Download PDF

Rwanda Civil

Court of Appeal

BONANE N’ABANDI vs MUKANSANGA N’ABANDI

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

There was no urgency justifying halting Bonane's construction as works were advanced and no irreparable harm to Mukansanga was shown. However, to preserve the status quo, land transfers are suspended until the main case is resolved. Costs and attorney fees are not awarded in urgent applications.

Court disposition

partially allowed

Orders

  • Bonane Jean Claude is allowed to continue construction on the disputed land.
  • No further transfer of the disputed land (UPI: 1/02/04/01/1675 and 1/02/04/01/1676, including subdivisions 7215 and 7216) is permitted until the main case is resolved.
  • Costs and attorney fees are not awarded in this urgent application.

02

Material facts

Parties

Bonane Jean Claude

Appellant Counsel: Me Ntaganda Isaie

Mukansanga Verena

Respondent Counsel: Me Nkaka Kagobora Séraphin

Kabandana James

Appellant Counsel: Me Twajamahoro Herman

Hakizimana Innocent

Appellant Counsel: Me Twajamahoro Herman

Nshumbusho Assouman

Appellant Counsel: Me Twajamahoro Herman

Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei

Appellant Counsel: Me Twajamahoro Herman

Uwimana Amina

Other

Umujyi wa Kigali

Respondent

Amounts and remedies

  • Damages Awarded to Kabandana and Hakizimana in First Instance: RWF 1,500,000
  • Damages Claimed by Bonane for Costs and Attorney Fees: RWF 1,000,000
  • Value of Construction Works (as Alleged by Nshumbusho): RWF 1,000,000,000

03

Procedural history

  1. Posture

    Civil Appeal (urgent Application) / Court of Appeal Judgment

04

Questions and positions

Legal issues

Party arguments

Applicant
Bonane argued there was no urgency to halt construction as he lawfully purchased the land, had a bank loan, and stopping works would cause him loss. He also claimed the High Court failed to award him costs and attorney fees.
Respondent
Mukansanga argued urgency existed to prevent irreparable harm if she won the main case, as she might be unable to recover the property or value of works done. She also argued Bonane was not entitled to costs in an urgent application.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    RAD 0003/16/CS-RAD 0004/16/CS, Supreme Court, 17/06/2016

    Urgency in interlocutory applications is determined by the nature of the issue and whether failure to act would cause irreparable harm.

  2. 02

    RCOMA 00007/2022/CA, Court of Appeal, 18/11/2022

    Land under dispute should not be transferred until ownership is determined.

  3. 03

    RCOM 00004/2023/CA, Court of Appeal, 14/07/2023

    Costs and attorney fees are not awarded in urgent applications but in the main case.

  4. 04

    Law No. 22/2018, Article 185

    Article 185 of Law No. 22/2018 on civil procedure governs urgent applications.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

There was no urgency justifying halting Bonane's construction as works were advanced and no irreparable harm to Mukansanga was shown. However, to preserve the status quo, land transfers are suspended until the main case is resolved. Costs and attorney fees are not awarded in urgent applications.

Obiter and limits

  • Urgency must be shown by the applicant with evidence of irreparable harm.
  • Land ownership disputes require maintaining the status quo until final determination.

Court disposition

partially allowed

  • Bonane Jean Claude is allowed to continue construction on the disputed land.
  • No further transfer of the disputed land (UPI: 1/02/04/01/1675 and 1/02/04/01/1676, including subdivisions 7215 and 7216) is permitted until the main case is resolved.
  • Costs and attorney fees are not awarded in this urgent application.

Source and reliance status

Court of Appeal · 22 September 2023

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

Court of Appeal

Civil· 22 September 2023

RCA 00007/2023/CA-RCA 00008/2023/CA

BONANE N’ABANDI vs MUKANSANGA N’ABANDI

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-09-22 - Case/document no.: RCA 00007/2023/CA-RCA 00008/2023/CA - Collection: Court of Appeal

