UBUSHINJACYAHA vs MUREGO
# UBUSHINJACYAHA vs MUREGO - Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-09-25 - Case/document no.: RPAA 00528/2023/CA - Collection: Court of Appeal ## Text ## Page 1 UBUSHINJACYAHA vs MUREGO [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00528/2023/CA (Rugabirwa, P.J.) 25 Nzeri 2024] Amategeko...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00528/2023/CA
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 25 September 2024
- Case Number
- RPAA 00528/2023/CA
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
No structured case brief is available yet for this judgment.
Full Case Text
Judgment text and source record
12 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA vs MUREGO
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-09-25 - Case/document no.: RPAA 00528/2023/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA vs MUREGO [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00528/2023/CA (Rugabirwa, P.J.) 25 Nzeri 2024] Amategeko yerekeye imanza nshinjabyaha – Igabanyagihano – Impamvu nyoroshyacyaha –Igihe icyaha cyakoranywe ubugome bukabije byaba impamvu yo kutagabanyirizwa igihano. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe, uregwa akurikiranywe n’Ubushinjacyaha ku cyaha cy’ubwicanyi nyuma yuko akestweho kwica umugore witwa Mukabarinda amutemaguye mu mutwe, munda no ku maboko akoresheje umuhoro. Uregwa yaburanye yemera icyaha avuga ko yishe Mukabarinda atabishakaga kuko yagiye gutema umwana we witwa Iradukunda amuziza ko yamutwariraga amakara ntamuhe amafaranga ariko ko atazi ukuntu yatemye nyina. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rwemeza ko uregwa ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi, rumuhanisha igihano cy’igifungo cya burundu. Uregwa yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, asaba ko rwamugabanyiriza igihano kubera ko yakoze icyaha atakigambiriye, ko ahubwo yabitewe nuko bari bamukuye amenyo bituma akora ibidakorwa, akabisabira imbabazi. Urwo Rukiko narwo rwaciye urubanza rwemeza ko imikirize y’urubanza rwajuririwe idahindutse, ko igihano cya burundu kidahindutse, rusobanura ko atagabanyirizwa ibihano kubera ubugome bukabije yakoranye icyaha cy’ubwicanyi. Uregwa nanone yajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire avuga ko akwiye kugabanyirizwa ibihano kugira ngo asubire mu muryango nyarwanda kubera ko yemeye icyaha anagisabira imbabazi ku buryo budashidikanywaho aranacyicuza kuva agitangira gukurikiranwa, ariko ko atagabanyirijwe ibihano ngo kubera ubugome bukabije yakoranye icyaha, nyamara ubukana yakoranye icyaha butatuma atagabanyirizwa ibihano. Ubushinjacyaha bwo bwaburanye buvuga ko uwajuriye atagabanyirizwa ibihano nk’uko byemejwe n’Urukiko Rukuru kubera ubugome bukabije yakoranye icyaha kabone n’iyo yaba yemera icyaha nk’uko byatanzweho umurongo mu rubanza RPAA 00221/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/9/2022 haburana Ubushinjacyaha na Turimubyiza, buvuga ko yagiye kwa Mukabarinda yahishe umuhoro yari yitwaje, ahageze, amuhamagara amubeshya ko amufitiye ubutumwa, undi araza, amugezeho, awumutemesha mu mutwe, munda no ku maboko, amwica ntacyo bapfuye. Incamake y’icyemezo: Igihe icyaha cyakoranywe ubugome bukabije byaba impamvu yo kutagabanyirizwa igihano. Bityo Murego ntiyagabanyirizwa igihano kuko yatemaguye Mukabarinda akoresheje umuhoro ahantu hatandukanye ku mubiri harimo no mu cyico. Ubujurire nta shingiro bufite. Imanza zifashishijwe: Ubushinjacyaha vs Uzabakiriho & Ntabanganyimana, RPAA 0021/14/CS - RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017.
