SUCCESSION NIYIBIZI v BAZUBAGIRA NUNDI
# SUCCESSION NIYIBIZI v BAZUBAGIRA NUNDI - Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-12-01 - Case/document no.: RCA 00233/2020/HC/KIG - Collection: High Court ## Text ## Page 1 SUCCESSION NIYIBIZI v BAZUBAGIRA N’UNDI [Rwanda URUKIKO RUKURU - RCA 00233/2020/HC/KIG (Karangwa, P.J.) 08 Nzeri...
Source-derived case information.
- Citation
- RCA 00233/2020/HC/KIG
- Court
- High Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 1 December 2023
- Case Number
- RCA 00233/2020/HC/KIG
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
No structured case brief is available yet for this judgment.
Full Case Text
Judgment text and source record
21 paragraphs
# SUCCESSION NIYIBIZI v BAZUBAGIRA NUNDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-12-01 - Case/document no.: RCA 00233/2020/HC/KIG - Collection: High Court
## Text
## Page 1
SUCCESSION NIYIBIZI v BAZUBAGIRA N’UNDI [Rwanda URUKIKO RUKURU - RCA 00233/2020/HC/KIG (Karangwa, P.J.) 08 Nzeri 2023] Amategeko agenga imanza z’imbonezamubano – Imanza z’imitungo – Ikigaragaza nyirimutungo - Icyemezo cy’umutungo ntigihagije kugira ngo hemezwe ko umutungo ari uw’ umuntu hashingiwe gusa ku kuba icyo cyemezo cy’umutungo igihe atagaragaza inkomoko yawo. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge abazungura ba Niyibizi barega Bazubagira na Mukarusine ko biyandikishijeho umutungo w’umubyeyi wabo Niyibizi. Bavuga ko Niyibizi yaguze ubutaka na Murengerantwari hanyuma aza kubwiyandikishaho ahabwa fiche cadastrale mu mwakwa wa 1993, abwubakamao inzu n’amacumbi. Nyuma Niyibizi n’umugore we baje gupfa ariko basiga abana aribo bazungura babo. Mu mwaka wa 1995, Mukarusine ukomoka kuri Semanyenzi yaje kwiyandikishaho uwo mutungo ariko nyuma uwitwa Bazubagira nawe ukomoka kuri Seamanyenzi amurega mu bunzi avuga ko uwo mutungo ari uw’umubyeyi wabo Semanyenzi hanyuma abunzi bemeza ko bombi bawuhuriyeho. Mu mwaka wa 2018, abazungura ba Niyibizi bareze Bazubagira na Mukarusine bavuga ko babatwaye umutungo basigiwe n’ababyeyi babo basobanura ko ubwo butaka Niyibizi yabuguze na Murengerantwari, anahabwa na fiche cadastral, hubakwaho inzu ariko mu mwaka 1995 abazungura ba Semanyenzi babubirukanamo bavuga ko ari ahabo, kuva icyo gihe kugeza ubu akaba aribo bahabyaza umusaruro. Urukiko rwasanze icyo kirego nta shingiro gifite rwemeza ko umutungo uburanwa ari uwa abazungura ba Semanyenzi. Abarega bajuririye mu Rukiko Rukuru bavuga ko Urukiko rwisumbuye rutigeze rujya mu mizi ngo rusuzume ibimenyetso batanze ahubwo rugafata icyemezo nk’aho rwagiye mu mizi. Urukiko rukuru rwakiriye ubwo bujurire maze rusuzuma ikibazo cyo kumenya niba urukiko rutaraburanishije urubanza mu mizi, no kumenya niba rwakoherezwa mu Rukiko rwaruciye ku rwego rwa mbere ndetse no kumenya niba harirengagijwe ibimenyetso bigaragaza inkomoko y’umutungo uburanwa. Abarega bavuga ko urubanza ko urubanza rutaburanishijwe mu mizi, ko hatanzwe inzitizi irasuzumwa ntiyahabwa n’ishingiro, urubanza ruhabwa indi tariki, kuri iyo tariki umucamanza abasaba ko hasubirwamo ibijyanye n’iyo nzitizi yari yamaze gufatwaho icyemezo, ko batunguwe nuko urukiko rwafashe icyemezo cy’urubanza mu mizi kandi batarayiburanyeho. Akomeza asobanura kandi ko hari abatangabuhamya batabajijwe hakaba hari n’ibimenyetso birimo fiche cadastrale bafite ihamya nyiri mutungo bitigeze bisuzumwa. Abaregwa bo bavuga ko nubwo urukiko ruigeze ruburanisha mu mizi uru rubanza, bidakuraho ko ubutaka buburanwa ari ubwabo kuko Murengeranwari wagurishije ubutaka butari ubwe dore ko yari abucungiye muramu we Semanyenzi nawe wabuguze na Singirankabo mu mwaka wa 1967. Incamake y’icyemezo: 1. Amakosa yakozwe ku rwego rwa mbere yo kutumva ingingo zose zigize ikirego, akosorwa ku rwego rw’ubujurire, ababuranyi basobanura ingingo baburanisha urukiko rutasuzumye bityo kuba ku rwego rwa mbere Urukiko rwarafashe icyemezo mu mizi kandi rutaraburanishije urubanza mu mizi, ni amakosa akosorerwa ku rwego rw’ubujurire urubanza rugakomeza kuburanishwa n’Urukiko rwajuririwe.
