CANDOLFI CHARLOTTE v DE BONDT AIMÉ ANDRÉ
The appeal by De Bondt Aimé André was dismissed because the additional grounds of appeal were filed after the statutory deadline without valid justification or evidence. The first instance court did not exceed its mandate by ordering mutation, as it was part of the contractual obligations and the relief sought. The...
Source-derived case information.
- Citation
- RCA 00085/2022/HC/MUS
- Parties
- Applicant: Candolfi Charlotte; Respondent: De Bondt Aimé André
- Court
- High Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 28 November 2023
- Case Number
- RCA 00085/2022/HC/MUS
- Procedural Posture
- Civil Appeal / High Court Appellate Judgment
- Outcome
- Appeal and cross-appeal dismissed; first instance judgment affirmed.
- Legal Topics
- Appeal Procedure, Real Estate Sale Contract, Specific Performance, Damages, Compensation, Mutation (property Transfer)
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Candolfi Charlotte
Applicant
De Bondt Aimé André
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / High Court Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether grounds of appeal submitted after the statutory period can be considered
- 2 Whether the first instance court exceeded its mandate by ordering mutation
- 3 Whether the cross-appeal by Candolfi Charlotte has merit
Ratio Decidendi
The appeal by De Bondt Aimé André was dismissed because the additional grounds of appeal were filed after the statutory deadline without valid justification or evidence. The first instance court did not exceed its mandate by ordering mutation, as it was part of the contractual obligations and the relief sought. The cross-appeal by Candolfi Charlotte was dismissed due to insufficient evidence of additional loss and lack of grounds to increase damages or costs beyond what was awarded at first instance.
Court Disposition
Appeal and cross-appeal dismissed; first instance judgment affirmed.
Orders
- De Bondt Aimé André to perform mutation (property transfer) in favor of Candolfi Charlotte for the property at UPI: 3/03/09/06/5947.
- De Bondt Aimé André to pay Candolfi Charlotte RWF 1,595,032 for the difference in value of unprovided materials and outstanding payment.
Full Case Text
Judgment text and source record
21 paragraphs
# CANDOLFI CHARLOTTE v DE BONDT AIMÉ ANDRÉ
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-11-28 - Case/document no.: RCA 00085/2022/HC/MUS - Collection: High Court
## Text
## Page 1
CANDOLFI CHARLOTTE v DE BONDT AIMÉ ANDRÉ [Rwanda URUKIKO RUKURU – RCA 00085/2022/HC/MUS (MUKAMUHIRE, P.J.) 28 Ugushyingo 2023] Itegeko ryerekeye imiburanishirise y’imanza Mbonezamubano – Ubujurire – impamvu z’ubujurire – Impamvu z’ubujurire zitanzwe mu gihe cy’inama ntegura rubanza, ntizakirwa ngo zisumwe kuko ziba zatanzwe igihe cy’ubujurire cyararangiye. Itegeko rigenga amasezerano Amasezerano – amasezerano y’ubugure – Amasezerano y’ubugure bw’umutungo utimukanwa yubahirizwa iyo uruhande rumwe rwishyuye ikiguzi cyumvikanyweho no gukora iherekanya ry’uburengazira ku mutungo(mutation) waguzwe ku rundi ruhande. Incamake y’ikibazo: uru rubanza rwatangiye Candolfi arega De Bondt mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu asaba Urukiko gutegeka De Bondt kumukorera ihererekanya ry’ubutaka (mutation) rishingiye ku masezerano y’ubugure bw’umutungo utimukanwa ufite UPI:3/03/09/06/5947 harimo n’inzu, asaba ko asubizwa ikinyuranyo kiri hagati y’amafaranga y’ibikoresho atamuhaye bagura, bigizwe n’amadirishya