BIHIBINDI N’UNDI V MAJYAMBERE N’ABANDI.
The Court of Appeal found that the value of the estate, as established and uncontested at first instance (61,000,000 Frw), did not meet the 75,000,000 Frw threshold required for its jurisdiction. The subsequent higher valuation was not properly introduced or contested in lower courts. Therefore, the appeal was not...
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 00014/2022/CA
- Parties
- Appellant: Bihibindi Françoise; Appellant: Nyiramajyambere Béatrice; Appellant (withdrew Appeal): Mukanoheri Aline; Respondent: Majyambere Jean Claude; Respondent: Mukayezu Marie Chantal; Respondent: Nyiramugisha Alice; Respondent: Nyirambabazi Yvonne; Respondent: Musengamana Eraste; Respondent: Umuhoza Ernestine; Respondent: Tuyishimire Erneste; Respondent: Uwimbabazi Egidie
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 21 October 2022
- Case Number
- RCAA 00014/2022/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Second Appeal (court of Appeal)
- Outcome
- appeal dismissed for lack of jurisdiction
- Legal Topics
- Wills and Inheritance, Jurisdiction, Procedural Objections, Burden of Proof, Distribution of Estate
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Bihibindi Françoise
Appellant
Nyiramajyambere Béatrice
Appellant
Mukanoheri Aline
Appellant (withdrew Appeal)
Majyambere Jean Claude
Respondent
Mukayezu Marie Chantal
Respondent
Nyiramugisha Alice
Respondent
Nyirambabazi Yvonne
Respondent
Musengamana Eraste
Respondent
Umuhoza Ernestine
Respondent
Tuyishimire Erneste
Respondent
Uwimbabazi Egidie
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Second Appeal (court of Appeal)
Legal Issues
- 1 Whether the Court of Appeal has jurisdiction based on the value of the subject matter
- 2 Whether the will executed by Muteteli Bernadette was valid under the law
- 3 Whether procedural and substantive defects in the will warranted its annulment
Ratio Decidendi
The Court of Appeal found that the value of the estate, as established and uncontested at first instance (61,000,000 Frw), did not meet the 75,000,000 Frw threshold required for its jurisdiction. The subsequent higher valuation was not properly introduced or contested in lower courts. Therefore, the appeal was not within the Court's jurisdiction and was dismissed without considering the merits.
Court Disposition
appeal dismissed for lack of jurisdiction
Orders
- Appeal not admitted for lack of jurisdiction.
- No change to the High Court's decision in RCA00049/2021/HC/MUS.
Full Case Text
Judgment text and source record
19 paragraphs
# BIHIBINDI N’UNDI V MAJYAMBERE N’ABANDI.
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2022-10-21 - Case/document no.: RCAA 00014/2022/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
