MUSABYEYEZU v UWANYIRIJURU
# MUSABYEYEZU v UWANYIRIJURU - Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-04-14 - Case/document no.: RCAA00013/2019/CA - Collection: Court of Appeal ## Text ## Page 1 MUSABYEYEZU V UWANYIRIJURU [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA00013/2019/CA (Nyirandabaruta, P.J., Mukandamage na Kanyange...
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA00013/2019/CA
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 14 April 2023
- Case Number
- RCAA00013/2019/CA
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
No structured case brief is available yet for this judgment.
Full Case Text
Judgment text and source record
43 paragraphs
# MUSABYEYEZU v UWANYIRIJURU
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-04-14 - Case/document no.: RCAA00013/2019/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
MUSABYEYEZU V UWANYIRIJURU [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA00013/2019/CA (Nyirandabaruta, P.J., Mukandamage na Kanyange J.) 14 Mata 2023] Itegeko rikumira kandi rikarinda ihohoterwa iryo ariryo ryose rishingiye ku gitsina – gupfakara Ubuhamya bwatangiwe mu Rukiko bugaragazwa n’inyandiko mvugo bwatangiweho. Iyo butagaragara, ntabwo Urukiko rwajuririwe rwabushingiraho. kubana nk’umugabo n’umugore mutarasezeranye – Uwapfakaye bikemezwa n’inzego z’ibishinzwe ashobora kubana n’undi mugore cyangwa umugabo kuko urupfu rusesa amasezerano y’ishyingirwa Itegeko rigenga ibimenyetso – Ubuhamya – Ubuhamya bwatangiwe mu Rukiko bugaragazwa n’inyandiko mvugo bwatangiweho. Iyo butagaragara, ntabwo Urukiko rwajuririwe rwabushingiraho. Itegeko rigenga ibimenyetso – ikimenyetso cyo kubana nkumugabo n’umugore – kubana k’umugabo n’umugore batasezeranye bishobora kugaragazwa n’ikimenyetso icyo aricyo cyose kidashidikanywaho. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye Musabyeyezu arega Uwanyirijuru mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge asaba kugenerwa ½ cy’umutungo bashakanye, amafaranga y’ubukode hamwe n’inyungu zayo, amafaranga y’indezo y’abana n’inyungu zayo, indishyi z’akababaro, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’amafaranga y’igihembo cya Avoka. Urukiko mu rubanza RC00648/2016/TGI/NYGE, rwasanze Musabyeyezu na Uwanyirijuru barabanye nk’umugore n’umugabo, rutegeka ko imitungo itandukanye iburanwa igurishwa amafaranga avuyemo Uwanyirijuru na Musabyeyezu bakayagabana mu buryo bungana. Rwategetse Musabyeyezu guha Uwanyirijuru amafaranga y’indezo y’abana buri kwezi, rutegeka kandi Uwanyirijuru guha Musabyeyezu indishyi z’akababaro, y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza, no kumusubiza amafaranga yatanze aregera urukiko. Uwanyirijuru yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwategetse ko agabana imitungo na Musabyeyezu rwirengagije ko afite umugore bashyingiranywe kandi bafitanye amasezerano y’ivangamutungo, rwemeza ko yabanye na Musabyeyezu nk’umugore n’umugabo nta kimenyetso rubishingiyeho kuko raporo rwashingiyeho ngo yakozwe na Musabyeyezu, avuga kandi ko Urukiko rwakoresheje nabi ingingo ya 39 y’Itegeko nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rikarinda ihohoterwa iryo ariryo ryose rishingiye ku gitsina. Urukiko Rukuru mu rubanza RCA00357/2017/HC/KIG, rwasanze hari "acte de mariage" igaragaza ko Uwanyirijuru yashakanye na Musengimana, bagirana amasezerano y’ivangamutungo, rwemeza ko ibivugwa na Musabyeyezu by’uko umutungo awusangiye na Uwanyirijuru kuko babanye nk’umugabo n’umugore nta shingiro bifite, kuko Uwanyirijuru yari afitanye amasezerano y’ubushyingiranwe n’undi mugore. Rwemeza ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rutagombaga gushingira ku ngingo ya 39 y’Itegeko Nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 ryavuzwe haruguru, kuko idakoreshwa ku mugore cyangwa umugabo ufite amasezerano y’ubushyingiranwe bukurikije amategeko.
## Page 2
Musabyeyezu yajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire avuga ko Urukiko Rukuru rwamwimye uburenganzira ku mitungo yashakanye na Uwanyirijuru rwitwaje ko afite undi mugore w’isezerano, ntiyanagenerwa ½ cy’amafaranga ava mu bukode Uwanyirijuru amaze igihe afata wenyine hamwe n’inyungu zayo, anasaba indishyi. Urukiko rw’Ubujurire rwasanze mbere yuko ruburanisha urubanza mu mizi rugomba gutegereza imikirize y’urubanza
rwatambamiwe
na
Uwanyirijuru.
Urwo
rubanza
rwatambamiwe
ni RCA00229/2019/TGI/NYGE rwemeje ko umugore w’isezerano wa Uwanyirijuru n’abana babyaranye bapfuye, urubanza rwaciwe ku butambame, rwemeje ku buryo bwa burundu ko nta gihindutse ku rubanza rwatambamiwe. Ku bijyanye no Kumenya niba Musabyeyezu na Uwanyirijuru barashoboraga kubana nk’umugabo n’umugore mu buryo buteganywa n’ingingo ya 39 y’Itegeko Nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rikarinda ihohoterwa iryo ariryo ryose rishingiye ku gitsina, Urukiko rw’Ubujurire rwemeje mu rubanza RCAA00013/2019/CA ko iyo ngingo ariyo ikwiye gukoreshwa, kuko yumvikanisha ko ireba ababana nk’umugore n’umugabo batashyingiranywe mu buryo buteganywa n’amategeko, bityo kuba hari urubanza RCA00169/2021/HC/KIG ruhamya ko umugore w’isezerano wa Uwanyirijuru yapfuye mbere yuko abana na Musabyeyezu, ntacyari kumubuza kubana n’undi mugore. Ku bijyanye no kumenya niba Musabyeyezu na Uwanyirijuru barabanye nk’umugabo n’umugore bakabyarana abana bane(4), Urukiko rwemeje ko nta kimenyetso kidashidikanywaho kigaragaza ko babanye nk’umugabo n’umugore kuko abantu bashobora no kubyarana ariko batabana nk’umugabo n’umugore. Bityo, kuba batarabanye nk’umugabo n’umugore n’ikirego cya Musabyeyezu gisaba kugabana imitungo bahahanye, Urukiko ntirwiriwe rugisuzuma. Incamake y’icyemezo: 1. Uwapfakaye bikemezwa n’inzego z’ibishinzwe ashobora kubana n’undi mugore cyangwa umugabo kuko urupfu rusesa amasezerano y’ishyingirwa. Bityo iyo babanye ntibasezerane barebwa n’amategeko y’ababana nk’umugabo n’umugore batarashyingiranywe, bityo n’iyo agiye kongera gushaka mu buryo bukurikije Amategeko agomba kugabana nuwo babanaga imitungo bahahanye. 2.Ubuhamya bwatangiwe mu Rukiko bugaragazwa n’inyandiko mvugo bwatangiweho. Iyo butagaragara, ntabwo Urukiko rwajuririwe rwabushingiraho. 3. Raporo yakozwe numwe mu baburanyi nubwo yaba yarasinyweho n’ubuyobozi, ntabwo Urukiko rwayishingiraho nk’ikimenyetso. 4.kubana k’umugabo n’umugore batasezeranye bishobora kugaragazwa n’ikimenyetso icyo aricyo cyose kidashidikanywaho. Bityo, iyo gishidikanywaho nticyashingirwaho n’Urukiko. 5. ikirego gishya mu bujurire nticyemewe. Bityo, Umuburanyi atanga impamvu zitandukanye mu Nkiko zitandukanye, ashingiraho asaba indishyi z’akababaro, ntabwo Urukiko rwaciye urubanza ku rwego rwa nyuma rwazitanga kuko ntirwabobona impamvu rushingiraho. 6. Indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka gitangwa mu bushishozi bw’Urukiko. Ubujurire bwa kabiri nta shingiro bufite ishingiro.
