko kugira ngo abyemererwe agomba kugaragaza impamvu idasanzwe kandi ikomeye yamubujije kwitaba, Urukiko rukaba arirwo rugena mu bushishozi bwarwo agaciro iyo mpamvu yatanzwe ifite. [33] Dosiye y’urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE Batugambiki Bertin asaba ko rusubirwamo, igaragaza ko inama ntegurarubanza yarwo yari iteganyijwe ku wa 09/10/2017 yimuriwe ku wa 26/10/2017 kugira ngo Batugambiki Berthra waregwaga ahamagarwe mu buryo bukurikije amategeko; hanyuma ku wa 12/10/2017 hakorwa inyandiko y’ihamagara imutumira kwitabira iyo nama ntegurarubanza, kuri uwo munsi Umuhesha w’inkiko w’umwuga Me Buregeya Aristide yandika kuri kopi y’iryo hamagara ko ageze mu Mudugudu w’Urukundo, mu Kagari ka Gacyamo, mu Murenge wa Gitega kwa Batugambiki Berthra, agasanga atakihaba n’umuryango we nk’uko abibwiwe n’abaturage bavuga ko amaze igihe kigera ku myaka ibiri yarahimutse batazi aho abarizwa, kandi ko byanemejwe n’Umukuru w’Umudugudu w’Urukundo; hari kandi n’indi nyandiko y’umwanditsi w’Urukiko ivuga ko urubanza mu mizi ruzaburanishwa ku wa 27/12/2017 saa tatu (9h00) kugira ngo Batugambiki Berthra ahamagarwe ahatazwi kuko ku ihamagara Umuhesha w’inkiko w’umwuga yanditse ko atakibarizwa aho yari atuye; kuri uwo munsi urubanza rukaba rwaraburanishijwe Batugambiki Berthra adahari ngo kuko yahamagawe ahatazwi ariko ntiyitaba Urukiko. [34] Icyashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge mu kuburanisha urubanza N˚ RC00527/2017/TGI/NYGE uregwa adahari, ni uko mu nama ntegurarubanza hemejwe ko uregwa ahamagazwa ahatazwi, ku munsi w’iburanisha ntiyitabe Urukiko. Urukiko rw’Ubujurire rurasanga mu byavuzwe mu gika kibanziriza iki bigaragazwa na dosiye y’urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE, no muri dosiye yarwo ubwayo muri rusange, nta kirugaragariza ko ihamagara ry’ahatazwi ryakozwe koko ku buryo rwabyemeza nta shiti, kuko nk’uko byasobanwe haruguru mu gika cya 29 cy’uru rubanza, mu gihe umuburanyi adafite aho atuye cyangwa acumbitse hazwi yagombaga guhamagazwa hakoreshejwe uburyo bw’imenyesharuhame (buteganyijwe mu ngingo ya 40 y’Itegeko N°21/2012 ryo ryavuzwe haruguru ryakurikizwaga ubwo urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE rwaburanishwaga), kandi ikimenyetso cyaryo kikaba urupapuro rw’ikinyamakuru cyaritangaje gishyirwa mu bwanditsi bw’urukiko; nyamara icyo kimenyetso kikaba nta kigaragara muri dosiye y’urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE, ndetse na Mushimiyimana Jérôme akaba ntacyo yashyikirije uru Rukiko. Bityo rero, uru Rukiko rukaba rusanga ntacyo rwashingiraho rwemeza ko Batugambiki Bertin yahamagawe ahatazwi mu buryo bwateganywaga n’itegeko ryakurikizwaga icyo gihe. [35] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibimaze gusobanurwa bihagije ngo hemezwe ko Batugabiki Bertin atahamagawe mu rubanza RC00527/2017/TGI/NYGE, kuko nk’uko byasobanuwe nta kigaragaza ko ihamagara ry’ahatazwi Urukiko rwashingiyeho ryakozwe koko, bityo bikaba atari ngombwa gusuzuma izindi mpamvu ashingiraho imiburanire ye, zijyanye no kuba avuga ko uwahamagawe ari uwitwa Berthra, no kuba ataragombaga guhamagazwa ahatazwi kuko Mushimiyimana Jérôme yari azi neza aho abarizwa mu gihugu cy’Ubudage. [36] Hashingiwe ku bisobanuro byose byatanzwe mu bika bibanziriza iki, urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE Batugambiki Bertin yarezwemo rugacibwa adahari rukaba rugomba gusubirwamo (kongera kuburanishwa) kuko nta kigaragaza ko yaruhamagawemo mu buryo bukurikije amategeko, kandi iyi ikaba ariyo mpamvu ikomeye kandi idasanzwe yatumye atitaba Urukiko. Kumenya niba inzu iburanwa Batugambiki Bertin yarayigurishije Mushimiyimana Jérôme no kumenya niba uyu ari we wayisannye akoresheje amafaranga ye [37] Mushimiyimana Jérôme yareze asaba kwandikwaho inzu iri mu kibanza gifite N˚ 0292/NYA/GIT ngo kuko ari iye, ashingiye ku nyandiko avuga ko ari amasezerano y’ubugure yagiranye na Batugambiki Bertin ku wa 10/08/2011, akavuga ko iyo nyandiko yakozwe impande zombi zihari ndetse zikayishyiraho umukono, zikanumvikana ko inzu iguzwe 8.000.000Frw. Mushimiyimana Jérôme n’umwunganira basobanura ko kopi (scanné) y’iyo nyandiko iri muri dosiye y’urubanza RC00415/2021/TGI/NYGE, ariko ko atashoboye kubona umwimerere (original) wayo kuko iyo nyandiko y’umwimerere kimwe n’ibindi byose byari bikenewe mu