URUBANZA NO RCAA URUPAPURO RWA 1 BIHIBINDI N’UNDI V MAJYAMBERE N’ABANDI. [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA 00014/2022/CA (Kamere, P.J.) 21 Ukwakira 2022] Itegegeko rigena ububasha bw’Inkiko – Urukiko rw’ubujurire – Ubujurire bwa kabiri – Iyo agaciro k’icyiburanwa kagaragajwe mu gihe cyo gutanga ikirego ku rwego rwa mbere, ababuranyi ntibabigeho impaka, biba bivuzeko bakemeranywaho, ntikahinduka ku rwego rw’ubujurire bwa kabiri. Itegegeko rigena ububasha bw’Inkiko – inzitizi y’iburabubasha – iyo hatanzwe inzitizi zitandukanye zibura bubabasha bw’Urukukiko, singombwa ko Urukiko rusuzuma inzitizi ya kabiri iyo rusanze ku nzitizi ya mbere nta bubasha rufite Incamake y’ikibazo : Murasangabo yashakanye na Muteteli babyarana abana icumi (10) Murasangabo amaze gupfa, Muteteli yakoze irage ry’umutungo uri mu kibanza gifite UPI: 4/01/04/02/9354 ndetse noteri arishyiraho umukono, nawe aza gupfa, bucye bamaze kumushyingura, umwe mu bana be, Mukayezu yasomye irage ryasizwe na Muteteli, ariko Abazungura ba Muteteli ntibashoboye kumvikana ku bikubiye muri iryo rage, bituma Bihibindi, Nyirajyambere na Mukanoheri batanga ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Musanze kuri , barusaba gutesha agaciro iryo rage ngo kuko uwarikoze nta bubasha yari afite ku mutungo yaraze, bakemanga uburyo ryakozwemo, bakavuga ko mu kurikora habayeho gutonesha abana b’abahungu, kandi ko uwaryanditse atagaragajwe kuko Muteteli waryitiriwe ngo atari azi gusoma no kwandika, bavuga kandi ko uwagombaga kurimenyesha abazungura ba Muteteli atari we wabikoze. Muri urwo rubanza hagobokeshejwemo Majyambere, Mukayezu, Bihibindi, Nyiramugisha, Nyirambabazi, Musengamana , Umuhoza , Tuyishimire na Uwimbabazi ariko bagobokeshejwebatanze inzitizi yo kutakira icyo kirego bashingiye ku kuba Nyiramajyambere na Mukanoheri barashyize umukono ku irage basabira gutesha agaciro, no ku kuba nta bubasha bari bafite bwo gutanga ikirego, kuko muri iryo rage hari hateganyijwe ko amerekezo yaryo ashobora guhindurwa ari uko ¾ by’umuryango wose bibyemeye, ariko ko abareze batageze kuri icyo kigero. Urukiko Rwisumbuye mu rubanza rwa Musanze mu rubanza RC00134/2020/TGI/MUS rwemeje ko Muteteli yakoze irage nk’uko biteganywa n’amategeko, kandi ko kuvuga ko atari azi gusoma no kwandika bitaba impamvu yo kuritesha agaciro. Nyiramajyambere, Mukanoheri na Bihibindi ntibishimiye imikirize y’urwo rubanza, bituma barujuririra mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, bavuga ko Urukiko Rwisumbuye rwirengagije inenge zitandukanye barugaragarije zigaragara mu irage, Majyambere, Mukayezu, Nyiramugisha, Nyirambabazi, Musengamana, Umuhoza , Tuyishimire, Uwimbabazi batanze inzitizi yo kutakira ikirego kubera kutubahiriza ibihe byo kujurira, banavuga ko impamvu z’ubujurire nta shingiro zikwiye guhabwa kuko irage ryakozwe na Muteteli ryubahirije ibiteganywa n’Itegeko. Ku bijyanye n’inzitizi Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze mu rubanza RCA00049/2021/HC/MUS rwemeje ko kutubahiriza ibihe byo kujurira bitaraturutse ku bajuriye, ahubwo byaraturutse ku ikoranbuhanga rya IECMS itarakoraga neza, bityo iyo nzitizi ntiyahabwa ishingiro. Ku rubanza mu mizi Urukiko rwemeje ko irage ryakozwe mu buryo bukurikije amategeko
## Page 2
URUBANZA NO RCAA URUPAPURO RWA 2 kuko Muteteli yari afite ububasha bwo kurikora, kandi akarikora mu buryo buteganywa n’Itegeko, Rwasanze kandi nta tonesha ryabayeho, rwemeza ko kuba Uwimbabazi yaribagiranye mu irage bitaba impamvu yo kuritesha agaciro kuko atigeze agaragaza ko rimubangamiye. Bihibindi, Nyiramajyambere na Mukanoheri bajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, banenga kuba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwaremeje ko irage ari inyandikompamo kandi