BUSHAYIJA v. MAGERWA Ltd
- Citation
- RS/REV/INJUST/COM 0003/15/CS
- Status
- Commercial
- Jurisdiction
- Rwanda
- Court
- Supreme Court
- Decision
- 16 October 2015
- Posture
- Commercial Revision for Injustice / Supreme Court Final Judgment
- Case number
- RS/REV/INJUST/COM 0003/15/CS
More details
- Court
- Supreme Court
- Decision
- 16 October 2015
- Posture
- Commercial Revision for Injustice / Supreme Court Final Judgment
- Case number
- RS/REV/INJUST/COM 0003/15/CS
On this page
Professional case brief
Research organized from the available case record
01
Holding and result
The Supreme Court held that Bushayija had no new grounds for revision based on injustice, as no evidence was disregarded regarding MAGERWA's obligations, and the delay penalties were properly calculated. MAGERWA's prior objection to standing was already decided and could not be re-litigated. MAGERWA was entitled to partial costs for litigation, but not the full amount claimed.
Court disposition
Application for revision dismissed; partial costs awarded to respondent.
Orders
- Objection by MAGERWA Ltd not admitted.
- Application for revision by Bushayija Léonard dismissed as unfounded.
- Bushayija Léonard ordered to pay MAGERWA Ltd 500,000 Frw for costs and attorney fees, in addition to prior awards.
02
Material facts
Parties
Bushayija Léonard
Applicant Counsel: Me NZIRABATINYI Fidèle, Me KAREGA Blaise PascalMAGERWA Ltd
Respondent Counsel: Me TWAGIRAYEZU K. ChristopheAmounts and remedies
- Contract Price: RWF 179,833,146
- Delay Penalty Deducted: RWF 8,991,657
- Litigation Costs Awarded (current Case): RWF 500,000
- Prior Litigation Costs Awarded (first Instance): RWF 1,000,000
- Prior Litigation Costs Awarded (appeal): RWF 500,000
- Prior Additional Damages (appeal): RWF 100,000
03
Procedural history
Posture
Commercial Revision for Injustice / Supreme Court Final Judgment
04
Questions and positions
Legal issues
- 01
Whether the applicant had standing to sue in his own name for a contract signed by his business name ECOMEKI
- 02
Whether evidence was disregarded regarding MAGERWA's obligation to inspect and approve materials
- 03
Whether delay penalties imposed on ECOMEKI were justified or excessive
- 04
Whether MAGERWA was entitled to damages for litigation costs
Party arguments
- Applicant
- Bushayija argued that the penalties for delay were unfairly imposed, that MAGERWA failed to fulfill its obligation to inspect and approve construction materials, and that some days counted as delay were due to MAGERWA's own actions or external factors. He also argued that ECOMEKI was his business name and he had standing to sue.
- Respondent
- MAGERWA argued that Bushayija lacked standing as the contract was with ECOMEKI, not him personally, that all delay penalties were contractually justified, that MAGERWA had no obligation to approve materials unless requested, and that it was entitled to damages for being dragged through multiple court proceedings.
05
Court’s reasoning
Legal principles
- 01
Rwanda Civil Procedure Law, Article 191
A party cannot re-raise an objection already decided and not appealed in prior proceedings.
- 02
Organic Law no03/2012/OL, Article 81(1)(20)
Revision for injustice is only available if there is clear disregard of law or evidence.
- 03
Contract terms and CPT 4.1.4.1
The party requesting approval of materials must do so in a timely manner; delays in such requests are attributable to the contractor.
- 04
Civil Code, Article 258
Damages for litigation costs are only awarded if justified and proven.
06
Ratio, limits and disposition
Ratio decidendi
The Supreme Court held that Bushayija had no new grounds for revision based on injustice, as no evidence was disregarded regarding MAGERWA's obligations, and the delay penalties were properly calculated. MAGERWA's prior objection to standing was already decided and could not be re-litigated. MAGERWA was entitled to partial costs for litigation, but not the full amount claimed.
Obiter and limits
- The right to seek revision for injustice does not extend to mere dissatisfaction with the outcome; there must be a clear legal or evidentiary error.
- Litigation costs must be reasonable and supported by evidence of payment.
Court disposition
Application for revision dismissed; partial costs awarded to respondent.
- Objection by MAGERWA Ltd not admitted.
- Application for revision by Bushayija Léonard dismissed as unfounded.
- Bushayija Léonard ordered to pay MAGERWA Ltd 500,000 Frw for costs and attorney fees, in addition to prior awards.
Source and reliance status
Supreme Court · 16 October 2015
This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.
Judgment reading view
Judgment text
The complete available source text.