n’inzugi n’ayo yamusigayemo, asaba n’indishyi z’akababaro, amafaranga yo gukurikirana urubanza n’igihembo cy’Avoka. De Bondt avuga ko impamvu atamukoreye mutation aruko atamwishyuye amafaranga yamusigayemo. Urukiko mu rubanza RC00023/2022/TGI/RBV rwemeje ko ikirego cya Candolfi gifite ishingiro, rutegeka De Bondt kumukorera ihererekanya ry’ubutaka (mutation) y’inzu iburanwa, rumutegeka kandi kwishyura Candolfi ikinyuranyo cy’amafaranga y’ibikoresho atamuhaye n’ayo yamusigayemo kingana na 1.595.032Frw, rumutegeka nanone kwishyura Candolfi indishyi z’akababaro, gukurikirana urubanza n’igihembo cy’Avoka. De Bondt ntiyishimiye imikirize y’urwo rubanza, arujurira mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, avuga ko impamvu ajurira aruko Urukiko Rwisumbuye rwaburanishije ibyo rutaregewe kuko ngo Candolfi atigeze asaba Urukiko gutegeka De Bondt kumukorera mutation. Yasabye kandi Urukiko gutegeka Candolfi kwishyura 9.950 euros ngo yamusigayemo akabona kumukorera ihererekanyamutungo. Candolfi yireguye avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwasesenguye neza ikirego rwashyikirijwe kuko mu gutanga ikirego cye yasabye urukiko gutegeka De Bondt kubahiriza amasezerano y’ubugure bagiranye kandi ihererekanyamutungo rikaba rivugwamo. Yanatanze ubujurire bwuririye ku bundi asaba indishyi zitandukanye. De Bondt yavuze ko indishyi CandolfI asaba nta shingiro zikwiye guhabwa kuko byaba ari ukwikungahaza nta mpamvu. Mu nama ntegurarubanza, uhagarariye DE Bondt yavuze izindi mpamvu zitandukanye z’ubujurire atigeze agaragaza ubwo yajuriraga, Candolfi yavuze ko ntacyo avuga ku mpamvu z’ubujurire zatanzwe n’uhagarariye De Bondt bwa mbere mu nama ntegurarubanza kuko yazitanze nyuma y’ibihe by’ubujurire no gukora umushinga w’inama ntegurarubanza. Urukiko mu rubanza RCA00085/2022/HC/MUS rwemeje ko ubujurire bwa De Bondt nta shingiro bufite.
## Page 2
Incamake y’icyemezo: 1. Impamvu z’ubujurire zitanzwe mu gihe cy’inama ntegura rubanza, ntizakirwa ngo zisumwe kuko ziba zatanzwe igihe cy’ubujurire cyararangiye. Bityo umuburanyi uzitanze kandi atagaragariza Urukiko impamvu zifatika zatumye adatanga izo mpamvu z’ubujurire mu gihe giteganywa n’amategeko, ntizakirwa ngo zisuzumwe. 2. Amasezerano y’ubugure bw’umutungo utimukanwa yubahirizwa iyo uruhande rumwe rwishyuye ikiguzi cyumvikanyweho no gukora iherekanya ry’uburengazira ku mutungo(mutation) waguzwe ku rundi ruhande. Bityo, Kuba Urukiko rwaregewe ko rutegeka iyubahirizwa ry’amasezerano y’ubugure bw’umutungo utimukanwa rugafata icyemezo ko hakorwa n’iherekanya ry’uburengazira ku mutungo nyuma yuko uruhande rwishyura rukoze ibyo rusabwa, ntabwo ruba rwaciye urubanza ku kitararegewe. 3. Indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka ntizitangwa ku baburanyi iyo buri ruhande rufite ibyo rutsindiye n’ibyo rutsindiwe. Amategeko yashingiweho: Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 148 Itegeko No 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano, Ingingo ya 64 Itegeko No 15/2004 ryo kuwa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ingingo ya 3 Imanza zifashishijwe: RPAA 00099/2021/CA, Ubushinjacyaha vs Mwenedata Jacques, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire kuwa 23/9/2022. RCAA 0049/14/CS, SORAS AG LTD vs Umuhoza Pacifique, Izabayo Sylvie na Niyoyita Jacques rwaciwe rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 25/11/2016 igika cya 36, Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Kuwa 07/09/2021, DE Bondt Aimé André yagurishije