ko ifite agaciro, rwirengagije inenge bagaragaje zukoa ryarakozwe hatubahirije ingingo ya 65 y’Itegeko n°27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 , kuba harabayeho gutonesha bamwe mu bana no kuba hari abibagiranye muri iryo rage, bityo ko basaba ko rivanwaho kuko ritakozwe na Muteteli maze hakabaho kuzungura hadashingiwe ku irage. Mu nama ntegurarubanza, Mukanoheli, yavuze ko yemera imikirize y’urubanza rujuririrwa, ko ubujurire aburetse, bityo ajya ku ruhande rw’abaregwa ku mpamvu gusa yo kuba yari umuburanyi mu rubanza rwajuririwe. Urukiko rw’Ubujurire rwabanje gusuzuma inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, ishingiye ku kuba ikiburanwa kidafite agaciro kagera kuri miliyoni mirongo irindwi n’eshanu (75.000.000Frw) n’iyo gutsindwa kabiri ku mpamvu zimwe mu Nkiko zabanje, yazamuwe n’abaregwa. Abarega bo bavuga ko Urukiko rufite ububasha kuko agaciro k’ikiburanwa karenze 75.000.000Frw, ko ababuranyi batumvikanye ku gaciro k’ikiburanwa. Uruki rwabanje gusuzuma inzitizi y’iburabusha ishingiye ku gaciro k’ikiburanwa maze rwemeza mu rubanza RCAA00014/2022/CA ko nta kintu na kimwe kigeze kigaragaza mu rubanza ko ababuranyi batavuga rumwe ku gaciro k’umutungo utimukanwa uburanwa kuko agaciro kawo bari bakazi neza, kuko gakubiye mu kirego cyatanzwe ku rwego rwa mbere, icyo kiburanwa kikaba ari na cyo cyakomeje kidahindutse nk’uko amategeko abigena kugeza kigejejwe mu Rukiko rw’Ubujurire mu bujurire bwa kabiri. Urukiko rw’Ubujurire rwemeje kandi ko inzitizi yo gutsindwa bwa kabiri ku mpamvu zimwe atari ngombwa kuyisuzuma, kuko rwamaze kubona ko rudafite ububasha bwo kuburanisha ubujurire bwatanzwe hashingiye ku gaciro k’ikiburanwa. Incamake y’icyemezo: 1. Iyo agaciro k’icyiburanwa kagaragajwe mu gihe cyo gutanga ikirego ku rwego rwa mbere, ababuranyi ntibabigeho impaka, biba bivuzeko bakemeranywaho, ntikahinduka ku rwego rw’ubujurire bwa kabiri. Bityo, kuba umwe mu baburanyi yashyira muri dosiye raporo y’umugenagaciro ariko ntayiburanishe cyangwa ngo undi muburanyi agire icyo ayivugagaho, ntabwo yafatwaho nk’igena agaciro k’ikiburanwa. 2.Iyo hatanzwe inzitizi zitandukanye zibura bubabasha bw’Urukukiko, singombwa ko Urukiko rusuzuma inzitizi ya kabiri iyo rusanze ku nzitizi ya mbere nta bubasha rufite. Inzitizi y’iburabubasha ifite ishingiro. Nta gihindutse ku rubanza rwajuririwe.
## Page 3
URUBANZA NO RCAA URUPAPURO RWA 3 Amategeko yshingiweho: Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko Ingingo ya 52 Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 111 Amabwiriza Nº 01/2014 yo ku wa 18/07/2014 agena ibihembo mbonera by’Abavoka, Ingingo ya 34 Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA: [1] Murasangabo Théoneste yari yarashakanye na Muteteli Bernadette babyarana abana icumi (10) ari bo: Nyiramajyambere Béatrice, Majyambere Jean Claude, Bihibindi Françoise, Mukayezu Marie Chantal, Nyiramugisha Alice, Nyirambabazi Yvonne, Mukanoheri Aline, Musengamana Eraste, Umuhoza Ernestine na Tuyishimire Ernest. Murasangabo Théoneste amaze gupfa, ku wa 23/07/2019 umugore we Muteteli Bernadette wari ukuze ndetse anarwaye yakoze irage ry’umutungo uri mu kibanza gifite UPI: 4/01/04/02/9354, wavuzwe n’abarega mu kirego cyabo ko ufite agaciro kangana na miliyoni mirongo itandatu