UBUSHINJACYAHA v. TUYISHIME V.
# UBUSHINJACYAHA v. TUYISHIME V. - Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-01-27 - Case/document no.: RPAA 00254/2024/CA - Collection: Court of Appeal ## Text ## Page 1 UBUSHINJACYAHA v. TUYISHIME V. [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00254/2024/CA (Tugireyezu, P.J.,) 27 Mutarama...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00254/2024/CA
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 27 January 2025
- Case Number
- RPAA 00254/2024/CA
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
No structured case brief is available yet for this judgment.
Full Case Text
Judgment text and source record
28 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v. TUYISHIME V.
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-01-27 - Case/document no.: RPAA 00254/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v. TUYISHIME V. [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00254/2024/CA (Tugireyezu, P.J.,) 27 Mutarama 2025] Amategeko agenga ibimenyetso – Icyaha cyo kubika no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi – Mu manza nshinjabyaha, ibimenyetso byose bishobora gushingirwaho mu gihe bigaragaza ukuri kw’ibyabaye (principe de la liberté de la preuve en matière pénale), ababuranyi bagahabwa uburyo bwo kuhaba ngo banyomozanye. Urukiko nirwo rwemeza ko ibyo bimenyetso bishobora kwemerwa. Amategeko agenga ibimenyetso – Ibimenyetso byashingirwaho hemezwa ko ibikorrwa bigize icyaha cyo kugurisha ibiyobyabwenge – Ibimenyetso byashingirwaho hemezwa ko ibikorwa uregwa yakoze bigize icyaha cyo kugurisha ibiyobyabwenge birimo ubwinshi bw’urumogi umuntu yafatanywe, iminzani yabugenewe mu gupima, amasashe yifashishwa mu gupfunyikamo ibiyobyabwenge, amafaranga, ahakoreshwa nk’ububiko, urujya n’uruza rw’abantu ahafatiwe ibiyobyabwenge, n’abatangabuhamya bemeza ko uwo muntu acuruza ibiyobyabwenge. Incamake y’ikibazo: Tuyishime Viateur yafatanywe boules 10 z’urumogi, akaba yarashakaga kuzarucuruza, maze ahita ashyikirizwa inzego z’iperereza. Iperereza rirangiye, Ubushinjacyaha bwatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Muhanga bukurikiranyeho Tuyishime Viateur icyaha cyo kubika ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, bunasaba ko yahamwa n’icyo cyaha, agahanishwa igihano cy’igifungo cya burundu n’ihazabu ya miliyoni 25, yaburanye yemera icyaha ashinjwa. Urukiko rushingiye ku bimenyetso bitandukanye, rwemeje ko uregwa ahamwa n’icyaha cyo kubika ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, maze rumuhanisha igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga miliyoni makumyabiri (20.000.000 Frw). Tuyishime Viateur ntiyishimiye imikirize y’urubanza ajuririra mu Rukiko Rukuru, urugereko rwa Nyanza avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga rutamugabanyirije ibihano kurushaho, asaba urukiko ajuririye guca inkoni izamba rukamugabanyiriza ibihano. Ubushinjacyaha buvuga ko impamvu y’ubujurire ya Tuyishime Viateur nta shingiro ifite kuko aburana mbere yemeye ko ariwe warufatanwe ndetse abatangabuhamya bose babajijwe bemeje ko iwe hajyaga haza abasore b’ibirara ariko ntibamenye ikibagenza, baketse ko babaga baje kugura urumogi, bityo kuba ukwemera icyaha kwe kutuzuye, gushidikanywaho, adakwiye kugabanyirizwa ibihano. Tuyishime Viateur ntiyishimiye imikirize y’urwo rubanza, ajuririra mu Rukiko rw’Ubujurire, avuga ko Urukiko Rukuru rwamuhamije icyaha atakoze rushingiye ku binyoma by’Umuyobozi w’Umudugudu wamubeshyeye ko urumogi rwafatiwe iwe mu rugo kandi atari ukuri, asaba ko yagirwa umwere ku cyaha yahamijwe kuko ntaho ahuriye nacyo. Mu mwanzuro wo kujurira, uregwa yasabye ko mu gihe urukiko rwabibona ukundi, rugategeka ko ahamwa n’icyaha cyo kubika ibiyobyabwenge, rwamugabanyiriza igihano maze rukamuhanisha igihano cy’imyaka 2.