## Page 2
2. Icyemezo cy’umutungo ntigihagije kugira ngo hemezwe ko umutungo ari uw’ umuntu hashingiwe gusa ku kuba icyo cyemezo cy’umutungo igihe atagaragaza inkomoko yawo bityo kuba succession Niyibizi ifite fiche cadastrale si ikimenyetso cy’uko ubutaka iregera ari ubwayo, kuko itagaragaza aho Murengerantwari ivuga ko baguze yabukomoye. Ubujurire bwatanzwe bufite ishingiro kuri bimwe; Ubutaka buburanwa n’ubw’abazungura ba Semanyenzi naho inyubako ziburiho ni iz’abazungura ba Niyibizi. Amategeko yashingiweho: Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 72; Itegeko No15/2004 ryo kuwa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ingingo ya 3. Imanza zifashishijwe: RS/REV/INJUST/CIV0003/14/CS, Mukagatare v. SUCCESSION Bwanakeye (2), rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 03/02/2017; RCAA 0018/13/CS, Harerimana n’Abandi v. Sebukayire, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 24/12/2014; RCAA0013/13/CS, Rutabayiru v. Batamuriza, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 03/08/2016. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Niyibizi Jonas yaguze ubutaka n’uwitwa Murengerantwari Thomas buherereye mu Mudugudu wa Karama, Akagari ka Kamuhoza, Umurenge wa Kimisagara, Akarere ka Nyarugenge, nyuma yo kubugura yabwiyandikishijeho ahabwa fiche cadastrale Nº50 yo kuwa 08/06/1993 n’icyahoze ari Perefegitura y’Umujyi wa Kigali mu 1993, aza kubwubakamo amazu y’ubucuruzi n’aya macumbi. Niyibizi Jonas n’uwo bashakanye baje kwitaba Imana bombi, maze abana babo aba aribo basigara muri iyo mitungo. [2] Mu 1995 Mukarusine Jeanne d’Arc ukomoka kuri Semanyenzi, yaje kwiyandikishaho uwo mutungo awita uwa se Semanyenzi, uwitwa Bazubagira Angelique nawe ukomoka kuri Semanyenzi aho abimenyeye yareze mu bunzi Mukarusine Jeanne d’Arc uwo mutungo; abunzi bemeza ko umutungo ari uw'abazungura ba Semanyenzi uko bakabaye, kuva icyo cyemezo cyafatwa Mukarusine Jeanne d’Arc na Bazubagira Angelique nibo bakira amafaranga y’ubukode bw’amazu yubatse aho. [3] Mu rubanza RC 00589/2018/TGI/NYGE, Succession Niyibizi Jonas yareze Bazubagira Angélique na Mukarusine Jeanne d’Arc isobanura ko umubyeyi wabo Niyibizi Jonas yaguze
## Page 3
ubutaka na Murengerantwari Thomas wari nyirarume wa Mukarusine Jeanne d’Arc buherereye mu Mudugudu wa Karama, Akagari ka Kamuhoza, Umurenge wa Kimisagara, nyuma yo kubugura yabwiyandikishijeho, anahabwa fiche cadastrale nº50 yo kuwa 08/06/1993 n’icyahoze ari Perefegitura y’Umujyi wa Kigali mu 1993, maze yubakamo amazu y’ubucuruzi. Bakomeje bavuga ko ababyeyi babo baje kwitaba Imana bombi, aba aribo basigara muri iyo mitungo, ariko ko mu 1995 Mukarusine Jeanne d’Arc udafitanye isano nabo yaje kubahuguza iyo mitungo ayibirukanamo, agurisha igipande kimwe cy’ubwo butaka, kandi kuva icyo gihe kugeza muri 2016 Mukarusine Jeanne d’Arc ariwe wakiraga amafaranga y’ubukode, bwayo ndetse kuva muri 2016 akaba abifatanya na murumuna we Bazubagira Angélique. [4] Bazubagira Angélique na Mukarusine Jeanne d'Arc bireguye bavuga ko ari abavandimwe bahuje umubyeyi umwe ari we Papa wabo Semanyenzi