n’imwe. Iryo rage ryagejejwe kwa notaire ku wa 30/07/2019. Muteteli Bernadette yapfuye ku wa 13/01/2020, ashyingurwa ku wa 16/01/2020, bucyeye bwaho ku wa 17/01/2020 bikozwe na Mukayezu Marie Chantal hasomwe irage ryasizwe na Muteteli Bernadette. [2] Abazungura ba Muteteli Bernadette ntibashoboye kumvikana ku bikubiye muri iryo rage, bituma Bihibindi Franҁoise, Nyirajyambere Béatrice na Mukanoheri Aline batanga ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Musanze kuri RC00134/2020/TGI/MUS, barusaba gutesha agaciro iryo rage ngo kuko uwarikoze nta bubasha yari afite ku mutungo yaraze, bakemanga uburyo ryakozwemo, bakavuga ko mu kurikora habayeho gutonesha abana b’abahungu, kandi ko uwaryanditse atagaragajwe kuko Muteteli Bernadette waryitiriwe atari azi gusoma no kwandika, byongeye kandi ko uwagombaga kurimenyesha abazungura ba Muteteli Bernadette atari we wabikoze. Muri urwo rubanza hagobokeshejwemo Majyambere Jean Claude, Mukayezu Marie Chantal, Bihibindi Franҁoise, Nyiramugisha Alice, Nyirambabazi Yvonne, Musengamana Eraste, Umuhoza Ernestine, Tuyishimire Erneste na Uwimbabazi Egidie. Aba mbere yo kugira icyo bavuga kuri urwo rubanza batanze inzitizi yo kutakira icyo kirego bashingiye ku kuba Nyiramajyambere Béatrice na Mukanoheri Aline barashyize umukono ku irage ryo ku wa 23/07/2019 basabira gutesha agaciro, no ku kuba nta bubasha bari bafite bwo gutanga ikirego, kuko muri iryo rage hari hateganyijwe ko amerekezo yaryo ashobora guhindurwa ari uko ¾ by’umuryango wose bibyemeye, ariko ko abareze batageze kuri icyo kigero. [3] Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwasuzumye niba irage ryo ku wa 23/07/2019 ryakozwe hashingiwe ku Itegeko N°27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigena imcungire y’umutungo w’abashyingiranwe, impano n’izungura ryateshwa agaciro, maze rusanga Muteteli Bernadette
## Page 4
URUBANZA NO RCAA URUPAPURO RWA 4 yarakoze irage nk’uko biteganywa n’amategeko, kandi ko kuvuga ko atari azi gusoma no kwandika bitaba impamvu yo kuritesha agaciro. Ku wa 24/06/2021 Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwakijije urwo rubanza, maze rwemeza ko ikirego cya Nyiramajyambere Béatrice na Mukanoheri Aline nta shingiro gifite, ko umurage wakozwe na Muteteli Bernadette ku wa 23/07/2019 ukorewe imbere ya Noteri w’Akarere ka Musanze wakozwe mu buryo bukurikije amategeko, rutegeka ko ibikubiye muri uwo murage bigomba gukurikizwa, kandi ko ingwate y’igarama yatanzwe iguma mu Isanduku ya Leta kuko ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [4] Nyiramajyambere Béatrice, Mukanoheri Aline na Bihibindi Franҁoise ntibishimiye imikirize y’urubanza RC00134/2020/TGI/MUS, bituma barujuririra mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze kuri RCA00049/2021/HC/MUS, bavuga ko Urukiko Rwisumbuye rwirengagije inenge zitandukanye barugaragarije zigaragara mu irage, zirimo kuba uwarikoze nta bubasha yari afite ku mutungo yarikoreyeho, kuba Muteteli Bernadette atari azi gusoma no kwandika ku buryo yari kwikorera irage, kuba rigaragaramo gutonesha bamwe mu bana barazwe, kuba ishyirwa mu bikorwa ryaryo ritari gushoboka kuko abazungura ba Muteteli Bernadette batacyumvikana, kuba Uwimbabazi Egidie wabyawe n’umuvandimwe wabo Rusumbabahizi Egide wapfuye mbere