## Page 2
Ubushinjacyaha nabwo buvuga ko impamvu z’ubujurire z’uregwa nta shingiro zahabwa kuko atabasha kuvuguruza ibyo bimenyetso, kandi ko ibimenyetso byashingiweho bihura n’icyaha yahamijwe kuko urumogi yafashwe arubitse kandi agamije kurucuruza. Ku birebana nuko uregwa avuga atahanwa kuko nta muguzi bamusanganye, ubushinjacyaha buvuga ko nta shingiro bifite kuko umuntu atagirwa umucuruzi n’uko asanganwe abaguzi, kandi ko Urukiko rufite ububasha bwo guhindura inyito kuko urukiko ruregerwa ibikorwa rukabiha inyito rukurikije ibikorwa, bityo hakurikijwe ibimenyetso byashingiweho n’Urukiko asanga Tuyishime Viateur akwiye guhamywa icyaha cyo kubika no gucuruza urumogi. Incamake y’icyemezo: 1. Mu manza nshinjabyaha, ibimenyetso byose bishobora gushingirwaho mu gihe bigaragaza ukuri kw’ibyabaye (principe de la liberté de la preuve en matière pénale), ababuranyi bagahabwa uburyo bwo kuhaba ngo banyomozanye. Urukiko nirwo rwemeza ko ibyo bimenyetso bishobora kwemerwa. 2.Ibimenyetso byashingirwaho hemezwa ko ibikorwa uregwa yakoze bigize icyaha cyo kugurisha ibiyobyabwenge birimo ubwinshi bw’urumogi umuntu yafatanywe, iminzani yabugenewe mu gupima, amasashe yifashishwa mu gupfunyikamo ibiyobyabwenge, amafaranga, ahakoreshwa nk’ububiko, urujya n’uruza rw’abantu ahafatiwe ibiyobyabwenge, n’abatangabuhamya bemeza ko uwo muntu acuruza ibiyobyabwenge. Ubujurire nta shingiro bufite.
Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ingingo ya 119. Imanza zifashishijwe: Urubanza RPAA 00408/2020/CA rwaciwe ku wa 27/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na Niyitegeka Augustin, Urubanza RPAA 00330/2022/CA, Ubushinjacyaha buburana na Bigirumwami Jean de Dieu bita Eric, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/09/2024. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 26/08/2020, saa tatu n’igice za mu gitondo (9h30’), Tuyishime Viateur, ari mu Mudugudu Nyamaraba, Akagari ka Gitisi, yafatanywe boules 10 z’urumogi yari yarahishe hejuru mu mbingo z’inzu mu gikoni, akaba yarashakaga kuzarucuruza, ahita ashyikirizwa inzego z’iperereza. [2] Iperereza rirangiye, Ubushinjacyaha bwatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Muhanga bukurikiranyeho Tuyishime Viateur icyaha cyo kubika ibiyobyabwenge byo mu bwoko
## Page 3
bw’urumogi, bunasaba ko yahamwa n’icyo cyaha, agahanishwa igihano cy’igifungo cya burundu n’ihazabu ya miliyoni 25. [3] Tuyishime Viateur yaburanye yemera icyaha ashinjwa avuga ko tariki ya 23/8/2020 yasohotse asanga urumogi boules 10 mu rugo, ahamagara abaturage arabibereka, bamubwira ko agomba kurujugunya maze umugabo witwa Ndayisenga amubwira ko aho kugira ngo arujugunye yarubika akazaza kurugura akaruha amatungo ye, ku wa 26/08/2020 nibwo Mudugudu yamuhamagaye amubwira ko ashaka urumogi, ageze mu rugo asangayo DASSO aramubaza ngo niwe usigaye ucuruza urumogi? asoza avuga ko bamubeshyera atigeze acuruza urumogi n’umunsi umwe. [4] Mu rubanza RP 00867/2020/TGI/MHG rwaciwe ku wa 15/09/2020, Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga rwasanze hari ibimenyetso byemeza ko uregwa yakoze icyaha, birimo: - Kuba Tuyishime Viateur yiyemerera ko yafatanwe ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi rungana na boules 10, akaba anemera ko yari arubitse ashaka kuzarugurisha; - Imvugo z’abatangabuhamya barimo Uwimana Marie na Nsengimana Charles bemeza ko Tuyishime Viateur yafatanwe ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi rungana n’udupfunyika 10; - Raporo y’Inzego z’ibanze ivuga ko bari basanzwe bafite amakuru ko Tuyishime Viateur acuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi; - Kuba hari ibiyobyabwenge byafatiriwe. Urukiko rushingiye kuri ibyo bimenyetso, rwemeje ko Tuyishime Viateur ahamwa n’icyaha cyo kubika ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, rumuhanisha igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga miliyoni makumyabiri (20.000.000 Frw). [5] Tuyishime Viateur ntiyishimiye imikirize y’urubanza ajuririra mu Rukiko Rukuru, urugereko rwa Nyanza avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga rutamugabanyirije ibihano kurushaho, asaba urukiko ajuririye guca inkoni izamba rukamugabanyiriza ibihano. Yongeyeho ko urwo rumogi rwafatiwe mu gikoni atari we wari warushyizemo, kuko igikoni kitakingwaga, ko ashobora kuba ari undi warushyizemo, icyo asabira imbabazi n’ubwo burangare yagize bwo kutamenya uwarushyizemo, asaba kugirwa umwere kuko nta cyaha yakoze. [6] Uhagarariye Ubushinjacyaha yaburanye avuga impamvu y’ubujurire ya Tuyishime Viateur nta shingiro ifite kuko aburana mbere yemeye ko ariwe warufatanwe ndetse abatangabuhamya bose babajijwe bemeje ko iwe hajyaga haza abasore b’ibirara ariko ntibamenye ikibagenza, baketse ko babaga baje kugura urumogi, ko ukwemera icyaha kwe kutuzuye, gushidikanywaho, bityo ko adakwiye kugabanyirizwa ibihano. [7] Mu rubanza RPA 00893/2020/HC/NYZ, rwaciwe ku wa 27/03/2024, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwasanze Tuyishime Viateur yemera ko yafatanywe urumogi boules 10, akaba anemera ko yari arubitse ashaka kuzarugurisha, ko kuba avuga ko atazi uwarushyize aho mu gikoni, atari ukuri ariko rushingiye ku kuba Tuyishime Viateur mu ntangiriro z’iburanisha yaraburanye yemera icyaha akanagisabira imbabazi ku buryo budashidikanywaho, kuba bwari ubwa mbere yari akurikiranywe mu nkiko ku buryo buzwi no kuba yarafatanwe ingano nto y’urumogi (udupfinyika 10 yari abitse ari natwo yafatanywe), rwamugabanyirije igihano
## Page 4
rumuhanisha igifungo cy’imyaka icumi n’itanu (15 ans) n’ihazabu ingana na miliyoni eshanu (5.000.000 Frw). [8] Tuyishime Viateur ntiyishimiye imikirize y’urwo rubanza, ajuririra mu Rukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa RPAA 00254/2024/CA, iburanisha rishyirwa ku wa 07/01/2025, Tuyishime Viateur yunganiwe na Me Ruturwa Rumande Esron naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Uwizeye Jean Marie, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [9] Mu mwanzuro w’ubujurire no mu miburanire yabo, Tuyishime Viateur n’umwunganira bavuga ko Urukiko Rukuru rwamuhamije icyaha atakoze rushingiye ku binyoma by’Umuyobozi w’Umudugudu wamubeshyeye ko urumogi rwafatiwe kwa Tuyishime Viateur mu gikoni ari we waruhashyize, ko kandi n’imvugo z’abatangabuhamya barimo Charles n’umugore we Marie ari ibinyoma, ko ahubwo hakorwa iperereza hakarebwa niba ataribo barushyizemo barangiza bakamubeshyera. Basaba ko yagirwa umwere ku cyaha yahamijwe kuko ntaho ahuriye nacyo. Tuyishime Viateur n’umwunganira bakomeza bavuga ko n’iyo urumogi rwagaragara ko rwari urwe urukiko rwamuhamya gufatanwa urumogi aho kuba kubika cyangwa gucuruza kubera ko nta kimenyetso kigaragaza ko yacuruje cyangwa ngo abe yarafatanwe n’abaje kugura nawe urwo rumogi. [10] Mu mwanzuro wo kujurira, Tuyishime Viateur n’umwunganira bari basabye ko mu gihe urukiko rwabibona ukundi, rugategeka ko Tuyishime Viateur ahamwa n’icyaha cyo kubika ibiyobyabwenge, rwamugabanyiriza igihano maze rukamuhanisha igihano cy’imyaka 2 hashingiwe ku rubanza RPAA 00116/2021/CA, rwaciwe ku wa 25/06/2024 ariko mu gihe cy’iburanisha, bavuga ko iyi ngingo yo kugabanya igihano bayiretse. [11] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko impamvu z’ubujurire za Tuyishime Viateur n’umwunganira zigamije kunenga ibimenyetso byashingiweho mu kumuhamya icyaha cyo kubika ibiyobyabwenge nta shingiro zahabwa kuko atabasha kuvuguruza ibyo bimenyetso. Akomeza avuga ko ibimenyetso byashingiweho bihura n’icyaha yahamijwe kuko urumogi yafashwe arubitse kandi agamije kurucuruza, ko Urukiko mu kumuhamya icyo cyaha, rwagendeye ku buhamya bw’abemeje ko iwe hajyaga haza abaje kugura urumogi ndetse