Candolfi Charlotte inzu ituzuye igizwe na appartements eshatu n’ibikoresho bya finissage ku giciro cy’amayero ibihumbi ijana na mirongo irindwi (170.000€), ibaruye kuri nimero UPI :3/03/09/06/5947 iherereye mu Mudugudu wa Remera, mu Kagari ka Rubona, mu Murenge wa Nyamyumba, mu Karere ka Rubavu. Candolfi Charlotte yishyuye DE Bondt Aimé André ikiguzi bumvikanye, ariko amusigaramo amayero ibihumbi icyenda na magana cyenda na mirongo itanu (9.950€). Avuga ko atayamwishyura kuko hari ibikoresho bifite agaciro ka 11.545.032Frw atamushyikirije kandi bikubiye mu masezerano y’ubugure bagiranye, bitera impaka zatumye iherekanya ry’umutungo (mutation) ridakorwa. Me Biraro Fischer wari uhagarariye Candolfi Charlotte yasabye Urukiko gutegeka DE Bondt Aimé André ku mutungo mukorera ihererekanya ry’ubutaka akanamusubiza ikinyuranyo kiri hagati y’amafaranga y’ibikoresho atamuhaye n’ayo yamusigayemo, akamwishyura n’indishyi z’akababaro, amafaranga yo gukurikirana urubanza n’igihembo
## Page 3
cy’Avoka. Candolfi Charlotte asaba kandi ko urubanza rurangizwa by’agateganyo kuko inzu yaguze irimo kwangirika, naho Me Muhawenayo Casimir uhagarariye DE Bondt Aimé André avuga ko impamvu atamukoreye mutation aruko atamwishyuye amafaranga yamusigayemo. [2] Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwaregewe ku rwego rwa mbere rwemeye kwakira ikirego cya Candolfi Charlotte, rwemeza ko gifite ishingiro, rutegeka DE Bondt Aimé André gukorera Candolfi Charlotte ihererekanya ry’ubutaka (mutation) n’inzu yamugurishije iri mu kibanza gifite nimero UPI : 3/03/09/06/5947 giherereye mu Mudugudu wa Remera, Akagari ka Rubona, Umurenge wa Nyamyumba, Akarere ka Rubavu, rumutegeka kandi kwishyura Candolfi Charlotte ikinyuranyo cy’amafaranga y’ibikoresho atamuhaye n’ayo yamusigayemo kingana na miliyoni imwe n’ibihumbi magana atanu na mirongo icyenda na bitanu na mirongo itatu n’abiri y’amafaranga y’u Rwanda (1.595.032Frw), rumutegeka nanone kwishyura Candolfi Charlotte indishyi z’akababaro, gukurikirana urubanza n’igihembo cy’Avoka angana na miliyoni imwe n’ibihumbi magana atanu y’amafaranga y’u Rwanda (1.500.000Frw) no kumusubiza amafaranga y’u Rwanda ibihumbi makumyabiri (20.000Frw) y’ingwate y’amagaranga yatanze arega. [3] DE Bondt Aimé André ntiyishimiye imikirize y’urubanza, ajurira mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze. [4] Iburanisha ry’uru rubanza mu ruhame ryari riteganyijwe kuwa 04/5/2023, abauranyi bitaba urukiko DE Bondt Aime Andre, ahagarariwe na Me Rwabigwi Augustin naho Candolfi Charlotte ahagarariwe na Me Biraro Fischer. Impande zombi zasabye ko iburanisha ryaba rihagaze maze bakajya kuganira n’abo bahagarariye mu rubanza mu rwego rwo kuba bakemura ikibazo cyabo mu bwumvikane. [5] Nyuma y’uko ubwumvikanye budakunze, iburanisha ryimuriwe kuwa 06/7/2023, iburanisha ry’uru rubanza rikaba ryaragiye ryimurwa kubera impamvu zitandukanye, kuwa 29/11/2023 nibwo rwaburanishijwe, ababuranyi bombi bitabye Urukiko, DE Bondt Aime Andre ahagarariwe na Me Ngoga Mukama Olivier naho Candolfi Charlotte ahagarariwe na Me Biraro Fischer. [6] Uhagarariye DE Bondt Aime Andre yavuze ko impamvu yatumye uwo ahagarariye ajurira aruko Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwaburanishijwe ibyo rutaregewe maze rugategeka DE Bondt Aime Andre gukorera Candolfi Charlotte ihererekanya ry’ubutaka (mutation) n’inzu yamugurishije iri mu kibanza gifite nimero UPI : 3/03/09/06/5947 kandi mu gutanga ikirego cye Candolfi Charlotte atarigeze asaba Urukiko gutegeka DE