Supreme Court
Commercial· 16 October 2015
BUSHAYIJA v. MAGERWA Ltd
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2015-10-16 - Case/document no.: RS/REV/INJUST/COM 0003/15/CS - Collection: Supreme Court
Text
Page 1
BUSHAYIJA v. MAGERWA Ltd [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RS/REV/INJUST/COM 0003/15/CS (Kanyange, P.J., Rugabirwa na Ngagi, J.) 16 Ukwakira 2015] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi – Gusubirisham urubanza ku mpamvu z’akarengane – Inzitizi y’iburabubasha yatanzwe n’umwe mu baburanyi ntiyagarurwa muri uru rubanza kubera ko yafashweho icyemezo, ahubwo hakaba hagomba gusuzumwa niba koko mu rubanza harimo impamvu z’akarengane, Itegeko no21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano ingingo ya 191, iz’ubucuruzi, iz’umurimo Itegeko ngenga no03/2012/OL, ingingo ya 81, igika cya 1, agace ka 20. Amategeko agenga ibimenyetso – Inshingano ya rwiyemezamirimo yo gusura no kwemeza ibikoresho – Nta bimenyetso byirengagijwe bigaragazwa na rwiyemezamirimo ko uwamuhaye isoko ryo kubaka yari ifite inshingano zo gusura no kwemeza ibikoresho mbere y‘uko bikoreshwa. Itegeko no15/2004 ryo kuwa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ingingo ya 108. Amategeko agenga amasezerano – Ibarwa ry‘iminsi y’ubukererwe – Iminsi 48 y’ubukererwe yemewe n’uwatanze isoko ntiyabarwa nk’iminsi y‘ubukererwe, ariko iyindi isigaye ikaba igomba igomba kuryozwa rwiyemezamirimo. Indishyi – Indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka – N’ubwo ikirego cyageze mu Rukiko giturutse ku rwego rw’Umuvunyi, rwiyemezamirimo niwe wagejeje ikibazo cye kuri
urwo rwego, akaba ari nawe muburanyi muri uru Rukiko, bityo niwe ugomba kwirengera indishyi zijyanye n’ibyatakajwe n’uwamuhaye isoko ikurikirana urubanza. Incamake y’ikibazo: ECOMEKI yakoranye na MAGERWA amasezerano yo kubaka parking y’imodoka yo mu bwoko bwa camion mu Karere ka Kamonyi. Iyi mirimo yagombaga gukorwa ku giciro cya 179.833.146 Frws, mu gihe cy’amezi atatu. Mu gihe cyo kwishyura, MAGERWA yaje gukata ECOMEKI amafaranga angana na 8.991.658 Frws ivuga ko ahwanye y’igihano cy’ubukererwe giteganyijwe mu masezerano. Bushayija nyiri ECOMEKI arega MAGERWA Ltd mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge asaba guhabwa amafaranga y’ibihano by’ubukererwe yakaswe mu buryo bw’akarengane, inyungu zawo hamwe n’indishyi zitandukanye zikomoka ku masezerano yakoranye na MAGERWA yo kubaka parking. Urukiko rwemeje ko Bushayija adakwiye gusubizwa ayo mafaranga kuko yayakaswe mu buryo bukurikije amategeko, runamutegeka guha MAGERWA indishyi zo kuyishora mu manza. Bushayija yajuriye mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, rwemeza ko imikirize y’urubanza rwajuriwe idahindutse usibye ku ndishyi zagenewe MAGERWA ziyongereyeho. Nyuma y’izi manza Mushayija yandikiye Urwego rw’Umuvunyi asaba ko urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasubirishwamo ku mpamvu z’akarengane gashingiwe ku bimenyetso byirengagijwe. Iburanisha ritangiye MAGERWA yatanze inzitizi yo kutakira ikirego cya Bushayija, ivuga ko adafite ububasha n’inyungu byo kurega kubera ko amasezerano ikirego
Page 2
gishingiweho yakozwe hagati ya ECOMEKI na MAGERWA, ariko ikirego kikaba cyaratanzwe na Bushayija Leonard mw’izina rye, avuga ko atumva ukuntu umuntu yaba umuyobozi wa sosiyete itabaho. Uhagarariye ECOMEKI avuga ko iyi nzitizi itazamurwa na MAGERWA Ltd kuri uru rwego kandi yarafashweho icyemezo mu Rukiko rw’Ubucuruzi ntibijuririrwe bigafatwa nk’aho yakiretse, avuga ko ECOMEKI ari izina ry’ubucuruzi rya Bushayija kuberako idafite ubuzima gatozi. Ku bijyanye no kumenya niba MAGERWA yari ifite inshingano yo gusura no kwemeza ibikoresho mbere yuko bikoreshwa na Bushayija, uyu avuga ko ikibazo kiri muru uru rubanza ari ukumenya niba iminsi yiswe iy’ubukererwe yaba yaratewe na Bushayija cyangwa na MAGERWA Ltd, avuga ko Urukiko rwirengagije amategeko ari mu masezerano ku bijyanye