## Page 2
Ubushinjacyaha vs Nshutirakiza, RPA 0047/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/03/2015. Ubushinjacyaha vs Niyitanga, RPAA 00451/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/3/2024. Ubushinjacyaha vs Ntakirutimana, RPAA 00316/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/05/2021. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Mu ijoro ryo ku wa 22/07/2020, mu gihe cya saa moya z’ijoro, Murego Charles yaketsweho kwica umugore witwa Mukabarinda Viviane amutemaguye mu mutwe, munda no ku maboko akoresheje umuhoro, amuziza ko umwana we witwa Iradukunda Pacifique yamukubise ibuye. [2] Murego Charles yaburanye yemera icyaha anagisabira imbabazi, ariko akavuga ko yishe Mukabarinda Viviane atabishakaga kuko yagiye gutema umwana we witwa Iradukunda Pacifique yitwaje umuhoro amuziza ko yamutwariraga amakara ntamuhe amafaranga ariko ko atazi ukuntu yatemye nyina. [3] Urukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe rwaregewe rushingiye ku mvugo za Murego Charles wemeye ko yatemye Mukabarinda Viviane akamwica nk’uko zashimangiwe n’imvugo z’abatangabuhamya bamushinja, ku mafoto ya nyakwigendera agaragaza uko yatemaguwe umubiri wose, rwaciye urubanza nº RP 00256/2020/TGI/NYBE ku wa 13/08/2020, rwemeza ko Murego Charles ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi, rumuhanisha igifungo cya burundu. [4] Murego Charles yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, asaba ko rwamugabanyiriza igihano kubera ko yakoze icyaha atakigambiriye, ko ahubwo yabitewe nuko bari bamukuye amenyo bituma akora ibidakorwa, akabisabira imbabazi. Naho Ubushinjacyaha buvuga ko ubujurire bwe nta shingiro bufite kuko n’ubwo yemeye icyaha, ariko ko atagabanyirizwa ibihano kubera ubugome bw’indengakamere yishemo nyakwigendera anamushinyaguriye. [5] Urwo Rukiko rwaciye urubanza nº RPA 00812/2020/HC/NYZ ku wa 29/11/2023, rwemeza ko imikirize y’urubanza rwajuririwe idahindutse, ko igihano cya burundu MUREGO Charles yahanishijwe kidahindutse, rusobanura ko atagabanyirizwa ibihano kubera ubugome bukabije yakoranye icyaha cy’ubwicanyi. [6] Murego Charles yajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe buhabwa nº RPAA 00528/2023/CA, urubanza ruburanishwa mu ruhame ku wa 09/09/2024, Murego Charles yunganiwe na Me Uwimpaye Jean de Dieu, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Bunyoye Grâce, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [7] Mu mwanzuro w’ubujurire no miburanire, Murego Charles asaba kugabanyirizwa ibihano kubera ko yakoze icyaha yitabara kuko yari yasembuwe n’uwamukuye amenyo. Naho mu mwanzuro w’inyongera yateguriwe na Me Uwimpaye Jean de Dieu umwunganira avuga ko
## Page 3
Murego Charles akwiye kugabanyirizwa ibihano kubera ko yemeye icyaha ku buryo budashidikanywaho kuva mu Bugenzacyaha kugera muri uru Rukiko, agahanishwa igifungo cy’imyaka 15, aho kuba igifungo cya burundu. [8] Urukiko ruhereye kuri izo mpaka, rurasanga ikibazo gikwiye gusuzumwa muri uru rubanza ari icyo kumenya niba Murego Charles yagabanyirizwa ibihano kuko yemeye icyaha akanagisabira imbabazi. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URUBANZA Kumenya niba Murego Charles yagabanyirizwa ibihano kubera ko yemeye icyaha akanagisabira imbabazi. [9] Murego Charles n’umwunganira bavuga ko atakiburanishije ibijyanye n’ubusembure no kwitabara, ko ahubwo hashingiwe ku ngingo ya 59, igika cya mbere n’icya 3 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, akwiye kugabanyirizwa ibihano kugira ngo asubire mu muryango nyarwanda kubera ko yemeye icyaha anagisabira imbabazi ku buryo budashidikanywaho aranacyicuza kuva agitangira gukurikiranwa nk’uko biteganywa n’iyo ngingo, nk’uko byanemejwe n’Urukiko Rwisumbuye n’Urukiko Rukuru, ariko ko atagabanyirijwe ibihano ngo kubera ubugome bukabije yakoranye icyaha, nyamara ubukana yakoranye icyaha butatuma atagabanyirizwa ibihano, ko ahubwo hashingiwe ku ngingo ya 2 y’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 yahinduye ingingo ya 60 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, akwiye kugabanyirizwa igihano hashingiwe kuri iyo impamvu nyoroshyacyaha, agahanishwa igifungo cy’imyaka 15, aho kuba igifungo cya burundu. [10] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko Murego Charles atagabanyirizwa ibihano nk’uko byemejwe n’Urukiko Rukuru mu rubanza rujuririrwa kubera ubugome bukabije yakoranye icyaha kabone n’iyo yaba yemera icyaha nk’uko byatanzweho umurongo mu rubanza RPAA 00221/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/9/2022 haburana Ubushinjacyaha na Turimubyiza Jean Nepo, mu bika bya 18-19, kubera ko yagiye kwa Mukabarinda Viviane yahishe umuhoro yari yitwaje, ahageze, amuhamagara amubeshya ko amufitiye ubutumwa, undi araza, amugezeho, awumutemesha mu mutwe, munda no ku maboko, amwica ntacyo bapfuye kuko uwo bari bafitanye ikibazo ari umwana we witwa Iradukunda Pacifique. [11] URUKIKO UKO RUBIBONA [12] Ikibazo cy’uko uregwa atagabanyirizwa ibihano kubera ubugome bukabije yakoranye icyaha cyatanzweho umurongo mu manza nyinshi zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga, ndetse n’Urukiko rw’Ubujurire harimo urubanza nº RPAA 0021/14/CS - nº RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017, haburana Ubushinjacyaha na Uzabakiriho Bernard na Ntabanganyimana Félicien, aho rwasobanuye ko n’ubwo Ntabanganyimana Félicien yemera icyaha aregwa, ariko ko atagabanyirizwa ibihano mu gihe yakoranye icyaha ubugome bukabije1.