## Page 9
rubanza yari yarabihaye Avoka wamuburaniraga mbere witwa Me Habyarimana Christine waje kwitaba Imana akibifite, abajije umugabo wa nyakwigendera amubwira ko iyo nyandiko y’amasezerano y’ubugure ntayo iri mu nyandiko yabonye zirebana n’urwo rubanza. [38] Bakomeza basobanura ko nk’uko impande zombi zari zabyumvikanye, ubwo hakorwaga iyo nyandiko y’amasezerano y’ubugure yavuzwe haruguru Mushimiyimana Jérôme yahise yishyura 3.000.000Frw, naho amafaranga asigaye akaba yaragombaga kugenda ayishyura uko abonye ubushobozi kuko atari kubonera rimwe ikiguzi cyose cy’iyo nzu; bavuga ko ariko nta kindi kimenyetso bafite kigaragaza ubwishyu bw’ayo 3.000.000Frw kuko yayishyuye mu ntoki ariko na Batugambiki Bertin akaba atabikahana nk’uko yabigaragaje mu rubanza RC00415/2021/TGI/NYGE; naho amafaranga yasigaye bavuga ko yayishyuye mu gihe umugore wa Batugambiki Bertin n’abana be bari bakiri mu Rwanda, binyuze mu kubashakira amafaranga yo kubatunga no gushaka ibyangombwa byatumye nabo bashobora kujya mu Budage mu mwaka wa 2016 kuko uwo mugore wa Batugambiki Bertin nta kazi yari afite. [39] Mushimiyimana Jérôme n’umwunganira bavuga kandi ko nyuma y’uko aguze iyo nzu yatangiye kuyivugurura akoresheje amafaranga ye, ndetse yumvikana na Batugambiki Bertin ko namara kuyisana uyu azongera akayigura, ari nayo mpamvu batangiye kujya bavugana kenshi Mushimiyimana Jérôme amumenyesha aho imirimo yo gusana inzu igeze, hanyuma aza kumubwira ko niba ashaka kuyigura agomba kumusubiza 30.000.000Frw kuko ariho agaciro kayo kageze. Bavuga ko nta mafaranga yo gusana inzu iburanwa Batugambiki Bertin yigeze amwohereza nk’uko abivuga mu kirego cye gisaba gusubirishamo urubanza, ko ayo yamwohererezaga yabaga agenewe ibindi bikorwa binyuranye, nk’ayo yagombaga gushyira nyirabukwe wa (Batugamiki Bertin), ayo yagombaga kuguriramo Batugambiki Bertin n’umugore we imyenda n’inkweto n’ibindi. [40] Abahagarariye Batugambiki Bertin mu kwiregura bavuga ko ikirego cya Mushimiyimana Jérôme nta shingiro gifite. Basobanura ko inzu iburanwa ari iya Batuganbiki Bertin yabagamo n’umuryango we mbere y’uko ajya kuba mu gihugu cy’u Budage, hanyuma agiye mu mwaka wa 2010 ayisigamo Mushimiyimana Jérôme amwizeye nka mubyara we, akaba yaranakomeje kuyibamo na nyuma y’uko abagize umuryango wa Batugambiki Bertin bose bagiye kuba mu Budage; bagasaba uru Rukiko kwemeza ko nta masezerano y’ubugure bw’iyo nzu yakozwe hagati ye na Mushimiyimana Jérôme mu mwaka wa 2011 kandi ko Batuganbiki Bertin ari we wayisannye, rushingiye ku mpamvu zikurikira: Batugambiki Bertin yagiye kuba mu gihugu cy’Ubudage mu mwaka wa 2010 nk’uko bigaragazwa na passport ndetse na visa bye, bityo rero akaba atarashoboraga gukorana amasezerano y’ubugure na Mushimiyimana Jérôme mu mwaka wa 2011 ngo anayashyireho umukono kuko muri uwo mwaka atari yaragarutse mu Rwanda ; Inyandiko yiswe amasezerano y’ubugure Mushimiyimana Jérôme ashingiraho ikirego cye nta gaciro ikwiriye guhabwa kuko ari kopi (scanné), kandi akaba atagaragaza umwimerere (original) wayo kugira ngo upimwe hagaragazwe ko amasezerano avugwa atabayeho ahubwo ko Batugambiki Bertin yayitiriwe; ko ibyo Mushimiyimana Jérôme avuga ko Avoka wamuburaniraga yitabye Imana bitaba impamvu ituma iyo nyandiko y’umwimerere itagaragazwa, kuko uwo Avoka atajyanye ayo masezerano cyane cyane ko n’umugabo we yari yavuze ko iyo nyandiko ihari ubwo yari abibajijwe n’Urwego rw’Igihugu (RIB) mu rwego rw’iperereza ku cyaha cyo guhimba inyandiko Mushimiyimana Jérôme yari akurikiranyweho, ariko nyuma akaza kuvuga ko yayibuze; bo bagasanga ari Mushimiyimana Jérôme wamwegereye akamutakira ko iyo nyandiko niboneka azahita afungwa hanyuma ikarigiswa; Nta kimenyetso Mushimiyimana Jérôme atanga kigaragaza ko yishyuye 8.000.000Frw ngo y’ikiguzi cy’inzu iburanwa ; naho ibyo avuga ko mu mwanzuro utanga ikirego mu rubanza RC00415/2021/TGI/NYGE Batugambiki Bertin yemeye kumusubiza 3.000.000Frw yamwishyuye bikaba nta kuri kurimo, kuko muri urwo rubanza hari ibyo Avoka waburaniraga Batugambiki Bertin yavuze kandi batigeze babivuganaho
