BCR v. MPAKANIYE
BCR had no right to reverse the 25,600,600 Frw credited to Mpakaniye’s account after the cheque was funded, as Mpakaniye acquired full rights to the funds before any subsequent withdrawal by ERWACO. The bank’s actions violated the law governing cheques and made it liable for repayment, interest for delayed payment,...
Source-derived case information.
- Citation
- RCOMA 0024/10/CS
- Parties
- Appellant: BCR (Banki y’Ubucuruzi y’u Rwanda); Respondent: Mpakaniye Innocent
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 8 October 2010
- Case Number
- RCOMA 0024/10/CS
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Supreme Court Judgment
- Outcome
- Appeal dismissed; cross-appeal partially allowed; BCR ordered to pay.
- Legal Topics
- Cheque Law, Bank Liability, Compensation, Damages, Interest on Delayed Payment
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
BCR (Banki y’Ubucuruzi y’u Rwanda)
Appellant
Mpakaniye Innocent
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Supreme Court Judgment
Legal Issues
- 1 Whether BCR had the right to reverse (extourne) funds credited to Mpakaniye’s account after cheque deposit
- 2 Whether Mpakaniye is entitled to damages, interest for delayed payment, and legal fees
Ratio Decidendi
BCR had no right to reverse the 25,600,600 Frw credited to Mpakaniye’s account after the cheque was funded, as Mpakaniye acquired full rights to the funds before any subsequent withdrawal by ERWACO. The bank’s actions violated the law governing cheques and made it liable for repayment, interest for delayed payment, and legal fees.
Court Disposition
Appeal dismissed; cross-appeal partially allowed; BCR ordered to pay.
Orders
- BCR to pay Mpakaniye 25,600,600 Frw withdrawn from his account.
- BCR to pay 7,001,764 Frw as interest for delayed payment at 18% per annum for 547 days.
Full Case Text
Judgment text and source record
13 paragraphs
# BCR v. MPAKANIYE
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2010-10-08 - Case/document no.: RCOMA 0024/10/CS - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
BCR v. MPAKANIYE [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RCOMA 0024/10/CS (Nyirinkwaya, P.J., Hatangimbabazi na Havugiyaremye, J.) 08 Ukwakira 2010] Amategeko agenga Sheki – Sheki itazigamiwe – Extourne – Banki y’uwatanze sheki iba ifite inshingano zo kuyishyura ikimara kuyishyikirizwa igihe izigamiwe – Mu gihe banki yanze kwishyura sheki izigamiwe, ishobora kuryozwa indishyi n’uwatanze sheki kuko byaba ari ukumutesha agaciro kimwe n’uwayisinyiwe; ko ndetse ishobora no guhanwa igihe yanze kwishyura ibeshya kandi ibizi ko amafaranga azigamiwe atageze ku mafaranga asabwa – Banki nta burenganzira yari ifite bwo kuvana amafaranga yari yashyize kuri konti y’umukiliya kuko uyu yari ayafiteho uburenganzira busesuye mbere y’abandi bose – Itegeko ryo kuwa 10/12/1951 rigenga sheki, ingingo ya 28. Indishyi – Inyungu z’ubukererwe zibariwe kuri 18% – Igihembo cy’Avoka – Inyungu z’ubukererwe zibazwe kuri 18% azikwiye kuko ubujurire bwa BCR bwatumye akomeza kuvutswa uburenganzira bwo gukoresha amafaranga ye mu bindi bintu byashoboraga kumuzanira inyungu, akaba agomba guhabwa indishyi zihwanye na 7.001.764 frw zibazwe mu buryo bukurikira. Afite uburenganzira yo guhabwa igihembo cy’Avoka kuko byabaye ngombwa ko ashyiraho avoka ukomeza gukurikirana urubanza rwe. Incamake y’ikibazo: Ste ERWACO yahaye uwitwa Mpakaniye sheki ifite agaciro