Bondt Aime Andre kumukorera ihererekanyamutungo (mutation). Yasabye Urukiko gutegeka Candolfi Charlotte kwishyura 9.950 euros yari asigaje kumwishyura hanyuma akabona kumukorera ihererekanyamutungo. [7] Uhagarariye Candolfi Charlotte yavuze ko Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwasesenguye neza ikirego rwashyikirijwe kuko mu gutanga ikirego Candolfi Charlotte yasabye urukiko gutegeka DE Bondt Aime Andre kubahiriza amasezerano bagiranye kuwa 07/9/2021 kuko yabonaga atamukorera ihererekanyamutungo ry’umutungo baguze kandi inzu baguze irimo kugenda yangirika. Yakomeje akora ubujurire bwuririye kubwa DE Bondt Aime Andre, asaba urukiko gutegeka DE Bondt Aime Andre kugenera Candolfi Charlotte miliyoni imwe
## Page 4
(1.000.000Frws) y’igihembo cya Avocat, 500.000Frws y’ikurikiranarubanza na 10.000.000Frws y’indishyi z’akababaro. [8] Uhagarariye DE Bondt Aime Andre yavuze ko indishyi uhagarariye Candolfi Charlotte asaba nta shingiro zikwiye guhabwa kuko byaba ari ukwikungahaza nta mpamvu kuko DE Bondt Aime Andre yamushatse mu Bubiligi ngo bakore ihererekanyamutungo akamubura. [9] Mu iburanisha ryo kuwa 29/11/2023, uhagarariye Candolfi Charlotte yavuze ko inyubako yaguze na DE Bondt Aime Andre imaze igihe ntacyo ikorwaho bikaba byaratumye yangirika kuko ubu nta gikorwa na kimwe abasha kuyikoraho bitewe nuko uriya mutungo utamwanditsweho, ibi bikaba bimaze kumuteza igihombo gikomeye kuko iriya nyubako imaze gutakaza agaciro kangana na 8.211.600Frws nk’uko bigaragara muri raporo y’umugenagaciro yashyizwe muri systeme. [10] Uhagarariye DE Bondt Aime Andre yavuze ko iriya expertise uhagarariye Candolfi Charlotte agaragaza nta gaciro yahabwa kuko haramutse harabayeho no guta agaciro kw’inzu ngo birasanzwe, ikindi ngo byaba byaranatewe nawe kuko atubahirije amasezerano yagiranye na DE Bondt Aime Andre, bityo ngo ntiyashingira ku makosa ye hanyuma ngo asabe ko DE Bondt Aime Andre ari we wakwishyura igihombo yaba yaragize. [11] Mu nama ntegurarubanza, uhagarariye DE Bondt Aime Andre yavuze ku zindi mpamvu z’ubujurire atigeze agaragaza ubwo yajuriraga, arizo zikurikira : Umucamanza wa mbere yitiranyije ibintu, ategeka ko habaho mutation nyamara ntibyari ngombwa kuko nta nahamwe mu masezerano ababuranyi bagiranye bigeze babivuga ; Umucamanza yasimbutse ubusabe bwa DE Bondt Aime Andre arengera ubwa Candolfi Charlotte, ategeka ko umutungo umwandikwaho kandi atari yishyura DE Bondt Aime Andre amafaranga yamusigayemo ; Umucamanza yavanze ibidateganywa mu masezerano impande zombi zagiranye aho yategetse ko habaho guhuza imyenda(compensation) nyamara Candolfi Charlotte ntiyigeze abisaba, ikindi nuko umucamanza yavanze amafaranga y’u Rwanda n’ama euros, ibi bikaba bitandukanye n’amategeko agenga ibya Finance mu Rwanda. [12] Uhagarariye Candolfi Charlotte yavuze ko ntacyo ashobora kuvuga kuri ziriya mpamvu z’ubujurire zatanzwe n’uhagarariye DE Bondt Aime Andre bwa mbere mu nama ntegurarubanza kuko yazitanze nyuma y’ibihe by’ubujurireno gukora umushinga w’inama ntegurarubanza. Urukiko rugiye gusuzuma ibibazo bikurikira : Kumenya niba impamvu z’ubujurire zatanzwe n’uhagarariye DE Bondt Aime Andre nyuma y’ibihe by’ubujurire zakwakirwa zigasuzumwa ; Kumenya niba kuba Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwarategetse DE Bondt Aime Andre gukorera Candolfi Charlotte ihererekanyamutungo ry’umutungo baguze byakwitwa ko rwaburanishije ibyo rutaregewe ; Kumenya niba ubujurire bwuririye ku bundi bwakozwe n’uhagarariye Candolfi Charlotte bufite ishingiro.