## Page 10
Batugambiki Bertin ni we wasannye inzu iburanwa kuko yohererezaga Mushimiyimana Jérôme amafaranga yo gukora imirimo ikenewe, uyu akayikurikirana kandi akajya amumenyesha aho bigeze, nk’uko bigaragazwa n’ibimenyetso binyuranye biri muri dosiye, bigizwe n’inyandiko zigaragaza ko hari amafaranga Batugambiki Bertin yamwohererezaga akoresheje uburyo bwa Money Gram n’igihe yayoherereje, ubutumwa aba bombi bohererezanyaga bakoresheje telefone, n’amashusho (video) Mushimiyimana Jérôme yamwohererezaga n’ubundi yifashishije telefone; ko rero ibivugwa na Mushimiyimana Jérôme ko ariwe wasannye inzu iburanwa akoresheje amafaranga ye atari ukuri; Mu nyandiko yiswe amasezerano y’ubugure havugwamo ko ugurishije ari Batugambiki Berthra, ariko nomero y’indangamuntu y’ugurishije nayo ivugwamo igahura n’iya Batugabiki Bertin ; Mushimiyimana Jérôme niwe wandikishije amazina ya Batugambiki Berthra ku nyandiko zinyuranye z’umutungo uburanwa agamije kuzawigarurira, kuko ari we wakoraga ibikorwa byo kuwukurikirana mu mwanya wa Batugambiki Bertin, harimo kuwandikisha dore ko ari nawe wakomeje gutunga icyangobwa cyawo, no kwandika amabaruwa anyuranye asaba uruhushya rwo gusana ndetse n’izindi serivise bifitanye isano, ari nayo mpamvu nomero ye ya telefone ariyo yashyirwaga ku mabaruwa yandikwaga. UKO URUKIKO RUBIBONA [41] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba Batugambiki Bertin yaragurishije Mushimiyimana Jérôme inzu iburanwa, no kumenya niba uyu ari we wayisannye akoresheje amafaranga ye. Mu ncamake, Mushimiyimana Jérôme avuga ko iyo nzu yayiguze ku giciro cya 8.000.000Frw ashingiye ku nyandiko yise amasezerano y’ubugure yakozwe ku wa 10/08/2011, kandi ko nyuma yo kuyigura yayisannye ubu ikaba ifite agaciro ka 26.577.520Frw ; naho Batugambiki Bertin akavuga ko nta bugure bwabayeho kuko inyandiko Mushimiyimana Jérôme ashingiraho yakozwe atari mu Rwanda kuko yari yaragiye kuba mu gihugu cy’u Budage, akaba rero nta kuntu yari kuyishyiraho umukono. Avuga kandi ko amafaranga yakoreshejwe mu gusana iyo nzu ari we wayohererezaga Mushimiyimana Jérôme wari warayisigayemo, icyo uyu yakoze akaba ari ugukurikirana imirimo yo kuyisana. [42] Ingingo ya 12, igika cya mbere y’Itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira : ” Urega agomba kugaragaza ibimenyetso by’ibyo aregera. Iyo abibuze uwarezwe aratsinda.” Ibi binahura n’ibiteganywa n’ingingo ya 4 (1) y’Itegeko N˚ 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso, iteganya ko urega cyangwa utanze ikibazo agaragaza ikimenyetso cy’ibyo aregera cyangwa asaba. Iyi ngingo ikanongeraho ko uwiregura agaragaza ikimenyetso gishyigikira ukwiregura kwe. [43] Nk’uko byasobanuwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RS/INJUST/SOC 00003/2021/CA rwaciwe ku wa 26/10/2023, haburana Mugisha Alex na Banque Populaire Du Rwanda Plc (igika cya 21), ingingo ya 12 yavuzwe haruguru yumvikanisha ko umuburanyi utanze ikirego mu Rukiko aba afite inshingano ikomeye yo kugaragaza ibimenyetso bihamya nta shiti ko ibyo aregera ari ukuri, iyo atabashije kubigaragaza ikirego cye nta shingiro gihabwa. Mu yandi magambo, uwatangije urubanza agomba kuba afite ibimenyetso bidashidikanywaho bihamya neza ko ibyo avuga ari ukuri. Uyu murongo wanashingiweho mu zindi manza zinyuranye zaciwe n’uru Rukiko, mu ziheruka gucibwa hakaba harimo urubanza RCOMAA00039/2024/CA rwaciwe ku wa 20/12/2024, haburana SOMDIAM Ltd na Intertrade Warehouse Ltd (igika cya 27). [44] Ingingo ya 2, agace ka (g) y’Itegeko Nº 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso iteganya ko ikimenyetso gicukumbuwe n’umuntu bivuga ikimenyetso gicukumburwa n’ubwenge n’ubushishozi bw’umuntu ukemura ikibazo; naho ingingo ya 81 nayo y’iryo tegeko igateganya ko urwego rufite ububasha rwemera gusa ikimenyetso gicukumbuwe n’ubwenge bw’umuntu, iyo ari ingirakamaro, gisobanuye, gihuje n’ibivugwa mu kibazo kandi gusa ari uko itegeko ryemera gutanga ikimenyetso hashingiwe ku mpamvu zose z’ibyabaye.