runashingira ku mvugo za nyir’ubwite yakorewe imbere y’Ubugenzacyaha n’imbere y’Ubushinjacyaha kandi ko kuba ahindura ibyo yavugiye muri izo nzego bitabitesha agaciro kuko hari umurongo ugaragaza ko umucamanza ariwe ubiha agaciro. Ko kandi ibyo bishimangirwa n’uko abazwa yavuze ko yabitse urumogi mu mategura ku gikoni kandi koko n’abamufashe bemeje ko ariho barusanze ndetse ko ajurira mu Rukiko Rukuru icyo yanenze ari uko urukiko rutamugabanyirije igihano gusa, byumvikana ko yemeraga icyaha, ko kuba rero ubu abihindura ari amatakirangoyi. [12] Uhagarariye ubushinjacyaha asobanura ko kuba uregwa n’umwunganira bavuga ko yahamywa gufatanwa kuko nta muguzi bamusanganye nta shingiro bifite kuko umuntu atagirwa umucuruzi n’uko asanganwe abaguzi nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00436/2020/CA rwaciwe ku wa 28/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na Ndeze Francois. Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga kandi ko Urukiko rufite ububasha bwo guhindura inyito kuko urukiko ruregerwa ibikorwa rukabiha inyito rukurikije ibikorwa nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00064/2018/CA rwaciwe ku wa 13/09/2019 haburana Ubushinjacyaha na Nsanzumuhire Jean Baptiste, bityo hakurikijwe ibimenyetso byashingiweho n’Urukiko asanga Tuyishime Viateur akwiye guhamywa icyaha cyo kubika no gucuruza urumogi.
## Page 5
[13] Urukiko ruhereye kuri izo mpaka, rurasanga ikibazo gikwiye gusuzumwa muri uru rubanza ari: 1.Kumenya niba Tuyishime Viateur yarahamijwe icyaha atakoze hashingiwe ku bimenyetso bishidikanywaho 2.Kumenya niba inyito y’icyaha Tuyishime Viateur yahamijwe yahinduka II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1.Kumenya niba Tuyishime Viateur yarahamijwe icyaha atakoze hashingiwe ku bimenyetso bishidikanywaho [14] Tuyishime Viateur n’umwunganira bavuga ko urukiko Rukuru rwamuhamije icyaha atakoze rushingiye ku binyoma by’Umuyobozi w’Umudugudu wamubeshyeye ko urumogi rwafatiwe kwa Tuyishime Viateur mu gikoni ari we waruhashyize, ko kandi n’imvugo z’abatangabuhamya barimo Charles n’umugore we Marie ari ibinyoma, ko hatashingirwa ku mvugo yakoreye mu nzego z’iperereza, ko ahubwo hakorwa iperereza hakarebwa niba ataribo bashyizemo urwo rumogi barangiza bakamubeshyera. Basaba ko yagirwa umwere ku cyaha yahamijwe kuko ntaho ahuriye nacyo. [15] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko impamvu z’ubujurire za Tuyishime Viateur n’umwunganira zigamije kunenga ibimenyetso byashingiweho mu kumuhamya icyaha cyo kubika ibiyobyabwenge nta shingiro zahabwa kuko atabasha kuvuguruza ibyo bimenyetso. Akomeza avuga ko ibimenyetso byashingiweho bihura n’icyaha yahamijwe kuko urumogi yafashwe arubitse kandi agamije kurucuruza, ko Urukiko mu kumuhamya icyo cyaha, rwagendeye ku buhamya bw’abemeje ko iwe hajyaga haza abaje kugura urumogi ndetse runashingira ku mvugo za nyir’ubwite yakorewe imbere y’Ubugenzacyaha n’imbere y’Ubushinjacyaha kandi ko kuba ahindura ibyo yavugiye muri izo nzego bitabitesha agaciro kuko hari umurongo ugaragaza ko umucamanza ariwe ubiha agaciro. Ko kandi ibyo bishimangirwa n’uko abazwa yavuze ko yabitse urumogi mu mategura ku gikoni kandi koko n’abamufashe bemeje ko ariho barusanze ndetse ko ajurira mu Rukiko Rukuru icyo yanenze ari uko urukiko rutamugabanyirije igihano gusa, byumvikana ko yemeraga icyaha, ko kuba rero ubu abihindura ari amatakirangoyi. UKO URUKIKO RUBIBONA [16] Hashingiwe ku bivugwa n’impande zombi, impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba ibimenyetso byashingiweho n’Urukiko Rukuru ruhamya Tuyishime Viateur icyaha bishidikanywaho. [17] Mu rubanza RPAA 00692/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/20231, haburana Ubushinjacyaha na Ndayishimiye Jean Damascène, hasesenguwe ingingo ya 119 y’Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo2,