## Page 5
II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA Kumenya niba impamvu z’ubujurire zatanzwe n’uhagarariye DE Bondt Aime Andre nyuma y’ibihe by’ubujurire zakwakirwa zigasuzumwa [13] Urubanza RC00023/2022/TGI/RBV rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu kuwa 21/10/2022, rwajuririwe kuwa 20/11/2022, uhagarariye DE Bondt Aime Andre avuga ko impamvu yatumye uwo ahagarariye ajurira aruko urukiko rwaburanishije icyo rutaregewe maze bituma rufata icyemezo cyo gutegeka DE Bondt Aime Andre gukorera Candolfi Charlotte ihererekanyamutungo ry’umutungo baguze (mutation) kandi hararegewe amasezerano. [14] Kuwa 23/02/2023 nibwo habayeho inama ntegurarubanza, uhagarariye DE Bondt Aime Andre yatanze izindi mpamvu z’ubujurire ziyongera kuri iriya yavuzwe mu gika kibanziriza iki, avuga ko impamvu yazitanze nyuma cyane, ibihe by’ubujurire byararangiye aruko yatinze kuvugana n’uwo ahagarariye mu rubanza ari we DE Bondt Aime Andre. [15] Mu gihe bari mu nama ntegurarubanza, uhagarariye Candolfi Charlotte mu rubanza yavuze ko ntacyo yavuga kuri ziriya mpamvu z’ubujurire zatanzwe n’uhagarariye DE Bondt Aime Andre kuko zatanzwe nyuma cyane, ibihe by’ubujurire byararangiye. UKO URUKIKO RUBIBONA [16] Muri dosiye y’uru rubanza bigaragara ko urubanza rwajuririwe RC00023/2022/TGI/RBV rwaciwe kuwa 21/10/2022, ibihe byo kujurira bikaba byararangiye kuwa 20/11/2022 nk’uko biteganywa n’ingingo ya 148 y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko igihe ntarengwa cyo kujurira ari ukwezi kumwe (1) gitangira kubarwa kuva ku munsi umuburanyi yamenyeyeho ko urubanza rwasomwe. [17] Hashingiwe ku bimaze kuvugwa mu gika kibanziriza iki, urukiko rurabona impamvu z’ubujurire uhagarariye DE Bondt Aime Andre yatanze bwa mbere kuwa 23/2/2023 zidashobora kwakirwa ngo zisuzumwe kuko zatanzwe igihe cyo kujurira cyararenze kandi nta mpamvu ifatika yagaragarije urukiko yatumye adatanga ziriya mpamvu z’ubujurire mu gihe giteganywa n’amategeko. Kuba yaravuze ko icyatumye atanga ziriya mpamvu z’ubujurire akererewe aruko yatinze kubonana n’uwo ahagarariye mu rubanza nta shingiro byahabwa cyane ko ibyo avuga nta bimenyetso yabitangiye nk’uko biteganywa n’ingingo ya 3 y’Itegeko No 15/2004 ryo kuwa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana. [18] Ibivuzwe mu gika kibanziriza iki biri mu mujyo umwe n’umurongo washyizweho n’Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RPAA00099/2021/CA rwaciwe kuwa 23/9/2022 (igika cya 14), haburana Ubushinjacyaha na Mwenedata Jacques, aho rwemeje ko ingingo iyo ariyo yose y’ubujurire itanzwe nyuma y’ibihe ntarengwa byo kujurira, uretse iyuzuza cyangwa isobanura iyatanzwe mu bihe byemewe byo kujurira, itagomba kwakirwa. Kumenya niba kuba Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwarategetse DE Bondt Aime Andre gukorera Candolfi Charlotte ihererekanyamutungo ry’umutungo baguze byakwitwa ko rwaburanishije ibyo rutaregewe
