UBUSHINJACYAHA v UWIRINGIYIMANA
# UBUSHINJACYAHA v UWIRINGIYIMANA - Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-12-20 - Case/document no.: RPAA 00296/2023/CA - Collection: Court of Appeal ## Text ## Page 1 UBUSHINJACYAHA v UWIRINGIYIMANA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 00296/2023/CA (Ndahayo, P.J) 20...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00296/2023/CA
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 20 December 2024
- Case Number
- RPAA 00296/2023/CA
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
No structured case brief is available yet for this judgment.
Full Case Text
Judgment text and source record
16 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v UWIRINGIYIMANA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-12-20 - Case/document no.: RPAA 00296/2023/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v UWIRINGIYIMANA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 00296/2023/CA (Ndahayo, P.J) 20 Ukuboza 2024] Amategeko agenga imanza nshinjabyaha – Igabanyagihano – Amategeko agenga imanza nshinjabyaha – Igabanyagihano – Uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo. Incamake y’ikibazo: Ubushinjacyaha bwakurikiranye UWIRINGIYIMANA Moses alias Gisubizo mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare, ku cyaha cyo gusambanya umwana w’umukobwa w’imyaka 13. Mu miburanire ye, yemeye icyaha avuga ko ubwo yari kumwe n’umuhungu w’iwabo w’umwana wasambanyijwe yamubwiye ngo bajyane iwabo ajyayo bareba Film bwije arara iwabo, ararana n’uwo mwana aramusambanya. Agasaba kugabanyirizwa igihano kuko ataruhije ubutabera. Urwo rukiko rwaciye urubanza, rwemeza ko ahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana rumuhanisha igifungo cya burundu.
UWIRINGIYIMANA yajuririye iki cyemezo mu Rukiko Rukuru rwa Rwamagana, avuga ko yaburanye yemera icyaha agisabira imbabazi, kuba aribwo bwa mbere yari akoze icyaha no kuba yarakoze icyaha akiva mu bwana, agasaba ko bifatwa nk’impamvu nyoroshyacyaha zituma agabanyirizwa igihano. Urwo rukiko rwaciye rwemeza ko ubujurire bwe bufite ishingiro, ko imikirize y’urubanza ajuririra ihindutse ku gihano yahanishijwe mbere, rumuhanisha igifungo cy’imyaka 15. UWIRINGIYIMANA Moses yongeye kujuririra mu Rukiko rw’Ubujurire, avuga ko Urukiko Rukuru rwamuhanishije igihano kinini kandi yaremeye icyaha ndetse n’izindi impamvu nyoroshyacyaha, basaba ko yongera kugabanyirizwa igihano. Ubushinjacyaha we akavuga ko impamvu ze z’ubujurire nta shingiro zifite, kubera ko ibyo asaba yarangije kubihabwa. Incamake y’icyemezo: Ku bijyanye no kongera kugabanyirizwa ibihano, uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo. Urukiko rukaba rusanga kongera kumugabanyiriza kubera impamvu nyoroshyacyaha nta shingiro bifite kubera ko bitemewe n’amategeko, kuko icyaha aregwa gihanishwa igihano cy’igifungo cya burundu nk’uko biteganyijwe mu ngingo ya 14 y’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, hakaba hagomba kugumaho igifungo cy’imyaka 15. Ubujurire nta shingiro bufite. Nta mategeko yashingiweho Imanza zifashishijwe: RPAA 00084/2023/CA, Ubushinjacyaha na Minani Vianney, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/04/2024;
## Page 2
RPAA 00362/2022/CA - CMB RPAA 00323/2021/CA, Ubushinjacyaha na MVUKIYEHE Charles n’undi, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/04/2024. Urubanza IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ubushinjacyaha bwakurikiranye UWIRINGIYIMANA Moses alias Gisubizo icyaha cyo gusambanya umwana, buvuga ko ku wa 29/09/2020 ari mu mudugudu wa CYAMBURARA, akagari ka BUHABWA, Umurenge wa MURUNDI, akarere ka KAYONZA yasambanyije umwana w’umukobwa witwa BATAMURIZA Joyce w’imyaka cumi n’itatu (13), Ubushinjacyaha bushingira ku kuba UWIRINGIYIMANA Moses abazwa mu Bugenzacyaha no mu Bushinjacyaha yaremeye icyaha ko yasambanyije uyu mwana, kuba BATAMURIZA Joyce wahohotewe, na se BUSHAYIJA Frank bamushinja ndetse ifishi y’ikingira ry’umwana wahohotewe ikagaragaza ko yavutse kuwa 08/02/2007. Ubushinjacyaha