Text

Page 1

BONANE N’ABANDI vs MUKANSANGA N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCA 00007/2023/CA-RCA 00008/2023/CA (Munyangeri P.J.) 22 Nzeli 2023] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza mbonezamubano – Ikirego kihutirwa – Ubujurire – Mu bujurire ku kirego kihutirwa hasuzumwa gusa impamvu zifite aho zihuriye n’ubwihutire. Ubwihutire bugaragazwa n’imiterere y’ikibazo, ku gihe umucamanza agomba gufatira icyemezo Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza mbonezamubano – Ikirego kihutirwa – kwemeza ubwihutire – Ubwihutire bugaragazwa n’imiterere y’ikibazo, ku gihe umucamanza agomba gufatira icyemezo. Amategeko agenga ubutaka – Ihererekanya ry’uburenganzira ku butaka – ubutaka buburanwa – Ntabwo Urukiko rwategeka ko hakorwa ihererekanya ry’ umutungo uri kuburanwa kuko nyirawo aba ataramenyekana Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiye Mukansanga arega hakizimana na Kabandana mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo avuga ko afatanyije n’umugabo we witwa Nsanzurwimo baguze ubutaka burimo n’inzu na Kanakuze babukodesha abo barega hanyuma bakora uburiganya batwara igice cy’ubwo butaka, bubandikwaho kuri n˚1675 na 1676. Asaba Urukiko gusubizwa uwo mutungo. Umujyi Wa Kigali, Nshumbusho Assouman na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei bagobokeshejwe muri urwo rubanza. Hakizimana na Kabandana bireguye bavuga ko ubutaka buburanwa babuhawe mu buryo bukurikije Amategeko kuko babuhawe nyuma y’uko uwari

ubusanganywe akorewe “expropriation”. Umujyi Wa Kigali wireguye uvuga ko ari wo wahaye Kabandana na Hakizimana ubwo butaka kandi ko wabubahaye mu buryo bukurikije Amategeko. Urukiko mu rubanza RC00360/2020/TGI/GSBO rwemeje ko ikirego cya Mukansanga nta shingiro gifite, rumutegeka guha Kabandana na Hakizimana indishyi zitandukanye. Mukansanga yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, ubujurire bwe bwandikwa kuri RCA00286/2022/HC/KIG. Mu gihe urwo rubanza rutaraburanishwa, Mukansanga yatanze ikirego cyihutirwa, asaba ko Bonane waguze n’abarezwe mu rubanza rujurirwa atakomeza kubaka ku butaka bufite UPI: 1/02/04/01/1675 asaba kandi ko nta hererekanya iryo ari ryo ryose ryabukorwaho kimwe n’ubwari bufite UPI: 1/02/04/01/1676 bwagabanyijwemo ibice bibiri ari byo 7215 na 7216. Yasobanuye ko ikirego cyihutirwa kigamije kugira ngo mu gihe yatsinda urubanza rw’iremezo, atazasanga ibyo yaregeye bitakiriho cyangwa agategekwa kwishyura ibyashyizweho. Bonane yireguye avuga ko ubutaka yabuguze na ba nyirabwo kandi mu buryo bwemewe n’Amategeko, ko nta cyihutirwa cyatuma adakomeza imirimo ye. Nshumbusho, Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei, Kabandana na Hakizimana bireguye bavuga ko ubutaka buburanwa babuhawe na Leta, bavuga ko nta cyihutirwa kirimo. Urukiko mu rubanza RC00004/2023/HC/KIG Urukiko Rukuru, rushingiye ku kuba Bonane yaraguze na Kabandana ubutaka buburanwa akanabwiyandikishaho

imanza zaratangiye, no kuba ubutaka Hakizimana wagurishije Nshumbusho Assouman na MAHMOUD Abouelhamad Mahmoud Shafei butarakorerwa ihererekanya, rwemeje ko ikirego cya Mukansanga gifite ishingiro, rutegeka ko Bonane agomba guhagarika kubaka ku butaka bufite UPI: 1/02/04/01/1675, kandi ko nta hererekanya ryaba kuri ubwo butaka bufite UPI: 1/02/04/01/1676 bwagabanyijwemo ibice bibiri, icya 7215 cyanditse kuri Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei na 7216 cyanditse kuri Nshumbusho Assouman na Uwimana Amina.