## Page 6
[19] Uhagarariye DE Bondt Aime Andre yavuze ko impamvu yatumye uwo ahagarariye ajurira aruko Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwaburanishije ibyo rutaregewe bituma rutegeka DE Bondt Aime Andre gukorera Candolfi Charlotte ihererekanyamutungo (mutation) kandi ntaryo yaregeye kuko yaregeye amasezerano. [20] Uhagarariye Candolfi Charlotte yavuze ko Urukiko rwaciye urubanza rukurikije ibyo rwaregewe kuko hari haregewe kutubahiriza amasezerano kandi muri ariya masezerano harimo ibigomba kubahirizwa ngo mutation ikorwe, mbese ngo mutation nayo yari kimwe mu bigize amasezerano. UKO URUKIKO RUBIBONA [21] Ku rwego rwa mbere, bigaragara ko Candolfi Charlotte ari we watanze ikirego arega DE Bondt Aime Andre kutubahiriza amasezerano bagiranye kuwa 07/9/2021. Uhagarariye Candolfi Charlotte yasabye Urukiko gutegeka DE Bondt Aime Andre kumukorera ihererekanyamutungo (mutation) kuko inyubako baguze irimo kugenda yangirika, ikindi kandi ngo Ubuyobozi bw’Umujyi wa Rubavu bukaba bumusaba gutunganya neza iriya nyubako ye mu rwego rwo gusukura Umujyi, ibi kandi akaba adashobora kubikora iriya nyubako itaramwandikwaho. [22] Mu gusesengura ikirego cya Candolfi Charlotte, Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwasanze mu masezerano ababuranyi bombi bagiranye harimo ingingo ivuga ko ibyo DE Bondt Aime Andre agurishije Candolfi Charlotte harimo n’inzugi n’amadirishya, kandi kugeza ubwo urubanza rwaburanishwaga yari ataramushyikiriza ziriya nzugi n’amadirishya akaba ariyo mpamvu yatumye Candolfi Charlotte atamwishyura amafaranga yari asigaje kumwishyura angana n’ama euros ibihumbi icyenda na Magana cyenda na mirongo itanu (9.950€). [23] Ibimaze kuvugwa haruguru nibyo byatumye Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rufata icyemezo rutegeka DE Bondt Aime Andre gukorera Candolfi Charlotte ihererekanyamutungo (mutation) akandikwaho umutungo baguze, ikindi kandi rutegeka ko habaho guhuza imyenda kuko hariho amafaranga buri ruhande rwagombaga urundi. [24] Muri dosiye y’uru rubanza harimo amasezerano y’ubugure impande zombi zagiranye kuwa 07/9/2021 agaragaramo urutonde rw’ibintu DE Bondt Aime Andre yagurishije Candolfi Charlotte, birimo amadirishya n’inzugi byamaze kwishyurwa ku kigero cya 60%, ni ukuvuga ko hishyuwe miliyoni cumi n’imwe n’ibihumbi Magana atanu na mirongo ine na bitanu na mirongo itatu n’abiri (11.545.032Frw). Impande zombi zikaba zemeranya ko kugeza ubu Candolfi Charlotte atarahabwa ziriya nzugi n’amadirishya kandi kugirango abibone bigaragara ko DE Bondt Aime Andre yagombaga kubigiramo uruhare kuko ariwe wari waragiranye amasezerano n’uwitwa Bruno wakoze biriya bikoresho. Kuba rero atarakoze ibyo yagombaga gukora ngo Candolfi Charlotte ahabwe ibikoresho bye yamaze kwishyura, bigaragaza ko DE BONDT Aime Andre atubahirije amasezerano y’ubugure yagiranye na Candolfi Charlotte kuwa 07/9/2021. [25] Hashingiwe ku bimaze kuvugwa haruguru, Urukiko rusanga kugirango ariya masezerano yo kuwa 07/9/2021 yubahirizwe neza, bisaba ko buri ruhande rukora ibyo rwari rwiyemeje gukora muri ariya masezerano nk’uko biteganywa n’ingingo ya 64 y’itegeko No 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano ivuga ko amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko, aba itegeko ku bayagiranye. Kubera rero ko Candolfi Charlotte yari yasabye urukiko