## Page 3
Ubujurire bwuririye ku bundi bufite ishingiro kuri bimwe. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 59/2008 ryo ku wa 10/09/2008 y’Itegeko Nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rikarinda ihohoterwa iryo ariryo ryose rishingiye ku gitsina, Ingingo ya 39 Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 6,111,152 Itegeko Nº 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango, Ingingo ya 214 Imanza zifashishijwe: Urubanza RS/INCONST/PEN 0003/10/CS rwa Gatera Johnson na Kabalisa Teddy ku wa 07 Mutarama 2011. Urubanza RS/INJUST/RC 00001/2020/SC rwa Uzamushaka Consolée aburana na Tesire Généreuse, rwaciwe ku wa 30 Nzeri 2021 haburana, Urubanza Mutoni K. Jackilne aburana na Niwenshuti na Mukambuguje, rwaciwe n’Urukiko rw’ikirenga ku wa 01 Ukuboza 2017. Urubanza. I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge aho Musabyeyezu BIRAHIRA Laetitia yareze Uwanyirijuru Jean Baptiste asaba kugenerwa ½ cy’umutungo bashakanye, ½ cya 28.000.000 Frw akomoka ku bukode bw’inzu (loyers) hamwe n’inyungu zayo, amafaranga y’indezo y’abana ndetse n’inyungu zayo za 18% bihwanye na 1.680.000Frw, amafaranga y’indishyi z’akababaro angana na 5.000.000 Frw, amafaranga y’ikurikiranarubanza angana na 2.000.000Frw n’amafaranga y’igihembo cya Avoka angana na 2.000.000Frw. Avuga ko umutungo Uwanyirijuru Jean Baptiste yiyandikishijeho wenyine asaba ko bagabana agahabwa ½ cyawo ugizwe n’inzu ikodeshwa iri mu kibanza nº 261 mu Mudugudu wa Taba, Akagari ka Gatare, Umurenge wa Niboye, Akarere ka Kicukiro, inzu iri mu kibanza nº 1733 mu Mudugudu wa Rebero, Akagari ka Nyanza, Umurenge wa Gatenga, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali, Uwanyirijuru Jean Baptiste atuyemo na annexes ebyiri zayo zikodeshwa, ikibanza nº 1736 cyegeranye n’ikibanza nº 1733, inzu yubatse mu kibanza nº 885 iri mu Mudugudu wa Terimbere, Akagari ka Karugira, Umurenge wa Kigarama, Akarere ka Kicukiro, ikodeshwa ifite na annexe y’icyumba na salon Musabyeyezu Birahira Laetitia atuyemo. [2] Mu rubanza RC00648/2016/TGI/NYGE rwaciwe ku wa 17/10/2017, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwasanze Musabyeyezu Birahire Laetitia na Uwanyirijuru Jean Baptiste babanye nk’umugore n’umugabo, rutegeka ko imitungo igizwe n’inzu ikodeshwa iri mu kibanza nº 261 mu Mudugudu wa Taba, Akagari ka Gatare, Umurenge wa Niboye, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali, ikibanza gifite nº 1736 cyegeranye n’igifite nº 1733, inzu ikodeshwa yubatse mu kibanza nº 885 iri mu Mudugudu wa
## Page 4
Terimbere, Akagari ka Karugira, Umurenge wa Kigarama, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali, ifite aga chambrette k’icyumba kimwe na salon ari nako Musabyeyezu Birahira Laetitia abamo, igurishwa amafaranga avuyemo Uwanyirijuru Jean Baptiste na Musabyeyezu Birahira Laetitia bakayagabana mu buryo bungana. [3] Rwategetse Musabyeyezu Birahira Laetitia guha Uwanyirijuru Jean Baptiste 50.000Frw y’indezo y’abana buri kwezi, rutegeka kandi Uwanyirijuru Jean Baptiste guha Musabyeyezu Birahira Laetitia 200.000Frw y’indishyi z’akababaro, na 500.000Frw y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza, no kumusubiza 50.000Frw yatanze aregera urukiko. [4] Uwanyirijuru Jean Baptiste yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwategetse ko agabana imitungo na Musabyeyezu Birahira Laetitia rwirengagije ko afite umugore bashyingiranywe kandi bafitanye amasezerano y’ivangamutungo, rwemeza ko yabanye na Musabyeyezu Birahira Laetitia nk’umugore n’umugabo nta kimenyetso rubishingiyeho kuko raporo rwashingiyeho yo ku wa 29/01/2017 yakozwe na Musabyeyezu Birahira Laetitia, indi nyandiko rwashingiyeho yo ku wa 17/03/2017 ikaba itagaragara muri dosiye, naho abatangabuhamya nabo bashingiweho bakaba barumviwe mu mu muhezo, ko rero habayeho gukoresha nabi ingingo ya 39 y’Itegeko Nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rikarinda ihohoterwa iryo ariryo ryose rishingiye ku gitsina. [5] Mu rubanza RCA00357/2017/HC/KIG rwaciwe ku wa 26/11/2018, Urukiko Rukuru rwasanze hari "acte de mariage" igaragaza ko Uwanyirijuru Jean Baptiste yashakanye na Musengimana Françoise ku itariki ya 06/12/1992, bagirana amasezerano y’ivangamutungo, ko ibivugwa na Musabyeyezu Birahira Laetitia by’uko umutungo awusangiye na Uwanyirijuru Jean Baptiste kuko babanye nk’umugabo n’umugore nyuma ya 1994 nta shingiro bifite, kuko Uwanyirijuru Jean Baptiste yari afitanye amasezerano y’ubushyingiranwe n’undi mugore ariwe Musengimana Françoise; ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rutagombaga gushingira ku ngingo ya 39 y’Itegeko Nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 ryavuzwe haruguru, kuko idakoreshwa ku mugore cyangwa umugabo ufite amasezerano y’ubushyingiranwe bukurikije amategeko, ahubwo ikoreshwa ku babanye batarashyingiranywe mu buryo bukurikije amategeko. [6] Rwemeje rero ko ubujurire bwa Uwanyirijuru Jean Baptiste bufite ishingiro kuri bimwe, ko nta bimenyetso bifatika kandi bihagije bigaragaza uruhare rwa Musabyeyezu Birahira Leatitia ku mutungo ugizwe n’inzu iri mu kibanza nº 261, iri mu Mudugudu wa Taba, Akagari ka Gatare, Umurenge wa Niboye, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali, ikibanza gifite nº 1736 cyegeranye n’igifite nº 1733, inzu yubatse mu kibanza nº 885 iri mu Mudugudu wa Terimbere, Akagari ka Karugira, Umurenge wa Kigarama, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali bagabanyijwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, rutegeka ko igabanywa ry’umutungo ryategetswe mu rubanza RC00648/TGI/NYGE rivanyweho. [7] Musabyeyezu Birahira Leatitia yajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire avuga ko Urukiko Rukuru rwamwimye uburenganzira ku mitungo yashakanye na Uwanyirijuru Jean Baptiste rwitwaje ko afite undi mugore w’isezerano, ntiyanagenerwa ½ cy’amafaranga ava mu bukode Uwanyirijuru Jean Baptiste amaze gufata wenyine hamwe n’inyungu zayo, anasaba indishyi.
