30B.P.R. v. KALISA N’UNDI
The Supreme Court found that the respondents are jointly liable to pay the principal, contractual interest at 20% per annum, default interest at 4% per annum, and costs as per the loan agreement, less amounts already paid. The claim for 'radié' interest was rejected for lack of explanation. Provisional execution was...
Source-derived case information.
- Citation
- 2014SC
- Parties
- Applicant: B.P.R. Ltd (Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd); Respondent: KALISA Michel; Respondent: KANTENGWA Odette
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 28 November 2014
- Case Number
- 2014SC
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Supreme Court Judgment
- Outcome
- Appeal partially allowed; lower court decision modified as to amounts payable.
- Legal Topics
- Loan Agreements, Contract Enforcement, Interest Calculation, Procedural Remedies, Costs and Attorney Fees
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
B.P.R. Ltd (Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd)
Applicant
KALISA Michel
Respondent
KANTENGWA Odette
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Supreme Court Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the respondents are liable to pay the claimed loan principal, contractual interest, default interest, and costs as per the loan agreement; Whether double counting of interest occurred; Whether provisional execution should be granted; Whether respondents are entitled to a grace period for payment; Whether additional damages for litigation delay are payable.
Ratio Decidendi
The Supreme Court found that the respondents are jointly liable to pay the principal, contractual interest at 20% per annum, default interest at 4% per annum, and costs as per the loan agreement, less amounts already paid. The claim for 'radié' interest was rejected for lack of explanation. Provisional execution was denied due to lack of full admission of debt. No grace period was granted as the respondents failed to provide sufficient evidence. Additional damages for litigation delay were denied as the bank was exercising its legal rights.
Court Disposition
Appeal partially allowed; lower court decision modified as to amounts payable.
Orders
- KALISA Michel and KANTENGWA Odette are jointly ordered to pay B.P.R. Ltd 60,003,476 Frw principal, 34,802,016 Frw contractual interest, 6,960,403 Frw default interest, and 1,000,000 Frw for costs and attorney fees, less 8,000,000 Frw already paid, totaling 94,765,895 Frw.
- Respondents to bear the costs of the proceedings.
Full Case Text
Judgment text and source record
17 paragraphs
# 30B.P.R. v. KALISA N’UNDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2014-11-28 - Case/document no.: 2014SC - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
B.P.R. v. KALISA N’UNDI [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – 2014SC – (Mutashya , P.J., Rugabirwa na Gakwaya, J.) 28 Ugushyingo 2014] Amategeko agenga amasezerano–Amasezerano–Amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye –Gusesa amasezerano–Amasezerano ashobora guseswa aruko impande zombi zabyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu zemewe n’amategeko– iyubahirizwa ry’amasezerano–Amasezerano agomba kwubahirizwa nta buryarya–Ingingo ya 33 y’Igitabo cya gatatu cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano. Amategeko y’imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi–Inyungu–Ntabwo zitangwa iyo aho ziva hadasobanutse kandi hatazwi. Amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa –Indishyi – Indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka –zihabwa uwatsinze urubanza naho uwatsinzwe ntazo