## Page 7
Rwisumbuye rwa Rubavu gutegeka DE Bondt Aime Andre kumukorera ihererekanyamutungo (mutation) ry’umutungo baguze niyo mpamvu rwategetse ko buri ruhande rubanza kwishyura ibyo rugomba urundi hanyuma hakabona gukorwa ihererekanyamutungo, nibwo buryo bwonyine ariya masezerano yashoboraga kubahirizwa na buri ruhande nk’uko ari itegeko kuri bo. [26] Ibyo Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwakoze rero rutegeka DE Bondt Aime Andre gukorera Candolfi Charlotte ihererekanyamutungo ry’umutungo baguze ntibikwiye gufatwa nko kurenga kubyo rwaregewe nk’uko uhagarariye DE Bondt Aime Andre avuga, ahubwo rwari rwabiregewe ndetse bigaragara muri dosiye ko byanagiweho impaka n’impande zombi mu gihe cy’iburanisha ku rwego rwa mbere. Kumenya niba ubujurire bwuririye ku bundi bwakozwe n’uhagarariye CANDOLFI Charlotte bufite ishingiro : [27] Uhagarariye Candolfi Charlotte ari imbere y’uru rukiko yavuze ko inyubako yaguze na DE Bondt imaze gutakaza agaciro kangana na 8.211.600Frws, asaba urukiko gutegeka DE Bondt Aime Andre kumwishyura kiriya gihombo cyose amaze kugira kubera ko atubahirije amasezerano bagiranye ku gihe. [28] Uhagarariye DE Bondt Aime Andre yavuze ko ibyo uhagarariye Candolfi Charlotte avuga nta shingiro bikwiye guhabwa kuko haramutse hari n’igihombo yagize ari we waba warabiteye kuko atubahirije amasezerano, akaba rero atashingira ku makosa ye ngo agire ibyo aryoza DE Bondt Aime Andre utarabigizemo uruhare namba kuko ngo yamushakiye mu Bubiligi ngo bakore mutation maze aramubura. UKO URUKIKO RUBIBONA [29] Muri dosiye harimo rapport d’expertise y’inyubako Candolfi Charlotte yaguze na DE Bondt Aime Andre, igaragaza ko ubu imaze gutakaza agaciro kangana na 8.211.600Frws. [30] Mu gusesengura iriya raporo y’igenagaciro yashyizwe muri dosiye n’uhagarariye Candolfi Charlotte, urukiko ntirwabashije kubona ibisobanuro bihagije ku byerekeye agaciro iriya nyubako yari ifite ubwo ababuranyi bombi bagiranaga amasezerano y’ubugure kugeza ubwo Candolfi Charlotte yandikiranaga na DE Bondt Aime Andre amusaba kumuhesha amadirishya n’inzugi byavuzwe haruguru undi nawe amusaba kubanza kwishyura 9,950 Euros yari asigaye kwishyura ngo babone gukora ihererekanyamutungo, kuko urebye aha niho ikibazo cyari gitangiye hagati y’impande zombi. Kutabona biriya bisobanuro rero bituma urukiko rudashobora gufata iriya raporo y’igenagaciro nk’ikimenyetso kidakemangwa, kidashidikanywa, kigaragaza ukuri kw’igihombo Candolfi Charlotte yaba yaragize nk’uko biteganywa n’ingingo ya 3 y’Itegeko No 15/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana. Bityo rero, urukiko rurabona ntaho rwashingira rwemeza igihombo Candolfi Charlotte yagize n’ingano yacyo, hanyuma ngo rutegeke DE Bondt Aime Andre kwishyura icyo gihombo. [31] Ugaharariye Candolfi Charlotte yasabye urukiko kugenera uwo ahagarariye 1.000.000Frws y’igihembo cya Avocat, 500.000Frws y’ikurikiranarubanza na 10.000.000Frws y’indishyi z’akababaro. Uhagarariye DE Bondt yavuze ko indishyi basaba nta shingiro zikwiye
