BIHOYIKI v MUSENGIMANA
Since the parties reached a lawful amicable settlement on 05/06/2026 resolving the dispute pending before the Court of Appeal, that agreement is binding on them and brought the appeal to an end, so the court declared the case concluded on that basis.
Source-derived case information.
- Parties
- Appellant/respondent: Bihoyiki Emmanuel; Respondent/appellant: Musengimana Agnès
- Jurisdiction
- Rwanda
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Appeal Judgment After Settlement Agreement
- Outcome
- Appeal concluded by settlement agreement; agreement must be respected.
- Legal Topics
- Amicable Settlement, Effect of Settlement Agreement, Division of Property, Child Maintenance
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Bihoyiki Emmanuel
Appellant/respondent
Musengimana Agnès
Respondent/appellant
Procedural Posture
Civil Appeal / Appeal Judgment After Settlement Agreement
Legal Issues
- 1 What is the legal effect of the settlement agreement signed on 05/06/2026 between the parties?
- 2 Whether the appeal should continue to be determined on the merits after the parties settled their dispute.
Ratio Decidendi
Since the parties reached a lawful amicable settlement on 05/06/2026 resolving the dispute pending before the Court of Appeal, that agreement is binding on them and brought the appeal to an end, so the court declared the case concluded on that basis.
Court Disposition
Appeal concluded by settlement agreement; agreement must be respected.
Orders
- The amicable settlement agreement of 05/06/2026 between Bihoyiki Emmanuel and Musengimana Agnès concludes case N° RCAA 00010/2024/CA.
- Court fees paid correspond to the work done.
Full Case Text
Judgment text and source record
5 paragraphs
BIHOYIKI v MUSENGIMANA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RCAA 00010/2024/CA (Kamere, P.J.) 26 Kamena 2026] Amategeko agenga imanza z’imbonezamubano – amasezerano – Gukemura impaka mu bwumvikane - Iyo ababuranyi bari mu rubanza bemeye gukemura impaka zabo mu bwumvikane, bagakora amasezerano y’ubwumvikane mu buryo bukurikije amategeko, ayo masezerano agira imbaraga zibahuza kandi akwiye kubahirizwa; iyo akemuye impaka zari zikiri mu rubanza, urubanza rurangizwa hashingiwe kuri ayo masezerano. Incamake y’ikibazo: Musengimana Agnès na Bihoyiki Emmanuel babanye nk’umugabo n’umugore batasezeranye mu buryo bwemewe n’amategeko, babyarana abana babiri. Nyuma yo gutandukana, bananiwe kumvikana ku mitungo bari bafite mu gihe babanaga. Musengimana Agnès yatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo asaba ko imitungo yabo igabanywa ku buryo bungana, ko ahabwa indezo z’abana, indishyi z’akababaro, amafaranga ya Avoka n’amagarama. Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwemeje ko hari imitungo n’umwenda bagomba kugabana, ndetse rutegeka Bihoyiki Emmanuel gutanga 200.000 Frw buri kwezi y’indezo z’abana. Impande zombi zajuriye mu Rukiko Rukuru. Urwo Rukiko rwasesenguye imitungo itandukanye, harimo ubutaka, imodoka RAV4, Mitsubishi Fuso, umwenda wa 14.000.000 Frw n’indi mitungo, rufata imyanzuro itandukanye kuri buri mutungo. Bihoyiki Emmanuel yakomeje ajuririra icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire. Mu gihe urubanza rwari ruri kuburanishwa, Urukiko rwahaye ababuranyi amahirwe yo gukemura ikibazo mu bwumvikane. Ubuhuza bwatangiye ku wa 15/05/2026, bukomeza ku wa 05/06/2026, maze ababuranyi basinyana amasezerano y’ubwumvikane. Urukiko rw’Ubujurire rwaje gusanga ayo masezerano yakemuye impaka zose zari zikiri hagati yabo, bityo rwemeza ko amasezerano y’ubwumvikane asoza urubanza kandi