Page 2

Bonane yajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, hanyuma na Kabandana, Hakizimana, Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei na bo barajurira, imanza zombi zirahuzwa, ziburanishirizwa kuri RCA00007/2023/CA-RCA00008/2023/CA. Bonane yajuriye avuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije ko gufata icyemezo rushingiye ku igenagaciro ryakozwe ku wa 11/12/2020 byazamugiraho ingaruka z’igihombo, ko hatubahirijwe ibiteganywa n’ingingo ya 186, igika cya kabiri y’itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, ku birebana n’amahamagara ku birego byihutirwa, asaba Urukiko gusuzuma niba hari ubwihutirwe buhari koko bwatuma abuzwa kubaka n’uwaryozwa ibihombo yagira mu gihe ibikorwa bye byahagarikwa, avuga kandi ko rwirengagije indishyi yaregeye mu rubanza rujuririrwa. Kabandana, Hakizimana, Nshumbusho Assouman na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei bajuriye basaba uru Rukiko gusuzuma inyungu n’ububasha by’abaregwa no gusuzuma niba hakwiye guhagarikwa ihererekanya ry’umutungo uburanwa. Mukansanga, Nshumbusho, Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei, Kabandana na Hakizimana bavuga ko ubwo bujurire nta shingiro bufite. Urukiko nyuma yo kubona impamvu z’ubujurire zatanzwe na Bonane, Kabandana, Hakizimana, Nshumbusho na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei, Urukiko rwasanze harimo izitajyanye n’ibyasabwe mu kirego cyihutirwa, humvikanwa ko hagomba gusuzumwa ikibazo cyo kumenya niba hari impamvu

yihutirwa yatuma imirimo y’ubwubatsi ihagarara ntihanakorwe ihererekanya ry’umutungo uburanwa no kumenya niba Urukiko Rukuru rwaragombaga kugenera Bonane amafaranga yasabye. Urukiko rwemeje ko imirimo y’ubwubatsi Bonane yatangiye igeze kure, bityo ko ikomeje ntacyo byakwangiriza Mukansanga. rwemeza ko nta mpamvu yihutirwa yatuma Bonane abuzwa gukomeza imirimo y’ubwubatsi yatangiye. Ku byerekeye impamvu yihutirwa ishingiye ku iherekanya ry’umutungo, Urukiko rwemeje ko kugira ngo hirindwe ibibazo byavuka mu irangiza ry’urubanza, ari ngombwa ko hahagarikwa ihererekanya ryawo, umutungo ugakomeza kwandikwa ku mazina y’abo wanditseho. Ku bijyanye no Kumenya niba Urukiko Rukuru rwaragombaga kugenera Bonane amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, Urukiko rwemeje ko ayo amafaranga azasabwa mu rubanza rw’iremezo. Incamake y’icyemezo: Mu bujurire ku kirego kihutirwa hasuzumwa gusa impamvu zifite aho zihuriye n’ubwihutirwe. Bityo iyo mu mpamvu z’uburire ku kirego cyihutirwa harimo n’impamvu zidafite aho zihuriye n’ubwihutirwe, ntizisuzumwa. Ubwihutire bugaragazwa n’imiterere y’ikibazo, ku gihe umucamanza agomba gufatira icyemezo. Bityo usaba ko ibikorwa by’ububatsi bihagarara byihuse, hakwiye kurebwa aho ibikorwa by’ubwubatsi bigeze, iyo ubisaba atagaragaza mu buryo budasubirwaho icyo byakwangiza mu gihe imirimo y’ubwubatsi yaba idahagaritswe, aratsindwa. Ntabwo Urukiko

rwategeka ko hakorwa ihererekanya ry’ umutungo uri kuburanwa kuko nyirawo aba ataramenyekana. Bityo, iyo urubanza kuri uwo mutungo rutararangira, ibintu biguma uko bimeze kugeza igihe Urukiko ruzemeza nyirawo. Amafaranga y’ikurukirana rubanza n’igihembo cya Avoka ntatangwa mu rubanza rw’ikirego kihutirwa, uyasaba ayasaba mu rubanza mu mizi. Amategeko yashingiweho: Itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 185