## Page 8
guhabwa kubera ko aramutse azihawe byaba ari ukwikungahaza nta mpamvu cyane ko ari we utarubahirije amasezerano, ngo DE Bondt Aime Andre yamushatse mu Bubiligi ngo bakore ihererekanyamutungo aramubura. UKO URUKIKO RUBIBONA [32] Hashingiwe ku byavuzwe haruguru, aho urukiko rwagaragaje ko ubujurire bwuririye ku bundi bwakozwe n’uhagarariye CANDOLFI Charlotte nta shingiro bufite, urukiko rurabona indishyi z’igihembo cya Avocat n’iz’ikurikiranarubanza asaba nta shingiro zahabwa. [33] Ibimaze kuvugwa mu gika kibanziriza iki biri mu mujyo umwe n’ibyemejwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RCAA0049/14/CS rwaciwe kuwa 25/11/2016 (reba igika cya 36, urupapuro rwa 12), haburana SORAS AG LTD na Umuhoza Pacifique, Izabayo Sylvie na Niyoyita Jacques, aho rwemeje ko nta muburanyi ukwiye guhabwa indishyi z’ikurikiranarubanza ndetse n’amafaranga y’igihembo cya Avocat kuko buri ruhande rufite ibyo rutsindiye n’ibyo rutsindiwe. [34] Ku byerekeye indishyi z’akababaro uhagarariye Candolfi Charlotte yasabye, urukiko rurabona nazo nta shingiro zahabwa kubera ko atabashije kurugaragariza icyo anenga indishyi z’akababaro yagenewe ku rwego rwa mbere, akaba rero agomba kunyurwa n’izo yagenewe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [35] Urukiko rwemeje ko ubujurire bwa DE Bondt Aime Andre nta shingiro bufite. [36] Urukiko rwemeje ko ubujurire bwuririye ku bundi bwakozwe n’uhagarariye Candolfi Charlotte nta shingiro bufite. [37] Urukiko rutegetse DE Bondt Aimé André gukorera Candolfi Charlotte ihererekanya ry’umutungo (mutation) ugizwe n’inzu yamugurishije iri mu kibanza gifite nimero UPI: 3/03/09/06/5947 giherereye mu Mudugudu wa Remera, Akagari ka Rubona, Umurenge wa Nyamyumba, Akarere ka Rubavu. [38] Rutegetse DE Bondt Aimé André kwishyura Candolfi Charlotte ikinyuranyo cy’amafaranga y’ibikoresho atamuhaye n’ayo yamusigayemo kingana na miliyoni imwe n’ibihumbi magana atanu na mirongo icyenda na bitanu n’amafaranga mirongo itatu n’abiri y’amafaranga y’u Rwanda (1.595.032Frw) nk’uko byategetswe ku rwego rwa mbere. [39] Rutegetse DE Bondt Aimé André kwishyura Candolfi Charlotte indishyi z’akababaro, gukurikirana urubanza n’igihembo cy’Avoka angana na miliyoni imwe n’ibihumbi magana atanu y’amafaranga y’u Rwanda (1.500.000Frw), zagenwe ku rwego rwa mbere. [40] Rutegetse DE Bondt Aimé André gusubiza Candolfi Charlotte amafaranga y’u Rwanda ibihumbi makumyabiri (20.000Frw) y’ingwate y’amagaranga yatanze arega ku rwego rwa mbere.
## Page 9
[41] Urukiko rutegetse ko imikirize y’urubanza RC00023/2022/TGI/RBV rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu kuwa 21/10/2022, idahindutse. [42] Urukiko rutegetse ko nta ndishyi z’ikurikiranarubanza n’iz’igihembo cya Avocat zigenwe muri uru rubanza mu bujurire. [43] Urukiko rutegetse ko ingwate y’amagarama yatanzwe na DE Bondt Aime Andre ajurira ihwanye n’imirimo yakozwe muri uru rubanza.