## Page 11
[45] Ingingo zivuzwe haruguru zumvikanisha ko mu gihe itegeko ryemera gutanga ikimenyetso hashingiwe ku mpamvu zose z’ibyabaye, umucamanza ashobora gushingira ku kimenyetso gicukumbuwe n’ubwenge n’ubushishozi bwe, kikemerwa gusa iyo asanga ari ingirakamaro, gisobanuye kandi gihuje n’ibivugwa mu kibazo gisuzumwa. Ku bijyanye no kumenya niba Batugambiki Bertin yaragurishije Mushimiyimana Jérôme inzu iburanwa [46] Dosiye y’uru rubanza igaragaza ko Mushimiyimana Jérôme yaregeye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge asaba kwandikwaho inzu iri mu kibanza N° 0292/NYA/GlT avuga ko yaguze na Batugambiki Bertin ku giciro cya 8.000.000Frw, ashingiye ku nyandiko avuga ko ari amasezerano y’ubugure yakozwe hagati y’impande zombi ku wa 10/08/2011 zikanayashyiraho umukono kuri uwo munsi. [47] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga impande zombi zemeranya ko mu mwaka wa 2010 Batugambiki Bertin yavuye mu Rwanda akajya kuba mu gihugu cy’Ubudage hanyuma n’umuryango we ukaza kumusangayo. Ikibazo kikaba ari ukumenya niba mu mwaka wa 2011 yaragarutse mu Rwanda, kuko we avuga ko atagarutse ku buryo yari gusinya inyandiko yavuzwe haruguru yiswe amasezerano y’ubugure ; naho Mushimiyimana Jérôme akemeza ko Batugambiki Bertin yagarutse, ndetse ko aribwo bakoze ayo masezerano y’ubugure bombi bakayishyiraho umukono. Mushimiyimana Jérôme nta kimenyetso atanga kigaragaza ibyo avuga, uretse imvugo ye ; naho Batugabiki Bertin we yatanze ibimenyetso binyuranye, avuga ko bigaragaza ko muri uwo mwaka wa 2011 yabaga mu gihugu cy’u Budage ku buryo atari kuba ari mu Rwanda ngo asinye inyandiko yavuzwe haruguru. Ibyo bimenyetso ni kopi ya passport ya Batugambiki Bertin avuga ko igaragaza ko yavuye mu Rwanda mu mwaka wa 2010 nyuma y’uko ahawe visa ya schengen giye kuba mu Budage, n’inyandiko avuga ko zigaragaza ko mu mwaka wa 2019 ubwo yari mu Budage, hari amafaranga yohererezaga Mushimiyimana Jérôme. [48] Isesengura ry’ibyo bimenyetso byatanzwe na Batugambiki Bertin rigaragaza ibikurikira : Kopi ya passport ya Batugambiki Bertin iri muri dosiye igaragaza ko ku wa 02/12/2010 yahawe visa ya schengein, ku wa 05/12/2010 asohoka mu Rwanda yinjira mu gihugu cya Uganda anyuze i Gatuna, naho ku wa 07/12/2010 asohoka mu gihugu cya Uganda ahagurukiye Entebbe muri Uganda yerekeza Addis Abeba muri Ethiopia ; Mu mwaka wa 2019 hari amafaranga Batugambiki Bertin yohererezaga Mushimiyimana Jérôme akoresheje uburyo bwa Money Gram nk’uko bigaragazwa n’inyandiko zinyuranye ziri muri dosiye, twavuga nk’inyandiko yo ku wa 18/05/2019 igaragaza ko yamwoherereje 1.035.720Frw; iyo ku wa 26/05/2019 igaragaza ko yamwoherereje 1.087.292Frw, n’iyo ku wa 14/06/2019 igaragaza ko nabwo yamwoherereje 1.035.720Frw. Izi nyandiko zikaba zigaragaza ko icyo gihe Batugambiki Bertin yabarizwaga mu gihugu cy’Ubudage, mu Mujyi wa Hannover (Podbieskstr 55 DEU 30177, tel : 015225687749), kandi Mushimiyimana Jérôme akaba atazivuguruza kuko yemera ko koko ayo mafaranga Batugambiki Bertin yayamwoherereje (n’ubwo batemeranya ku cyatumye ayamwoherereza nk’uko tuza kubigarukaho nyuma). [49] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nk’uko byavuzwe haruguru, uretse kubivuga gusa, nta kimenyetso Mushimiyimana Jérôme yatanze rwashingiraho rwemeza nta shiti ko mu mwaka wa 2011 Batugambiki Bertin yari yagarutse mu Rwanda; ahubwo ibimenyetso byavuzwe mu gika kibanziriza iki byatanzwe na Batugambiki Bertin bigaragaza ko yagiye kuba mu gihugu cy’u Budage mu mwaka wa 2010, ibi akaba anabihurizaho na Mushimiyimana Jérôme, bikanagaragaza ko no mu mwaka wa 2019 Batugambiki Bertin yabarizwaga mu gihugu cy’u Budage, Mushimiyimana Jérôme akaba atagaragaza ko hagati aho Batugambiki Bertin yagarutse mu Rwanda ku buryo mu mwaka wa 2011 yari gusinya inyandiko yavuzwe haruguru Mushimiyimana Jérôme avuga ko ari amasezerano y’ubugure bw’inzu iburanwa.