Page 3

Imanza zifashishijwe: Urubanza RAD 0003/16/CS-RAD 0004/16/CS, NSABIMANA Norbert vs NDAYISENGA Paterne, hagobokeshwa CONSTRUCTION BC Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/06/2016 Urubanza RCOMA 00007/2022/CA, LETSHEGO RWANDA Plc vs HAGENIMANA Christian, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022. Urubanza RCOM 00004/2023/CA, ENTREPRISE MUHAMYANKAKA vs WILD URBAN INTERNATIONAL DEVELOPMENT Ltd, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/07/2023. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Mukansanga Verena avuga ko ku wa 05/10/1979 afatanyije n’umugabo we Nsanzurwimo Joseph baguze na Kanakuze Agnēs ubutaka burimo amazu, bakajya bayakodesha kugeza n’ubwo bakodesha Kabandana James na Hakizimana Innocent, ariko igihe kigeze bakora uburiganya batwara igice cy’ubwo butaka, bubandikwaho kuri n˚1675 na 1676. Mukansanga Verena yaregeye Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, asaba gusubizwa uwo mutungo. Umujyi Wa Kigali, Nshumbusho Assouman na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei bagobokeshejwe mu rubanza. [2] Hakizimana Innocent na Kabandana James bireguye bavuga ko ubutaka buburanwa babuhawe mu buryo bukurikije amategeko kuko babuhawe nyuma y’uko uwari ubusanganywe akorewe “expropriation”. [3] Umujyi Wa Kigali wireguye uvuga ko ari wo wahaye Kabandana James na Hakizimana Innocent ubwo butaka kandi ko wabubahaye mu buryo bwemewe n’amategeko. [4] Mu rubanza RC00360/2020/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko

Rwisumbuye rwa Gasabo ku wa 03/06/2022, urwo Rukiko rushingiye ku ngingo ya 3 y’Itegeko ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ingingo ya 10 n’iya 68 z’Itegeko N˚43/2013 ryo ku wa 16/06/2013 rigenga ubutaka, rwemeje ko ikirego cya Mukansanga Verena nta shingiro gifite, rumutegeka guha Kabandana James na Hakizimana Innocent indishyi zingana na miliyoni imwe n’ibihumbi magana atanu (1.500.000Frw) kuri buri wese. [5] Mukansanga Verena yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, ubujurire bwe bwandikwa kuri RCA00286/2022/HC/KIG. Mu gihe urwo rubanza rutaraburanishwa, Mukansanga Verena yatanze ikirego cyihutirwa, asaba ko Bonane Jean Claude atakomeza kubaka ku butaka bufite UPI: 1/02/04/01/1675 no kuba nta hererekanya iryo ari ryo ryose ryabukorwaho kimwe n’ubwari bufite UPI: 1/02/04/01/1676 bwagabanyijwemo ibice bibiri ari byo 7215 na 7216. Yasobanuye ko atanze ikirego cyihutirwa kugira ngo mu gihe yatsinda urubanza rw’iremezo, atazasanga ibyo yaregeye bitakiriho cyangwa agategekwa kwishyura ibyashyizweho. [6] Bonane Jean Claude yireguye avuga ko ubutaka yabuguze na ba nyirabwo kandi mu buryo bwemewe n’amategeko, ko nta cyihutirwa abona cyatuma adakomeza imirimo y’ubwubatsi. [7] Nshumbusho Assouman, Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei, Kabandana James na Hakizimana Innocent bireguye bavuga ko ubutaka buburanwa babuhawe na Leta nyuma yo kuzuza ibisabwa, bakaba basanga nta cyihutirwa kirimo. [8] Mu rubanza RC00004/2023/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 20/06/2023, urwo Rukiko rushingiye ku kuba Bonane Jean Claude yaraguze na Kabandana James ubutaka buburanwa