Jean Baptiste, ko ariwe wari nyir’umutungo uburanwa, akaba yari yarawucungishije muramu we Murengerantwari Thomas, wari nyirarume wa Mukarusine Jeanne D'arc, ko ubu hari icyemezo cy’abunzi cyemeza ko umutungo ari uwa Semanyenzi Jean Baptiste, kikanavuga ko umutungo ari uw'abazungura ba Semanyenzi uko bakabaye. [5] Ku wa 25/06/2020 Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwaciye urubanza Rwemeza ko ikirego cya succession Niyibizi nta shingiro gifite; ko Succession Niyibizi itsinzwe; Rwemeje ko Mukarusine na Bazubagira batsinze; Rutegeka ko Succession Niyibizi isubiza ibihumbi magana atanu (500,000frw) Mukarusine na Bazubagira y’igihembo bishyuye Avocat wababuraniye. [6] Succession Niyibizi Jonas yarajuriye, ikirego cy’ubujurire bwayo cyandikwa kuri no RCA 00233/2020/HC/KIG, urubanza rwatangiye kuburanishirizwa mu ruhame ku wa 12/08/2021 rugenda rusubikwa kubera impamvu zitandukanye, iburanisha ryarwo risozwa kuwa 05/05/2023. Succession Niyibizi Jonas ihagarariwe na Me Ntagungira Théogène naho Bazubagira Angélique na Mukarusine Jeanne d'Arc bahagarariwe na Me Musonera Alexis. [7] Muri uru rubanza urukiko rwafashe icyemezo ku nzitizi yatanzwe n’abaregwa mu bujurire yasabaga urukiko kutakira ikirego ku mpamvu z’uko hari ibyemezo byafashwe ku kiburanwa kimwe byabaye itegeko, rwemeza ko iyo nzitizi nta shingiro ifite kuko ibyo byemezo succession Niyibizi Jonas itabibayemo umuburanyi cyangwa ngo ihagararirwe. [8] Uhagarariye Succession Niyibizi Jonas avuga ko bajuriye banenga urubanza ko urubanza rutaburanishijwe mu mizi, nyamara urukiko rwo rukaba rwarafashe icyemezo cy’urubanza mu mizi. Avuga kandi ko kuba urubanza rutaraburanishijwe byatumye urukiko rutumva umutangabuhamya batanze, ntirwasuzuma n’ibimenyetso byatanzwe n’impande zombi, rufata icyemezo kibogamye ku buryo bubonekera buri wese, kuko rutasuzumye ibimenyetso bigaragaza inkomoko y’umutungo. Asoza avuga ko Succession Niyibizi Jonas aburanira isaba ko basubizwa umutungo wabo ugizwe n’isambu n’amazu yaguze na Murengerantwari. [9] Uhagarariye Bazubagira Angélique na Mukarusine Jeanne d'Arc nawe avuga ko igihe cy’isubukurwa ry’urubanza bongeye kuburana ku nzitizi, bityo ko kuruhande rwabo basaba ko urubanza rwoherezwa mu rukiko Rwisumbuye kuko inzitizi itafashweho icyemezo. Akomeza avuga ko ubutaka butari ubwa Murengerantwari ahubwo yari abucungiye muramuwe Semanyenzi, ko bo basanga Niyibizi Jonas yarihaye buriya butaka kungufu, kandi ko hari
## Page 4
imyanzuro y’abunzi itandukanye yafashwe nyuma y’uko abunzi bakoze iperereza igaragaza ko ubutaka bwari ubwa Semanyenzi. Muri uru rubanza urukiko rurasuzuma ibibazo bikurikira: Kumenya niba urukiko rutaraburanishije urubanza mu mizi, no kumenya niba rwakoherezwa mu Rukiko rwaruciye ku rwego rwa mbere, Kumenya niba harirengagijwe ibimenyetso bigaragaza inkomoko y’umutungo bihamya ko ubutaka n’inyubako biburanwa ari ibya Niyibizi Jonas, no kumenya niba succession Niyibizi Jonas yasubizwa ubutaka n'inyubako ziburiho, Kumenya niba hari indishyi zatangwa muri uru rubanza. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIRI MU RUBANZA Kumenya niba urukiko rutaraburanishije urubanza mu mizi, no kumenya niba rwakoherezwa mu Rukiko rwaruciye ku rwego rwa mbere; [10] Uhagarariye Succession Niyibizi Jonas avuga ko bajuriye banenga urubanza ko urubanza rutaburanishijwe mu mizi, ko hatanzwe inzitizi irasuzumwa ntiyahabwa n’ishingiro, urubanza ruhabwa indi tariki, kuri iyo tariki umucamanza abasaba ko hasubirwamo ibijyanye n’iyo nzitizi yari yamaze gufatwaho icyemezo, ko batunguwe nuko urukiko rwafashe icyemezo cy’urubanza mu mizi kandi batarayiburanyeho, kandi n’uburanira abaregwa nawe yemera ko urubanza rutaburanishijwe mu mizi, bityo ko uru rubanza rwaburanishwa mu mizi bagatanga ibimenyetso hakumvwa n’abatangabuhamya. [11] Uhagarariye Bazubagira Angélique na Mukarusine Jeanne d'Arc nawe avuga ko batanze inzitizi y’uko hari ibyemezo by’abunzi byafashwe byabaye itegeko, igihe cy’isubukurwa ry’urubanza basubira kuyiburanaho, bityo ko kuruhande rwabo basaba ko urubanza rwoherezwa mu rukiko Rwisumbuye kuko inzitizi itafashweho icyemezo. Uko urukiko rubibona [12] Urukiko rusanga kuwa 10/03/2020 urukiko Rwisumbuye rwaraburanishije uru rubanza, Me Alexis Musonera waburaniraga abaregwa asobanura inzitizi batanze yo kutakira ikirego kuko cyaburanishijwe n'abunzi, uhagarariye succession Niyibizi Jonas nawe ayireguraho. Urukiko rutangaza ko urubanza ruzasomwa kuwa 26/03/2020. [13] Urukiko rusanga kuwa 08/05/2020 aribwo urukiko Rwisumbuye rwafashe icyemezo kuri iyi nzitizi rwemeza ko ikirego nta shingiro gifite, ko ikirego cya succession Niyibizi Jonas kizakomeza kuburanishwa. [14] Ku itariki 08/06/2020, urubanza rwongeye kuburanishwa ariko umucamanza yongera kubaza ababuranyi ibibazo kubijyanye n’iyi nzitizi. [15] Urukiko rusanga umucamanza waburanishije urubanza ku rwego rwa mbere ayobora iburanisha, ntiyumvise ababuranyi ku ngingo zose zigize urubanza nkuko biteganywa n’ingingo ya 72 y’itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ivuga ko Perezida w’inteko
## Page 5
y’urukiko ni we uyobora iburanisha akanarisoza, agace kayo ka cumi na gatatu [13°] kavuga ko iyo arangije kumva ababuranyi ku ngingo zose zigize urubanza, umucamanza amenyesha ababuranyi ko iburanisha rirangiye, akababwira umunsi n’isaha urubanza ruzasomerwaho. [16] Urukiko rusanga nkuko iyi ngingo ibyumvikanisha umucamanza asoza urubanza nyuma yo kumva ingingo zose ababuranyi baburanisha. Kuba rero mu rubanza rwajuririwe bigaragara ko hari ingingo ababuranyi bagaragaje mu myanzuro yabo umucamanza atagarutseho mu iburanisha, rusanga iyi ari inenge ariko ikwiye gukosorwa nuko aya makosa yakozwe ku rwego rwa mbere yo kutumva ingingo zose zigize ikirego, akosorwa ku rwego rw’ubujurire, ababuranyi basobanura ingingo baburanisha urukiko rutasuzumye, naho ibisabwa n’uburanira abaregwa ko urubanza rwakoherezwa ku rwego rwa mbere nta shingiro bifite. Kumenya niba harirengagijwe ibimenyetso bigaragaza inkomoko y’umutungo bihamya ko ubutaka n’inyubako biburanwa ari ibya Niyibizi Jonas no kumenya niba succession Niyibizi Jonas yasubizwa ubutaka n'inyubako ziburiho [17] Uhagarariye