n’ibikoresho byagombaga gukoreshwa mu kubaka parking, avuga ko ahubwo Urukiko rwirebeye gusa ibijyanye n’uburyozwe bwa rwiyemezamirimo, ko hari ibikoresho byihariye umwubatsi atagombaga gikoresha MAGERWA itabanje kubyemeza, nko gucukura carriere ntibyari gukorwa itabanje kuyemeza. Ku bijyanye n’iminsi y’ubukererwe yaryojwe ECOMEKI bitari ngombwa, Uyihagarariye avuga ko iminsi 127 MAGERWA ivuga ko yakererewe nta ruhare yabigizemo, avuga ko mu yindi minsi harimo akarengane k’iminsi 62 igizwe n’ibikorwa bitandukanye. Uburanirwa MAGERWA we akavuga ko ibisobanuro ECOMEKI itanga nta shingiro bifite. Uhagarariye
MAGERWA akavuga ko ibisobanuro ECOMEKI itanga ivuga ko yagize uruhare mu bukererwe bw’iminsi 62 nta shingiro bifite ku mpamvu zitandukanye yagiye asobanura mu buryo bukurikira: -Iminsi 30 avuga ko yashize bategereje ko hakorwa igenzura rya laterite, Iminsi 20 yashize bategereje ko laterite zikorwa, Iminsi 12 yo gutunganya izo laterite, Iminsi 7 y’inama y’abaturage, n’iminsi 29 y’imanza za Gacaca. MAGERWA nayo ikaba isaba indishyi zo gusiragizwa mu manza kuva mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi kugeza mu Rukiko rw’Ikirenga. Bushayija we akavuga ko itazihabwa kuko kuri uru rwego ari umuvunyi watanze ikirego. Incamake y’icyemezo: 1. Inzitizi y’iburabubasha yatanzwe n’umwe mu baburanyi ntiyagarurwa muri uru rubanza kubera ko yafashweho icyemezo, ahubwo hakaba hagomba gusuzumwa niba koko mu rubanza harimo impamvu z‘akarengane.
2. Nta bimenyetso byirengagijwe bigaragazwa na rwiyemezamirimo ko uwamuhaye isoko ryo kubaka yari ifite inshingano zo gusura no kwemeza ibikoresho mbere y‘uko bikoreshwa.
3. Iminsi 48 y’ubukererwe yemewe n’uwatanze isoko ntiyabarwa nk’iminsi y‘ubukererwe, ariko iyindi isigaye ikaba igomba igomba kuryozwa rwiyemezamirimo.
4. N’ubwo ikirego cyageze mu Rukiko giturutse ku rwego rw’Umuvunyi, rwiyemezamirimo niwe wagejeje ikibazo cye kuri urwo rwego, akaba ari nawe muburanyi muri uru Rukiko, bityo
Page 3
niwe ugomba kwirengera indishyi zijyanye n’ibyatakajwe n’uwamuhaye isoko ikurikirana urubanza. Inzitizi yatanzwe n‘uwarezwe ntiyakirwa. Ikirego cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane nta shingiro gifite. Amategeko yashingiweho: Itegeko no21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano ingingo ya 191, iz’ubucuruzi, iz’umurimo Itegeko ngenga no03/2012/OL, ingingo ya 81, igika cya 1, agace ka 20., Itegeko no15/2004 ryo kuwa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ingingo ya 108. Nta manza zifashishijwe: Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rukomoka ku masezerano yo kubaka “parking“ y’imodoka yo mu bwoko kamyo (camions), iri i Runda, mu Karere ka Kamonyi yabaye hagati ya ECOMEKI na MAGERWA Ltd; iyi mirimo yagombaga gukorwa ku giciro cya 179.833.146 Frw, ikamara amezi atatu (3). Mu gihe cyo kwishyura, MAGERWA Ltd yaje gukata ECOMEKI amafaranga angana na 8.991.657 Frw ahwanye na 5% y’igihano ntarengwa cy’ubukererwe giteganyijwe mu masezerano. [2] Ibi byatumye BUSHAYIJA Léonard nyiri ECOMEKI arega MAGERWA Ltd mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge kuri nº RCOM 0309/13/TC/NYGE, asaba guhabwa amafaranga y’ibihano by’ubukererwe ECOMEKI yakaswe mu buryo bw’akarengane, inyungu zayo, n’indishyi zitandukanye. [3] Urwo Rukiko rwemeje ko BUSHAYIJA Léonard adakwiye gusubizwa ayo mafaranga kuko yayakaswe mu buryo
bukurikije amategeko. Rwamutegetse ahubwo guha MAGERWA Ltd indishyi zo kuyishora mu manza zihwanye na 1.000.000 Frw, kuyiha 200.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka . [4] BUSHAYIJA Léonard yajuririye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, ruca urubanza nº RCOMA 0250/13/HCC rwemeza ko imikirize y’urubanza rwajuririwe idahindutse usibye gusa ku birebana n‘indishyi zagenewe MAGERWA Ltd ziyongereyeho 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka ku rwego rw’ubujurire n‘indishyi zo kuyihoza mu manza zihwanye na 100.000 Frw.