Page 4

akanabwiyandikishaho imanza zaratangiye, ku kuba Bonane Jean Claude adahakana ko arimo kubaka kuri ubwo butaka, no kuba ubutaka Hakizimana Innocent yagurishije Nshumbusho Assouman na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei butarakorerwa ihererekanya, rwemeje ko ikirego cya Mukansanga Verena gifite ishingiro, rutegeka ko Bonane Jean Claude agomba guhagarika kubaka ku butaka bufite UPI: 1/02/04/01/1675, kandi ko nta hererekanya ryaba kuri ubwo butaka, rutegeka ko nta hererekanya ryabaho ku butaka bwari bufite UPI: 1/02/04/01/1676 bwagabanyijwemo ibice bibiri, icya 7215 cyanditse kuri Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei na 7216 cyanditse kuri Nshumbusho Assouman na Uwimana Amina, amagarama y’urubanza ahwana n’ibyarukozwemo. [9] Bonane Jean Claude yajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, ubwo bujurire bwandikwa kuri RCA00007/2023/CA. Kabandana James, Hakizimana Innocent, Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei na bo bajuririye urwo rubanza, ubujurire bwabo bwandikwa kuri RCA00008/2023/CA, imanza zombi zirahuzwa, ziburanishirizwa kuri RCA00007/2023/CA- RCA00008/2023/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 11/09/2023, Bonane Jean Claude ahagarariwe na Me Ntaganda Isaie, Mukansanga Verena ahagarariwe na Me Nkaka Kagobora Séraphin, Kabandana James na Nshumbusho Assouman bunganiwe na Me Twajamahoro Herman, Kabandana Innocent na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei bahagarariwe na Me Twajamahoro

Herman. [10] Bonane Jean Claude yajuriye avuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije ko gufata icyemezo rushingiye ku igenagaciro ryakozwe ku wa 11/12/2020 byazamugiraho ingaruka z’igihombo, ko hatubahirijwe ibiteganywa n’ingingo ya 186, igika cya kabiri y’itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ku birebana n’amahamagara ku birego byihutirwa, asaba Urukiko gusuzuma niba hari ubwihutirwe buhari koko bwatuma abuzwa kubaka n’uwaryozwa ibihombo yagira mu gihe ibikorwa bye byahagarikwa, kandi ko rwirengagije indishyi yaregeye mu rubanza rujuririrwa. [11] Kabandana James, Hakizimana Innocent, Nshumbusho Assouman na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei bajuriye basaba uru Rukiko gusuzuma inyungu n’ububasha by’abaregwa no gusuzuma niba hakwiye guhagarikwa ihererekanya ry’umutungo uburanwa. [12] Mukansanga Verena, Nshumbusho Assouman, Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei, Kabandana James na Hakizimana Innocent bavuga ko ubwo bujurire nta shingiro bufite. [13] Nyuma yo kubona impamvu z’ubujurire zatanzwe na Bonane Jean Claude, Kabandana James, Hakizimana Innocent, Nshumbusho Assouman na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei, Urukiko rwasanze harimo izitajyanye n’ibyasabwe mu kirego cyihutirwa, humvikanwa ko hagomba gusuzumwa ikibazo cyo kumenya niba hari impamvu yihutirwa Mukansanga Verena yatanze yatuma imirimo y’ubwubatsi ihagarara

ntihanakorwe ihererekanya ry’umutungo no kumenya niba Urukiko Rukuru rwaragombaga kugenera Bonane Jean Claude amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1.Kumenya niba hari impamvu yihutirwa Mukansanga Verena yatanze yatuma imirimo y’ubwubatsi ihagarara ntihanakorwe ihererekanya ry’umutungo [14] Mu myanzuro no mu miburanire, uhagarariye Bonane Jean Claude avuga ko asanga nta bwihutirwe buhari bwatuma uwo ahagarariye adakomeza ibikorwa by’ubwubatsi yari yaratangiye. Asobanura ko kuba ibikorwa by’ubwubatsi Bonane Jean Claude yatangiye, abikoresha amafaranga y’umwenda yahawe na banki irimo kubara inyungu, kuba Umujyi wa Kigali waramuhaye ibyangombwa byo kubaka bifite igihe bimara, asanga guhagarikirwa gukomeza iyo mirimo byamuteza igihombo kinashimangirwa no kuba mbere yo kumuhagarika, hataragaragajwe agaciro k’imirimo imaze gukorwa. Ashimangira ko abona nta bwihutirwe buhari kuko iyo buba buhari Mukansanga Verena atari kwemera