Succession Niyibizi Jonas avuga ko abo aburanira banenga urubanza ko kuba rutaraburanishijwe byatumye urukiko rutumva umutangabuhamya Ndayisaba Théogène batanze, ntirwasuzuma n’ibimenyetso byatanzwe n’impande zombi, rufata icyemezo kibogamye ku buryo bubonekera buri wese, kuko rutasuzumye ibimenyetso bigaragaza inkomoko y’umutungo ngo runabihuze n’imvugo z’abarega zigaragarira mu bimenyetso batanze bigaragaza ko umutungo ari uwa Niyibizi Jonas, bityo ko basaba ko byasuzumanwa , kuko byirengagijwe ku rwego rwa mbere. [18] Uhagarariye Succession Niyibizi avuga ko mu rubanza rujuririrwa igika cya (8) urukiko rwafashe umwanzuro rushingiye ku bisobanuro n’ibimenyetso by’abaregwa bitagaragaza ko isambu ari iya Semanyenzi Jean Baptiste bigizwe n’inyandiko y’urubanza Gacaca yo kuwa 24/05/1998 n’urubanza rwo kuwa 09/12/2005, nyamara ibyo bimenyetso bigereranyijwe n’imiburanire ya succession Niyibizi Jonas ishyigikiwe n’ibimenyetso nka fiche cadastrale itarigeze na rimwe isuzumwa, ngo usanga ukuri ari uko umutungo ari uwa succession Niyibizi Jonas, kuko amaze kugura ubutaka, yubatse amazu y’ubucuruzi abiri n’amacumbi abiri, ariko Mukarusine yaraje abakura muri uwo mutungo awibaruzaho. [19] Uhagarariye Succession Niyibizi Jonas avuga ko hari n’umwanzuro w’abunzi wo kuwa 19/03/2016, Bazubagira arega Mukarusine avuga ko yiyandikishijeho uwo mutungo wenyine kandi bavukana, muri uwo mwanzuro Mukarusine yireguye avuga ko ubwo butaka atari ubwa se Semanyenzi, ko ari ubwa nyirarume Murengerantwari, iyo miburanire ya Mukarusine ngo igaragaza ko Semanyenzi nta mutungo yigeze agira aho. Hari kandi n’umwanzuro wo kuwa 18/03/2020 aho uwitwa Munyeshyaka yareze uwitwa Polepole ko yubatse mu butaka bwa se w’abana ba Niyibizi Jonas, hari na none inama yabaye kuwa 02/03/2022 mu nyandiko mvugo yayo bagaragaje ko amazu y’ubucuruzi yari yubatse ku butaka Niyibizi Jonas yaguze na Murengerantwari. Asoza avuga ko Succession Niyibizi Jonas aburanira isaba ko basubizwa umutungo wabo ugizwe n’isambu n’amazu yaguze na Murengerantwari. [20] Uhagarariye Bazubagira Angelique na Mukarusine Jeanne d'Arc avuga ko ubutaka butari ubwa Murengerantwari ahubwo yari abucungiye muramuwe Semanyenzi, ko bo basanga Niyibizi Jonas yarihaye buriya butaka kungufu. Mukarusine kandi aho hantu yahaburanye n’umuhungu wa Niyibizi Jonas witwa Hitayezu Francois, ndetse n’imyanzuro yagiye ifatwa
## Page 6
n’abunzi, abunzi bageraga ku kiburanwa bakabaza abaturage, kandi iyo myanzuro yagaragaje ko umutungo wari uwa Semanyenzi. [21] Avuga ko ubwo Mukarusine yaburanaga avuga ko aho hantu hari aha Murengerantwari yashakaga kuhahuguza bene se, kandi Murengerantwari yasize umuzungura witwa Ruboneka, Mukarusine siwe wari kuburana ibya Murengerantwari yarasize umuzungura. Naho uvuga ko ubutaka bwari ubwa Murengerantwari, ntacyo babishingiraho. Uko urukiko rubibona [22] Urukiko rurasuzuma ikijyanye no kumenya niba ku rwego rwa mbere urukiko rwarirengagije gusuzuma ibimenyetso bigaragaza ko ubutaka buburanywa bukomoka kuri Murengerantwari Thomas no kumenya niba succession Niyibizi Jonas yasubizwa