1 Igika cya 18
2 Itegeko n° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo.
## Page 6
harebwe cyane cyane ku mwihariko w’imanza nshinjabyaha, maze urukiko rusobanura ko mu manza nshinjabyaha, ibimenyetso byose bishobora gushingirwaho mu gihe bigaragaza ukuri kw’ibyabaye (principe de la liberté de la preuve en matière pénale) ababuranyi bakaba barahawe uburyo bwo kuhaba ngo banyomozanye, kandi ko Urukiko arirwo rwemeza ko ibyo bimenyetso bishobora kwemerwa. Iri hame ryashingiweho mu zindi manza zakurikiyeho zaciwe n’uru rukiko, harimo n’urubanza RPAA 00330/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/09/2024 Ubushinjacyaha buburana na Bigirumwami Jean de Dieu bita Eric. [18] Dosiye igaragaza ko ibimenyetso byemeza ko Tuyishime Viateur yafatanywe urumogi ari: Inyandikomvugo y’ibazwa rya Tuyishime Viateur mu Bugenzacyaha ku wa 26/08/2020. Muri iyo nyandiko Tuyishime Viateur yemeye ko yafatanwe urumogi udupfunyika 10, asobanura ko yarutoraguye aho bita Gitisi / ku rwobo maze arubika kugira ngo azarugurishe abarunywa. Yasobanuye ko abitwa Claude na Siborurema barumwatse ku buntu ararubima kuko we yashakaga amafaranga. Inyandikomvugo y’ibazwa rya Tuyishime Viateur mu Bushinjacyaha ku wa 31/08/2020. Muri iyo nyandiko Tuyishime Viateur yakomeje kwemera ko yafatanwe urumogi ndetse anasobanura ko yari yaruhishe mu mbingo z’inzu mu gikoni. Yavuze kandi ko yari yarubitse kugira ngo igihe nikigera azarugurishe. Inyandikomvugo y’iburanisha ryo mu Rukiko Rwisumbuye rwa Muhanga ku wa 09/09/2020. Muri iryo buranisha Tuyishime Viateur yavuze ko atigeze agurisha urumogi na rimwe, ko icyo yemera ari uko yarutoraguye akarubika gusa. Imvugo z’abatangabuhamya barimo Uwimana Marie na Nsengimana Charles bemeje ko Tuyishime Viateur yafatanwe urumogi rungana na boules 10, ko kandi bajyaga babona kwa Tuyishime Viateur hahora insoresore nyinshi ariko ko batari bazi icyo babaga baje kuhakora. Inyandikomvugo y’ifatira igaragaza ko Tuyishime Viateur yafatanwe udupfunyia 10 tw’urumogi ndetse anashyiraho umukono yemeza ko yabifatanwe koko; Raporo y’inzego z’ibanze yo ku wa 26/08/2020 yakozwe n’Umuyobozi w’Umudugudu wa Nyamaraba/Akagari ka Gitisi igaragaza ko Tuyishime Viateur akigera muri uwo Mudugudu bamenye ko acuruza ibiyobyabwenge ariko Babura ibimenyetso ariko ku wa 26/08/2020 aribwo bahawe amakuru neza n’abaturage bituma bajya kumusaka bagezeyo bararumusangana koko. [19] Nk’uko bigaragara kuva mu gika cya 12 n’icya 13 by’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwagaragaje ko Tuyishime Viateur yemeye ko yafatanywe urumogi boules 10, akaba yaranemeye ko yari arubitse ashaka kuzarugurisha, ko ibyo yabyemeye mu Bugenzacyaha, ko yarutoye ku wa 23/08/2020 hanyuma ajya kurubika iwe mu gikoni, arufatanwa ku wa 26/8/2020, icyo gihe cyose akaba yari arubitse hejuru mu mbigo z’igikoni afite gahunda zo kuzarugurisha nk’uko yabyivugiye mu iperereza. Ko rero icyo gikorwa yakoze cyo kurubika hejuru mu mbigo z’igikoni kigize icyaha cyo kubika ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi ari nacyo cyaha cyamuhamye akanagihanirwa, ko kuba Urukiko rwarakimuhamije nta kosa rwakoze. Rwagaragaje kandi ko kuba Tuyishime Viateur avuga ko atazi uwarushyize aho mu gikoni, atari ukuri kuko mu Bugenzacyaha yavuze ko yarutoye mu nzira hanyuma arujyana mu rugo kurubika ategereje