## Page 5
[8] Iburanisha ry’urubanza ryabereye mu ruhame ku wa 17/02/2019, Musabyeyezu Birahira Leatitia yunganiwe na Me Munderere Léopold, Uwanyirijuru Jean Baptiste yunganiwe na Me Mujawayezu Anastasie na Me Munyansanga Gisèle, habanza gusuzumwa inzitizi zatanzwe na Uwanyirijuru Jean Baptiste, imwe irebana no kutakira ubujurire kuko bwatanzwe impitagihe, indi ishingiye ku iburabubasha bw’Urukiko. Mu rubanza rubanziriza urundi rwaciwe ku wa 08/05/2020, Urukiko rwemeje ko ubujurire bwa Musabyeyezu Birahira Leatitia bwatanzwe mu gihe gikurikije amategeko kandi buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, iburanisha mu mizi rishyirwa ku itariki 02/06/2020, uwo munsi urubanza ruburanishwa ababuranyi bahari kandi bunganiwe nka mbere. [9] Nyuma y’iburanisha, Musabyeyezu Birabira Laetitia yashyize muri dosiye ikimenyetso gishimangira ibyo yari yaburanishije ko umugore w’isezerano wa Uwanyirijuru Jean Baptiste n’abana babyaranye bapfuye, kigizwe n’urubanza RCA00229/2019/TGI/NYGE rwaciwe ku wa 30/12/2019, mu gihe Uwanyirijuru Jean Baptiste yaburanye avuga ko nta rubanza rwemeje iby’urwo rupfu, bituma iburanisha rifungurwa ku wa 09/09/2020 kugira ngo ababuranyi bagire icyo bavuga kuri icyo kimenyetso, nyuma yo kumva ibisobanuro byabo no kubihuza n’imiterere y’urubanza, cyane cyane nyuma yo kubona ko Uwanyirijuru Jean Baptiste yatambamiye urubanza rwatanzweho ikimenyetso n’uwo baburana, Urukiko rwafashe icyemezo ku wa 16/10/2020 ko ari ngombwa gutegereza urubanza ku kirego Uwanyirijuru Jean Baptiste yatanze atambamira urubanza RCA00229/2019/TGI/NYGE. [10] Nyuma
y’uko
Urukiko
Rwisumbuye
rwa
Nyarugenge
ruciye
urubanza RC00654/2020/TGI/NYGE1 ku kirego cya Uwanyirijuru Jean Baptiste gitambamira urubanza RCA00229/2019/TGI/NYGE, rukagumishaho imikirize y’urwo rubanza, Uwanyirijuru Jean Baptiste akajurira mu Rukiko Rukuru narwo mu rubanza RCA00169/2021/HC/KIG rwaciwe ku wa 21/10/2022 rukagumishaho imikirize y’urubanza RC00654/2020/TGI/NYGE, uru rubanza rwongeye kuburanishwa ku wa 19/01/2023, Musabyeyezu Birahira Laetitia yunganirwa na Me Munderere Léopold, Uwanyirijuru Jean Baptiste yunganirwa na Me Kampire Cécile, bahabwa umwanya wo kuvuga ku rubanza rwari rutegerejwe. [11] Nyuma yo kumva ibisobanuro bya buri ruhande, ababuranyi bamenyeshejwe ko urubanza ruzasomwa ku wa 17/02/2023, ariko ubwo Urukiko rwarusuzumaga ngo ruruce, rusanga hari ibikenewe gusobanurwa birebana n’igihe cy’imyaka 16 Musabyeyezu Birahira Laetitia avuga ko yabanye na Uwanyirijuru Jean Baptiste nk’umugore n’umugabo, ni ukuvuga kuva mu mwaka wa 1996 kugeza mu mwaka wa 2012, bityo rwemeza ko iburanisha rizafungurwa ku wa 09/03/2023 kugira ngo hatangwe ibyo bisobanuro, uwo munsi ruburanishwa ababuranyi bahari kandi bunganiwe nka mbere. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURWA RYABYO 1.Kumenya niba MUSABYEYEZU BIRAHIRA Laetitia na UWANYIRIJURU Jean Baptiste barashoboraga kubana nk’umugabo n’umugore mu buryo buteganywa n’ingingo ya 39 y’Itegeko nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rikarinda ihohoterwa iryo ariryo ryose rishingiye ku gitsina [12] Musabyeyezu Birahira Leatitia na Me Munderere Léopold umwunganira bavuga ko yabanye na Uwanyirijuru Jean Baptiste nk’umugabo n’umugore mu gihe cy’imyaka 16 ndetse babyarana abana bane, ko harebwe ibyo Urukiko Rukuru rwasobanuye mu gika cya 19 n‘icya 20 by’urubanza rujuririrwa, 1 Rwaciwe ku wa 16/04/2021
## Page 6
bigaragara ko rwumvise nabi ingingo ya 39 y’Itegeko Nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rikarinda ihohoterwa iryo ariryo ryose rishingiye ku gitsina, kuko kuba Uwanyirijuru Jean Baptiste yari yarashyingiranywe na Musengimana Françoise bitamubujije kubana na murumuna w’uyu mu buryo bunyuranyije n’amategeko, ikimenyetso cy’uko babanye akaba ari uko babyaranye abana bane, bikaba byaranemejwe n’inzego z’ibanze hamwe n’abatangabuhamya . [13] Bavuga kandi ko Musengimana Françoise wari warashyingiranywe na Uwanyirijuru Jean Baptiste atakiriho nk’uko byemejwe n’abatangabuhamya babajijwe ku rwego rwa mbere usibye ko n’iyo aba akiriho, ingingo ya 39 yavuzwe haruguru yagombaga kubahirizwa, kuko Uwanyirijuru Jean Baptiste adashobora kwerekana aho uwo mugore n’abana bari barabyaranye bari, ko rero Urukiko rutumvise icyo Umushingamategeko yashatse gukemura ashyiraho iyo ngingo, kuko ireba ababanye nk’umugabo n’umugore batarashyingiranywe nk’uko bimeze ku baburana muri uru rubanza. [14] Ku byerekeye urubanza RCA00169/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 31/03/2022 