bugasabira UWIRINGIYIMANA Moses igihano cy’igifungo cya burundu. [2] UWIRINGIYIMANA Moses, mu miburanire ye, yemera icyaha avuga ko ubwo yari kumwe n’umuhungu w’iwabo wa BATAMURIZA Joyce yamubwiye ngo bajyane iwabo ajyayo bareba Film bwije arara iwabo ararana n’uwo mwana aramusambanya. Agasaba kugabanyirizwa igihano kuko ataruhije ubutabera. [3] Mu rubanza No RP 01400/2020/TGI/NYG rwaciwe ku wa 09/11/2020, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare, rushingiye ku kwemera icyaha kwa UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo; imvugo z’abatangabuhamya bamushinja barimo na B.J wakorewe icyaha; icyemezo cy’amavuko cya B.J kigaragaza ko yavutse ku wa 08/02/2007, rwemeje ko UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo ahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana B.J, rumuhanisha igifungo cya burundu. [4] UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo ntiyishimiye iki cyemezo akijuririra mu Rukiko Rukuru Urugereko rwa Rwamagana, urubanza ruhabwa No RPA 00205/2021/HC/RWG, ruburanishwa mu ruhame ku wa 12/12/2023, UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo yiburanira, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na KARIGIRWA Joselyne, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [5] Mu myanzuro y’ubujurire no mu miburanire, UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo avuga ko yaburanye yemera icyaha agisabira imbabazi, kuba aribwo bwa mbere yari akoze icyaha no kuba yarakoze icyaha akiva mu bwana, agasaba ko bifatwa nk’impamvu nyoroshyacyaha zituma agabanyirizwa igihano. [6] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko Urukiko rudategestwe kugabanya igihano niyo haba hari impamvu nyoroshyacyaha, ko UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo adakwiye kugabanyirizwa igihano kubera uburemere bw’icyaha yakoze n’ingaruka zacyo. [7] Mu rubanza No RPA 00205/2021/HC/RWG rwaciwe ku wa 28/12/2023, rwemeje ko ubujurire bwa UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo bufite ishingiro, rwemeje ko imikirize
## Page 3
y’urubanza No RP 01400/2020/TGI/NYG rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare ku wa 09/11/2020 ihindutse ku gihano UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo yahanishijwe mbere, rumuhanisha igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15). [8] Urukiko Rukuru Urugereko rwa Rwamagana rwashingiye icyemezo cyarwo ku kuba UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo yaraburanye yemera icyaha mu buryo budashidianywaho, akaba aribwo bwa mbere yari akurikiranyweho icyaha ku buryo buzwi (les bons antécédents du coupable) no kuba yaragikoze akiva mu bwana kuko yari afite imyaka cumi n’umunani (18) y’amavuko, bikwiye gufatwa nk’impamvu nyoroshyacyaha zituma agabanyirizwa igihano, agahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15), gisimbura igifungo cya burundu yari yahanishijwe mbere kugira ngo ahabwe amahirwe yo kugororwa, gutekereza ku ngaruka z’icyaha yakoze no gusubizwa mu buzima busanzwe. [9] UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo yongeye kujuririra mu Rukiko rw’Ubujurire urubanza ruhabwa No RPAA 00046/2024/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 03/12/2024, UWIRINGIYIMANA Moses bita gisubizo yitabye yunganiwe na Me SAYINZOGA Jean Pierre, Ubushinjacyaha bwitabye buhagarariwe na PN NIYONKURU Francoise, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [10] Mu myanzuro ya UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo n’umwunganizi we bavuga ko Urukiko Rukuru Urugereko rwa Rwamagana rwamuhanishije igihano kinini kandi yaremeye icyaha ndetse n’izindi impamvu nyoroshyacyaha, basaba ko yongera kugabanyirizwa igihano. [11] Uhagarariye Ubushinjacyaha we avuga ko impamvu ze z’ubujurire nta shingiro zifite, asaba Urukiko rw’Ubujurire kwemeza ko hagumyeho imikirize y’urubanza No RPA 00205/2021/HC/RWG rwo ku wa 28/12/2023 kubera ko ibyo asaba yarangije kubihabwa. [12] Urukiko ruhereye kuri izo mpaka rusanga ikibazo kigomba gusuzumwa ari icyo kumenya niba UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo yakongera kugabanyirizwa igihano kubera impamvu nyoroshyacyaha. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URUBANZA Kumenya niba UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo yakongera kugabanyirizwa igihano kubera impamvu nyoroshyacyaha. [13] UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo n’umwunganizi we Me SAYINZOGA Jean Pierre bavuga ko Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rwamagana rwirengagije ko UWIRINGIYIMANA Moses yakoze icyaha aribwo akiva mu myaka y’ubwana, no kuba ntangaruka icyaha yakoze cyateye uwo yagikoreye, no kuba atarigeze arushya ubutabera guhera mu bugenzacyaha kugeza mu rukiko, rumuhanisha igifungo cy’imyaka 15, akaba kuri uru rwego yongera kwemera icyaha mu buryo budashidikanywaho agasaba n’imbabazi no kongera kugabanyirizwa ibihano. [14] Bakomeza basaba Urukiko rw’Ubujurire kuzashingira ku manza zitandukanye zirimo n’urubanza No RS/INCONST/SPEC 00003/2019/SC rwaciwe n’urukiko Rwikirenga,
## Page 4
hagashingirwa kandi ku cyegeranyo cya 2022 ku rupapuro rwa 11, rugategeka ko imikirize y’urubanza RPA00205/2021/HC/RWG ihindutse ku bijyanye n’ibihano. [15] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ku bisabwa na Uwiringiyimana Gisubizo Moses na none ko agabanyirizwa igihano agahabwa igifungo gito ku cyo yahawe, asanga ikirego cy‘ubujurire cya Uwiringiyimana Gisubizo Moses nta shingiro gifite, kuko busanga yaragabanyirijwe igihano ku buryo buhagije kandi ku buryo bukurikije amategeko byumwihariko bikaba ntaho igihano yahawe kinyuranyije n’ibiteganyijwe mu ngingo ya 2 agace ka (a) y’Itegeko nº 059/2023 ryo kuwa 04/12/2023 rihindura itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, aho Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rwamagana rwagaragaje impamvu nyoroshyacyaha rwashingiyeho zitari zashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma nk’uko bigaragara mu gika cya 18 cy’urubanza rwajuririwe. [16] Akomeza avuga ko kandi, hashingiwe ku murongo wafashwe mu manza zitandukanye zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire nko mu rubanza Nº RPAA 00329/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/10/2023, haburana Ubushinjacyaha na NDUNGUTSE Jean Claude bita Kawingi (igika cya 20), aho rwemeje ko Uregwa atongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo. [17] Uburanira Ubushinjacyaha na none avuga ko ku bijyanye no kuba asaba gusubikirwa, Ubushinjacyaha bushingiye ku ngingo ya 3 y’Itegeko nº 059/2023 ryo kuwa 04/12/2023 rihindura itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, buvuga ko atasubikirwa igihano kubera uburemere bw’icyaha yakoze, asoza asaba Urukiko rw’Ubujurire kuzemeza ko impamvu z’ubujurire za Uwiringiyimana Gisubizo Moses nta shingiro zifite, ko hagumyeho imikirize y’urubanza No RPA 00192/2021/HC/RWG rwo ku wa 28/12/2023 kubera ko ibyo asaba yarangije kubihabwa. UKO URUKIKO RUBIBONA [18] Impaka kuri iki kibazo zishingiye ku kumenya niba UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo yakongera kugabanyirizwa igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15 ans) kubera impamvu nyoroshyacyaha. [19] Ku bijyanye no kongera kugabanyirizwa ibihano mu rubanza Nº RPAA 00084/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/04/2024 Ubushinjacyaha buburana na MINANI Vianney (igika cya 14), ndetse n’izindi manza zaciwe n’uru Rukiko zirimo urubanza, Nº RPAA 00362/2022/CA - CMB RPAA 00323/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/04/2024 Ubushinjacyaha buburana na MVUKIYEHE Charles n’undi (igika cya 32), zatanze umurongo uvuga ko, “Uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo”. [20] Dosiye igaragaza raporo ya muganga yo ku wa 29/09/2020 igaragaza KO BATAMURIZA Joyce afite ibimenyetso by’uko yasambanyijwe, bigashimangirwa n’uko UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo abazwa mu bugenzacyaha ku wa 29/09/2024, yongera ku byemera mu bushinjacyaha, no mu nkiko zibanza kugera kuri uru rwego.