## Page 12
[50] Urukiko rushingiye kuri ibyo bisobanuro no ku murongo wagaragajwe haruguru (mu gika cya 43 cy’uru rubanza), rurasanga Mushimiyimana Jérôme nk’uwareze ari we ufite inshingano yo kugaragaza ibimenyetso bihamya nta shiti ko ibyo aregera ari ukuri, nyamara nk’uko byasobanuwe akaba atarabigaragaje ; bityo rero imiburanire ye y’uko ku wa 10/08/2011 yagiranye amasezerano y’ubugure bw’inzu iburanwa na Batugambiki Bertin uyu ahari akanayashyiraho umukono ikaba nta shingiro ifite. [51] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi uretse n’ibyo, ku bijyanye n’ubugure bw’umutungo utimukanwa umurongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga ukaba unakurikizwa n’izindi nkiko, ni uko ubwumvikane hagati y’ugura n’ugurisha gusa budahagije ngo hemezwe ko ubugure bw’umutungo utimukanwa bwuzuye ku uryo uvuga ko yaguze yawegukana; ahubwo amasezerano y’ubugure agomba kubahiriza imihango yihariye harimo no kuba yakorewe imbere ya Noteri (reba urubanza RS/INJUST/RC00010/2019/SC haburana Twizerimana Théonèste na Manizabayo Kennedy, hagobokamo Hafashimana Elias, rwaciwe kuwa 25/09/2020 (igika cya 22); n’urubanza RS/INJUST/RC 00004/2020/SC rwaciwe ku wa 09/04/2021 haburana Rutonesha n’undi vs Nsanzimana (ibika bya 29 n 30). Bityo rero n’iyo inyandiko yiswe amasezerano yavuzwe haruguru yaba yarakozwe n’impande zombi, ubugure bw’inzu iburanwa butari kuba bwuzuye kuko itakorwe imbere ya Noteri. [52] Urukiko rurasanga kandi n’ibyo Mushimiyimana Jérôme avuga ko yishyuye Batugambiki Bertin 8.000.000Frw y’ikiguzi cy’iyo nzu nta gaciro byahabwa, kuko uretse no kuba nta kimenyetso yatanze kigaragaza ko ubugure bw’inzu iburanwa bwabayeho koko nk’uko bimaze gusobanurwa, nta n’ikimenyetso atanga kigaragaza ko ibyo avuga ko yabanje kwishyura 3.000.000Frw mu ntoki ubwo ubugure bwakorwaga ari ukuri koko, uretse ko bitanumvikana uburyo yari kwishyura amafaranga nk’ayo ntibishyirwe mu cyo yise masezerano y’ubugure, cyangwa ngo bikorerwe indi nyandiko; n’ibyo avuga ko amafaranga yasigaye yagiye ayishyura umugore wa Batugambiki Bertin ubwo we n’abana bari bakiri mu Rwanda, binyuze mu kubashakira amafaranga yo kubatunga no gushaka ibyangombwa byatumye nabo bashobora kujya mu Budage mu mwaka wa 2016, nabyo uretse kubivuga gusa nta kimenyetso atanga kigaragaza ko ari ukuri. Hashingiwe kuri ibyo bisobanuro byose no kumurongo wavuzwe haruguru mu gika cya 43 cy’uru rubanza, iyi ngingo Mushimiyimana Jérôme aburanisha nayo ikaba nta shigiro ifite. Ku bijyanye no kumenya niba Mushimiyimana Jérôme ari we wayisannye inzu iburanwa akoresheje amafaranga ye [53] Mushimiyimana Jérôme avuga ko nyuma y’uko aguze inzu iburanwa yanayisannye akoresheje amafaranga ye. Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibi bivugwa na Mushimiyimana Jérôme nta gaciro rwabiha, kuko uretse no kuba nta kimenyetso yatanze cyemeza ko iyo nzu yayiguze ikaba yari iye nk’uko byasobanuwe mu bika bibanza, ku buryo yari kuyisana akoresheje amafaranga ye, nta n’ikimenyetso yatanze kigaragaza ko hari amafaranga ye bwite yakoreshejwe mu gusana iyo nzu. [54] Urukiko rurasanga ahubwo Batugambiki Bertin ku ruhande rwe yaratanze ibimenyetso bikurikira avuga ko bigaragaza ko ari we wishyuraga amafaranga yo gusana inzu iburanwa : Uruhushya rumwemerera gusana inzu (inzu yo guturamo iri mu kibanza kibaruye kuri UPI: 1/01/01/03/292) rwo ku wa 12/03/2019, hagasanwa igisenge na purafo (plafond), gukora amasuku ku nkuta no gusana inzugi n’amadirishya); Inyandiko zagarutsweho haruguru (mu gika cya 48) zigaragaza ko ubwo yari mu Budage mu mwaka wa 2019 hari amafaranga yohererezaga Mushimiyimana Jérôme akoresheje uburyo bwa money gram, nk’ayo yamwoherereje ku wa 18/05/2019 angana na 1.035.720Frw, ayo yamwoherereje ku wa 26/05/2019 angana na 1.087.292Frw, n’ayo yamwoherereje ku wa 14/06/2019 angana na 1.035.720 Frw); kandi Mushimiyimana Jérôme akaba yemera koko ko ayo mafaranga Batugambiki Bertin yayamwoherereje ndetse ko yayakiriye; naho ibyo avuga ko yabaga agenewe ibindi bikorwa bikaba nta gaciro byahabwa kuko uretse kubivuga gusa, nta kimenyetso atanga kibyemeza; Inyandiko ikubiyemo ubutumwa bugufi Batugambiki Bertin avuga ko yohererezanyaga na Mushimiyimana Jérôme kuri telefone (kuri whatsap), igaragaza ko hagati y’ukwezi kwa 10/2019