ka 25.600.600 Frws yagombaga kubikuza muri BCR aho bombi bari bafite compte, ariko umukozi w’iyo banki asanga itazigamiye, nyuma ariko ERWACO iza gushira amafaranga kuri konti yayo, banki ikora regulation yishura sheki ishira amafaranga kuri konti ya Ntampaka. Ikibazo cyaje kuvuka bitewe nuko uwo munsi ERWACO yashize amafaranga kuri konti yayo yo muri BCR/Musanze, nyuma iyakuraho ikoresheje BCR/Rubavu bituma konti yayo isigara nta bwizigame buriho nuko banki yongera nayo kuyisubiza (extourne) iyakura kuri konti ya Mpakaniye. Mpakaniye yaje kurega BCR mu rukiko rukuru rw’ubucuruzi ivuga ko yayisabye gusubizwa amafaranga ye banki irayamwima. Urukiko rutegeka BCR gusubiza kuri konti ya Mpakaniye amafaranga yavanyeho, inamwishyura inyungu z’ubukererwe zibaze kuri 18% ku mwaka, igihembo cya Avoka, amafaranga yose hamwe akaba angana na 30.432.958 Frws BCR itegetswe gusubiza Ntampaka. BCR ntiyabyishimiye maze ijurira mu Rukiko rw’Ikirenga ivuga ko nta mafaranga yasubiza mpakaniye, uyu nawe atanga ubujurire bwuririye ku bwa BCR asaba indishyi z’akababaro kubwo kubuzwa uburenganzira kumutungo we hamwe no gusiragizwa mu manza anasaba igihembo cy’Avoka kingana na 2.500.000 Frws. Mu kwisobanura ku byerekeranye no kwisubiza (extourne) amafaranga angana na 25.600.600 Frws yari kuri konti ya Mpakaniye, BCR ivuga ko yari ifite uburenganzira bwo kubikora kuko yasanze konti ya ERWACO itazigamiwe igihe banki yagombaga gukora compensation. Mpakaniye asubiza avuga ko kuba we hamwe na ERWACO ari aba client ba BCR, kumushyirira kuri konti ye amafaranga iyavana kuri konti ya ERWACO ntibisaba ko habanza kubaho compensation .
## Page 2
Incamake y’icyemezo: 1. Banki nta burenganzira yari ifite bwo kuvana amafaranga yari yashyize kuri konti y’umukiliya kuko uyu yari ayafiteho uburenganzira busesuye mbere y’abandi bose, bityo ikaba igomba kuyamusubiza. 2. Inyungu z’ubukererwe zibazwe kuri 18% azikwiye kuko ubujurire bwa BCR bwatumye akomeza kuvutswa uburenganzira bwo gukoresha amafaranga ye mu bindi bintu byashoboraga kumuzanira inyungu, akaba agomba guhabwa indishyi zihwanye na 7.001.764 frw zibazwe mu buryo bukurikira.Afite uburenganzira yo guhabwa igihembo cy’Avoka kuko byabaye ngombwa ko ashyiraho avoka ukomeza gukurikirana urubanza rwe. Ubujurire nta shingiro bufite. Ubujurire bwuririye ku bundi bufite ishingiro kuri bimwe. Amategeko yashingiweho: Itegeko ryo kuwa 10/12/1951 rigenga sheki, ingingo ya 28. Nta manza zifashishijwe: Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku itariki ya 23/02/2009, Mpakaniye yashyikirije banki ye BCR/Musanze sheki ifite agaciro ka 25.600.600frw yari yahawe na ERWACO nayo ifite konti yayo muri iyo agence ya BCR, umukozi wa Banki asanga konti ya ERWACO itazigamiwe uko bikwiye, ategereza ko konti izigamirwa kugira ngo akore régularisation, ayikora kuwa 27/02/2009 kuko uwo munsi ERWACO yashyize amafaranga kuri konti yayo, ariko bigeze kuwa 03/03/2009 banki irayisubiza (extourne) bitewe n’uko ku itariki ya 27/02/2009 ERWACO yabikuje 21.400.000frw kuri agence ya BCR/ Rubavu, konti yayo isigara nanone nta bwizigame bukwiye buriho. [2] Mpakaniye yasabye Banki gusubizwa ayo mafaranga, Banki irabimwangira, atanga ikirego mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, urwo rukiko ruca urubanza RCom 0218/HCC kuwa 24/02/2010, rutegeka BCR gusubiza kuri konti ya Mpakaniye amafaranga yavanyeho ku itariki ya 03/03/2009, kwishyura inyungu z’ubukererwe zibaze kuri 18% ku