## Page 7
kuzarugurisha abantu barunywa, ko uko kwivuguruza nta kindi abikorera kitari ugushaka kwikuraho icyaha yemeye agifatwa. [20] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibivugwa na Tuyishime Viateur n’umwunganira ko Urukiko Rukuru rwamuhamije icyaha atakoze rushingiye ku binyoma by’Umuyobozi w’Umudugudu wamubeshyeye ko urumogi rwafatiriwe kwa Tuyishime Viateur mu gikoni ari we waruhashyize, ko kandi n’imvugo z’abatangabuhamya barimo Charles n’umugore we Marie ari ibinyoma, ko ahubwo hakorwa iperereza hakarebwa niba ataribo barushyizemo barangiza bakamubeshyera, uru Rukiko rurasanga iyi miburanire nta shingiro yahabwa kuko nta mpamvu agaragaza yari gutuma Umuyobozi w’Umudugudu ndetse n’abatangabuhamya bamubeshyera. Rurasanga kandi ababuranyi barahawe uburyo bwose ngo banyomozanye kuri ibyo bimenyetso, bikaba rero nta cyabuza Urukiko kubishingiraho kuko arirwo rwemeza ko iyo Raporo n’imvugo z’abatangabuhamya bishobora kwemerwa nk’uko byasobanuwe haruguru. [21] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga uretse n’ibyo kandi, mu Bugenzacyaha, mu Bushinjacyaha no mu Rukiko Rwisumbuye Tuyishime Viateur we ubwe yariyemereye ko urumogi yarutoraguye aho bita Gitisi/ku rwobo, aba ari nawe urubika mu mbingo z’igikoni kugira ngo azarugurishe abarunywa. Kuba rero ibimenyetso byashingiweho mu kumuhamya icyaha bivugwa mu gika kibanziriza iki bigizwe n’imvugo z’abatangabuhamya, Raporo y’inzego z’ibanze bishimangirwa no kuba we ubwe yariyemereye mu nzego z’iperereza no mu iburanisha mu Rukiko Rwisumbuye ko ariwe watoraguye urwo rumogi ndetse anarubika mu mbingo z’igikoni agamije kuzarucuruza, byemeza nta gushidikanya ko urumogi rwafashwe ari urwo Tuyishime Viateur yari abitse agamije kurucuruza, bityo ingingo ye y’ubujurire y’uko yahamijwe icyaha atakoze hashingiwe ku bimeyetso bidashidikanywaho ikaba nta shingiro ifite. [22] Ku birebana n’iperereza Tuyishime Viateur asaba rigamije kumenya niba urumogi aregwa rutarashyizwemo n’abamutanzeho ubuhamya, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga uretse n’uko ibyo avuga atabifitiye ibimenyetso, ikindi ni uko rusanga ibimenyetso rufite bihagije mu gusuzuma urubanza. Iby’uko Urukiko rudategetswe byanze bikunze gukora iperereza cyangwa se kubaza abatangabuhamya buri gihe cyose uko umuburanyi abisabye mu gihe rwumva rwanyuzwe n’ibimenyetso rwashyikirijwe kandi n’ababuranyi bose bahawe umwanya uhagije wo kubyisobanuraho byemejwe mu rubanza RPAA 0101/09/CS rwaciwe ku wa 09/03/2012. [23] Hashingiwe ku bisobanuro bitanzwe haruguru, urukiko rusanga ingingo ya Tuyishime Viateur ivuga ko yahamijwe icyaha atakoze hashingiwe ku bimenyetso bishidikanywaho nta shingiro ifite. 2.Kumenya niba inyito y’icyaha Tuyishime Viateur yahamijwe yahinduka, agahamywa gufatanwa urumogi [24] Tuyishime Viateur n’umwunganira bavuga ko n’iyo urumogi rwagaragara ko rwari urwe urukiko rwamuhamya gufatanwa urumogi aho kuba kubika cyangwa gucuruza kubera ko nta kimenyetso kigaragaza ko yacuruje cyangwa ngo abe yarafatanwe n’abaje kugura nawe urwo rumogi. [25] Uhagarariye ubushinjacyaha asobanura ko kuba uregwa n’umwunganira bavuga ko yahamywa gufatanwa kuko nta muguzi bamusanganye nta shingiro bifite kuko umuntu atagirwa umucuruzi n’uko asanganwe abaguzi nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00436/2020/CA