ubutaka n'inyubako ziburiho; [23] Urukiko rusanga muri uru rubanza harumviswe abatangabuhamya batandukanye, umutangabuhamya Ndayisaba Théogène avuga ko ubutaka buburanwa ari ubwa Niyibizi Jonas yabuguze na Murengerantwari Thomas, Umutangabuhamya Safari Abdou avuga ko we na Niyibizi Jonas batujwe na Murengerantwari Thomas, n’Umutangabuhamya Musonera Léonard avuga ko ubutaka bwari ubwa Murengerantwari Thomas. [24] Urukiko rusanga nubwo aba batangabuhamya bahamije ko ubutaka bwari ubwa Murengerantwari Thomas wabugurishije, imvugo zabo zivuguruzwa n’ubuhamya bwa Ruboneka Venant umwana wa Murengerantwari Thomas uhamya ko mbere yo gupfa Murengerantwari yamubwiye ko isambu yari ayiragiriye Semanyenzi, ko abaye yarayigurishije yaba yaragurishije ibitari ibye. Umutangabuhamya Akimana Alphonse yavuze ko ubutaka buburanwa bwari ubwa Semanyenzi wari waraguze isambu nini cyane nkuko ayerekana n’umusaza witwa Singirankabo, ayubakamo inzu ayiha umukozi witwa Thomas ngo ayimucungire. Umutangabuhamya Munyabahuma Gerard nawe yavuze ko ubutaka buburanwa bwari ubwa Singirankabo abugurisha Semanyenzi, nawe ahazana uwitwa Murengerantwari Thomas yavugaga ko ari muramuwe avuga ko aje kuhamurindira, ahamwubakira akazu mu gice yeretse urukiko ndetse ko yanamweretse abaturage ku mugaragaro. [25] Urukiko rusanga abatangabuhanya bashyigikira imvugo z’abarega bavuga ko isambu ya Murengerantwari Thomas batagaragaza aho yayikomoye, nyamara abatangabuhamya Akimana Alphonse na Munyabahuma Gerard bahamya ko ubwo butaka Semanyenzi yabuguze na Singirankabo. Munyabahuma Gerard kandi anahamya ko ubwo butaka bwahingwaga n’umugore wa Semanyenzi n’umukobwa we witwa Jeanne. Uyu Jeanne kandi ni nawe SAFARI Abdou avuga ko yabareze ubutaka bagurishijwe na Murengerantwari ku Murenge wa Muhima, Jenoside iba bitarakemuka ariko bihagararira aho. [26] Ingingo ya 3 y’itegeko No15/2004 ryo kuwa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko Buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana. Rusanga succession Niyibizi Jonas itagaragaza ibimenyetso bihamya ko uwo ivuga ko yaguze nayo ubutaka yari nyirabwo, nyamara uregera ko ubutaka ari ubwe agomba kugaragaza inkomoko yabwo kuko uyu ari nawo murongo w’Urukiko rw’Ikirenga mu manza zitandukanye
## Page 7
nk’urubanza RS/REV/INJUST/CIV 0003/14/CS rwa Mukagatare v. SUCCESSION Bwanakeye rwaciwe.1 [27] Rusanga kuba succession Niyibizi Jonas bagaragaza fiche cadastrale Nº50 yo kuwa 08/06/1993 yatanzwe n’icyahoze ari Perefegitura y’Umujyi wa Kigali mu 1993, si ikimenyetso kigaragaza ko ariyo nyir’ubutaka buburanwa, kuko yabuguze n’utari nyirabwo, ababufiteho uburenganzira akaba ari abakomoka kuri Semanyenzi wabuguze na Singirankabo mu 1967 nkuko byemejwe n’umutangabuhamya. [28] Rusanga kandi kugira uburenganzira ku butaka umuntu yaguze cyangwa se yabonye ku bw’umuco, ni uburenganzira bushingiye ku mategeko kandi bwanashimangiwe n’umurongo wafashwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RCAA 0018/13/CS rwa Harerimana n’abandi v. Sebukayire rwaciwe kuwa 24/12/2014 rwagaragaje ko Uburenganzira ku butaka bushingira