Page 4
[5] Nyuma y’izo manza, BUSHAYIJA Léonard yandikiye Urwego rw’Umuvunyi asaba ko urubanza nº RCOMA 0250/13/HCC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, hanyuma kuwa 22/09/2014, Umuvunyi Mukuru yandikira Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga asaba ko urwo rubanza rwasubirwamo kubera impamvu z’akarengane gashingiye ku bimenyetso byirengagijwe. Nyuma yo gusuzuma raporo y’Ubugenzuzi Bukuru bw’Inkiko, Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga yemeje ko dosiye ishyikirizwa Ubwanditsi bw’Urukiko kugira ngo urubanza ruburanishwe. [6] Iburanisha ry’uru rubanza ryabereye mu ruhame kuwa 08/09/2015, BUSHAYIJA Léonard aburanirwa na Me NZIRABATINYI Fidèle afatanyije na Me KAREGA Blaise Pascal, naho MAGERWA Ltd iburanirwa na Me TWAGIRAYEZU K. Christophe. [7] Iburanisha ritangiye, uburanira MAGERWA Ltd yazamuye inzitizi yo kutakira ikirego cya BUSHAYIJA Léonard kubera kubura ububasha n’inyungu byo kurega kuko amasezerano ikirego gishingiyeho yakozwe hagati ya MAGERWA Ltd na ECOMEKI; ibyo abisaba ashingiye ku ngingo ya 2, y’Itegeko Nº21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi1. [8] Urukiko rwafashe icyemezo cyo kuburanisha inzitizi hamwe n’urubanza mu mizi yarwo, rukazabisuzumira hamwe. II. IBIBAZO BIRI MU RUBANZA N’ISESENGURWA RYABYO a. Kumenya niba muri uru rubanza rwo gusubirishamo urubanza ku
mpamvu z’akarengane hasuzumwa ibijyanye n’ububasha n’inyungu bya BUSHAYIJA Léonard bwo kuregera urukiko [9] Me TWAGIRAYEZU K. Christophe, uburanira MAGERWA Ltd yatanze inzitizi yo kutakira ikirego cya BUSHAYIJA Léonard kubera ko amasezerano y’ubwubatsi yakozwe hagati ya ECOMEKI na MAGERWA Ltd, ariko ikirego kikaba cyaratanzwe na BUSHAYIJA Léonard mu izina rye; ko bitumvikana uburyo umuntu yaba umuyobozi wa sosiyete itabaho, ariko ko we yemera ko ECOMEKI iriho nka “Entreprise”. Avuga kandi ko nta cyabuza ko iyo nzitizi ibyutswa ku rwego urubanza rugezeho kuko ingingo ya 191 y’Itegeko Nº21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 y’Itegeko ryavuzwe haruguru, isobanura neza ko urubanza ruburanishwa mu ngingo zarwo zose, bityo ko nta cyabuza ko iyo ngingo yubahirizwa. [10] Me NZIRABATINYI Fidèle avuga ko iyi nzitizi itazamurwa na MAGERWA Ltd kuri uru rwego kandi yarafashweho icyemezo mu Rukiko rw’Ubucuruzi ntibijuririrwe; ibyo bikaba bifatwa nkaho yayiretse. Akomeza avuga ko ECOMEKI ari izina ry’ubucuruzi rya BUSHAYIJA Léonard, kuko idafite ubuzimagatozi.
UKO URUKIKO RUBIBONA 1 Ingingoya 2 y’itegeko no21/2012, ivugako: “Ikirego nticyemerwa mu rukiko iyo urega adafite ububasha, inyungu n’ubushobozi bwo kurega. […]”.