mwaka guhera tariki ya 03/03/2009 kugeza kuya 24/02/2010 n’amafaranga y’igihembo cya avoka ahwanye na 300.000 frw, yose hamwe akaba 30.432.958 frw. [3] BCR yajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ikirenga ivuga ko nta mafaranga igomba gusubiza Mpakaniye kubera ko opération d’extourne yaturutse kuri sheki itazigamiwe ERWACO yatanze, Mpakaniye nawe yuririra k’ubujurire bwa BCR, asaba ko indishyi z’ubukererwe zakomeza kubarwa kuri 18% kugeza kuwa 31/08/2010, kumugenera indishyi z’akababaro zingana na 3.000.000 frw kubera gusiragizwa no kubuzwa uburenganzira ku mutungo we, n’amafaranga y’igihembo cya avoka ahwanye na 2.500.000 frw.
## Page 3
[4] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku itariki ya 02/09/2010, BCR ihagarariwe na Me Buzayire Angèle, naho Mpakaniye Innocent ahagarariwe na Me Bimenyimana Eric. [5] Mbere y’uko urubanza rukomeza, Urukiko rwafashe icyemezo ku kibazo cyo kugobokesha ERWACO mu rubanza nk’uko BCR yabisabaga, rwemeza ko nta mpamvu yo kuyigobokesha kuko ntaho ihuriye n’igikorwa cyo kuvana amafaranga kuri konti ya Mpakaniye. II.IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURWA RYABYO 1. Ku byerekeye validité ya extourne [6] BCR ivuga ko yari ifite uburenganzira bwo kuvana kuri konti ya Mpakaniye 25.600.600 frw yari yashyizeho kubera ko igihe cya compensation yasanze konti ya ERWACO itazigamiwe bihagije kubera ko imaze kuzigamira konti yayo yahise ibikuza 21.400.000 frw ibinyujije kuri agence BCR/Rubavu. [7] Ubwo burenganzira BCR ivuga ko ibukura ku ngingo ya 66 y’amategko rusange agenga imikoranire hagati ya banki n’aba clients bayo (Règlement général des opérations qui régule les rapports de la Banque avec ses clients) iteganya ibikurikira : « toute inscription en compte d’une opération dont le dénouement n’est pas connu au moment de l’inscription est, sauf convention contraire, effectuée sauf bonne fin. A défaut de la réalisation de la condition ‘’bonne fin’’, la banque contrepasse d’office et sans préavis préalable l’inscription en compte », [8] BCR isobanura ko umukozi wayo yabanje gukora régularisation ya za comptes, ko mu gihe transactions zari zitarakorwa neza hategerejwe opération de compensation, batunguwe n’uko ERWACO yakuye amafaranga kuri compte yayo, ko rero ishingiye ku ngingo ya 66 yavuzwe haruguru, yavanye kuri konti ya Mpakaniye amafaranga yari yayishyizeho, ko ibyo yakoze bisanzwe bikorwa muri banki, kandi ko kuba opérations zarabereye kuri za agences zitandukanye (Agence ya Musanze Mpakaniye yatanzemo sheki yahawe na ERWACO na agence ya Gisenyi ERWACO yabikujeho) aribyo byatumye hazamo ikibazo. [9] Mpakaniye ku ruhande rwe, avuga ko mu gihe sheki ye yari imaze iminsi ine itegereje muri banki, konti ya Erwaco yageraho amafaranga BCR igahita iyamushyirira kuri konti ye, iyo opération itasabaga ko hakorwa compensation, kuko ari we ubwe Mpakaniye, ari na ERWACO, bombi bari aba clients ba banki imwe ariyo BCR, naho kuba opérations zarabereye ahantu hatandukanye bikaba nta kibazo byagombaga gutera kuko BCR ifite ikoranabuhanga rihagije mu gihugu hose. [10] Kuri iki kibazo cyo kumenya niba banki ifite uburenganzira bwo kuvana kuri konti ya Mpakaniye amafaranga yari yashyizeho, urukiko rusanga ingingo ya 28 y’itegeko ryo kuwa 10/12/1951 rigenga sheki iteganya ko sheki yishyurwa yerekanywe (payable à vue ), bisobanura ko banki y’uwatanze sheki iba ifite inshingano zo kuyishyura ikimara kuyishyikirizwa igihe izigamiwe.