agomba kubahirizwa n’impande zombi. Urukiko rw’Ubujurire ntirwongeye gusuzuma mu mizi buri kibazo cy’umutungo nk’uko byari byakozwe n’inkiko zabanje, kuko ababuranyi bageze ku bwumvikane. Ikibazo nyamukuru rwaje gusuzuma cyabaye ingaruka z’amasezerano y’ubwumvikane yo ku wa 05/06/2026. Incamake y’icyemezo: Iyo ababuranyi bari mu rubanza bemeye gukemura impaka zabo mu bwumvikane, bagakora amasezerano y’ubwumvikane mu buryo bukurikije amategeko, ayo masezerano agira imbaraga zibahuza kandi akwiye kubahirizwa; iyo akemuye impaka zari zikiri mu rubanza, urubanza rurangizwa hashingiwe kuri ayo masezerano. Amasezerano y’ubwumvikane yo ku wa 05/06/2026 hagati ya Bihoyiki Emmanuel na Musengimana Agnes asoje urubanza N° RCAA 00010/2024/CA. Amategeko yashingiweho:
Itegeko Nº 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano, ingingo ya 64; Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Musengimana Agnès na Bihoyiki Emmanuel babanye nk’umugabo n’umugore mu buryo budakurikije amategeko, muri uko kubana kwabo babyaranye abana babiri (2), ari bo: Niyogisubizo Gasaro Esther wavutse ku wa 27/05/2014 na Irumva Samuel wavutse ku wa 6/04/2016. [2] Nyuma y’aho baje kunaniranwa kubana, maze bifuza kugabana imitungo bashakanye ariko ntibashobora kuyumvikanaho, bituma Musengimana Agnès arega Bihoyiki Emmanuel mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, arusaba gutegeka ko imitungo bashakanye bayigabana mu buryo bungana kuko babanye nk’umugabo n’umugore kuva mu mwaka wa 2013, no gutegeka Bihoyiki Emmanuel kumugenera indezo z’abana babyaranye zingana n’amafaranga ibihumbi magana atatu (300.000 Frw) buri kwezi, kumuha indishyi z’akababaro kubera kumusiragiza mu nkiko zingana n’amafaranga miliyoni ebyiri (2.000.000 Frw), kumuha amafaranga y’igihembo cya Avoka angana na miliyoni imwe (1.000.000 Frw) no kumusubiza amafaranga y’igarama yatanze arega. [3] Bihoyiki Emmanuel yireguye avuga ko yatangiye kubana na Musengimana Agnès mu mwaka wa 2015, ariko ko batasezeranye mu buryo bwemewe n’amategeko, ubwo yari amaze gupfusha umugore we akamusigira abana n’imitungo bari barashakanye, bakaba ari yo bahereyeho bagura imitungo bafitanye. Bityo ko hari iyo yemera ko bagabana bahuriyeho, n’indi atemera ko bayishakanye badakwiye kugabana. [4] Mu rubanza NºRC00132/2021/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ku wa 10/12/2021, rwemeje ko Musengimana Agnès na Bihoyiki Emmanuel bagabana ku buryo bungana imitungo igizwe na UPI: 1/02/05/03/3484, imodoka RAVA4 RAD 721Q, n’umwenda ungana na miliyonicumi n’enye (14.000.000 Frw) bari babereyemo Company yitwa DUHINGE SHOP Ltd, kandi ko Bihoyiki Emmanuel aha Musengimana Agnès indezo zo kurera abana babyaranye ari bo: Niyogisubizo Gasaro Esther na Irumva Samuel zingana n’ibihumbi magana abiri (200.000Frw) ku kwezi. [5] Musengimana Agnès na Bihoyiki Emmanuel bajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, mu bujurire bwe, Musengimana Agnès asaba Urukiko gusuzuma niba umutungo ubaruye kuri UPI: 174 uherereye i Masaka, yaje gusanga warahindutse UPI: 1/03/08/03/7249, bawugabana mu buryo bungana. Yasabye kandi Urukiko gusuzuma amasezerano y’ubugure bw’ubutaka baguraga Bihoyiki Emmanuel akabwandika ku babyeyi be, gusuzuma niba imodoka RAV 4 RAD 721Q yagurishwa bakayigabana mu buryo bungana, gusuzuma ibijyanye n’umwenda ungana na miliyoni cumi n’enye (14.000.000Frw) Bihoyiki avuga ko bafitiye Duhinge Shop Ltd kandi we atawuzi, no gusuzuma niba bagabana imodoka Mitsubishi Fuso yaguzwe miliyoni makumyabiri n’eshanu n’ibihumbi magana atatu na cumi na bitandatu (25.316.000 Frw) Bihoyiki Emmanuel akaba yarayihishe.