## Page 13
n’ukwa 5/2021 aba bombi bohererezanyije ubutumwa kuri telefone, Mushimiyimana Jérôme akaba adahakana ko ubwo butumwa yabwohererezanyije na Batugambiki Bertin kuko mu iburanisha imbere y’Urukiko yemeye ko nomero y’imwe muri za telefone zakoreshwaga ivugwamo ari iye (0788897228); naho imiburanire ye y’uko ubwo butumwa bwari bugamije kumenyesha Batugambiki Bertin aho imirimo yo gusana inzu igeze kuko yari yaramusabye ko namara kuyisana yazongera ayakimugurisha, bikaba nta gaciro yahabwa kuko nk’uko byasobanuwe nta kigaragaza ko iyo nzu yari yarayiguze ku buryo yari kumvikana na Batugambiki Bertin ko yongera kuyigura; n’ibivugwa n’umwunganira ko ubwo butumwa bwahinduwe kuko hagaragara ubwoherezwaga na Mushimiyimana Jérôme wenyine, bikaba nta shingiro bifite kuko muri iyo nyandiko hanagaragaramo ubutumwa bwoherezwaga na Batugambiki Bertin, ikindi kandi iyi mpamvu ikaba itatuma ubwo butumwa buteshwa agaciro mu gihe nyir’ubwite (Mushimiyimana Jérôme) abwiyemerera nk’uko byavuzwe haruguru. [55] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga muri ubwo butumwa bugufi hagaragaramo nk’ubukurikira : Ku wa 03/02/2020 8h17min12sec Mushimiyimana Jérôme yandikiye Batugambiki Bertin amubwira ko baje gukora raporo, banditse ko haguye toilette na douche ; Kuri iyo tariki 8h21min 28 sec Batugambiki Bertin amusubiza mu butumwa bukurikira : usabe gusana wc n’ibikoni ufate icyangombwa kuko n’ubundi iy’ukwa kane niyo nyinshi uzumvikane n’umufundi muzajye mukora nigwa muhagarare nta kundi ; Kuri iyo tariki nanone 8h 22min 57sec Batugambiki Bertin yongera kwandika ubutumwa bukurikira : muzabitwarana n’urugo mubibare numve icyo nkora ; Ku wa 24/02/2020 13h 50min 12 sec Mushimiyimana Jérôme yandika ubutumwa bukurikiria : mvuye ku murenge nsanze “Egneniel” yarasezerye bambwiye ko ari ukudeposa ; Ku wa 28/05/2020 17h 01min 18 sec Mushimiyimana Jérôme yandika ubutumwa bukurikira : badusuye, ariko bambwiye ngo sinizere ko bazampa icyangombwa camera no kubaka urugo ngo ntibakibitanga ; Ku wa 16/07/2020 16h04 min 40 sec Mushimiyimana Jérôme yanditse ubutumwa bukurikira : aho ni inyuma kwa M Gahozo nabonye ubwo umuntu yubatse akagera kucyibahima atabanje kubabaza neza bashobora gusenya cg bagaserere ; Ku wa 20/08/2020 19h 48 min 53 sec Mushimiyimana Jérôme yanditse ubutumwa bukurikira : muri fondation ya douche twasanze cya cyobo ariho cyari kiri nicyo cyayigushaga ; kuri iyo tariki 19h 51min 33 sec Batugambiki Bertin amusubiza mu butumwa bukurikira : ibyo bivugane n’umufundi jyewe ntacyo namenya ; Ku wa 25/08/2020 19h 57min 17 sec Mushimiyimana Jérôme yandika ubutumwa bukurikira : ni uko yakoreshejwe ; kuri iyo tariki 20h 5min 20sec Batugambiki Bertin amusubiza mu butumwa bukurikira : wakanyeretse ibimaze gukorwa nibikenewe naho ibi biragoye kubyumva ; 20h 20min 7sec Mushimiyimana Jérôme nawe asubiza mu butumwa bukurikira : icyobo cyubatswe kuyari yarasigaye cyera ; Ku wa 26/08/2020 19h 22min 03sec Mushimiyimana Jérôme yandika ubutumwa bukurikira : ahubwo mu gitondo ntukureho phone nsanze amabuye yashize ndazindukirayo ; Ku wa 27/08/2020 8h 41min11sec Mushimiyimana Jérôme yandika ubutuma bukurikira : Barayampaye nta kibazo byateje ; kuri iyo tariki 16h 19min 23 sec Mushimiyimana Jérôme yohereje ifoto, iherekezwa n’ubutumwa buvuga ngo baraye bagejeje aho ; Ku wa 01/09/2020 7h 58min 47sec Batugambiki Bertin yandika : yego nagira ngo nkubwire yuko mwabikora mutyo mukabumbisha harumuntu mwizeye ; kuri iyo tariki 18h 09min 00sec Mushimiyimana Jérôme yandika ubutumwa bukurikira : ni uko haraye;