## Page 5
[21] Urukiko Rukuru Urugereko rwa Rwamagana rahanishije UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15 ans) rushingiye ku kuba yaraburanye yemera icyaha mu buryo budashidianywaho, akaba aribwo bwa mbere yari akurikiranyweho icyaha ku buryo buzwi (les bons antécédents du coupable) no kuba yaragikoze akiva mu bwana kuko yari afite imyaka cumi n’umunani (18) y’amavuko, bikwiye gufatwa nk’impamvu nyoroshyacyaha zituma agabanyirizwa igihano, agahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15), gisimbura igifungo cya burundu yari yahanishijwe mbere kugira ngo ahabwe amahirwe yo kugororwa, gutekereza ku ngaruka z’icyaha yakoze no gusubizwa mu buzima busanzwe. [22] Urukiko rurasanga kuba UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo n’umwunganizi we Me SAYINZOGA Jean Pierre bavuga ko Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rwamagana rwirengagije ko UWIRINGIYIMANA Moses yakoze icyaha aribwo akiva mu myaka y’ubwana, no kuba ntangaruka icyaha yakoze ntangaruka cyateye uwo yagikoreye; no kuba atarigeze arushya ubutabera guhera mu bugenzacyaha kugeza mu rukiko rukamuhanisha igifungo kirekire cy’imyaka cumi n’itanu, atari ukuri kuko ibivuzwe mu gika kibanziriza iki, bigaragaza neza ko izi mpamvu nyoroshyacyaha bavuga zitaweho aragabanyirizwa kuburyo buhagije avanwa ku gifungo cya burundu yari yahanishijwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu. [23] Kubyerekeranye no kuba UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo n’umwunganiziwe basaba Urukiko kongera kumugabanyiriza agahabwa igihano gito kurusha icyo yahawe, nta shingiro bifite, kuko byaba binyuranye n’amategeko hashingiwe ku biteganyijwe mu ngingo ya 2 y’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange igira iti: «Ingingo ya 60 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ihinduwe ku buryo bukurikira: (…) Iyo Umucamanza yemeje impamvu nyoroshyacyaha, ashobora kugabanya igihano ku buryo bukurikira: igifungo cya burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) (…) ». [24] Urukiko rw’ubujurire rurasanga rero kuba UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo n’umwunganira basaba Urukiko rw’Ubujurire kongera kumugabanyiriza kubera impamvu nyoroshyacyaha nta shingiro bifite kubera ko bitemewe n’amategeko nk’uko bimaze gusobanurwa mu gika kibanziriza iki, kuko icyaha aregwa gihanishwa igihano cy’igifungo cya burundu nk’uko biteganyijwe mu ngingo ya n’ingingo ya 14 y’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, bityo ubujurire bwe bukaba nta shingiro bufite, hakaba hagomba kugumaho igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15 ans) yahanishijwe mu rubanza yajuririye. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [25] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo nta shingiro bufite; [26] Rwemeje ko urubanza urubanza RPA 00205/2021/HC/RWG rwaciwe n’Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rwamagana, kuwa 28/12/2023 rugumana agaciro karwo mu ngingo zarwo zose;
## Page 6
[27] Rutegetse ko UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo akomeza guhanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15 ans); [28] Ruvuze ko UWIRINGIYIMANA Moses bita Gisubizo asonewe kwishyura ingwate y’amagarama kubera ko afunzwe.