ku birebana n’urupfu rwa Musengimana Françoise, bavuga ko rwaje rushimangira ibyo baburanishije mbere ko uwo mugore atakiriho, rukaba ruvuguruza ibyo Uwanyirijuru Jean Baptiste avuga ko ariho. [15] Ku birebana n’ibimenyetso bigaragaza igihe cy’imyaka 16 Musabyeyezu Birahira Laetitia avuga ko yamaze abana na Uwanyirijuru Jean Baptiste, we n‘umwunganira bavuga ko hari: abatangabuhamya babajijwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ariko ko batabonye inyandikomvugo yabo muri dosiye; inyandiko yo ku wa 29/01/2017 yitwa ‘‘Raporo ku kibazo cy’umugabo witwa Uwanyirijuru J.Baptiste n’umugore we Birahira Laetitia babanye mu Mudugudu wa Terimbere‘‘, Musabyeyezu Birahira Laetitia avuga ko ari we wayanditse abisabwe n’Ubuyobozi bw’Umudugudu, nabwo buyisinyaho; inyandiko yo ku wa 19/03/2017 y’ubuyobozi bw’Umudugudu wa Terimbere ivuga ko babanye muri uwo Mudugudu, babyara abana bane mu gihe cy’imyaka 16, ko baje gutura muri uwo Mudugudu bavuye mu Mudugudu wa Taba. [16] Mu bindi bisobanuro Musabyeyezu Birahira Laetitia yatanze avuga ko : kuva 1996-2000, babaye mu Murenge wa Niboye mu nzu Uwanyirijuru yabanagamo n’umugore we wa mbere, ko ari ho yabyariye umwana wa mbere; kuva 2000-2007, babaye mu Mudugudu wa Taba, Umurenge wa Niboye, ahabyarira abana 2, ko babaga mu nzu baguze (parc. nº 261); kuva 2007-2012, babaye mu Mudugudu wa Terimbre ahabyarira umwana umwe. [17] Uwanyirijuru Jean Baptiste n’abamwunganira bavuga ko ingingo ya 39 y’Itegeko nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 ryavuzwe haruguru idakoreshwa ku mugore cyangwa umugabo ufitanye amasezerano y’ubushyingiranwe bukurikije amategeko n’undi muntu, ahubwo ikoreshwa ku babanye batarashyingiranywe mu buryo bukurikije amategeko, ko rero kuba yarashyingiranywe na Musengimana
## Page 7
Françoise bagasezerana ivangamutungo rusange kandi ayo masezerano akaba atarigeze ateshwa agaciro, nta wundi ugomba kugira uburenganzira kuri uwo mutungo usibye umugore we, ko kandi Musabyeyezu Birahira Laetitia wareze afite inshingano zo kugaragaza ibimenyetso by’uko babanye nk’umugabo n’umugore mu nzu imwe bakorera hamwe kandi bavanze umutungo mu buryo bungana. [18] Bavuga kandi ko Itegeko Nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 ryavuzwe haruguru ritagomba gusubira inyuma ngo Musabyeyezu Birahira Laetitia agire uruhare ku mitungo Uwanyirijuru Jean Baptiste yaguze wenyine mbere y’uko risohoka. [19] Ku birebana n’igihe Musabyeyezu Birahira Laetitia avuga ko bamaze babana, Uwanyirijuru Jean Baptiste n’abamwunganira bavuga ko mu rubanza RCA00378/2016/HC/KIG rwaciwe ku wa 11/10/2016, yavuze ko babanye imyaka ine (4) ariko ntiyavuga iyo myaka iyo ariyo, ko kandi ntacyo Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwashingiyeho rwemeza ko babanye imyaka 16, kuko n’inyandiko yo ku wa 29/01/2017 rwashingiyeho, bagaragaje ko ari Musabyeyezu Birahira Laetitia wayanditse nk’uko abivuga mu myanzuro ye yo mu Rukiko Rukuru, abatangabuhamya yatanze nabo bakaba nta kimenyetso bafite cyerekana ko babanye nk’umugabo n’umugore, ndetse bakaba barabajijwe mu muhezo mbere y’uko urubanza ruburanishwa mu mizi ku wa 09/06/2017, bikozwe n’inteko nshya, naho inyandiko yo ku wa 17/03/2017 urwo Rukiko rwashingiyeho ikaba itarigeze igaragazwa igihe cy’iburanisha ndetse ikaba itagaragara muri dosiye. [20] Bakomeza bavuga ko Uwanyirijuru Jean Baptiste yemera ko yacumbikiye Musabyeyezu Birahira Laetitia nka muramu we kandi abimusabye, n’ubu akaba akimucumbikiye mu Mudugudu wa Terimbere, Akagari ka Karugira, Umurenge wa Kigarama, Akarere ka Kicukiro, ko ariko ibyo bitavuze ko babanye mu nzu imwe nk’umugabo n’umugore bakorera hamwe kandi bavanze umutungo; ko n‘inyandiko yo ku wa 12/07/2012 Musabyeyezu Birahira Laetitia yashyizeho umukono n’ubuyobozi bw’Akagari ka Karugira bukayisinyaho, yerekana ko yamucumbikiye muri imwe mu mazu ye ikanagaragaza ikibazo bagiranye kirebana n’ibintu yibye ayicumbitsemo, ko kandi kuba barabyaranye nk’inshuti bitavuze ko babanaga mu nzu imwe nk’umugabo n’umugore babana bakorera hamwe, ko yanatanze ibimenyetso bigaragaza ko ari we (Uwanyirijuru) urera abana babyaranye. [21] Basobanura ko nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, Uwanyirijuru Jean Baptiste yabaye ahantu hatandukanye nk’uko yabitangiye ibimenyetso, kandi ko atabanaga na Musabyeyezu Birahira Laetitia Nk’umugabo n’umugore, ahubwo uyu nawe yabaye ahantu hatandukanye: Rwanda Motor ku Kicukiro kwa Birahira Pierre, kwa Ndume Baruwani no kwa Nyamuhenda; kuri SGEEM kwa Nyamurinda Paulin; i Nyamirambo kwa maraine we, i Gikondo kwa Mukasekuru Jeannette, i Rutongo kwa Nyirabagenzi Léocadie, i Remera kwa Usengimana Richard, muri Tanzaniya ari kumwe n’abavandimwe be, i Goma ari kumwe n’umugabo we bashakanye mu 1994 kandi babyaranye mu 1995 umwana witwa Umuhoza Sinanga Ange Rosine ubana na nyina mu Mudugudu wa Terimbere, Akagari ka Karugira, Umurenge wa Kigarama, Akarere ka Kicukiro. [22] Ku birebana n’urubanza RCA00169/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 31/03/2022 rwashimangiye ko Musengimana Françoise yapfuye, Uwanyirijuru Jean Baptiste n’umwunganira bavuga ko ntacyo ruhindura ku miburanire yabo kuko rutemeje ko Musabyeyezu Birahira Laetitia afite uruhare ku mitungo iburanwa.