ahabwa –Indishyi kubera gusiragizwa mu manza–ntabwo zihabwa uwatanze ikirego arengera inyungu ze – Itegeko ryo kuwa 30/07/1888 rigenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa, ingingo ya 258. Amategeko y’imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi– Irangiza ry’urubanza ryagateganyo– Ntabwo Irangiza ry`urubanza ry’agateganyo ryakwemezwa mu gihe uregwa atemera umwenda kandi n’amasezerano y’umwenda akaba atawugaragaza–Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi,ingingo ya 212. Amategeko y’imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi– Igihe kigereranyije cyo kwishyura – Gitangwa ari uko ucyaka yatanze ibisobanuro n’ibimenyetso bihagije– Itegeko ryo kuwa 30/07/1888 rigenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa, ingingo ya 142(2). Amategeko agenga amasezerano–kwishingira uwahawe inguzanyo–Uwahawe inguzanyo n’uwamwishingiye bafatanya kwishyura umwenda iyo ananiwe kwishyura. Incamake y’ikibazo: KALISA Michel,yishingiwe n’umudame we KANTENGWA Odette,maze Banki y’Abaturage y’u Rwanda imuha inguzanyo ingana na 79.440.560 Frw,akazishyurwa mu mezi 120. Inyungu zisanzwe zibarirwa kuri 20%, naho inyungu z’ubukererwe zibarirwa kuri 4%.yaje rero kunanirwa kwishyura,maze Banki imurega mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi,kwica amasezerano y’inguzanyo,isaba kwishyurwa 148.617.721 Frw akubiyemo indishyi.KALISA yireguye yemera umwenda, anasaba igihe cyo kubasha kwishyura igice gisigaye, ariko anagaragaza ko atumva uburyo yishyuzwa inyungu zisanzwe kabiri.Urukiko rwemeje ko KALISA n’umudamu we bishyura 68.008.715 Frw y’umwenda,hiyongereyeho 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka. Banki yajuririye kino cyemezo mu Rukiko rw’Ikirenga avuga ko:KALISA n’Umudamu we bemeraga 148.617.712 Frw,Urukiko rukabaca gusa amafaranga y’umwenda remezo,Runemeza yuko Banki yaba yarabaze inyungu zisanzwe inshuro ebyiri kandi atari byo, ahubwo habaye gutandukanya ibihe bibarwa,uhereye aho KALISA yahereweho inguzanyo no kugeza umunsi yagaragaye ko atishyura,maze hagafatwa icyemezo cyo kumwishyuza n’igihe kibarwa kuva umunsi wa ‘’radiation’’ kugeza umunsi azishyuriraho amafaranga yose.Banki ikaba isanga ingingo ya 64 y’Itegeko n 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano yarirengagijwe ᵒ
## Page 2
n’Urukiko,kuko uwemera umwenda remezo yakagombye no kwemera inyungu zigendanye nawo. KALISA yisobanura yuko Urukiko Rutabategetse kwishyura umwenda remezo gusa,kuko mu gace ka karindwi k’urubanza rwajuririwe,bategetswe kwishyura umwenda remezo n’inyungu zayo.ashimangira yuko yagiye yishyura ideni kugeza ubwo ananiwe akabimenyesha Banki mu nyandiko, akaba yaranishyuye 8.000.000 Frw,mbere y’uko baburana mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi,banki ikaba yarabyirengagije maze ikabara inyungu zisanzwe kabiri.Naho “inyungu radié” KALISA asanga ari ikirego gishya kitagombye gusuzumwamu Bujurire kuko kitari mu kirego cy’ibanze.kubirebana no kwica amasezerano KALISA asobanura yuko byatewe no kutishyurwa akaba yaranabimenyesheje Banki. Impande zombi zasabye inyungu zigendanye no gusiragizwa mu manza,KALISA n’umufasha we basoza basaba igihe kigereranyije cyo kwishyura mu gihe Banki yo yasabaga irangiza ryagateganyo. Incamake y’icyemezo: 1.Amasezerano akozwe k‘uburyo bukurikije amategeko, aba itegeko ku bayagiranye. Ashobora guseswa ari uko babyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu zemewe n’amategeko. Akaba agomba kwubahirizwa nta buryarya. 2. Kugira ngo inyungu zisabwa mu rubanza zitangwe,nuko aho zituruka haba hasobanutse kandi n’impampu yazo ikaba izwi bityo rero Inyungu zitwa ‘‘radié‘‘ntabwo zatangwa mugihe aho zaturutse hamwe n’impamvu yazo bitazwi. 3. Ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka iyo asabwe n’ufite ibyo yatsindiye mu rubanza arayahabwa.ariko ayo gusiragizwa mu Rukiko ntabwo yayahabwa kuko gutanga ikirego no kujurira arengera inyungu ze ni uburengazira bwe. 4. Mu gihe uregwa atemera umwenda wose uko wabaruwe,n’amasezerano y’umwenda akaba atawugaragaza nkuko urega abisobanura,ntabwo irangiza ryagateganyo ryakwemezwa,kubera yuko ibisabwa n’ingingo ya 212 y’Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 16/7/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi bikaba bituzuye. 5. Kugira ngo igihe kigereranyije cyo kwishyura gitangwe,nuko ucyaka atanga ibisobanuro n’ibimenyetso bihagije birebana n’akazi akora,iyo ibyo yatanze bidahagije.icyo gihe kigereranyije cyo kwishyura ntacyo ahabwa. 6. Hemejwe yuko KALISA na KANTENGWA bafatanya kwishyura banki 102.765.895 Frw, akavanwamo 8.000.000 Frw KALISA yishyuye, hagasigara 94.765.895 Frw. Ubujurire bufite inshingiro kuri bimwe; Urubanza rwajuririwe rurahindutse; Abarezwe bategetswe kwishyura Uwareze amafaranga y’umwenda remezo,inyungu zisanzwe,inyungu z’ubukererwe,ay’ikurikirana rubanza n’igihembo cy’avoka ku rwego rwa mbere no ku rwego rw’ubujurire,akavanwaho ayari yishwuwe; Amagarama y’urubanza aherereye kubarezwe. Amategeko yashingiweho:
## Page 3
Itegeko ryo kuwa 30/07/1888 rigenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa, ingingo ya 33,142(2), 258; Amasezerano y’inguzanyo hagati ya KALISA Michel na B.P.R. yo kuwa 24/8/2011,ingingo ya 2; Itegeko Nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi,ingingo ya 212; Nta manza zifashishijwe. Imikirize I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Kuwa 24/8/2011, KALISA Michel yafashe inguzanyo ya Banki y’Abaturage y’u Rwanda, Ishami rya Kimironko, ingana na 79.440.560 Frw, agomba kuyishyura mu mezi 120, buri kwezi yishyura 1.535.234 Frw y`inyungu zisanzwe zibazwe kuri 20%, naho inyungu z’ubukererwe zibarwa kuri 4%. Iyo nguzanyo yishingiwe na KANTENGWA Odette, umudamu wa KALISA Michel. [2] KALISA Michel ntiyishyuye iyo nguzanyo, Banki y’Abaturage y’u Rwanda imurega mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, kuba yarishe amasezerano y’inguzanyo bagiranye, isaba ko imwishyura 148.617.721 Frw nk’uko agaragara hejuru mu kiburanwa. KALISA Michel yireguye yemera umwenda, asaba igihe cyo kubasha kwishyura igice gisigaye, ariko ko atumva uburyo yishyuzwa inyungu zisanzwe kabiri. [3] Urwo Rukiko rwemeje ko KALISA Michel na KANTENGWA Odette bagomba guha Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd, 68.008.715 Frw y’umwenda bayibereyemo, rubategeka guhita bishyura uwo mwenda, bakanayiha 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka. [4] Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd ntiyishimiye imikirize y’urwo rubanza, irujuririra mu Rukiko rw’Ikirenga ivuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutitaye ku myiregurire yayo kandi ko rutubahirije ingingo ya 64 y’Itegeko nᵒ 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano. [5] KALISA Michel na KANTENGWA Odette batanze ubujurire bwuririye ku bwa Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd, basaba ko yategekwa kubaha indishyi zirebana no kubashora mu manza ku maherere, iz’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka. [6] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame kuwa 28/10/2014, Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd (B.P.R. Ltd) ihagarariwe na Me NTAGANDA KABERA Festo, na Me KAREGA Blaise Pascal yunganiye KALISA Michel,akanahagarira KANTENGWA Odette. II ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA a. Kumenya amafaranga KALISA Michel na KANTENGWA Odette bagomba kwishyura B.P.R. Ltd hashingiwe ku masezerano bagiranye