Page 5
[11] Ikigaragara ni uko iyi nzitizi yasuzumwe mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge, urwo rukiko rusanga nta shingiro ifite, hanyuma MAGERWA Ltd ntiyayijuririra mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, ndetse ntiyayitanga mu bujurire bwayo bwuririye ku bundi. Urukiko rw’Ikirenga rusanga uburanira MAGERWA Ltd atagomba kugarura iyo nzitizi muri uru rubanza kubera ko yafashweho icyemezo. [12] Na none, Me TWAGIRAYEZU K. Christophe ntiyasaba ko hasuzumwa inzitizi hashingiwe ku ngingo ya 191 y’Itegeko no21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi2, kuko iyo ngingo ikurikizwa igihe cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya (Recours en révision), nk’inzira y’ubujurire idasanzwe (voie de recours extraordinaire), mu gihe nyamara uru rubanza rwo rushingiye k’ugusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane (Recours en révision d’une décision judiciaire définitive entachée d’injustice), iyi nzira ikaba iteganyijwe mu ngingo za 78-85 z’Itegeko Ngenga no03/2012/OL ryo kuwa 13/06/2013 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga. [13] Urukiko rusanga rero, hashingiwe ku bimaze gusobanurwa haruguru, inzitizi yatanzwe na MAGERWA Ltd itagomba kwakirwa, ahubwo hakaba hagomba gusuzumwa niba koko mu rubanza nºRCOMA 0250/13/HCC harimo impamvu zigaragaza niba BUSHAYIJA Léonard yararenganyijwe, nk’uko ziteganyijwe mu
ngingo ya 81, igika cya 1, agace ka 20 y’itegeko ngenga no03/2012/OL ryo kuwa 13/06/2013 ryavuzwe haruguru3. b. Kumenya niba hari ibimenyetso byirengagijwe bigaragaza ko MAGERWA Ltd yari ifite inshingano zo gusura no kwemeza ibikoresho mbere yuko bikoreshwa na BUSHAYIJA Léonard. [14] Me NZIRABATINYI Fidèle uburanira BUSHAYIJA Léonard, avuga ko ikirego cye gishingiye ku ngingo ya 81, igika cya 1, agace ka 20, y’Itegeko Ngenga no03/2012/OL ryo kuwa 13/06/2013 , ko ikibazo kiri muri uru rubanza ari ukumenya niba iminsi yiswe iy’ubukererwe yaba yaratewe na BUSHAYIJA Léonard cyangwa MAGERWA Ltd; ko urukiko rwirengagije amategeko yari mu masezerano yavugaga ko ibiri muri “appel d’offre” bigize amasezerano, cyane cyane ahavugwa ibijyanye n’ibikoresho, ahubwo urwo rukiko rwirebeye gusa ibijyanye n’uburyozwe bwa rwiyemezamirimo “Responsabilité de l’entrepreneur”. [15] Akomeza avuga ko Urukiko rutahaye agaciro gakwiriye ibyo rwasobanuye mu gace ka 12 k’urubanza kuko hirengagijwe ko bagiye gusura “carrière” ariko ntirwareba “matériaux” nyir’izina, bityo ko batagombaga kuyisura ngo birengagize ibimenyetso babonye. Yabajijwe niba muri raporo, MAGERWA Ltd yaremeje ko iyo “carrière” yakoreshwa, asubiza ko yabyemeje; akomeza avuga ko ingingo ya 4 y’amasezerano yavugaga ko ibiri muri “Cahier d’appel d’offre” 2 Ingingo ya 191 CPCCSA ivuga ko: “Iyo ikirego gisabira urubanza rwaciwe burundu
gusubirishwamo ingingo nshya cyakiriwe, urubanza ruta agaciro, urukiko rwaregewe rugaca urubanza rw’icyaregewe mu ngingo zarwo zose. Iyo isubirwamo ryemewe ku ngingo imwe mu rubanza, iyo ngingo ni yo yonyine ivanwaho, keretse iyo izindi ari yo zishingiyeho. Iyo gusubiramo urubanza bitemewe, urubanza ruciwe rugomba gutegeka ko urubanza rwa mbere rugomba kurangizwa nk’uko rwaciwe nta gihindutseho na busa”. 3 Iyo ngingoya 81,20 iteganya ko urubanza rwaciwe ku rwego rwa nyuma rushobora gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane iyo mu icibwa ryarwo hirengagijwe amategeko n’ibimenyetso bigaragarira buri wese.
Page 6
nabyo byagombaga kubahirizwa na MAGERWA Ltd, ko kandi BUSHAYIJA Léonard yasabye MAGERWA Ltd kuza gusura ntiyaza, bityo ko nta kundi yari kubigenza, arategereza, hanyuma iza gusura, bashima ibyo “Laboratoires” zakoze, ari nabyo byamuhaye uburenganzira bwo gukomeza imirimo. [16] Me KAREGA Blaise Pascal nawe uburanira BUSHAYIJA Léonard, mu mwanzuro we wanditse, avuga ko hashingiwe ku ngingo ya 3 y’amasezerano ndetse n’ingingo ya 4.1.4.1 ya “Cahier de prescriptions techniques (CPT)”, hari ibikoresho byihariye, umwubatsi atagombaga gukoresha MAGERWA Ltd itabanje kubyemeza. Akomeza avuga ko, ashingiye ku bikubiye muri iyi nyandiko: “Les matériaux et leur provenance (rivières, carrières, usines) devront être soumis avant leur emploi à l’accord du maitre de l’ouvrage” n’ibikubiye mu ngingo ya 3 y’amasezerano havugwa ko: “Aucune des parties contractantes ne peut se délier, sous prétexte d’omission par les termes du présent contrat, de tout ou partie des clauses incluses dans les documents de l’offre, la soumission ainsi que l’attribution et l’acceptation du marché”, ko rero BUSHAYIJA Léonard atagombaga gucukura “carrière”, MAGERWA Ltd nka “Maitre de l’ouvrage” itabanje kuyemeza, akaba ari yo mpamvu tariki ya 06/06/2007 yandikiye MAGERWA Ltd ayisaba kuza gusura “chantier”. [17] Me TWAGIRAYEZU K. Christophe uburanira MAGERWA Ltd, avuga ko ingingo ya 4 ya “Dossier d’appel d’offre” (DAO),
ku bijyanye na “provenance des matériaux”, itavuga latérites gusa, ahubwo ivuga ibintu byinshi, nk’umucanga n’amabuye; ko kuwa 06/07/2007 BUSHAYIJA Léonard yasabye MAGERWA Ltd kuza gusura chantier, hakaba hakwibazwa icyo mbere yakoreshaga kandi “chantier” yari yaratangiye, ko ahubwo iyo usesenguye usanga baranditse bamaze kubona ibaruwa MAGERWA Ltd yabandikiye kuwa 21/05/2007, bivuga ko banditse mu buryo bwo kujijisha.