## Page 14
Ku wa 02/09/2020 11h2 3min 53sec Batugambiki Bertin yandika ubutumwa bukurikira :ni sawa ariko uturyango tubiri ntitwaringombwa mwari gushyiramo akumba biraruta ; kuri iyo tariki 18h 53min 35sec Mushimiyimana Jérôme yandika ubutumwa bukurikira : brok cement imwe ihagaze 1090 ariko zirakomeye pe; kuri iyo tariki 18h 57min 13sec Mushimiyimana Jérôme yandika ubutumwa bukurikira: tumaze gukoresha 1.157.200; Ku wa 04/09/2020 12h 55min 17sec Mushimiyimana Jérôme yandika ubutumwa bukurikira : barayampaye ; Ku wa 10/10/2020 19h 24min 54sec Mushimiyimana Jérôme yandika ubutumwa bukurikira : Akagari badutegetse ko le 02/11 tuzatanga hagati ya 50.000 Frw na 55.000Frw yo kubaka kuva hano iwacu ugaca inyuma yo kwa M Gahozo kuger akuri ruhururua. [56] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ubutumwa bugufi bugaragajwe haruguru bwumvikanamo ibiganiro Batugambiki Bertin yagiranaga na Mushimiyimana Jérôme, amubwira ibyo agomba gukora birimo nko gushaka uruhushya rwo gusana (ubwiherero/wc n’ibikoni) no gukurikirana imirimo nyir’izina yo gusana no kubaka urugo n’uko bigomba gukorwa ; ko yumvikana n’umufundi bakabibara bakamubwira hanyuma akumva icyakorwa ; ko amwereka ibyakozwe n’ibikenewe. Humvikanamo kandi ko Mushimiyimana Jérôme nawe yamubwiraga ibyakozwe, nk’abasuye bagakora raporo, ko yagiye ku Murenge n’ibyo bamubwiye gukora (ku deposa), ibibazo yabonye ahagomba gusanwa, ko amafaranga bayamuhaye, uko amafaranga yakoreshejwe, ibikoresho byashize nk’amabuye, aho imirimo iraye igeze, n’ibindi. [57] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga mu bivuzwe mu gika kibanziriza iki, humvikanamo nta shiti ko Batugambiki Bertin yakurikiranaga imirimo yo gusana (ubwiherero/wc n’ibikoni) no kubaka urugo, akanaha Mushimiyimana Jérôme amabwiriza y’uko bigomba gukorwa, ndetse akamwoherereza amafaranga; uyu nawe akamuha raporo y’ibyabaye, ibyakozwe, aho bigeze, ikiguzi cya bimwe mu bikoresho (nk’aho amubwira ikiguzi cya block ciment), ibikoresho byashize (nk’aho avuga ko amabuye yashize), ko amafaranga bayamuhaye n’uko yakoreshejwe. [58] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibimaze gusobanurwa mu bika bya 54, 55 na 56 binahujwe n’uko mu iburanisha Mushimiyimana Jérôme yivugiye ko igikoni n’ubwiherero byasanwe mu mwaka wa 2020, bihamya nta shiti ko gusana ubwiherero (wc) n’igikoni no kubaka urugo by’inzu iburanwa byakozwe na Batugambiki Bertin ku mafaranga ye, naho Mushimiyimana Jérôme akaba yarakurikiranaga imirimo yo gusana nk’uwari aho ikorerwa. [59] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi kuba ibijyanye no gusana ubwiherero (wc) n’igikoni no kubaka urugo by’inzu iburanwa byarakozwe na Batugambiki Bertin ku mafaranga ye birebewe hamwe n’ibimenyetso byavuzwe haruguru bigizwe n’uruhushya rwo gusana inzu nini (ibaruye mu kibanza gifite UPI: 1/01/01/03/292) rwatanzwe mu kwezi kwa 3/2019 rugomba kumara amezi atatu (ashobora kongerwa), n’inyandiko zigaragaza ko mu kwezi kwa 5 n’ukwa 6/2019 hari amafaranga Batugambiki Bertin yohererezaga Mushimiyimana Jérôme, atari uruhurirane rusanzwe ry’ibyabaye, ahubwo ari bimenyetso bisobanuye kandi bihuje n’ibivugwa mu kibazo gisuzumwa, bigaragaza ko n’inzu nini yasanwe na Batugambiki Bertin ku mafaranga ye, kuko bitakumvikana uburyo mu mwaka wa 2020 Batugambiki Bertin yari gusana ubwiherero n’igikoni akanubaka urugo by’iyo nzu nini, na Mushimiyimana Jérôme akemera kujya amukurikiranira iyo mirimo akanamuha raporo y’aho igeze n’uburyo yakoresheje amafaranga yamwoherereje, mu gihe iyo nzu nini yari kuba itakiri iya Batugambiki ndetse yarasanwe n’undi nk’uko Mushimiyimana Jérôme ashaka kubyumvikanisha. [60] Uretse n’ibyo kandi, ntibyumvikana uburyo Mushimiyimana Jérôme yari kuba yaraguze inzu iburanwa mu mwaka wa 2011 nk’uko ashaka kubyumvikanisha, yaranayitsindiye mu mwaka wa 2018 mu rubanza Batugambiki Bertin yasubirishijemo kuko rwaciwe adahari ku mpamvu y’uko yavugaga ko yamubuze, ngo mu mwaka wa 2020 Batugambiki Bertin agaruke asane ubwiherero n’igikoni anubake urugo by’iyo nzu mu buryo bwasobanuwe haruguru.