## Page 4
[11] Urukiko rusanga rero icy’ingenzi ari uko sheki iba izigamiwe n’uwayitanze (tireur) kuko umuntu uhawe sheki izigamiwe aba yegukanye amafaranga ayiriho, inshingano z’uyitanze ariha uwo ayihaye zigafatwa na Banki afitemo konti igomba kuvaho ubwishyu. [12] Umuhanga mu mategeko witwa Dominique Legeais1, anavuga ko mu gihe banki yanze kwishyura sheki izigamiwe, ishobora kuryozwa indishyi n’uwatanze sheki kuko byaba ari ukumutesha agaciro kimwe n’uwayisinyiwe; ko ndetse ishobora no guhanwa igihe yanze kwishyura ibeshya kandi ibizi ko amafaranga azigamiwe atageze ku mafaranga asabwa. [13] Uwo muhanga mu mategeko akomeza asobanura ko guha umuntu sheki uba umuhaye amafaranga yanditse kuri iyo sheki igihe izigamiwe, ndetse n’ingwate z’ayo mafaranga ; ko uhawe sheki aba afitiwe umwenda na banki ugaragazwa n’iyo sheki ; ko kandi uwatanze iyo sheki adashobora gutanga indi sheki kuri ayo mafaranga cyangwa kuba yagira ikindi akoresha ayo mafaranga. Dominique Legeais yanzura avuga ko ibyo bituma…. amafaranga atanzwe hakoreshejwe sheki ahinduka aya nyiruguhabwa sheki, ko kandi mu gihe banki yamenyeshejwe ko hari sheki yatanzwe mbere, igomba kubika amafaranga yo kwishyura iyo sheki. [14] Ku birebana n’ikibazo cya Mpakaniye rero, nk’uko bigaragara mu nyandiko ziri muri dosiye, sheki yahawe na Erwaco yari muri BCR kuva ku itariki ya 23/02/2009, iyi banki ariyo iyifite kugeza kuwa 27/02/20009. Kuri iyi tariki niho BCR yashyize amafaranga kuri konti ya Mpakaniye imaze kubona ko konti ya Erwaco iriho amafaranga ahagije n’uko ibindi byose bijyanye n’iyo sheki bitunganye kugira ngo yishyurwe. Nk’uko byasobanuwe n’umuhanga mu mategeko wavuzwe haruguru, mu gihe banki yamenyeshejwe ko hari sheki yatanzwe mbere, igomba kubika amafaranga yo kwishyura iyo sheki. Ibi bivuze rero ko sheki ERWACO yahaye Mpakaniye itagombaga kunyuzwaho indi opération ya Erwaco yo kubikuza amafaranga cyangwa indi yose. [15] Hashingiwe rero ku bisobanuro byatanzwe haruguru, Urukiko rusanga BCR nta burenganzira yari ifite bwo kuvana 25.600.600 frw yari yashyize kuri konti ya Mpakaniye kuwa 27/02/2009 kuko uyu yari ayafiteho uburenganzira busesuye mbere y’abandi bose, bityo ikaba igomba kuyamusubiza. 1 1 in ‘’Droit commercial et des Affaires’’, Sirey, Collection Université,17e édition, 2007, ku rupapuro rwa 410 2 A l’exception des chèques sans provision de moins de 15 euros, le banquier n’est obligé de payer que s’il y a provision ; mais il y est alors obligé. Sinon il engagerait sa responsabilité civile à la fois à l’égard du tireur pour atteinte à son crédit et à l’égard du porteur. Il engage même sa responsabilité pénale s’il refuse de payer en indiquant sciemment une provision inférieure à la