UKO URUKIKO RUBIBONA [18] Ku bijyanye no kumenya niba MAGERWA Ltd yari ifite inshingano yo gusura no kwemeza ibikoresho mbere yuko bikoreshwa na BUSHAYIJA Léonard, Urukiko rusanga, nk’uko bigaragara mu gika cya 2 cy’agace ka 4.1.4.1 ka “Cahier des prescriptions techniques”4, MAGERWA Ltd itari ifite inshingano (obligation) yo kujya kwemeza ibigomba gukoreshwa mu mirimo, igihe itabisabwe n’uwo bireba (ECOMEKI). Ikindi kigaragara ni uko imvugo ya BUSHAYIJA Léonard y‘uko MAGERWA Ltd yatinze kwemeza “carrière des latérites” yagombaga gukoreshwa nta shingiro ifite, kandi igika cya 2 cy’agace ka 4.1.4.1 cyavuzwe haruguru kigaragaza ko n’ibikomoka mu migezi (nk’imicanga), ndetse no mu nganda (nk’ibyuma na sima), nabyo byagombaga kwemezwa na MAGERWA Ltd mbere y’uko bikoreshwa, ariko ko uko kubyemeza kutabayeho kuko indi mirimo yose ibanziriza ikoreshwa rya “latérites” yakozwe hifashishijwe umucanga wo mu migezi, isima n’ibindi, kandi ntaho agaragaza ko yabiherewe uburenganzira na MAGERWA Ltd. [19] Ibi rero bigaragaza ko ukudindira kw’imirimo yo kubaka parking kutatewe no kutubahiriza inshingano ku ruhande rwa MAGERWA Ltd kuko, nk’uko byasobanuwe haruguru, icyarebaga MAGERWA Ltd ari ugutanga uburenganzira bwo gukoresha “latérites” bimaze 4 Icyo gika cya kabiri cy’agace ka 4.1.4.1, kivuga ko: “[…] Les matériaux et leur provenance (rivières, carrières, usines) devront être soumis avant emploi à l’accord du maître de l’ouvrage.[…]”.
Page 7
gusabwa na ECOMEKI. Na none, ntibyafatwa nk’aho gutanga uburenganzira bwo gukoresha “latérites” byadindije imirimo, kuko, nk’uko bigaragazwa n’ibaruwa yo kuwa 06/06/2007, BUSHAYIJA Léonard yandikiye MAGERWA Ltd yiswe “Transmission du rapport d’analyse de latérite et concassé”, MAGERWA Ltd yasabwe kujya gusura ahazakurwa “latérites” habura iminsi itatu (3) kugira ngo amasezerano arangire kuko byari biteganyijwe ko imirimo y’ubwubatsi yari kurangira kuwa 09/06/2007, bityo ibi bikaba bigaragaza ko n’ubundi igihe cyari cyumvikanyweho kitari kubahirizwa kuko bitari gushoboka ko imirimo yari isigaye irangira mu minsi itatu (3), cyane cyane ko bitanumvikana impamvu ibyo bitasabwe mbere, kuko BUSHAYIJA Léonard yashoboraga kubisaba adategereje kurangiza indi mirimo yari iteganyijwe. Ibi byumvikanisha ko raporo y’isura ya “chantier” itigeze yirengagizwa, ahubwo ko Urukiko rwasanze itashingirwaho mu kwemeza ko ubukererwe bwaturutse kuri MAGERWA Ltd. [20] Hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 108 y’Itegeko no15/2004 ryo kuwa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ivuga ko: “Ibimenyetso bicukumbuwe no gusesengura urubanza ni ibimenyetso bitacukumbuwe n’amategeko, bicukumburwa n’ubwenge n’ubushishozi bw’abacamanza. Abacamanza bagomba kwemera gusa ibyo bimenyetso iyo bikomeye, bisobanuye kandi bihuje”, nta bimenyetso byirengagijwe bigaragaza ko MAGERWA Ltd yari ifite