ku kuba nyirabwo yarabubonye ku bw’umuco, cyangwa se yarabuhawe n’urwego rubifitiye ububasha, cyangwa se yarabuguze.2 Na none kandi nk’uko urukiko rw’Ikirenga rwabisobanuye mu rubanza RCAA0013/13/CS rwa Rutabayiru v. Batamuriza, icyemezo cy’umutungo ntigihagije kugira ngo hemezwe ko umutungo ari uw’ umuntu hashingiwe gusa ku kuba icyo cyemezo cy’umutungo kimwanditseho igihe atagaragaza inkomoko yawo.3 Bityo nkuko bisobanuwe haruguru, kuba succession Niyibizi Jonas ifite fiche cadastrale si ikimenyetso cy’uko ubutaka iregera ari ubwayo, kuko itagaragaza aho Murengerantwari Thomas ivuga ko baguze yabukomoye. [29] Urukiko rushingiye ku bisobanuwe rusanga ufite uburenganzira ku butaka ari ubutunze mu buryo bukurikije amategeko ndetse akaba agaragaza n’ibimenyetso by’aho abukomora, bityo ubutaka buburanwa ni ubw’abakomoka kuri Semanyenzi kuko Semanyenzi yabuguze mbere ya succession Niyibizi Jonas, iyi succession Niyibizi Jonas ikaba yaraguze ubutaka n’utari nyirabwo. [30] Kubirebana no kuba succession Niyibizi Jonas isaba gusubizwa uburaka n’inyubako ziriho; Urukiko rusanga ingingo ya 42 y’itegeko N° 27/2021 ryo ku wa 10/06/2021 rigenga ubutaka iteganya ko: Inyubako, ibihingwa n’ibindi bikorwa biri ku butaka bifatwa nk’ibya nyir’ubutaka Icyakora, ibyo ntibibujije ko umuntu ashobora gutunga inyubako, ibihingwa n’ibindi bikorwa ku butaka bw’undi muntu mu gihe bikurikije ibiteganywa n’iri tegeko, andi mategeko cyangwa amasezerano na nyir’ubutaka. Mu gihe umuntu ashyize inyubako, ibihingwa n’ibindi bikorwa ku butaka bw’undi muntu hadakurikijwe ibisabwa n’amategeko cyangwa amasezerano, nyir’ubutaka afite uburenganzira bwo gusaba uwashyize inyubako cyangwa ibihingwa kuri ubwo butaka kubikuraho bitabujije no gusaba indishyi hakurikije amategeko abigenga. [31] Nkuko biteganywa n’iyi ngingo rusanga umuntu ashobora gushyira inyubako ku butaka bw’undi hakurikijwe ibisabwa n’amategeko cyangwa amasezerano, yaba abikoze hatubahirijwe amategeko cyangwa amasezerano, nyir’ubutaka akaba afite uburenganzira bwo kumusaba kubikuraho, ndetse akamusaba impozamarira cyangwa indishyi. 1 Urubanza RS/REV/INJUST/CIV0003/14/CS, Mukagatare v. SUCCESSION Bwanakeye (2), Vol [2018] 2 RCAA 0018/13/CS, Harerimana N’AbandI v. Sebukayire, Vol [2015] 3 3 RCAA0013/13/CS, Rutabayiru v. Batamuriza, Vol [2017] 1 RLR
## Page 8
[32] Urukiko rushingiye ku rubanza RS/INJUST/RC 00014/2021/SC rwaciwe n’urukiko rw’Ikirenga kuwa 2022/05/13 haburana Mukandori v Kayitesi Urukiko rw’Ikirenga rushingiye ku ihame ryo kutikungahaza nta mpamvu, n’irya “equity/équité”, ryashingiweho mu zindi manza zaciwe n’urukiko rw’Ikirenga nk’Urubanza no RS/REV/INJUST/CIV 0012/15/CS rwaciwe ku wa 18/01/2019, haburana Kayitsinga Alexis, Kanyamibwa Immaculée na Nsanzineza Célestin (ibika 49 na 50), ihame ryumvikanisha ko uwashyize inyubako ku butaka bw’undi hakurikijwe ibisabwa n’amategeko cyangwa amasezerano atagomba guhomba ibyo yashyizeho. Icyo gihe nyir’ubutaka ugumanye ibyo bikorwa agomba kubimwishyura; [33] Kubijyanye n’uru rubanza, rusanga kuba inyubako ziri kubutaka bwari ubwa Semanyenzi