provision réelle. Akomeza agira ati ‘’ La remise du chèque au bénéficiaire transfère à celui-ci la propriété de la provision dans la mesure où elle existe, avec toutes les sûretés qui peuvent la garantir. Le bénéficiaire devient immédiatement créancier du banquier pour le montant du chèque. Autrement dit, la créance du porteur est sortie du patrimoine du tireur pour entrer dans celui du tiré. Il en résulte notamment que : ………….. -le tireur ne peut plus disposer de la provision, la retirer à son profit ou émettre un nouveau chèque dessus. Cependant il faut tenir compte de la bonne foi du banquier ; si celui-ci ignorait le tirage du premier chèque et remet la provision au titreur ou paie un second chèque et remet la provision au tireur ou paie un second chèque, il le fait valablement. En revanche, s’il avait été prévenu de l’émission du premier chèque, il doit conserver la provision pour payer ce chèque
## Page 5
2. Ku byerekeye ubujurire bwuririye ku bundi bwa Mpakaniye [16] Ku birebana n’inyungu z’ubukererwe Mpakaniye asaba zibaze kuri 18% ku mwaka guhera tariki ya 03/03/2009 kugeza kuya 31/08/2010 (iminsi 547), Urukiko rusanga azikwiye kuko ubujurire bwa BCR bwatumye akomeza kuvutswa uburenganzira bwo gukoresha amafaranga ye mu bindi bintu byashoboraga kumuzanira inyungu, akaba agomba guhabwa indishyi zihwanye na 7.001.764 frw zibazwe mu buryo bukurikira : 25.600.600 frw x 18 x 547= 7.001.764 [17] Ku birebana n’indishyi z’akababaro, Urukiko rusanga atazihabwa mu bujurire kuko atagaragaza icyo anenga icyemezo cy’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi aho umucamanza asobanura ko atazikwiye kubera ko yagenewe indishyi z’ubukererwe. [18] Ku birebana n’amafaranga y’igihembo cya avoka, urukiko rusanga nayo ayafiteho uburenganzira kuko byabaye ngombwa ko ashyiraho avoka ukomeza gukurikirana urubanza rwe, ariko nanone kubera ko 2.500.000 frw asaba ari ikirenga, Urukiko rukaba rumugeneye 600.000 frw akubiyemo n’ayo Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwari rwamugeneye. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [19] Rwemeje ko ubujurire bwa Banki y’Ubucuruzi y’u Rwanda (BCR) bwatanzwe mu buryo n’inzira bikurikije amategeko, ko ariko nta shingiro bufite. [20] Rwemeje ko ubujurire bwuririye ku bundi bwa Mpakaniye bufite ishingiro kuri bimwe. [21] Rwemeje ko BCR itsinzwe; [22] Rutegetse BCR kwishyura Mpakaniye 25.600.600frw yavanywe kuri konti ye, hiyongereyeho 7.001.764 frw y’ inyungu z’ubukererwe zasobanuwe haruguru, na 600.000 frw y’igihembo cya avoka, yose hamwe akaba 33.202.364 frw. [23] Ruyitegetse nanone kwishyura umusogongero wa Leta ungana na 4% y’ayo mafaranga, ni ukuvuga 1.328.094 frw na 22.500 frw y’amagarama y’urubanza.