Page 5

ko buhabwa Kabandana James cyangwa ngo bukorerwe “expropriation” ku buryo nyuma y’imyaka myinshi, ari bwo atanga ikirego cyihutirwa. [15] Uhagarariye Mukansanga Verena yiregura avuga ko kuba asaba guhagarika imirimo y’ubwubatsi ndetse n’ihererekanya ryakorwa ku butaka buburanwa, ari ukugira ngo naramuka abutsindiye mu rubanza rw’iremezo, atazagira ibyo acibwa bihwanye n’imirimo yakozwe, kandi ko n’ubundi hari abagiye bakoresha ihererekanya ry’umutungo no mu gihe urukiko rwari rwaramaze kuregerwa. Avuga ko kuba Bonane Jean Claude yaba yarahawe umwenda wa banki bitamuha uburenganzira bwo gukomeza kubaka kuko n’ubundi no mu gihe yatinda kwishyura yacibwa inyungu zisanzwe n’inyungu z’ubukererwe, na ho ibyo kuvuga ko ibyangombwa byo kubaka byatanzwe bizarangiza igihe, avuga ko nta kibazo kirimo ko nyuma y’ubusaze uwubakaga ashobora gusaba ubundi burenganzira bwo kubaka, kandi ko mu kwezi kwa munani/2022 ari bwo Bonane Jean Claude yamenyeshejwe ko ubutaka atangiye kubakamo buri kuburanwa, abirengaho akomeza imirimo. [16] Ku birebana no guhagarikisha ihererekanya ku mutungo uburanwa, uhagarariye Mukansanga Verena avuga ko ubwihutirwe bugaragazwa no kuba mu gihe urubanza rwaregerwaga mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, ubwo butaka bwari bwanditse kuri Kabandana Alexis, abugurisha urubanza ruhari kugeza ubwo bwandikwa kuri Bonane Jean Claude ndetse ko atigeze avuga ko ubwo

butaka yabugurishije undi muntu, na ho Hakizimana Innocent abugurisha Nshumbusho Assouman na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei, kandi ko impamvu yumva hari ubwihutirwe, ari uko mu gihe yaba atsinze urubanza uwaguze yarabikoze nta buryarya, yategekwa gusubiza agaciro k’ibyakozwe ntabibonere ubushobozi. [17] Uhagarariye Hakizimana Innocent na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud avuga ko basanga nta bwihutirwe buhari kandi ko uwaburegeye mu rwego rwa mbere atashoboye kubusobanura. Asobanura ko kuba abo ahagarariye batunze ubwo butaka kuva mu mwaka wa 2000, ko kuba mu myaka ishize harakozwe byinshi harimo isaranganya, na “expropriation”, Mukansanga Verena akaba nta gahunda n’imwe yigeze ahagarikisha, ubu nta mpamvu afite yo kuvuga ko hari ibimubangamiye. [18] Kabandana James n’umwunganira bavuga ko atunze aho hantu kuva mu mwaka wa 2000 kandi ko yahahawe n’Umujyi wa Kigali, atangira gushyiramo ibikorwa ubu bifite agaciro ko hejuru, Mukansanga Verena n’umugabo we Nsanzurwimo Joseph babonye ibikorwa bye, muri 2010 batangira kurega mu nzego z’ibanze. [19] Nshumbusho Assouman n’umwunganira bavuga ko Hakizimana Innocent yamugurishije uwo mutungo azi ko awuguze na nyirawo, kandi ko yabonaga yarawuhawe n’Umujyi wa Kigali wanahaye Nshumbusho Assouman icyangombwa cyo kubaka, ari na yo mpamvu basabye ko ugobokeshwa mu rubanza. Bibaza kandi impamvu Mukansanga Verena n’umugabo we Nsanzurwimo Joseph

batakoze itambamira ngo uwo mutungo ntiwandikwe kuri Hakizimana Innocent mbere hose kandi ko nyuma yo kugura, hari igice Nshumbusho Assouman yagurishije Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei, bakaba batekereza ko Mukansanga Verena yatanze ikirego cyihutirwa ari uko abonye ko amaze gushyiramo ibikorwa bifite agaciro kuko ubu kageze kuri miliyari imwe (1.000.000.000Frw) y’amafaranga y’u Rwanda. Uko Urukiko rubibona [20] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba hari impamvu yihutirwa yatuma imirimo y’ubwubatsi ikorerwa ku butaka Bonane Jean Claude aburana bihagarikwa kimwe n’ihererekanya ry’umutungo wose uburanwa buri wese ubutunze ku bimureba. A. Ku byerekeye impamvu yihutirwa yo guhagarika imirimo y’ubwubatsi