## Page 4
[7] Me NTAGANDA KABERA Festo avuga ko mu iburanisha mu mizi ryo kuwa 12/12/2012 ryabereye imbere y’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, KALISA Michel ndetse nuwo ahagarariye ariwe KANTENGWA Odette, bemeraga 148.617.712 Frw baregwa (aveu judiciaire), ariko Urukiko mu gufata icyemezo cyarwo rwabaciye gusa amafaranga y’umwenda remezo (dette principale). Akomeza avuga ko kwemeza kandi ko B.P.R. Ltd yabaze inyungu zisanzwe inshuro ebyiri atari byo kuko kubibara gutyo kwari ugutandukanya ibihe (périodes) bibarwa kuva KALISA Michel yahawe inguzanyo kugeza umunsi yagaragaye ko atishyura, B.P.R. Ltd igafata icyemezo cyo kumwishyuza (radiation) n’igihe kibarwa kuva umunsi wa ‘’radiation’’ kugeza umunsi azishyuriraho amafaranga yose ayifitiye. [8] Me NTAGANDA KABERA Festo asobanura ko inguzanyo B.P.R. Ltd yahaye KALISA Michel kuwa 24/8/2011 yari ‘’rééchelonnement’’ kuko yari yananiwe kwishyura, ikamuha andi mafaranga yo kumufasha gukomeza gukora, akayishyura. Akomeza avuga ko umwenda wari umaze igihe nk’uko bigaragazwa na ‘’historique’’ ya ‘’compte’’ ye. [9] Me NTAGANDA KABERA Festo avuga ko mu gihe KALISA Michel yemera umwenda remezo, agomba no kwemera inyungu zisanzwe n’inyungu z’ubukererwe asabwa kwishyura, hakurikijwe ingingo ya 64 y’Itegeko nᵒ 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano kuko amasezerano akozwe ari itegeko ku bayagiranye. [10] Me NTAGANDA KABERA Festo asoza asaba ko abarirwa ku mwenda remezo ungana na 60.003.476 Frw inyungu zisanzwe zingana na 69.404.020 Frw n’inyungu z’ubukererwe zingana na 13.880.804 Frw, ko KALISA Michel na KANTENGWA Odette bategekwa kwishyura B.P.R. Ltd 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka na 10.000.000 Frw (demande additionnelle) zo gusiragizwa mu manza ku maherere, yose hamwe akaba 149.752.030 Frw ariko agasaba ko umwenda wakomeza kwiyongera kugeza igihe urubanza ruzacibwa ndetse ko hategekwa iranginzarubanza ry’agateganyo. [11] KALISA Michel avuga ko mu Rukiko rubanza, ikiburanwa ari umwenda remezo ungana na 60.000.476 Frw, inyungu zisanzwe za 17.843.507 Frw, inyungu zisanzwe za 62.003.592 Frw, inyungu zubukererwe za 8.267.147 Frw, 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka, yose hamwe akaba 148.617.721 Frw. Akomeza avuga ko mu kwiregura mbere y’urwo Rukiko, bemeraga umwenda ariko bahakanaga inyungu baciwe kuko kuva bagirana amasezerano y’inguzanyo yagiye yishyura ideni kugeza ubwo ananiwe akabyandikira B.P.R. Ltd ndetse ko yayishyuye 8.000.000 Frw kuwa 10/9/2012 mbere y’uko baburana mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi. Asoza avuga ko nk’uko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwabyemeje, B.P.R. Ltd yabaze inyungu zisanzwe inshuro ebyiri, kuba uyu munsi B.P.R. Ltd yongeye mu kirego cyayo mu bujurire andi magambo yise ‘’après radiation’’, bitari mu kirego cy’ibanze, ishaka guhisha ibyo Urukiko rwagaragaje, bityo bikaba byitwa guhindura ikirego ku rwego rw’ubujurire, nyamara ingingo ya 168 y’Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 16/07/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ibibuza. [12] Me KAREGA Blaise Pascal avuga ko kuvuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwategetse gusa kwishyura umwenda remezo, atari byo kuko bigaragara mu gace ka karindwi k’urubanza rwajuririwe ko KALISA Michel na KANTENGWA Odette bategetswe kwishyura umwenda remezo n’inyungu zayo. Akomeza avuga ko kuba B.P.R. Ltd igaragaza mu myanzuro yayo y’ubujurire umwenda remezo n’umwenda usanzwe ‘’après radiation’’ nyamara mu rwego