## Page 8
rwaciwe ku wa 28/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na Ndeze Francois. Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga kandi ko Urukiko rufite ububasha bwo guhindura inyito kuko urukiko ruregerwa ibikorwa rukabiha inyito rukurikijwe ibikorwa byahawe nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00064/2018/CA rwaciwe ku wa 13/09/2019 haburana Ubushinjacyaha na Nsanzumuhire Jean Baptiste, bityo hakurikijwe ibimenyetso byashingiweho n’Urukiko asanga Tuyishime Viateur akwiye guhamywa icyaha cyo kubika no gucuruza urumogi. [26] Hakurikijwe imiburanire ya buri ruhande, impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba icyaha cyahama Tuyishime Viateur ari icyaha cyo gufatanwa urumogi cyangwa ari icyo kubika no gurucuruza urumogi. [27] Ku birebana n’ibimenyetso byashingirwaho hemezwa ko ibikorwa uregwa yakoze bigize icyaha cyo kugurisha ibiyobyabwenge byasobanuwe mu rubanza RPAA 00408/2020/CA rwaciwe ku wa 27/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na Niyitegeka Augustin, aho Urukiko rw’Ubujurire rwifashishije ibivugwa n’abahanga rwasanze ibimenyetso byashingirwaho birimo ubwinshi bw’urumogi umuntu yafatanywe, iminzani yabugenewe mu gupima, amasashe yifashishwa mu gupfunyikamo ibiyobyabwenge, amafaranga, ahakoreshwa3 nk’ububiko, urujya n’uruza rw’abantu ahafatiwe ibiyobyabwenge, abatangabuhamya bemeza ko uwo muntu acuruza ibiyobyabwenge3.
[28] Nk’uko byagarutsweho mu ngingo ibanziriza iyi, dosiye y’urubanza igaragaza ko Tuyishime Viateur abazwa mu Bugenzacyaha, mu Bushinjacyaha n’imbere y’Urukiko Rwisumbuye yemeye ko urumogi rungana n’udupfunyika 10 yafatanwe yari abitse mu mbingo z’igikoni yari yararubitsemo kugira ngo azarugurishe abarunywa ariko ko yafashwe atararugurisha, ndetse ko uwitwa Claude na Sibobugingo barumusabye ngo arubahere ubuntu ariko ararubima kuko we yashakaga ko bamwishyura amafaranga. [29] Dosiye igaragaza kandi imvugo z’abatangabuhamya Uwimana Marie na Nsengimana Charles bemeje ko Tuyishime Viateur yafatanwe urumogi rungana na boules 10, ko kandi bajyaga babona kwa Tuyishime Viateur hahora urujya n’uruza rw’insoresore nyinshi ariko ko batari bazi icyo babaga baje kuhakora. Naho raporo y’inzego z’ibanze yo ikagaragaza ko Tuyishime Viateur akigera muri uwo Mudugudu bamenye ko acuruza ibiyobyabwenge ariko babura ibimenyetso ariko ku wa 26/08/2020 aribwo bahawe amakuru neza n’abaturage bituma bajya kumusaka bagezeyo bararumusangana koko. [30] Nk’uko bigaragara mu gika cya 12 n’icya 13 by’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwahamije icyaha cyo kubika urumogi Tuyishime Viateur rushingiye ku kuba yariyemereye ko yabitse urumogi mu mbingo z’igikoni agamije kurucuruza no kuba hari abatangabuhamya bahamije ko babonaga kwa Tuyishime Viateur hazaga abasore n’abana b’uturara, bakaba bakeka ko bahazaga kuruhagurira. [31] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kuva mu Bugenzacyaha, mu Bushinjacyaha no mu Rukiko Rwisumbuye ndetse no mu myanzuro ajurira mu Rukiko Rukuru Tuyishime Viateur
3 Reba urubanza RPAA 00408/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na Niyitegeka Augustin alias Niyirema, igika cya 18