1 Urukiko rw’Ikirenga rwasobanuye ko uwo murongo ari nawo wafashwe mu rubanza n° RPA 0047/11/CS rw’Ubushinjacyaha na Nshutirakiza Narcisse rwaciwe ku itariki ya 27/03/2015, aho uregwa yaburanye yemera icyaha, ariko Urukiko rukanga kumugabanyiriza igihano kubera ubugome n’agashinyaguro yakoresheje mu kwica umugore we amutemaguye ibice bitandukanye by’umubiri.
## Page 4
[13] Hari kandi n’urubanza nº RPAA 00451/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/3/2024, haburana Ubushinjacyaha na Niyitanga Gad, aho rwasanze kuba Niyitanga Gad yaratemaguye Nsengimana Joseph akoresheje umuhoro ahantu hatandukanye ku mubiri we harimo ku ijosi, mu mutwe, ku maboko, mu mugongo no mu bitugu kugeza abaye intere, bigaragara ko yakoranye icyaha ubugome bukabije butuma atakongera kugabanyirizwa igihano. [14] Hari na none urubanza nº RPAA 00316/2020/CA rwaciwe ku wa 28/05/2021 haburana Ubushinjacyaha na Ntakirutimana Emmanuel alias Kagirima, aho Urukiko rw’Ubujurire rwasobanuye ko kuba Ntakirutimana Emmanuel yarishe Uwifashije Valentine amutemesheje umuhoro inshuro nyinshi mu mutwe, bigaragara ko yakoranye icyaha ubugome bukabije butuma atagabanyirizwa igihano. [15] Ku birebana n’uru rubanza, Urukiko rurasanga kuba Murego Charles yaragiye mu rugo rwa Mukabarinda Viviane yahishe umuhoro inyuma yahagera akamushuka ko yaza akamubwira ko hari umuntu wamumutumyeho, yarangiza akamufata akamujyana munsi y’urugo rwe akamutemagura mu mutwe, munda, ku maboko akoresheje uwo muhoro akamwica, bigaragara ko yakoranye icyaha ubugome bukabije butuma atagabanyirizwa igihano nk’uko byemejwe n’Urukiko Rukuru, ndetse nk’uko byanatanzweho umurongo mu manza zavuzwe haruguru. [16] Urukiko rurasanga kandi ibivugwa na Murego Charles by’uko akwiye kugabanyirizwa ibihano hashingiwe ku kwemera icyaha kwe no kugisabira imbabazi nta shingiro bifite, kubera ko atigeze yemera icyaha ku buryo budashidikanywaho kuko kuva ku rwego rwa mbere, kuko yavugaga ko yakoze icyaha atabishaka cyangwa atakigambiriye, nyamara yari yakigambiriye ubwo yajyaga mu rugo rwa Mukabarinda Viviane yitwaje umuhoro akanawuhisha, yagera ku rugo rwe akamubeshya ko amufitiye ubutuma kugira ngo abone uko amushyikira, undi yaza akawumutemesha ku mubiri we ahantu hatandukanye, ni ukuvuga mu mutwe ( mu cyico), mu munda no ku maboko, agapfa; bigaragara ko Murego Charles yari afite ubushake (volonté) bwo kumwica. [17] Urukiko rurasanga kandi ubugome bukabije Murego Charles yakoranye icyaha butuma atagabanyirizwa ibihano nk’uko byatanzweho umurongo mu manza zavuzwe haruguru, kuko yatemaguye Mukabarinda Viviane akoresheje umuhoro ahantu hatandukanye ku mubiri harimo no mu cyico, amwica ntacyo bapfuye. [18] Urukiko rurasanga rero, nta kosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, rwakoze mu kutagabanyiriza igihano Murego Charles kubera impamvu zasobanuwe haruguru, bivuze ko ubujurire bwe nta shingiro bufite, bityo hakaba hagumyeho imikirize y’urubana rwajuririwe. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [19] Rwemeje ko ubujurire bwa Murego Charles nta shingiro bufite; [20] Ruvuze ko imikirize y’urubanza nº RPA 00812/2020/HC/NYZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, ku wa 29/11/2023, idahindutse, ko igifungo cya burundu Murego Charles yahanishijwe n’urwo Rukiko kigumyeho; [21] Rutegetse ko amagarama y’urubanza aherera ku Isanduku ya Leta.