## Page 5
rwa mbere ntabyarimo, bitari no mu byo yanenze Urukiko rutubahirije, bityo akaba asanga ko usibye ko nta n’inshingiro bifite, bikaba bitasuzumwa mu rwego rw’ubujurire. [13] Ku birebana n`ikirego cy’inyongera, Me KAREGA Blaise Pascal avuga ko icyo kirego kitakwemerwa mu rwego rw’ubujurire. [14] Me KAREGA Blaise Pascal avuga ko KALISA Michel yagaragaje ko yishe amasezerano kubera ikibazo yagize cyo kutishyurwa n’Ubushinjacyaha Bukuru bwa Repubulika kandi yari yabimenyesheje B.P.R. Ltd ariko ikaba yirengangiza ibivugwa n’ingingo ya 45 y’Igitabo cya III cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano, bityo akaba asaba uru Rukiko guha KALISA Michel na KANTENGWA Odette igihe kigereranyije cyo kwishyura, hakurikijwe ingingo ya 142 y’Igitabo cya III cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano. [15] Me KAREGA Blaise Pascal asoza asaba ko B.P.R. Ltd itegekwa kwishyura KALISA Michel na KANTENGWA Odette 1.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka. UKO URUKIKO RUBIBONA [16] Ingingo ya 33 y’Igitabo cya III cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano ryakoreshwaga igihe KALISA Michel na B.P.R. Ltd bagiranaga amasezerano y‘inguzanyo iteganya ko ‘‘ Amasezerano akozwe k‘uburyo bukurikije amategeko, aba itegeko ku bayagiranye. Ashobora guseswa ari uko babyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu zemewe n’amategeko. Agomba kwubahirizwa nta buryarya‘‘. [17] Ingingo ya 2 y’amasezerano y’inguzanyo yabaye hagati ya KALISA Michel na B.P.R. Ltd yo kuwa 24/8/2011 iteganya ko ‘‘Le taux d’intérêt actuel est fixé à 20% par an, soit 1.66% par mois. Le taux moratoire est de 4% par an, soit 0.33% par mois [......]‘‘. [18] Urukiko rw’Ikirenga rurasanga mu gace ka 7 k’urubanza rwajuririwe, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwarasanze KALISA Michel na KANTENGWA Odette bagomba kwishyura B.P.R. Ltd umwenda remezo ungana na 60.003.476 Frw, inyungu zawo za 20% ku mwaka kuva kuwa 29/12/2011 kugeza kuwa 10/1/2013 zingana na 6.697.332 Frw n’inyungu z’ubukererwe za 4% ku mwaka kuva kuwa 29/12/2011 kugeza kuwa 10/1/2013 zingana na 1.308.007 Frw, yose hamwe akaba angana na 68.008.075 Frw. [19] Urukiko rw’Ikirenga rurasanga nubwo Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutagaragaje aho izo nyungu zaturutse, ariko bigaragara ko rutategetse KALISA Michel na KANTENGWA Odette kwishyura gusa umwenda remezo. [20] Urukiko rw’Ikirenga rurasanga B.P.R. Ltd isaba ko KALISA Michel na KANTENGWA Odette bategekwa kuyishyura 139.752.030 Frw kugeza kuwa 2/8/2014, hakubiyemo 60.003.476 Frw y’umwenda remezo, 9.844.534 Frw y’inyungu bita ‘‘radié‘‘, 69.404.020 Frw y’inyungu zisanzwe, 13.880.804 Frw y’inyungu z’ubukererwe na 500.000 Frw ya ‘‘recouvrement‘‘ ariko idasobanura aho inyungu bita ‘‘radié‘‘ zavuye n’impamvu zayo, bityo ikaba idakwiye kuzihabwa.
## Page 6
[21] Urukiko rw’Ikirenga rurasanga B.P.R. Ltd yarahagaritse imikoranire isanzwe na KALISA Michel kuwa 29/12/2011 kandi ko ababuranyi bemera bose ko umwenda remezo ungana ubu na 60.003.476 Frw, bityo inyungu zose zateganyijwe mu masezerano yo kuwa 24/8/2011 zikaba zigomba kubarwa kuva kuwa 29/12/2011 kugeza ku munsi w’icibwa ry’urubanza, ni ukuvuga kuwa 28/11/2014. [22] Urukiko rw’Ikirenga rurasanga nk’uko bigaragazwa na ‘‘historique‘‘ ya ‘‘compte‘‘ ye, KALISA Michel yishyuye B.P.R. Ltd 8.000.000 Frw kuwa 10/9/2012 mbere y’uko baburana mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi. [23] Ku byerekeranye n’inyungu zisanzwe za 20% buri mwaka ku mwenda remezo, Urukiko rw’Ikirenga rurasanga hakurikijwe ingingo ya 2 y’amasezerano y’inguzanyo, izo nyungu zingana na 34.802.016 Frw ni ukuvuga 60.003.476 Frw x 20 x 1.044 iminsi ( jours) ----------------------------------------------- 100 x 360 iminsi (jours) [24] Ku byerekeye