## Page 8
[23] Ku birebana n’ibimenyetso bigaragaza igihe cy’imyaka 16 Musabyeyezu Birahira Laetitia avuga ko yamaze babana, Uwanyirijuru Jean Baptiste avuga ko abatangabuhamya bashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge batatanze ubuhamya igihe cy’iburanisha, ahubwo bumviswe mu muhezo n’umucamanza utaraburanishije urubanza, ko n‘inyandiko yo ku wa 29/01/2019 yashingiweho n’urwo Rukiko yasinyweho na Musabyeyezu Birahira Laetitia, kuko n’amagambo arimo yumvikanisha ko ari we wayavugaga nubwo yagiye ayasiba, naho inyandiko yo ku wa 17/03/2017 ikaba itarigeze igaragazwa. [24] Avuga kandi ko ahantu Musabyeyezu Birahira Laetitia avuga ko babanye atari ukuri, kuko kuva 1996-2002 we yabaga mu Mudugudu w’Urumuri (muri Gasabo), mu nzu yabonetse mu 1994 ari kumwe n’umugore we ku nguzanyo ya BRD, naho kuva muri 2003-2007 atura mu Mudugudu wa Taba, guhera 2008-2009 akaba yarabaga muri Kanserege ya mbere, kuva 2010-2018 yabaga mu Gatenga, naho guhera 2018 akaba yarasubiye muri Niboye (mu kibanza nº 261). Avuga ko aho hose atigeze abana na Musabyeyezu Birahira Laetitia, ko ahubwo yazaga kumusura nk’uko nawe yajyaga iwabo akahamara igihe, aho Musabyeyezu Birahira Laetitia yabaga mu mazu y’iwabo. UKO URUKIKO RUBIBONA [25] Ingingo ya 39 y’Itegeko N° 59/2008 ryo ku wa 10/09/2008 y’Itegeko Nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rikarinda ihohoterwa iryo ariryo ryose rishingiye ku gitsina, iteganya ko : “Ababanaga nk’umugore n’umugabo batashyingiranywe mu buryo buteganywa n’amategeko, bashyingirwa hakurikije ihame ry’ubushyingiranywe bw’umugabo umwe n’umugore umwe. Mu gihe umwe mu barebwa n’ibivugwa mu gika kibanziriza iki, yabanaga n’abagore cyangwa n’abagabo benshi, abanza kugabana ku buryo bungana na buri wese mu bo babanaga, umutungo bari bafitanye cyangwa bahahanye mbere y’uko ashyingirwa. Igabana ry’umutungo rivugwa mu gika cya 2 cy’iyi ngingo ntirivutsa abana babyaranye uburenganzira bahabwa n’amategeko”. [26] Ibiteganywa n’iyo ngingo byasesenguwe bwa mbere n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RS/INCONST/PEN 0003/10/CS rwaciwe ku wa 07 Mutarama 2011 haburana Gatera Johnson na Kabalisa Teddy, urwo Rukiko rusobanura ko igihe imibanire y’ababanaga nk’umugabo n’umugore batarasezeranye irangiye, bagabana umutungo bafitanye cyangwa bahahanye. [27] Urukiko rwasobanuye kandi ko igabana ry’umutungo rivugwa mu ngingo ya 39 atari uburenzira buturuka ku masezerano yo gushyingiranwa, ahubwo ari uburenganzira ku mutungo umwe mu babanaga aba afite bushingiye ku kuba barawuhahanye cyangwa bawufitanye; ko Itegeko ritavuga ko ababanaga batarashyingiranywe bagabana umutungo ku buryo bungana hatitawe ku ruhare urwo arirwo rwose buri wese yagize kugira ngo uwo mutungo ubeho cyangwa wiyongere nk’uko bigenda ku bashyingiranywe bagahitamo amasezerano y’ivangamutungo rusange cyangwa w’umuhahano (...)2. [28] Naho mu rubanza RS/INJUST/RC 00001/2020/SC rwaciwe ku wa 30 Nzeri 2021 haburana Uzamushaka Consolée na Tesire Généreuse, Urukiko rw’Ikirenga rwasobanuye ko icyo urubanza nº RS/INCONST/PEN 0003/10/CS rwavuzwe haruguru rwumvikanisha ari uko umutungo ababanaga nk’umugabo n’umugore batarasezeranye bagabana, ari uwo bashakanye, bagahuriza hamwe imbaraga zabo mu mugambi wo kuzamura umutungo wabo, umwe muri bo akaba atakwikubira umutungo wose mu gihe imibanire yabo irangiye kandi bose baragize uruhare mu kuwugeraho. 2 Igika cya 5
## Page 9
[29] Hashingiwe ku murongo uri muri izo manza, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ari ngombwa ko usaba uburenganzira ku mutungo uvugwa mu ngingo ya 39 yavuzwe haruguru agaragaza ko yabanaga n’undi nk’umugabo n’umugore, ko kandi hari umutungo bafitanye cyangwa bahahanye, n’uruhare yagize kugira ngo uboneke. [30] Dosiye y’uru rubanza igaragaza ko ku kibazo cy’imibanire ya Uwanyirijuru Jean Baptiste na Musabyeyezu Birahira Laetitia nk’umugabo n’umugore, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwemeje ko babanye nk’umugabo n’umugore rushingiye ku byavuzwe n’abatangabuhamya ruvuga ko rwumvise, ari bo Nyirabagenzi Léocadie, Nyirahimana Agnès na Mukasekuru, no kuba Uwanyirijuru Jean Baptiste yemera ko babyaranye abana bane aba mu mazu ye. Rwanashingiye ku nyandiko yo ku wa 29/01/2017 n’iyo ku wa 17/01/2017 zanditswe n’ubuyobozi bw’Umudugudu wa Terimbere, ruvuga ko zishimangira ibivugwa na Musabyeyezu Birahira Laetitia ko yabanye na Uwanyirijuru Jean Baptiste nk’umugabo n’umugore batasezeranye mu buryo bukurikije amategeko. [31] Mu bujurire mu Rukiko Rukuru, ku birebana n’iyo mibanire, Uwanyirijuru Jean Baptiste yanengaga urubanza rwa mbere avuga ko Urukiko rwemeje ko yabanye na Musabyeyezu Birahira Laetitia kuva 1996 kugera 2012 nta kimenyetso rubishingiyeho, kuko abatangabuhamya ruvuga ko rwashingiyeho ari abumviswe mu muhezo, inyandiko yo ku wa 19/01/2017 nayo yashingiweho ikaba ari raporo yakozwe na Musabyeyezu Birahira Laetitia, naho