Page 6

[21] Ku byerekeye impamvu yihutirwa yatuma imirimo y’ubwubatsi ihagarara, byafashweho umurongo n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RAD0003/16/CS-RAD 0004/16/CS, haburana Nsabimana Norbert na Ndayisenga Paterne, hagobokeshwa CONSTRUCTION BC Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/06/2016, aho rwasobanuye ko ubwihutire bugaragazwa n’imiterere y’ikibazo, ku gihe umucamanza agomba gufatira icyemezo kandi ko hanarebwa niba kutemeza ubwihutire cyangwa kureka ibintu uko bimeze hari icyo byangije. [22] Muri urwo rubanza, Urukiko rw’Ikirenga rukurikije aho ibikorwa by’ubwubatsi byari bigeze, rwasanze nta bwihutire bwatuma hafatwa icyemezo cyo kubihagarika kubera ko uwatanze ikirego cyihutirwa atagaragaza icyo byakwangiza mu buryo budasubirwaho mu gihe imirimo y’ubwubatsi yaba idahagaritswe. [23] Urukiko rw’Ubujurire rusanga ibiteganywa n’ingingo ya 316 y’Itegeko N˚ 21/2012 ryo ku wa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ryakoreshwaga igihe rwacaga urubanza ruvuzwe, bihura n’ibiteganywa n’ingingo ya 1851 y’Itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi rikoreshwa ubu. [24] Mu rubanza RCA00007/2023/CA, uhagarariye Mukansanga Verena avuga ko impamvu yihutirwa ituma uwo ahagarariye asaba ko imirimo y’ubwubatsi ihagarara, ari ukugira ngo

mu gihe yaramuka atsinze urubanza rugeze mu Rukiko Rukuru, atazategekwa gusubiza Bonane Jean Claude amafaranga menshi ahwanye n’ibikorwa yashyize ku butaka buburanwa. [25] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga imirimo y’ubwubatsi Bonane Jean Claude yatangiye igeze kure nk’uko bigaragazwa n’ifoto yayo iri muri raporo y’igenagaciro yashyizwe muri dosiye y’uru rubanza, iyo mirimo rero ikomeje bikaba nta cyo byakwangiriza Mukansanga Verena mu buryo budasubirwaho kuko n’ubundi nta kigaragaza ko afite ubushobozi bwo kwishyura imirimo yakozwe cyangwa icyizere cyo gutsinda ijana ku ijana urubanza rw’iremezo akiburana kuko mu baburana, nta we uba azi niba azatsinda urubanza cyangwa atazarutsinnda. [26] Hashingiwe ku bisobanuro bitanzwe, Urukiko rurasanga nta mpamvu yihutirwa yatuma Bonane Jean Claude abuzwa gukomeza imirimo y’ubwubatsi yatangiye. B. Ku byerekeye impamvu yihutirwa yo guharika ihererekanya ry’umutungo [27] Ikibazo gisa n’iki cyafashweho umurongo n’uru Rukiko mu rubanza RCOMA00007/2022/CA, haburana LETSHEGO RWANDA Plc na Hagenimana Christian, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022, aho rwasanze Hagenimana Christian avuga ko umutungo we watanzweho ingwate yishingira Umulisa Angelique yawugurishije nyamara ikigo cy’ubutaka kikagaragaza ko uwo mutungo ukimwanditseho, rukanzura ko iyo myitwarire igaragaza ko mu gihe uwo mutungo waba udashyizweho itambama, yawikuraho mu buryo

bworoshye, maze rutegeka ko ushyirwaho itambama. [28] Ababuranyi bemeranya ko umutungo uburanwa umaze kunyura mu maboko y’abantu benshi kuko ufite UPI: 1/02/04/01/1675 wabanje kuba ufitwe na Kabandana James, ubu ukaba ugeze mu maboko ya Bonane Jean Claude, na ho ufite UPI: 1/02/04/01/1676 wahoze mu maboko ya Hakizimana Innocent, ubu igice kimwe kikaba kiri mu maboko ya Nshumbusho Assouman, ikindi kiri mu maboko ya Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei.