inshingano zo gusura no kwemeza ibikoresho mbere y‘uko bikoreshwa na ECOMEKI. c. Kumenya niba hari iminsi y’ubukererwe yaryojwe ECOMEKI bitari ngombwa [21] Me KAREGA Blaise Pascal avuga ko mu minsi 127 MAGERWA Ltd ivuga ko ECOMEKI yakererewe, nta ruhare ECOMEKI yabigizemo; ko MAGERWA Ltd yemeramo iminsi 48 igizwe n’iminsi y’imvura, iminsi yateganyirijwemo umuganda, umunsi w’uruzinduko rwa Perezida w’u Burundi mu Rwanda, n’iminsi 15 yongereye yo kubaka urukuta. Avuga kandi ko mu yindi minsi harimo akarengane k’iminsi 62 igizwe n’iminsi 30 yashize bategereje ko hakorwa igenzura rya “carrière de latérites”, iminsi 20 yashize BUSHAYIJA Léonard ataramenyeshwa ko “carrière” yashimwe cyangwa ko itashimwe kuko yabimenyeshejwe kuwa 26/07/2007 nk’uko bigaragazwa n’igihe bayishyikirije “chef de chantier” bamusanze kuri “chantier”, iminsi 12 yo gutunganya aho gucukura “latérites”, kwishyura, gukora inzira no gushaka ibikoresho, n’indi minsi 17 isigaye ECOMEKI ikaba yaragiye ihura n’izindi gahunda za Leta zagiye zishyirwa mu bikorwa, zigatuma imirimo idakorwa neza, muri iyo minsi hakaba harimo iminsi 7 y’inama z’abaturage kuri jenoside, iminsi 2 y’ibarura rusange ry’abaturage n’iminsi 29 y’imirimo y’inkiko Gacaca. [22] Me TWAGIRAYEZU K. Christophe, mu mwanzuro we, avuga ko ibisobanuro ECOMEKI itanga ivuga ko MAGERWA Ltd yagize uruhare mu bukererwe bw’iminsi 62 nta shingiro bifite kubera
impamvu zikurikira: Iminsi 30 yashize bategereje ko hakorwa igenzura rya “latérite”, ntiyavanwamwo kuko muri raporo ya “visite de chantier” yo kuwa 06/07/2007 BUSHAYIJA Léonard ubwe yemeye ko azarangiza imirimo yose kuwa 15/07/2007, iyo nzitizi akaba yari kuyivuga icyo gihe; Iminsi 20 yashize bategereje ko “latérite” yashimwe, BUSHAYIJA Léonard akavuga ko bayishyikirije “chef de chantier” kuwa 26/07/2007, ariko ko atavuga niba baramushyikirije
Page 8
ibaruwa cyangwa ikindi, ko rero atari ukuri kuko ntacyo MAGERWA Ltd yamushyikirije kuri iyo tariki; Iminsi 12 yo gutunganya “latérite”, MAGERWA Ltd itazi aho BUSHAYIJA Léonard ayikura naho ashingira ayibara kuko nta “référence” n’imwe yatanze; Iminsi 7 y’inama y’abaturage ku byerekeye jenoside n’indi 2 y’ibarura ry’abaturage nta shingiro ifite , cyane ko ikigaragara ari uko byabaye nyuma y’igihe cy’amasezerano mu kwezi kwa 8 n’ukwa 9; Iminsi 29 y’imanza za Gacaca BUSHAYIJA Léonard avuga ko atari azi aho zibera ku kibuga cy’umupira gihari, ibyo atari byo kuko ari mu bakoze “visite des lieux”, akaba yari azi ko yagombaga gukorwa kuwa 24/10/2006 hanyuma yimurirwa kuwa 26/10/2006 kubera Gacaca, kandi ko na nyuma y’iyo “visite” yemeye ko yamenye iby‘aho byose bijyanye n’ibyo azakora n’aho azakorera.