iyo ku wa 17/03/2017 nayo yashingiweho ikaba itaragaragajwe. [32] Urukiko Rukuru rwasanze Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rutaragombaga gushingira ku ngingo ya 39 y’Itegeko Nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 ryavuzwe haruguru ngo rugabanye umutungo Uwanyirijuru Jean Baptiste na Musabyeyezu Birahira Laetitia, ruvuga ko babanye nk’umugabo n’umugore, kuko iyo ngingo idakoreshwa ku mugore cyangwa umugabo ufite amasezerano y’ubushyingiranwe bukurikije amategeko, ahubwo ikoreshwa ku babanye batarashyingiranywe mu buryo bukurikije amategeko. [33] Urukiko rw’Ubujurire rwemeranya n’isesengura Urukiko Rukuru rwakoze ku birebana n’uko ingingo ya 39 y’Itegeko Nº 59 ryo ku wa 10/09/2008 ryavuzwe haruguru igomba kumvikana, kuko iyo ngingo yumvikanisha ko ireba ababana nk’umugore n’umugabo batashyingiranywe mu buryo buteganywa n’amategeko, bivuze ko umugabo cyangwa umugore ufite amasezerano y’ubushyingiranwe atakongera ngo abane n’undi muntu nk’umugabo n’umugore. [34] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ariko kuba nyuma y’urwo rubanza haraciwe imanza zagaragaje ko umugore w’isezeramo wa Uwanyirijuru Jean Baptiste yapfuye aguye mu mashyamba ya Kongo aho yari yarahungiye mu gihe cya jenoside yakorewe abatutsi mu mwaka wa 1994, urubanza rwaciwe burundu kuri icyo kibazo akaba ari urwaciwe n’Urukiko Rukuru3, nta cyari kubuza ko Musabyeyezu Birahira Laetitia abana na Uwanyirijuru Jean Baptiste nk’umugabo n’umugore kuko urupfu rw’umwe mu bashyingiranwe ari impamvu yo gusesa ishyingirwa nk’uko biteganywa n’ingingo ya 214 y’Itegeko Nº 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango, ahubwo hakaba hagomba gusuzumwa niba hari ibimenyetso byerekana ko babanye nk’umugabo n’umugore kuva mu mwaka wa 1996 kugeza mu mwaka wa 2012 nk’uko Musabyimana Birahira Laetitia abivuga ari nako Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwari rwabyemeje, Uwanyirijuru Jean Baptiste akabijuririra mu Rukiko Rukuru, ariko urwo Rukiko rukagarukira gusa ku isesengura ry’ingingo ya 39 ku birebana n’igihe ikoreshwa. 3 Urubanza nº RCA 00169/2021/HC/KIG rwaciwe ku wa 21/10/2022
## Page 10
[35] Ku birebana n’ikimenyetso cy’imibanire y’umugabo n’umugore batashyingiranywe mu buryo bwemewe n’amategeko, mu rubanza RCAA0014/15/CS rwaciwe ku wa 01 Ukuboza 2017, Urukiko rw’Ikirenga, rwifashishije inyandiko z’abahanga mu mategeko, rwasobanuye ko bene iyo mibanire idasaba ibimenyetso byihariye, ko ahubwo uburyo bwose bushoboka bwashingirwaho mu kugaragaza ko umugabo n’umugore babanye, ko hashobora gushingirwa ku kimenyetso icyo aricyo cyose, harimo icyemezo cy’ubuyobozi bw’aho batuye cyangwa inyemezabuguzi y’amasezerano y’ubukode agaragaza ko babaga mu nzu imwe (...).4 [36] Nk’uko imiburanire ya Musabyeyezu Birahira Laetitia ibigaragaza, ibimenyetso ashingiraho avuga ko yabanye na Uwanyirijuru Jean Baptiste nk’umugabo n’umugore, bigizwe n’abatangabuhamya bumviswe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge hamwe n’inyandiko z’inzego z’ibanze. [37] Ku birebana n’ikimenyetso cy’ubuhamya, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga n’ubwo bwashingiweho ku rwego rwa mbere nk’ikimenyetso gihamya iyo mibanire kandi Urukiko rukavuga ko ari abatangabuhamya rwumvise, ubwo buhamya butagaragara muri dosiye yaba iyo ku rwego rwa mbere cyangwa mu bujurire, ndetse na Musabyeyezu Birahira Laetitia n’umwunganira bakaba barabwiye uru Rukiko ko nabo batabubonye, nubwo bemeza ko bwatanzwe, ariko bikaba bitashoboka ko ubuhamya butangirwa mu Rukiko ngo ntihagaragare inyandikomvugo yakozwe, bityo uru Rukiko rukaba rutabushingiraho nk’ikimenyetso gihamya iyo mibanire, kuko rutamenya ibyo abo batangabuhamya bavuze. [38] Ku birebana n’inyandiko z’inzego z’ibanze, hari inyandiko yo ku wa 29/01/2017 yiswe ‘‘Raporo ku kibazo cy’umugabo witwa Uwanyirijuru J.Baptiste n’umugore we Birahira Laetitia babanye mu Mudugudu wa Terimbere‘‘, ivuga uburyo Uwanyirijuru Jean Baptiste yataye umugore we n’uburyo atahwemye kujya aza guteza umutekano mucye, iyo nyandiko Musabyeyezu Birahira Laetitia akaba yemera ko ari we wayikoze abisabwe n’Ubuyobozi, bityo n’ubwo avuga ko yasinyweho n’Ubuyobozi bw’inzego z’ibanze, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga, kuba ari raporo yikoreye, itafatwa nk’ikimenyetso kigaragaza iby’imibanire ye na Uwanyirijuru Jean Baptiste. [39] Ku birebana n’ikindi kimenyetso cy’inzego z’ibanze kigizwe n’inyandiko yo ku wa 19/03/20175 yiswe “Icyemezo cy’ababanye mu nzu ‘‘, cyatanzwe n’ubuyobozi bw’Umudugudu wa Terimbere, kivugwamo ko Musabyeyezu Birahira Laetitia na Uwanyirijuru Jean Baptiste babanye nk’umugabo n’umugore muri uwo Mudugudu ndetse bakabyarana abana bane mu gihe cy’imyaka 16, hakanavugwamo amazina y’abo bana n’igihe bavukiye, ko kandi uwo muryango waje muri uwo Mudugudu uvuye mu Mudugudu wa Taba, Akagari ka Gatare, Umurenge wa Niboyi, Akarere ka