inyungu z’ubukererwe za 4% buri mwaka ku mwenda remezo, Urukiko rw’Ikirenga rurasanga hakurikijwe ingingo ya 2 y’amasezerano y’inguzanyo, izo nyungu zingana na 6.960.403 Frw ni ukuvuga 60.003.476 Frw x 4 x 1.044 iminsi (jours) ----------------------------------------------------- 100 x 360 iminsi (jours) [25] Ku byerekeye 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka asabwa na B.P.R. Ltd, Urukiko rw’Ikirenga rurasanga hashingiwe ku ingingo ya 258 y’Igitabo cya III cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano, ikwiye kuyahabwa kuko ifite ibyo yatsindiye muri rur rubanza, yiyongereyeho 500.000 Frw yari yagenwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, yose hamwe akaba 1.00.000 Frw. [26] Ku byerekeye 10.000.000 Frw yo gusiragizwa mu Rukiko asabwa na B.P.R. Ltd mu kirego yita icy’inyongera, Urukiko rw’Ikirenga rurasanga idakwiye guhabwa ayo mafaranga kuko byumvikana ko mu gihe KALISA Michel atishyuraga umwenda, B.P.R. Ltd yagombaga kumurega mu Rukiko ndetse ko mu gihe Urukiko rubanza rutayigeneye ibyo yasabaga byose, yari ifite uburenganzira bwo kujurira mu Rukiko rubifitiye ububasha, bityo bikaba bitumvikana uko yasaba ayo mafaranga yo gusiragizwa mu manza. [27] Ku byerekeye irangiza ry’urubanza ry’agateganyo risabwa na B.P.R. Ltd, Urukiko rw’Ikirenga rurasanga nubwo amasezerano y’inguzanyo yakorewe kwa Noteri ariko uko umwenda wose isaba wabaruwe, KALISA Michel atabyemera ndetse ko ayo masezerano y’ingunzanyo bashyizeho umukono mbere ya Noteri agaragaza gusa ko B.P.R. Ltd yahaye KALISA Michel inguzanyo ya 79.440.560 Frw ku nyungu zisanzwe za 20% buri mwaka, akemeza kandi ko azishyura inyungu ya 4% buri mwaka mu gihe hazabaho ubukererwe mu kwishyura uwo mwenda, bityo ibisabwa n’ingingo ya 212 y’Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 16/7/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi bikaba bituzuye kuko iteganya ko ‘‘ Irangiza ry`urubanza ry’agateganyo ryemezwa n’urukiko rubyibwirije ndetse nta ngwate, iyo ikimenyetso cy’ikiburanwa ari inyandikomvaho n’iyo ikiburanwa ari umwenda wemewe mu rubanza n’uregwa‘‘.
## Page 7
[28] Ku byerekeye ibisabwa na KALISA Michel byo kumuha igihe kigereranyije cyo kwishyura, hakurikijwe ingingo ya 142, agace ka 2 y’Igitabo cya III cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano, Urukiko rw’Ikirenga rurasanga ibisobanuro atanga birebana n’akazi akora bidahagije ndetse atabigaragariza ibimenyetso byatuma hafatwa icyo cyemezo kuko iyo ngingo iteganya ko ‘‘Icyakora, inkiko zitaye k’ubushobozi bw’ugomba kwishyura, kandi mu bwitonzi n’ubushishozi bwazo, zishobora gutanga igihe kigereranije cyo kwishyura, no gusubika ikurikirana ry’ibirego, ibintu byose bikaguma uko byari biri‘‘. [29] Hashingiwe ku ngingo z’amategeko zavuzwe haruguru n’ibisobanuro bimaze gutangwa, Urukiko rw’Ikirenga rurasanga KALISA Michel na KANTENGWA Odette bagomba gufatanya kwishyura B.P.R. Ltd 102.765.895 Frw, akavanwamo 8.000.000 Frw KALISA Michel yishyuye kuwa 10/9/2012, hagasigara 94.765.895 Frw. III. ICYEMEZO CY‘URUKIKO [30] Rwemeje ko ubujurire bwa B.P.R. Ltd bufite ishingiro kuri bimwe. [31] Rwemeje ko urubanza RCOM 0214/12/HCC ruhindutse gusa ku birebana n‘amafaranga KALISA Michel na KANTENGWA Odette bagomba kwishyura B.P.R. Ltd. [32] Rutegetse KALISA Michel na KANTENGWA Odette kwishyura B.P.R. Ltd 60.003.476 Frw y’umwenda remezo, 34.802.016 Frw y’inyungu zisanzwe, 6.960.403 Frw y’inyungu z’ubukererwe na 1.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka ku rwego rwa mbere no ku rwego rw‘ubujurire, akavanwamo 8.000.000 Frw yishyuwe kuwa 10/9/2012, yose hamwe akaba 94.765.895 Frw. [33] KALISA Michel na KANTENGWA Odette gutanga amagarama y’uru rubanza.