1 Iyi ngingo iteganya ko iyo hari ikirego cy’iremezo ariko hagomba kugira icyemezwa by’agateganyo mu buryo bwihuta ku rubanza rwaregewe urukiko rutaraburanishwa, ikirego cyihutirwa gishyikirizwa umucamanza ushinzwe kurangiza impaka zihutirwa [….]

Page 7

[29] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kugira ngo hirindwe ibibazo byavuka mu irangiza ry’urubanza, ari ngombwa ko hahagarikwa ihererekanya ryawo, ukaba ugomba gukomeza kwandikwa ku mazina y’abo wanditseho ubu. [30] Ku byerekeranye n’ibivugwa na Kabandana James, Hakizimana Innocent, Nshumbusho Assouman na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei ko umutungo uburanwa bawumaranye imyaka myinshi, Urukiko rurasanga bidahagije ngo babe bagirirwa icyizere cy’uko batawiyandukuzaho ngo wandikwe ku bandi, cyane ko nk’uko byagaragajwe haruguru, Kabandana James yawugurishije Bonane Jean Claude azi neza ko uri kuburanwa mu rubanza rwatangiye. 2.Kumenya niba Urukiko Rukuru rwaragombaga kugenera

BONANE Jean Claude amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka [31] Uhagarariye Bonane Jean Claude avuga ko mu rubanza rujuririrwa yari yasabye indishyi zingana na miliyoni imwe (1.000.000Frw) y’amafaranga y’u Rwanda akubiyemo amafaranga ibihumbi magana arindwi (700.000Frw) y’igihembo cya Avoka n’amafaranga ibihumbi magana atatu (300.000Frw) y’ikurikiranarubanza ntiyazihabwa, akaba asaba ko yazigenerwa kuri uru rwego. [32] Uhagarariye Mukansanga Verena avuga ko Bonane Jean Claude atagenewe indishyi kubera ko yari yatsinzwe ndetse n’icyemezo cyafashwe akaba ari icy’agateganyo. [33] Abandi baburanyi nta cyo bavuze kuri iki kibazo. Uko Urukiko rubibona [34] Ibyerekeye amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka mu manza z’ibirego byihutirwa byafashweho umurongo n’uru Rukiko mu rubanza RCOM00004/2023/CA haburana Entreprise Muhamyankaka Venuste na Wild Urban International Development Ltd, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/07/2023. [35] Urukiko rw’Ubujurire rwasobanuye ko ikirego cyihutirwa kiba kigamije ko hafatwa ibyemezo by’agateganyo mu gihe ababuranyi bategereje kuburana urubanza rw’iremezo, ko rero mu gihe barimo kuburana urubanza rw’iremezo, ari bwo bakwiye gusaba n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, ku buryo n’uwatsinze urubanza rw’ikirego cyihutirwa ayasabira muri urwo rubanza. [36] Hashingiwe ku bikubiye muri uwo murongo, Urukiko

rw’Ubujurire rurasanga usibye no kuba Bonane Jean Claude ataratsinze urubanza rw’ikirego cyihutirwa mu Rukiko Rukuru, n’iyo arutsinda rutari kumugenera amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, Urukiko Rukuru rukaba nta kosa rwakoze mu kutagenera Bonane Jean Claude amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [37] Rwemeje ko ubujurire bwa Bonane Jean Claude, bufite ishingiro kuri bimwe. [38] Rwemeje ko ubujurire bwa Kabandana James, Hakizimana Innocent, Nshumbusho Assouman na Mahmoud Abouelhamad Mahmoud Shafei, nta shingiro bufite. [39] Rwemeje ko urubanza RC00004/2023/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 20/06/2023, ruhindutse gusa ku birebana nuko Bonane Jean Claude yemerewe ko imirimo y’ubwubatsi arimo gukora ikomeza.

Page 8

[40] Ruvuze ko ingwate y’amagarama yatanzwe n’abajuriye, ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

RAD 0003/16/CS-RAD 0004/16/CS, Supreme Court, 17/06/2016

Case cited

RCOMA 00007/2022/CA, Court of Appeal, 18/11/2022

Case cited

RCOM 00004/2023/CA, Court of Appeal, 14/07/2023

Case cited

Law No. 22/2018 of 29/04/2018 on civil, commercial, labor and administrative procedure, Article 185

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.