Kicukiro, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibivugwamo byumvikanisha ko babaye muri uwo Mudugudu mu gihe cy’imyaka 16, ibyo bikaba binyuranyije n’ukuri, kuko nyamara mu bindi bisobanuro Musabyeyezu Birahira Laetitia yatanze imbere y’uru Rukiko, yavuze ko abo bana bose batavukiye mu Mudugudu wa Terimbere, kuko avuga ahandi hantu hatandukanye abo bana bavukiye nk’uko byavuzwe haruguru, iyo nyandiko rero ikaba itafatwa nk’ikimenyetso cy’uko bombi babanye nk’umugabo n’umugore, kuko ibiyikubiyemo atari ukuri kuzwi n’abayishyizeho imikono, kandi mu buryo yanditse, bigaragara ko nyuma yo kuyikora yongewemo 4 Urubanza hagati ya MUTONI K. Jackilne, NIWENSHUTI na MUKAMBUGUJE, igika cya 30 5 N’ubwo Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwanditse ko ari inyandiko yo ku wa 17/03/2017, bishoboka ko ari ikosa ry’imyandikire
## Page 11
amagambo, aho ku murongo wa gatandatu w’iyo nyandiko bigaragara ko hongewemo ‘‘cumi n’itandatu babana mu nzu”. [40] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibyo bimenyetso byari byashingiweho mu kwemeza ko Musabyeyezu Birahira Laetitia yabanye na Uwanyirijuru Jean Baptiste nk’umugabo n’umugore mu gihe cy’imyaka 16, ntacyo bigaragaza ku byerekeye iyo mibanire, ndetse n’indi nyandiko yo ku wa 03/12/2015 iri muri dosiye nayo y’ubuyobozi bw’inzego z’ibanze mu Mudugudu wa Terimbere, ivuga gusa ko Musabyeyezu yabanye n’umugabo we witwa Uwanyirijuru Jean Baptiste muri uwo Mudugudu kugeza ubwo uwo mugabo yaje kumuta akagenda, ariko ikaba itavuga igihe bahabaniye. Byongeye kandi Uwanyirijuru Jean Baptiste nawe yagaragaje ibimenyetso nabyo byatanzwe n’inzego z’ibanze biriho n’amazina y’abaturanyi bamuzi, bigaragaza ahantu yagiye atura, ko kuva 1997 -2002 yabaye mu Mudugudu w’Urumuri, kuva 2003-2007 atura mu Mudugudu wa Taba, kuva 2008-2009 atura mu Mudugudu wa Kanserege I, guhera 2010 atura mu Muduguru wa Rebero, naho mu bisobanuro yatanze muri uru Rukiko akaba yaravuze ko guhera 2018 atuye mu nzu ye muri Niboye. [41] Urukiko rurasanga kandi kuba Musabyeyezu Birahira Laetitia yarabyaranye na Uwanyirijuru Jean Baptiste abana bane, bidahagije kugira ngo hemezwe ko babanye nk’umugabo n’umugore bahuriza hamwe imbaraga mu rwego rwo kuzamura umutungo Musabyeyezu Birahira Laetitia asaba kugabana na Uwanyirijuru Jean Baptiste, kuko abantu bashobora kubyarana ariko batabana mu buryo bumaze kuvugwa, ndetse no kuba atuye mu nzu ye (annexe), nabyo si ikimenyetso cy’uko babanye nk’umugabo n’umugore nk’uko bivugwa mu ngingo ya 39 y’Itegeko N° 59/2008 ryo ku wa 10/09/2008 ryavuzwe haruguru, kuko Uwanyirijuru Jean Baptiste avuga ko yamucumbikiye kugira ngo arereremo umwana we afite, ibyo bigashimangirwa n’inyandiko iri muri dosiye yo ku wa 02/08/2012 aho Musabyeyezu Birahira Laetitia yemeraga gusubiza Uwanyirijuru Jean Baptiste inzu ye n’ibyari byaravanwe kuri iyo nzu (inzugi n’amarido), bivuze ko nawe atifataga nk’umugore we cyangwa nka nyiri umutungo asangiye na Uwanyirijuru Jean Baptiste. [42] Urukiko rurasanga rero, nubwo mu kwemeza imibanire y’umugabo n’umugore batashyingiranywe mu buryo bwemewe n’amategeko, hashobora gushingirwa ku kimenyetso icyo aricyo cyose nk’uko byemejwe mu rubanza RCAA0014/15/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 01 Ukuboza 2017 rwavuzwe haruguru, ku birebana n’uru rubanza nta kimenyetso kidashidikanywaho cyemeza ko Musabyeyezu Birahira Laetitia na Uwanyirijuru Jean Baptiste babanye nk’umugabo n’umugore bahuriza hamwe imbaraga zabo mu mugambi wo kuzamura umutungo Musabyeyezu Birahira Laetitia asaba guhabwaho ½, bityo akaba atari ngombwa gusuzuma niba yahabwa ½ cy’umutungo yaregeye na ½ cy’amafaranga y’ubukode bw’amazu agize uwo mutungo, kuko ishingiro ry’ibyo asaba ari ukuba yarabanye na Uwanyirijuru Jean Baptiste nk’umugabo n’umugore batashyingiranywe mu buryo buteganywa n’amategeko, n’indishyi z’akababaro asaba akaba azishingira ku kuba afite uruhare ku mitungo yaregeye. [43] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi kuba impamvu y’ubujurire ibirebana n‘amafaranga y’indezo, Musabyeyezu Birahira Laetitia yarayiretse nk’uko yabivuze mu iburanisha ryo ku wa 03/06/2020, ntacyo rwayivugaho. 2.Kumenya niba MUSABYEYEZU BIRAHIRA Laetitia yahabwa amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka
## Page 12
[44] Musabyeyezu Birahira Laetitia asaba 2.000.000Frw y’ikurikiranarubanza na 2.000.000Frw y’igihembo cya Avoka, naho Uwanyirijuru Jean Baptiste akavuga ko ayo mafaranga atayagenerwa kuko ari we wishoye mu manza kandi nta bimenyetso afite by’ibyo yaregeye. UKO URUKIKO RUBIBONA [45] Ingingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ko “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe. [46] Urukiko rurasanga kuba byagaragajwe ko ubujurire bwa Musabyeyezu Birahira Laetitia nta shingiro bufite, atagenerwa amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka, kuko ahabwa uwatsinze urubanza. 3.Kumenya niba Uwanyirijuru Jen Baptiste yagenerwa amafaranga asaba [47] Mu bujurire bwuririye ku bundi, Uwanyirijuru Jean Baptiste asaba ko yahabwa 100.000Frw y’indezo y’abana buri kwezi, kuko 50.000Frw yagenewe ari macye kandi ari we utunze abana yabyaranye na Musabyeyezu Birahira Laetitia. Asaba kandi 3.000.000Frw y’indishyi z’akababaro yatewe na Musabyeyezu Birahira Laetitia watambamiye imitungo ye yose harimo n‘itaburanwa, bituma agira igihombo gikabije gitewe n’uko atabonye uburyo bwo kubyaza umusaruro uwo mutungo, bikaba byaramubabaje cyane, hamwe na 6.000.000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka, kuko ari we nyirabayazana w’uru rubanza. [48] Musabyeyezu Birahira Laetitia avuga ko amafaranga y’indezo Uwanyirijuru Jean Baptiste asaba adakwiye kuyagenerwa kuko ntaho ashingiye, ko kandi ari we ufite imitungo yose. Avuga kandi ko atanagenerwa amafaranga avuga ko ari indishyi z’akababao kubera igihombo yatejwe kuko ibyo avuga atari ukuri, ko n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka atayakwiye, ko ahubwo ari we ukwiye kuyagenerwa. UKO URUKIKO RUBIBONA [49] Ingingo ya 152 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ko "Uregwa mu rukiko rujuririrwa ashobora na we kugira ibyo asaba yiregura". [50] Ku bijyanye n’amafaranga y’indezo Uwanyirijuru Jean Baptiste asaba ko yakongerwa, imikirize y’urubanza rwajuririwe igaragaza ko Urukiko Rukuru, rushingiye ku ngingo ya 244 y’Itegeko Nº 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango6, rwasanze Uwanyirijuru Jean Baptiste atagaragaza ubushobozi bwa Musabyeyezu Birahira Laetitia bwatuma indezo yategetswe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge yongerwa. Uru Rukiko narwo rurasanga usibye kongera gusaba ko indezo yagenewe 6 Iyo ngingo iteganya ko : ‘’ Hatitawe k’uwashinzwe kurera abana, ababyeyi babo bafite uburenganzira bwo kugenzura uko abana bafashwe n’uko barerwa. Bagomba kandi gutanga indezo hakurikjwe ubushobozi babifitiye’’.
## Page 13
yongerwa, ntacyo yagaragaje ku birebana n’ubushobozi bwa Musabyeyezu Birahira Laetitia cyatuma yongerwa ikagezwa kuri 100.000Frw, bityo iyi mpamvu ye ikaba nta shingiro ifite. [51] Ku birebana na 3.000.000Frw Uwanyirijuru Jean Baptiste asaba y’indishyi z’akababaro, dosiye igaragaza ko mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, Uwanyirijuru Jean Baptiste yavugaga ko ishingiro ryazo ari ugusiragizwa mu nkiko nta mpamvu, mu Rukiko Rukuru avuga ko asaba indishyi za 3.000.000Frw kubera ko Musabyeyezu Birahira Laetitia yamujugunyiye abana babyaranye, yanga ko babandikisha, abima ibibatunga mu gihe abo yabyaranye n’abandi bagabo abafashe neza, ko ibyo byababaje abana babyaranye nawe bimutera agahinda, akaba abisabira indishyi z’akababaro. Naho imbere y’uru Rukiko, avuga ko 3.000.000Frw asaba ari ay’indishyi z’akababaro yatewe na Musabyeyezu Birahira Laetitia watambamiye imitungo ye yose harimo n‘itaburanwa, bituma agira igihombo gikabije kuko atabonye uburyo bwo kubyaza umusaruro uwo mutungo. [52] N’ubwo Urukiko Rukuru rutagize icyo ruvuga kuri izo ndishyi, uru Rukiko ntaho rwahera ruzigena, kuko rutamenya icyo zishingiyeho bitewe n’uko Uwanyirijuru Jean Baptiste yagiye ahindura impamvu ashingiraho azisaba, rukaba rutamenya rero niba ari indishyi zo gushorwa mu manza nk’uko yazisabye ku rwego rwa mbere kandi ari nazo yagombaga gukomeza gusaba kuko umuburanyi atemerewe guhindura ikirego mu bujurire nk’uko biteganywa n’ingingo ya 6 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryavuzwe haruguru, bityo iyi mpamvu y’ubujurire ikaba nta shingiro ifite. [53] Ku birebana n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka Uwanyirijuru Jean Baptiste asaba, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga afite ishingiro, kuko atsinze urubanza, kandi yashatse abanyamategeko bo kumwunganira mu rubanza kuva rwatangira kugeza ubu, ariko 6.000.000Frw asaba ku nzego zose yaburaniyeho akaba ari menshi kandi atagaragaza ko iyo ngano ari yo koko yatanze akurikirana urubanza, abuhwo mu bushishozi bw’Urukiko akaba agenewe 1.500.000 Frw ku nzego zose yaburaniyeho. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [54] Rwemeje ko ubujurire bwa Musabyeyezu Birahira Laetitia nta shingiro bufite; [55] Rwemeje ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na Uwanyirijuru Jean Baptiste bufite ishingiro kuri bimwe ; [56] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RCA00357/2017/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 26/11/2018 ihindutse gusa ku byerekeye amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka agenewe Uwanyirijuru Jean Baptiste ; [57] Rutegetse Musabyeyezu Birahira Laetitia guha Uwanyirijuru Jean Baptiste 1.500.000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka ku nzego zose yaburaniyeho. [58] Rutegetse ko 50.000Frw Musabyeyezu Birahira Laetitia yatanze ajurira ahwanye n’ibyakozwe muri uru rubanza.