ya nyina atarigaragaramo, no kuba Mukanoheri Aline ataremeje iryo rage. Majyambere Jean Claude, Mukayezu Marie Chantal, Nyiramugisha Alice, Nyirambabazi Yvonne, Musengamana Eraste, Umuhoza Ernestine, Tuyishimire Erneste, Uwimbabazi Egidie batanze inzitizi yo kutakira ikirego kubera kutubahiriza ibihe byo kujurira, banavuga ko impamvu z’ubujurire nta shingiro zikwiye guhabwa kuko irage ryakozwe na Muteteli Bernadette ryubahirije ibiteganywa n’Itegeko. [5] Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwasuzumye inzitizi yerekeye iyubahirizwa ry’ibihe byo kujurira, maze rusanga kutubahiriza ibihe byo kujurira bitaraturutse ku bajuriye, ahubwo byaraturutse kuri IECMS itari irimo gukora neza, bityo ko nta shingiro yahabwa. [6] Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwasuzumye kandi niba irage ryakozwe na Muteteli Bernadette rikwiye guteshwa agaciro hashingiwe ku kuba ritubahirije ibiteganywa n’amategeko no kuba ryarakoranywe uburiganya rikanakorwa n’utabifitiye ububasha, ririmo gutonesha bamwe mu bana no kuba hari umwana utararivuzwemo kandi ari uwabo, maze rusanga irage ryarakozwe mu buryo bukurikije amategeko kuko Muteteli Bernadette yari afite ububasha bwo kurikora, kandi akarikora mu buryo buteganywa n’Itegeko, kuko yarishyiriyeho umukono imbere ya Noteri w’Akarere ka Musanze. Rwasanze kandi nta tonesha ryabayeho kuko buri mwana yahawe 7% by’umutungo ugaragara mu irage, kandi ko kuba Uwimbabazi Egidie yaribagiranye mu irage bitaba impamvu yo kuritesha agaciro kuko atigeze agaragaza ko rimubangamiye. [7] Ku wa 31/03/2022 Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwakijije urwo rubanza maze rwemeza ko inzitizi yo kutakira ikirego cyatanzwe n’abaregwa nta shingiro ifite, ko ikirego cy’ubujurire cya Nyiramajyambere Béatrice, Mukanoheri Aline na Bihibindi Françoise nta shingiro gifite, ko irage ryakozwe na Muteteli Bernadette, ryakorewe imbere ya Noteri ku wa 30/07/2019 rigumyeho, ibirikubiyemo bikaba bigomba kubahirizwa, ko urubanza RC00134/2020/TGI/MUS rwajuririwe ruhindutse ku ndishyi zatanzwe. Rutegeka Nyiramajyambere Béatrice, Mukanoheri Aline na Bihibindi Franҁoise guha abaregwa amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza angana na 950.000 Frw, ko kandi ingwate y’igarama yatanzwe ingana na 40.000Frw iherera mu Isanduku ya Leta kuko ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza.
## Page 5
URUBANZA NO RCAA URUPAPURO RWA 5 [8] Ku wa 29/04/2022, Avoka wa Bihibindi Franҁoise, Nyiramajyambere Béatrice na Mukanoheri Aline yatanze ikirego mu izina ryabo, ajuririra urubanza RCA 00049/2021/HC/MUS mu Rukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwabo buhabwa RCAA00014/2022/CA. Abajuriye bagaragaza ko banenga kuba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwaremeje ko irage ari inyandiko mpamo kandi ko ifite agaciro, rwirengagije inenge bagaragaje zarimo, zirimo kuba ryarakozwe hatubahirije ingingo ya 65 y’Itegeko N°27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura, kuba harabayeho gutonesha bamwe mu bana no kuba hari abibagiranye muri iryo rage, bityo ko basaba ko irage rivanwaho kuko ritakozwe na Muteteli Bernadette maze hakabaho kuzungura hadashingiwe ku irage. [9] Mu nama ntegurarubanza yo ku wa 02/08/2022, Mukanoheli Aline wari mu