## Page 15
[61] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi kuba inzu iburanwa ari iya Batugambiki Bertin ndetse ari nawe wayisanye binashimangirwa no kuba ku wa 13/06/2022 Mushimiyimana Jérôme yarashyikirijwe ibaruwa yo ku wa 03/06/2022 yandikiwe na Me Kananga Protogēne waburaniraga Batugambiki Bertin amusaba kuva mu nzu uwo ahagarariye yamutije bitarenze iminsi icumi n’itanu, Mushimiyimana Jérôme akandika kuri iyo baruwa ko ayibonye kandi ko azatanga inzu ku wa 16/07/2022; bikaba bitumvikana uburyo yari kuba aziko iyo nzu yayiguze akishyura ikiguzi cyayo cyose nk’uko abivuga ndetse anayisana, maze akarenga akemera ko azayisubiza uwayimutije, mu gihe atagaragaza ko hari izindi mpamvu cyangwa igitutu yashyizweho kugira ngo abyemere. Ibyo avuga ko nyuma y’iyo baruwa nawe yandikiye Batugambiki Bertin amumenyesha ko atazamusubiza inzu atabanje kumwishyura 30.000.000Frw y’agaciro iyo nzu igezeho ngo kuko bumvikanye ko namara kuyisana Batugambiki Bertin azayigura, bikaba nta gaciro byahabwa kuko ibi abivuga ashingiye ku miburanire ye y’uko iyo nzu yari yarayiguze akaba ari nawe wayisannye, nyamara nk’uko byasobanuwe haruguru mu buryo buhagije, bikaba nta shingiro bifite. [62] Hashingiwe kuri ibyo bisobanuro byose, Urukiko rurasanga imiburanire ya Mushimiyimana Jérôme y’uko inzu iburanwa ari iye kuko yayiguze kandi akaba ari we wayisannye akoresheje amafaranga ye, nta shingiro ifite. Hashigiwe kuri izo mpamvu bikaba atari na ngombwa gusuzuma ibijyanye no kuba Mushimiyimana Jérôme asaba ko mu gihe ikirego cye cyaba kidahawe ishingiro yasubizwa agaciro inzu iburanwa igezeho. Kumenya ishingiro ry’amafaranga anyuranye asabwa n’ababuranyi [63] Mushimiyimana Jérôme asaba Urukiko gutegeka Batugambiki Bertin kumwishyura 500.000Frw y’ikurikiranarubanza na 1.000.000Frw y’igihembo cya Avoka. [64] Abahagarariye Batugambiki Bertin bavuga ko amafaranga Mushimiyimana Jérôme asaba nta shingiro afite kuko ari we wishoye mu manza. Basaba ahubwo Urukiko kumutegeka kuwishyura Batugambiki Bertin amafaranga y’ubukode bw’inzu iburanwa kuko yanze kuyimusubiza, abazwe guhera ku wa 07/06/2022 kuko ari bwo yatangiye kuyibanamo n’umugore we, akabarirwa kuri 200.000Frw ku kwezi ; akanasubizwa 10.000.000Frw y’ikurikiranarubanza kuko aza mu Rwanda inshuro nyinshi ku kibazo cy’urubanza rwe agacumbika mu mahoteli ahenze, na 5.000.000Frw y’igihembo cya Avoka. UKO URUKIKO RUBIBONA [65] Ingingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikiye ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe.” [66] Urukiko rurasanga amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka Mushimiyimana Jérôme asaba adakwiriye kuyahabwa kuko nk’uko byasobanuwe, ikirego cye nta shingiro gifite. Ahubwo kuko ari we wareze, akaba agomba kwishyura Batugambiki Bertin amafaranga yatakaje mu gukurikirana urubanza, ariko akagenwa mu bushishozi bw’Urukiko kuko ayo asaba ari menshi kandi nta bimenyetso ayatangira. Bityo, Mushimiyimana Jérôme akaba agomba kwishyura Batugambiki Bertin miliyoni imwe 1.000.000Frw y’ikurikiranarubanza na 1.500.000Frw y’igihembo cya Avoka ku nzego zose. [67] Ku bijyanye n’amafaranga y’ubukode b’inzu iburanwa abazwe guhera igihe Mushimiyimana Jérôme yatangiriye kuyibanamo n’umugore we, Urukiko rurasanga ntacyo rwagaragarijwe rwaheraho ruyagena, kuko Batugambiki Bertin yiyemerera ko ari we wasize Mushimiyimana Jérôme muri iyo nzu kugira ngo ayibemo ndetse ubutumwa bugufi bwavuzwe haruguru bohererezanyaga mu mwaka wa 2020 bukaba bugaragaza ko yari azi neza ko ayibanamo n’umugore we.
## Page 16
III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [68] Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Batugambiki Bertin asaba gusubirishamo ku mpamvu z’akarengane urubanza RCA00048/2023/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 22/08/2024 gifite ishingiro. [69] Rwemeje ko ikirego cya Batugambiki Bertin gisaba gusubirishamo urubanza RC00527/2017/TGl/NYGE rwaciwe n'Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 24/01/2018 cyakiriwe. [70] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RC00527/2017/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 24/01/2018 ihindutse mu ngingo zayo zose. [71] Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Mushimiyimana Jérôme asaba kwandikwaho inzu iri mu kibanza kibaruye kuri UPI: 1/01/01/03/292, iherereye mu Mudugudu w’Urukundo, Akagari ka Gacyamo, Umurenge wa Gitega, Akarere ka Nyarugenge, Umujyi wa Kigali, nta shingiro gifite. [72] Rutegetse ko Mushimiyimana Jérôme kwishyura Batugambiki Bertin amafaranga y’u Rwanda miliyoni imwe (1.000.000Frw) y’ikurikiranarubanza n’amafaranga y’u Rwanda miliyoni imwe n’ibihumbi magana atanu (1.500.000Frw) y’igihembo cya Avoka ku nzego zose. [73] Ruvuze ko amagarama y’urubanza aherera ku Isanduku ya Leta