## Page 9
yariyemereye ko urumogi rungana n’udupfunyika 10 yafatanwe rubitse mu mbigo z’igikoni rwari urwo kuzacuruza ariko ko yari atararucuruza. Rusanga kandi abatangabuhamya bahamya ko iwe hahoraga abasore n’utwana tw’uturara bakeka ko babaga baje kugurayo urumogi naho raporo y’Inzego z’Ibanze ikavuga ko bari bafite amakuru ko Tuyishime Viateur acuruza urumogi ariko batarabona ibimenyetso by’uko arucuruza ariko ko ku wa 26/08/2020 bahawe amakuru n’abaturage bajya kumusaka noneho bararumufatana. Rusanga kandi Tuyishime Viateur yaremeye ko uwitwa Claude na Sibobugingo barumusabye ngo abahere ubuntu urwo rumogi ariko ararubima kuko we yashakaga ko bamwishyura amafaranga. Urukiko rukaba rusanga rero hakurikijwe uko yemeye icyaha ndetse akanasobanura uburyo yagikozemo agaragaza ko yabitse urumogi mu gikoni agamije kuzarucuruza, ku ruhande rumwe bigize icyaha cyo kubika urumogi nk’uko Urukiko Rukuru rwakimuhamije. [32] Urukiko rurasanga kandi uretse kuba uregwa yarakoze icyaha cyo kubika urumogi, ku rundi ruhande rusanga mu kwemera icyaha kwa Tuyishime Viateur kugaragaza ko urumogi yafatanywe rwari urwo gucuruza nk’uko yabyiyemereye mu nzego zitandukanye, bikanasimangirwa n’ubuhamya bwatanzwe na Uwimana Marie na Nsengimana Charles bemeje ko Tuyishime Viateur yafatanwe urumogi rungana na boules 10, bajyaga babona kwa Tuyishime Viateur urujya n’uruza rw’insoresore nyinshi z’ibirara ndetse na raporo y’Umuyobozi w’Umudugudu wa Nyamaraba/Akagari ka Gitisi igaragaza ko Tuyishime Viateur akigera muri uwo Mudugudu bamenye ko acuruza ibiyobyabwenge ariko bakabura ibimenyetso, ko ariko ku wa 26/08/2020 aribwo bahawe amakuru neza n’abaturage bituma bajya kumusaka bagezeyo bararumusangana koko. Rusanga kandi Tuyishime Viateur ubwe yaremeye ko uwitwa Claude na Sibobugingo barumusabye ngo arubahere ubuntu ariko ararubima kuko we yashakaga ko bamwishyura amafaranga. Rurasanga rero nk’uko byasobanuwe haruguru, kuba hari abatangabuhamya bemeza ko uwo muntu acuruza ibiyobyabwenge no kuba aho hantu hahoraga urujya n’uruza rw’abantu, ikindi kandi Tuyishime Viateur akaba yaremeye ko uwitwa Claude na Sibobugingo barumusabye ngo arubahere ubuntu ariko ararubima kuko we yashakaga ko bamwishyura amafaranga, bigize icyaha cyo gucuruza urumogi. [33] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga rero ibyaha Tuyishime Viateur yakoze bigize icyaha cyo kubika no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, akaba ari nabyo bigomba kumuhama, bityo imvugo ye n’umwunganira ko yahanirwa gufatanwa urumogi ikaba nta shingiro ifite. [34] Hashingiwe kuri ibyo bisobanuro, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ubujurire bwa Tuyishime Viateur nta shingiro bufite, ariko urubanza yajuririye rukaba rugomba guhinduka gusa ku bijyanye n’icyaha kigomba kumuhama. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [35] Rwemeje ko ubujurire bwa Tuyishime Viateur nta shingiro bufite; [36] Rwemeje ko urubanza RPA 00893/2020/HC/NYZ, rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza ku wa 27/03/2024 ruhindutse gusa ku birebana n’ibyaha Tuyishime Viateur yahamijwe;
## Page 10
[37] Rwemeje ko Tuyishime Viateur ahamwa n’icyaha cyo kubika no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi; [38] Rwemeje ko igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ingana na miliyoni eshanu (5.000.000 Frw) Tuyishime Viateur yahanishijwe mbere kigumyeho; [39] Ruvuze ko Tuyishime Viateur asonewe amagarama y'urubanza kuko aburana afunze.