bajuriye bari baranatangije ikirego hamwe na Nyiramajyambere Béatrice, yavuze ko yemera imikirize y’urubanza rujuririrwa, ko atigeze yifuza kongera kurujurira, bityo ajya ku ruhande rw’abaregwa ku mpamvu gusa yo kuba yari umuburanyi mu rubanza rwajuririwe. [10] Urubanza rwaburanishijwe ku wa 07/10/2022, Bihibindi Franҁoise, ahagarariwe na Me Uwamahoro Nyiranzayino Christine akanunganira Nyiramajyambere Béatrice, naho Majyambere Jean Claude, Nyiramugisha Alice, Nyirambabazi Yvonne, Musengamana Eraste, Tuyishimire Erneste, Uwimbabazi Egidie, Umuhoza Ernestine na Mukanoheli Aline bahagarariwe na Me Nzabarantumye Augustin, akanunganira Mukayezu Marie Chantal. [11] Muri ubu bujurire bwa kabiri abagize uruhande ruregwa batanze inzitizi ebyiri z’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire: ishingiye ku kuba ikiburanwa kidafite agaciro kangana nibura na miliyoni mirongo irindwi n’eshanu (75.000.000Frw) kagenwe n’umuhanga, n’iyo kubera gutsindwa hashingiwe ku mpamvu zimwe mu Nkiko zombi zabanje. II. IBIBAZO BIGIZE URU RUBANZA N’ISESENGURA RYABYO Gusuzuma niba ubujurire bwatanzwe na Bihibindi Françoise na Nyiramajyambere Béatrice buri mu bubasha bw’uru Rukiko rw’Ubujurire [12] Me Nzabarantumye Augustin uhagarariye Majyambere Jean Claude, Nyiramugisha Alice, Nyirambabazi Yvonne, Musengamana Elaste, Tuyishimire Erneste, Uwimbabazi Egidie, Umuhoza Ernestine na Mukanoheli Aline, akanunganira Mukayezu Marie Chantal, ashingiye ku ngingo ya 52, igika cya kabiri agace ka 8o y’Itegeko N°30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko, yatanze inzitizi yo kutakira ubujurire bwatanzwe na Bihibindi Fran oise afatanyije na ҁ Nyiramajyambere Béatrice ku mpamvu y’iburabubasha bw’Urukiko ngo kubera ko ikiburanwa mu manza zabanje kidafite agaciro kangana nibura na 75.000.000Frw kagenwe n’umuhanga. Avuga kandi ko mu Rukiko Rwisumbuye ndetse no mu Rukiko Rukuru impande zombi zumvikanye ko umutungo wakoreweho irage ufite agaciro ka 61.000.000Frw, bityo ko irindi genagaciro rya Nyiramajyambere Béatrice wenyine batayemera kuko batazi iyo ryakorewe, ko iyo expertise ashingiraho agaciro karenze 75.000.000Frw iyo ababuranyi baba bayemeranwaho ariyo Urukiko ruba rwarashingiyeho mu miterere y’urubanza.
## Page 6
URUBANZA NO RCAA URUPAPURO RWA 6 [13] Me Uwamahoro Nyiranzayino Christine uhagarariye Bihibindi Fran oise akanunganira ҁ Nyiramajyambere Béatrice, avuga ko Urukiko rufite ububasha kuko agaciro k’ikiburanwa karenze 75.000.000Frw, ko ababuranyi batumvikanye ku gaciro k’ikiburanwa, ko kandi Expertise ya 98.250.565Frw abajurira bashingiraho yatanzwe ku rwego rubanza mbere y’uko urubanza rucibwa. UKO URUKIKO RUBIBONA [14] Ikibazo giteje impaka kuri iyi nzitizi y'iburabubasha ni icyo kumenya niba umutungo utimukanwa uburanwa ubaruye kuri UPI: 4/03/08/02/9354 ufite agaciro kagera nibura kuri 75.000.000Frw ku buryo ubujurire bwa kabiri bwa Bihibindi Françoise na Nyiramajyambere Béatrice bwakwakirwa kuko buri mu bubasha bw'uru Rukiko, cyangwa se niba ako gaciro katagera kuri 75.000.000Frw ku buryo ubu bujurire butakwakirwa kuko butari mu bubasha bw'Urukiko rw’Ubujurire. [15] Kuri iki kibazo, ingingo ya 52, igika cya 2, mu gace ka 8, y’Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko iteganya ibi bikurikira: “Urukiko