UKO URUKIKO RUBIBONA [23] Ku bijyanye n’iminsi y’ubukererwe, Urukiko rusanga ikigaragara ari uko, muri rusange, iminsi MAGERWA Ltd ivuga ko ari iy’ubukererwe ingana na 127 (yabazwe kugera kuwa 16/10/2007, itariki ECOMEKI yasabiyeho recéption provisoire), ariko ikemera ko hari iminsi 48 ishobora kuvanwamo igizwe n’iminsi 15 yongerewe ECOMEKI kubera imirimo y’inyongera ijyanye no kubaka urukuta, naho indi minsi (33) ikaba igizwe n’iminsi y’imvura, iminsi yateganyirijwemo umuganda, umunsi w’urugendo rwa Perezida w’u Burundi mu Rwanda. [24] Urukiko rusanga rero kuba MAGERWA Ltd yemera iyo minsi 48, ibyo byumvikanisha ko itagomba kubarwa nk’iminsi y’ubukererwe; naho indi minsi isigaye ikaba igomba kubarwa nk’ubukererwe kuko, nk’uko byasobanuwe mu gace ka 7 k’urubanza nº RCOM 0309/13/TC/NYGE rwo kuwa 28/05/2013 rwashimangiwe n‘urubanza nº RCOMA 0250/13/HCC rwo kuwa 12/09/2013, BUSHAYIJA Léonard ajya gusinya amasezerano atari ayobewe ko mu mezi atatu (3) harimo iminsi y’ikiruhuko yemewe na Leta cyangwa iminsi yari igenewe inkiko Gacaca zakoraga ku rwego rw’igihugu muri rusange. Naho ku bijyanye n’iminsi 30 yashize MAGERWA Ltd itarakora “visite des lieux” ndetse n’indi minsi 20 yashize MAGERWA Ltd itaratanga raporo y’ibyavuye muri iyo “visite”, Urukiko rusanga iyo minsi yose igomba kubarirwa mu mu minsi y‘ubukererwe kuko, nk’uko byasobanuwe haruguru (igika cya 19), kuba kwaka
uburenganzira bwo gukoresha “latérites” butaratangiwe ku gihe biturutse ku kuba bwarasabwe habura iminsi 3 ngo igihe cyagenewe amasezerano kirangire, ibyo byumvikanisha ko BUSHAYIJA Léonard atakuririra ku gihe cyashize MAGERWA Ltd itarakora “visite” cyangwa ku gihe cyashize raporo y’ibyavuye muri iyo “visite” itaratangwa kugira ngo avuge ko iyo minsi y’ubukererwe ari MAGERWA Ltd yayiteye kuko mu masezerano bagiranye batigeze bashyiramo igihe MAGERWA Ltd yari kuba yatanze uburenganzira uhereye igihe yabisabiwe, bityo iyo minsi uko ari 50 ikaba igomba kubarirwa k’ubukererwe bwatewe na BUSHAYIJA Léonard (nyiri ECOMEKI); ni ukuvuga ko iminsi yose y’ubukererwe ari 79 (127- 48 ).
Page 9
d. Kumenya niba hari indishyi zatangwa muri uru rubanza n’ishingiro ryazo [25] Me TWAGIRAYEZU K. Christophe avuga ko MAGERWA isaba indishyi zingana na 5.000.000 Frw kubera ko MAGERWA yasiragijwe mu nkiko guhera mu Rukiko rw’Ubucuruzi kugeza ubu, na 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 500.000 Fw y’ikurikiranarubanza. [26] Me NZIRABATINYI Fidèle uburanira BUSHAYIJA, avuga ko atasabwa indishyi kuko kuri uru rwego ari Umuvunyi watanze ikirego, ariko ko igihe urukiko rwabibona ukundi, rwashishoza kuko amafaranga yasabwe ari menshi.
UKO URUKIKO RUBIBONA [27] Urukiko rw’Ikirenga rusanga 5.000.000 Frw MAGERWA Ltd isaba kubera gusiragizwa mu manza idakwiye kuyahabwa kuko BUSHAYIJA Léonard yari afite uburenganzira bwo kugeza ikibazo cye ku rwego rw’Umuvunyi mu gihe yumvaga ko hari akarengane yakorewe; uyu murongo ukaba ari nawo wafashwe no mu rubanza RS/REV/COM 0001/13/CS5 rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga. [28] Ku bijyanye n’indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka, hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 258 y’Igitabo cya gatatu cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano cyerekeye imirimo nshinganwa n’amasezerano, ivuga ko: “Igikorwa cyose cy'umuntu cyangirije undi gitegeka nyirugukora ikosa rigikomokaho kuriha ibyangiritse”, Urukiko rusanga izo ndishyi zikwiye gutangwa kuko, n’ubwo ikirego cyageze mu rukiko giturutse ku rwego rw’Umuvunyi, BUSHAYIJA Léonard ari we wagejeje ikibazo cye kuri urwo rwego, akaba ari nawe muburanyi muri uru rukiko, bityo akaba ari we ugomba kwirengera indishyi zijyanye n’ibyatakajwe na MAGERWA Ltd ikurikirana urubanza. [29] Urukiko rurasanga ariko 1.500.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka ari ikirenga, cyane ko nta kimenyetso kigaragaza ko koko igihembo cy’Avoka cyishyuwe ari 1.000.000frw, bityo mu bushishozi bwarwo, MAGERWA ikaba igenewe 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [30] Rwemeje kutakira inzitizi yatanzwe na MAGERWA
Ltd. [31] Rwemeje ko ikirego cyo gusubirishamo urubanza nº RCOM 0250/13/HCC ku mpamvu z’akarengane cyatanzwe na BUSHAYIJA Léonard nta shingiro gifite. [32] Rutegetse BUSHAYIJA Léonard guha MAGERWA Ltd amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, yiyongera ku ndishyi yagenewe mu manza zabanje. 5 Icyegeranyocy’ibyemezo by’inkiko V.3 – 2015, Nyakanga, 2015, urup. 119-145
Case-aware research
Ask AI about this case
The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.