[6] Mu bujurire bwe, Bihoyiki Emmanuel yasabye Urukiko kuzasuzuma ibijyanye n’imitungo yagaragaje ikwiye kujya mu bigabanwa kuko bayihahanye ariko Urukiko rukaba rutarayishyizemo, gusuzuma kandi ibijyanye n’umutungo Urukiko Rwisumbuye rutashyize mu cyemezo kandi rwaremeje ko bawugabana, gutegeka ko umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/05/03/3484 udashyirwa mu bigabanwa kuko utashatswe babana, gusuzuma ikirego cy’indezo z’abana Urukiko rwategetse Bihoyiki Emmanuel kandi mu iburanisha Musengimana Agnès yaravuze ko icyo kirego akiretse, no gusuzuma niba Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwari kwanga gushyira amaduka abiri (2) bafitanye mu mitungo igomba kugabanywa kandi barayashakanye. [7] Mu rubanza NºRCA 00095/2022/HC/KIG-CMB RCA 00105/2022/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 11/01/2025, ku birebana n’umutungo ubaruye kuri UPI 174 ukaba warahinduwe UPI 1/03/08/03/7249, rwasanze ababuranyi bawemeranyaho, rwemeza ko bagomba kuwugabana nyuma yo kwegera Ikigo gishinzwe ubutaka kikabarebera ko ibyo bavuga ari byo koko kugira ngo batagabana iby’abandi cyangwa bagatwara ibidafite ubuso bwuzuye. Ku birebana n’imitungo Musengimana Agnès na Bihoyiki Emmanuel bafatanyije kugura ikaba yanditswe ku babyeyi ba Bihoyiki Emmanuel, igizwe n’ubutaka buherereye mu Mudugudu wa Rwagisangangabo, mu Murenge wa Katabagemu/Nyagatare, ubutaka buherereye mu Murenge wa Ndera, mu Kagari ka Masoro, mu Murenge wa Ndera, ubutaka buherereye Nyagatare/Katabagemu/Rubira/Isangano, Urukiko rwasanze ikwiye kuregerwa mu Rukiko rubifitiye ububasha hagamijwe kuyigarura mu mazina yabo kugira ngo nibayitsindira bazabone kuyigabana. [8] Urukiko Rukuru rwategetse ko nta gabana rikwiye kubaho ku modoka RAV4 RAD 721Q kuko iya VIGO na yo yarigishijwe bitari mu nyungu z’umuryango. Ku birebana n’umwenda ungana na miliyoni cumi n’enye (14.000.000Frw), Urukiko rwategetse ko bawugabana ku buryo bungana, kuko mu Rukiko Rwisumbuye Musengimana ntacyo yawuvuzeho no mu bujurire akaba atarawireguyeho. Ku birebana n’imodoka ya MITSUBISHI FUSO, rwemeje ko ishakishwa ikajya mu bigomba kugabanwa, kuko hari amasezerano agaragaraza ko Bihoyiki Emmanuel ayigura na Bwanakweli ku wa 17/03/2016 nubwo Bihoyiki Emmanuel avuga ko atayizi, Urukiko kandi rwasanze umutungo wanditse kuri UPI: 5/02/10/02/3158 badakwiye kuwugabana kuko Bihoyiki Emmanuel yiyemerera ko yawuhaye Musengimana Agnès kandi icyo umuntu yatanze adashobora kucyisubiza, keretse kubwumvikane bwe n’uwo yagihaye kuko aba yaramaze kwiyambura uburenganzira yari agifiteho. [9] Ku birebana n’umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/05/03/4031, Urukiko rwasanze rutawufataho icyemezo hatabanje kubaho gukemura impaka zo kumenya niba koko ukomoka ku mugabo wa mbere wa Musengimana Agnès, ukaba ari uw’abana batabyawe na Bihoyiki Emmanuel cyangwa niba waravuye mu nyungu z’iduka yamushingiye no kugaragaza icyakozwe ku wa 22/12/2016. Ku bijyanye n’umutungo Bihoyiki Emmanuel avuga ko Urukiko rutashyize mu cyemezo kandi rwaremeje ko bawugabana, Urukiko rwavuze ko rusanga Bihoyiki Emmanuel ataragaragaje uko uwo mutungo bari bawusangiye, bityo ko udakwiye kugabanywa. [10] Ku birebana n’umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/05/03/3484 Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwashyize mu bigabanywa kandi Bihoyiki Emmanuel yarawushatse wenyine, rwategetse ko utagomba kugabanywa kuko nubwo Bihoyiki Emmanuel avuga ko ukomoka ku rugo yari afite mbere, ariko kuba yaremeye kuwandikisha kuri Musengimana Agnès nta gahato kandi yari afite