rw’Ubujurire ruburanisha mu rwego rw’ubujurire bwa kabiri imanza zaciwe n’Urukiko Rukuru, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare iyo izo manza zagenwemo n’Urukiko indishyi zingana nibura na miliyoni mirongo irindwi n’eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (75.000.000Frw) cyangwa zifite agaciro kagenwe n’umucamanza mu gihe habaye impaka kangana na miliyoni mirongo irindwi n’eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (75.000.000Frw)”. [16] Dosiye y’urubanza igaragaza ko ikiburanwa cy’ikirego cyatanzwe ku rwego rwa mbere n’abajurira bwa kabiri ubu, urwo rubanza rukandikwa kuri RC00134/2020/TGI/MUS, rugacibwa n’Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze ku wa 24/06/2019 ari “Gutesha agaciro umurage wakozwe ku wa 23/07/2019, ugezwa kwa Notaire ku wa 30/07/2019. Izungura ry’umutungo wasizwe n’umubyeyi wabo hadakurikijwe irage ufite agaciro ka miliyoni mirongo itandatu n’imwe”, urubanza kuri icyo kiburanwa rukaba ari rwo rwagiye rujuririrwa kugeza kuri ubu bujurire bwa kabiri mu Rukiko rw’Ubujurire. [17] Dosiye y’urubanza igaragaza kandi ko uretse ako gaciro k’ikiburanwa kagaragazwa mu kirego, kuva mu Rukiko Rwisumbuye, umugereka wa 047 washyizweho ku wa 08/06/2021, mu Rukiko Rukuru Urugereko rwa Musanze, umugereka wa 018 washyizweho ku wa 08/12/2021, no muri uru Rukiko umugereka wa 12.06 washyizweho ku wa 01/08/2022, bikozwe na Me Nyiranzayino Uwamahoro Chrisine mu izina ry’abarega bagiye bagaragaza igenagaciro ry’uwo mutungo uburanwa ubaruye kuri UPI: 4/03/08/02/9354 uherereye mu Mudugudu wa Nyamagumba, Akagari ka Kigombe, Umurenge wa Muhoza, Akarere ka Musanze wanditse kuri Muteteri Bernadette ufite agaciro kangana na 98.250.565 Frw, iryo genagaciro rikaba ryarakozwe na Ir Nkurunziza Apollinaire ku wa 23/04/2021. [18] Muri uru rubanza, Urukiko rurasanga mu gihe urubanza rwari rukiri ku rwego rwa mbere mu Rukiko Rwisumbuye rwa Musanze no ku rwego rw'ubujurire bwa mbere mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, nta kintu na kimwe kigeze kigaragaza mu rubanza ko ababuranyi batavuga rumwe ku gaciro k'umutungo utimukanwa uburanwa kuko agaciro kawo bari bakazi neza, kuko kari gakubiye mu kirego cyatanzwe, cyatangijwe n’abarimo kurujuririra bwa kabiri ubu aho bo ubwabo
## Page 7
URUBANZA NO RCAA URUPAPURO RWA 7 bivugiye ko baregera “Izungura ry’umutungo wasizwe n’umubyeyi wabo hadakurikijwe irage ufite agaciro ka miliyoni mirongo itandatu n’imwe », icyo kiburanwa kikaba ari na cyo cyakomeje kidahindutse nk’uko amategeko abigena kugeza kigejejwe muri uru Rukiko rw’Ubujurire muri ubu bujurire bwa kabiri. [19] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ako gaciro k’ikiburanwa ka 61.000.000Frw gasanzwe kazwi n’ababuranyi bose ari ko rugomba guhuza n’ibiteganywa n’ingingo ya 52, igika cya 2, mu gace ka 8 y’Itegeko ryibukijwe hejuru, rusuzuma ububasha rufite ku bujurire rwashyikirijwe, kuko rubona ko iryo genagaciro rya 98.250.565Frw n’ubwo ryagendaga rirambikwa n’abarega muri dosiye ariko batagaragaza icyo bifuza kurikoresha mu rubanza, ritigeze rikomozwaho mu nkiko zombi zabanje. Bityo inzitizi yatanzwe n’abaregwa muri uru rubanza ko Urukiko rudafite ububasha hashingiwe ku gaciro k’ikiburanwa ikaba igomba guhabwa