zarashyizweho na Niyibizi Jonas, bivuga ko succession Niyibizi Jonas ifite inyubako k’ubutaka butari ubwabo urukiko rusanga itasubizwa ubutaka n’inyubako ahubwo nkuko n’Urukiko rw’Ikirenga rwabibonye mu rubanza ruvuzwe Bazubagira Angelique na Mukarusine Jeanne d'Arc bagomba kugumana ubutaka n’inyubako ziriho bagaha abazungura na Niyibizi Jonas agaciro k’ibikorwa biri kubutaka k’amafaranga miliyoni umunani n’ibihumbi cumu na birindwi magana cyenda mirongo itatu na biri. Kumenya niba hari indishyi zatangwa muri uru rubanza [34] Uhagarariye Succession Niyibizi avuga ko Succession Niyibizi Jonas yagiye itakaza byinshi, igihe, umwanya, amafaranga, ikurikirana imitungo yayo mu nzego z’ubuyobozi bw’ ibanze no muri za Komite z’abunzi, bityo ko urukiko rukwiye gutegeka Mukarusine na Bazubagira kubariha amafaranga y’ikurikiranarubanza angana na 2,000,000. Urukiko kandi ngo rukwiye kubategeka kuba igihembo cya Avocat kingana n’amafaranga 3,000,000 no kubasubiza amafaranga y’igarama. [35] Uhagagariye Bazubagira Angelique na Mukarusine Jeanne d'Arc avuga ko ibyo abarega batakaje byose bagomba kubyirengera kuko aribo babaye nyirabayazana b'uru rubanza, muri Komite y'Abunzi baratsinzwe ntibajurira, urubanza ruba itegeko none barugaruye mu Rukiko, bityo ko ibyo basaba aribo bakwiye gutegekwa kubibaha kuko aribo bashowe mu rubanza rw'amaherere, bityo ko basaba urukiko gutegeka Succession Niyibizi Jonas kubaha indishyi z’ikurikiranarubanza zingana n’amafaranga y'ikurikiranarubanza ibihumbi magana atatu (300.000 Frw) n'igihembo cya Avoka cy’amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw). [36] Uhagarariye Succession Niyibizi Jonas avuga ko ayo mafaranga bavuga bayirengera kuko aribo batangiye uru rubanza atari succession Niyibizi yayatanga kuko yarenganijwe n’urubanza rujuririrwa ko aribo batanga ayo basabye. Uko urukiko rubibona [37] Urukiko rusanga indishyi zasabwe n’ababuranyi zitagomba gutangwa ku mpande zombi kubera ko buri ruhande rufite icyo rutsindiye n’icyo rutsindiwe. III.ICYEMEZO CY’URUKIKO [38] Rwemeje ko ikirego cy’ubujurire urukiko rwashyikirijwe na Succession Niyibizi Jonas gifite ishingiro kuri bimwe.
## Page 9
[39] Rwemeje ko ubutaka buburanwa ari ubw’umuryango wa Semanyenzi Jean Baptiste, naho inyubako ziburiho zashyizweho na Niyibizi Jonas. [40] Rwemeje ko ubutaka buburanwa buri muri parcelle No1/01/04/01/399 bugumanwa n’abazungura ba Semanyenzi Jean Baptiste aribo Bazubagira Angelique na Mukarusine Jeanne d'Arc. [41] Rutegetse abazungura ba Semanyenzi Jean Baptiste aribo Bazubagira Angelique na Mukarusine Jeanne d'Arc gusubiza Succession Niyibizi Jonas agaciro k’inyubako zayo ziri k’ubutaka bwabo k’angana n’amafaranga miliyoni umunani n’ibihumbi cumi na birindwi magana cyenda mirongo itatu na biri (8,017,932). [42] Rutegetse ko urubanza RC 00589/2018/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge kuwa 25/06/2020 ruhindutse ku ngingo imwe. [43] Rutegetse ko nta ndishyi zitangwa mu rubanza kuko buri baburanyi bafite icyo batsindiye. [44] Rutegetse ko amagarama y’urubanza ahwanye n’imirimo yakozwe n’Urukiko.