uburenganzira bwo kuwiyandikishaho wenyine, rusanga yari yemeye ko ugomba kugabanwa, bityo ko ujya mu mitungo igomba kuzaganwa. [11] Ku birebana n’indezo z’abana, Urukiko rwasanze hakwiye kugumaho indezo ingana n’ibihumbi magana abiri (200.000Frw) Bihoyiki Emmanuel yari yategetswe kwishyura buri kwezi, kandi ko ibyo asaba byo guhabwa abana bagejeje ku myaka irindwi (7) atabyemererwa kuko no kuri iyo myaka baba bagikeneye kubana na nyina, ko ahubwo yemerewe kubasura no kubaha ibindi bakenera, nko kubavuza no kubishyurira amashuri bafatanije hashingiwe ku bushobozi bafite. Rwategetse kandi kandi ko nta cyemezo rwafata ku bijyanye no kugabana amaduka kuko Bihoyiki Emmanuel akwiriye kubiregera mu Rukiko rubifitiye ububasha amaze kubona ibimenyetso. Rwanategetse ko nta ndishyi ziciwe muri urwo rubanza, kandi ko ingwate y’amagarama yatanzwe ihwanye n’ibyakozwe. [12] Bihoyiki Emmanuel yajuririye urubanza NºRCA 00095/2022/HC/KIG-CMB RCA 00105/2022/HC/KIG mu Rukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe bwandikwa kuri NºRCAA 00010/2024/CA. [13] Mu nama ntegurarubanza hemejwe ko urubanza ruzaburanishwa ku wa 11/05/2026, kuri uwo munsi ababuranyi bombi bitabye, Bihoyiki Emmanuel yunganiwe na Me Murekatete Henriette afatanyije na Me Murangwa Faustin, naho Musengimana Agnes yunganiwe na Me Nyirambarushimana Veneranda, hafashwe icyemezo cy’uko umucamanza uburanisha uru rubanza azafasha ababuranyi mu bwumvikane. Ubuhuza bwatangiye ku wa 15/05/2026 ariko ntibwasozwa, bukomeza ku wa 05/06/2026, maze busozwa impande zombi zishyize umukono ku masezerano y’ubwimvikane. II. IKIBAZO KIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYACYO Kumenya ingaruka z’amasezerano yashyizweho umukono yo ku wa 05/06/2026 yabaye hagati ya Bihoyiki Emmanuel na Musengimana Agnes [14] Ingingo ya 64 y’Itegeko Nº 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano, iteganya ibikurikira: “Amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye. (…)”. [15] Nk’uko byasobanuwe haruguru, mu iburanisha ryo ku wa 11/05/2026, nyuma y’uko ababuranyi bagiriwe inama yo gukemura ikibazo bafitanye mu bwumvikane, bamenyesheje Urukiko ko babyemeye; maze nk’uko biteganywa n’ingingo ya 9, igika cya 3, y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryibukijwe haruguru, Urukiko rusubika urubanza mu gihe ubwumvikane bwarimo bukorwa. [16] Mu nyandiko yo ku wa 05/06/2026, yiswe: “AMASEZERANO AKEMURA IMPAKA ZO KUGABANA IMITUNGO Y’ABANTU BABANYE BATARASEZERANYE”, Bihoyiki Emmanuel na Musengimana Agnes bakoze amasezerano yo kwikiranura yemeza ko barangije ikibazo bari bafitanye muri uru Rukiko. Ayo masezerano yanashyizweho umukono n’umucamanza wabahuje, aba Avoka babunganiye mu buhuza ndetse n’inshuti eshatu (3) z’umuryango wabo nazo zagize uruhare mu kubafasha kumvikana, hanyuma ashyirwa muri sisitemu (IECMS) ku wa 12/06/2026.
[17] Urukiko rurasanga amasezerano y’ubwumvikane yavuzwe haruguru yashyizweho umukono ku wa 05/06/2026 yarakemuye ikibazo ababuranyi bari bafitanye, akaba asoje urubanza N° RCAA 00010/2024/CA rwari mu Rukiko rw’Ubujurire hagati ya Bihoyiki Emmanuel na Musengimana Agnes kandi akaba agomba kubahirizwa n’impande zombi zayagiranye nk’uko biteganywa n’ingingo ya 64 y’Itegeko Nº 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano yibukijwe haruguru. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [18] Rwemeje ko amasezerano y’ubwumvikane yabaye ku wa 05/06/2026 hagati ya Bihoyiki Emmanuel na Musengimana Agnes asoje urubanza N° RCAA 00010/2024/CA rwari mu Rukiko rw’Ubujurire, akaba agomba kubahirizwa. [19] Ruvuze ko amagarama y’urubanza yishyuwe ahwanye n’ibyarukozwemo.