ishingiro. [20] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa haruguru, uru Rukiko rukaba rusanga ibireba indi nzitizi y'iburabubasha bw’Urukiko ishingiye ku gutsindwa ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi yatanzwe na Me Nzabarantumwe Augustin mu izina ry’abaregwa ashingiye ku biteganywa n’ngingo ya 52, igika cya 3 y’iryo Tegeko ryavuzwe hejuru, bitari ngombwa ko bisuzumwa, kuko Urukiko rwamaze kubona ko rudafite ububasha bwo kuburanisha ubujurire bwatanzwe hashingiye ku gaciro k’ikiburanwa. bijyanye n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka asabwa n’ababuranyi. [21] Me Nzabarantumye Augustin mu izina ry’abaregwa, uretse Mukanoheli Alice, yasabye Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Bihibindi Franҁoise, Nyiramajyambere Béatrice guha abo ahagarariye n’uwo yunganiye, 500.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 500.000Frw y’ikurikiranarubanza. [22] Me Nyiranzayino Uwamahoro Christine, uhagarariye Bihibindi Françoise kanunganira Nyiramajyambere Béatrice, yavuze ko uru ari urubanza rw’umuryango, ko kubera uwo murage abareze bashagakaga gusigasira umuryango, kubaca izindi ndishyi bikaba kwaba ari ukabasonga. Avuga ko iyi nzira banyuze ntacyo yatwaye abaregwa kuko bakoresha uwo mutungo bafite kandi ko nta bimenyetso bagaragariza ibyo basaba. Nyiramajyambere Béatrice we yavuze ko amafaranga abaregwa basaba batayakwiye kuko ngo batabareze ahubwo babagobokesheje gusa. UKO URUKIKO RUBIBONA [23] Ingingo ya 111 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira: Ikirego ʺ cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [24] Ingingo ya 34 y’Amabwiriza nº 01/2014 yo ku wa 18/07/2014 agena ibihembo mbonera by’Abavoka, iteganya ibikurikira: “Avoka afite uburenganzira bwo kugena igihembo ashyize mu gaciro ariko kitari munsi ya 500.000 Frw kandi kitarenze 3.000.000Frw”.
## Page 8
URUBANZA NO RCAA URUPAPURO RWA 8 [25] Urukiko rurasanga amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa n’abaregwa kuri uru rwego, afite ishingiro bakaba bakwiye kuyahabwa kuko byabaye ngombwa gukurikirana urubanza, mu bushishozi bw’Urukiko rukaba rusanga ayo bakwiye kugenerwa ari 700.000FRw akubiyemo 500.000Frw y’igihembo cya Avoka na 200.000 Frw y’ikurikiranarubanza kuri uru rwego, Bihibindi Françoise na Nyiramajyambere Béatrice bakaba bagomba gufatanya kuyishyura abaregwa bose bahagarariwe na Me Nzabarantumye Augustin ukuyemo Mukanoheri Aline utarayasabye. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [26] Rwemeje ko inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire yatanzwe n’abaregwa ifite ishingiro; [27] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Bihibindi Françoise na Nyiramajyambere Béatrice butakiriwe, kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire; [28] Rwemeje ko nta gihindutse ku mikirize y’urubanza RCA00049/2021/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze ku wa 31/03/2022 rwajuririwe; [29] Rutegetse Bihibindi Françoise na Nyiramajyambere Béatrice gufatanya kwishyura abaregwa bose ukuyemo Mukanoheri Aline 700.000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka kuri uru rwego nk’uko yasobanuwe haruguru; [30] Ruvuze ko ingwate y’amagarama y’urubanza yatanzwe na Bihibindi Françoise na Nyiramajyambere Béatrice ahwanye n’ibyarukozwemo.