UBUSHINJACYAHA vs NTWARI
# UBUSHINJACYAHA vs NTWARI - Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-02-28 - Case/document no.: RPAA/MIN 00001/2021/CA - Collection: Court of Appeal ## Text ## Page 1 UBUSHINJACYAHA vs NTWARI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA/MIN 00001/2021/CA (Mukandamage P.J.) 28 Gashyantare...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA/MIN 00001/2021/CA
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 28 February 2025
- Case Number
- RPAA/MIN 00001/2021/CA
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
No structured case brief is available yet for this judgment.
Full Case Text
Judgment text and source record
19 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA vs NTWARI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-02-28 - Case/document no.: RPAA/MIN 00001/2021/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA vs NTWARI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA/MIN 00001/2021/CA (Mukandamage P.J.) 28 Gashyantare 2025] Amategeko yerekeye imiburanishirize y’imanza nshinjabyaha – Ubujurire – Ikirego cy’indishyi – Kuba ubujurire butakiriwe, ntibibuza ko uregera indishyi agenerwa indishyi z’ibyakoreshejwe mu rubanza. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Ngoma, Ubushinjacyaha burega Ntwari icyaha cyo gusambanya umwana nyuma yuko acyetsweho gusambanya umwana witwa Y. E. w’imyaka itandatu (6) y’amavuko, bivugwa ko yakuye uwo mwana mu bandi amubwira ko bajyana guca imyembe, bagezeyo amukuramo imyenda aramusambanya, abantu bari mu murima bumvise umwana arimo gutabaza, bajya kureba basanga ari Ntwari. Muri urwo rubanza uwitwa Uwingabire ahagarariye umwana we Y. E., yatanze ikirego cy’indishyi yisunze Ubushinjacyaha, asaba indishyi zinyuranye. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rusanga hari ibimenyetso bigaragaza ko Ntwari yakoze ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gusambanya umwana, rumuhanisha igifungo cy’imyaka itanu (5) isubitse mu gihe cy’umwaka umwe (1). Ku kirego cy’indishyi, Urukiko rwategetse Turayishimiye (se wa Ntwari) guha Uwingabire indishyi zingana na miliyoni imwe n’ibihumbi magana arindwi y’amafaranga y’u Rwanda (1.700.000 Frw). Ntwari yajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana avuga ko yahamijwe icyaha kitabaho, kuko nta bwinjiracyaha bubaho mu cyaha cyo gusambanya umwana, ko kandi icyaha aregwa atigeze agikora, asaba ko urubanza yajuririye rwahinduka akagirwa umwere. Uregera indishyi nawe yajuririye urwo Rukiko avuga ko nta bwinjiracyaha mu cyaha cyo gusambanya umwana kibaho, asaba ko urukiko rwabikosora, ko kandi atishimiye indishyi yahawe nyamara ingaruka icyaha cyagize ku mwana we ari nyinshi, asaba ko zakongerwa. Urwo Rukiko narwo rwaciye urubanza rusanga ubujurire bwa Ntwari nta shingiro bufite, ko ubujurire bwa Uwingabire bufite ishingiro ku bijyanye n’inyito y’icyaha Ntwari yakoze, rwemeza ko ahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana utarageza ku myaka cumi n’ine (14) y’amavuko, naho ku bijyanye n’ibihano n’indishyi ntihagira igihinduka. Turayishimiye, uhagarariye Ntwari, yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, avuga ko Urukiko rwabanje rwabonye ko ibikorwa byabaye bitagize ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gusambanya umwana, ko n’icyo cyaha kitabaho, ariko ntirwahindura igihano cyari cyatanzwe ku rwego rwa mbere, bityo ruhanisha Ntwari igihano cy’icyaha kitabaho, rukoresheje itegeko ritabaho, aho kumugira umwere. Ubushinjacyaha n’uregera indishyi, batanze inzitizi yo kutakira ubujurire bwa Turayishimiye kuko nta bubasha afite bwo kujuririra Ntwari atari we warezwe, kandi ko ubujurire bwe butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, uregera indishyi we yanasabye ko indishyi yagenewe n’Urukiko rwabanje zakongerwa, kandi agahabwa amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka. Incamake y’icyemezo: 1. Mu manza nshinjabyaha utegetswe kuriha indishyi ari mu bemerewe kujurira, bikaba rero byumvikana ko mu gihe yajuriye agaragaza impamvu ze z’ubujurire, abaregwa bakazireguraho, Urukiko rukaziha ishingiro cyangwa se ntiruzihe ishingiro. 2. Kuba igihano cyatanzwe mu rubanza rwajuririwe kitageze nibura ku gifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15), Urukiko rw’Ubujurire nta bubasha rufite bwo kuburanisha ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Turayisihimiye, bityo ubujurire bukaba butagomba kwakirwa. 2. Kuba ubujurire butakiriwe, ntibibuza ko uregera indishyi agenerwa indishyi z’ibyakoreshejwe mu rubanza. Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, ingingo ya 180.
## Page 2
Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 111. Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, ingingo ya 52, igika cya 2, agace ka 2º n’aka 9º. Nta manza zifashishijwe.
Inzitizi zatanzwe n’Ubushinjacyaha na Uwingabire zifite ishingiro kuri bimwe; Turayishimiye afite ububasha bwo kujurira; Ubujurire ntiburi mu bubasha bw’Urukiko Rw’Ubujurire. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 28/12/2020, Ntwari Claudien yacyetsweho gusambanya umwana witwa Y. E. w’imyaka itandatu (6) y’amavuko, bivugwa ko yakuye uwo mwana mu bandi amubwira ko bajyana guca imyembe, bagezeyo amukuramo imyenda aramusambanya, abantu bari mu murima bumvise umwana arimo gutabaza, bajya kureba basanga Ntwari Claudien amuri hejuru, hanyuma ashyikirizwa Ubugenzacyaha. [2] Iperereza rirangiye, Ubushinjacyaha bwatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Ngoma burega Ntwari Claudien icyaha cyo gusambanya umwana, busaba ko ahamwa n’icyo cyaha agahanishwa igifungo cy’imyaka icumi (10) giteganywa n’ingingo ya 54 n’iya 133 z’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange. [3] Uwingabire Annonciata, ahagarariye umwana we Y. E., yatanze ikirego cy’indishyi yisunze Ubushinjacyaha, asaba indishyi zingana na miliyoni cumi n’imwe n’ibihumbi ijana by’amafaranga y’u Rwanda (11.100.000 Frw), harimo miliyoni icumi (10.000.000 Frw) y’indishyi z’akababaro kubera igisebo, ikimwaro, ihungabana umwana yagize no kuba umwana we yarabuze akarangabusugi imburagihe, ibihumbi magana atandatu (600.000 Frw) y’ikurikiranarubanza n’insimburamubyizi, n’ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka. [4] Ntwari Claudien yaburanye ahakana icyaha aregwa, avuga ko umunsi uvugwa ko umwana yasambanyirijweho yiriwe mu rugo yubaka urupangu, bigeze saa 11h00’, ajya mu murima wa sekuru guca imyembe, agezeyo ahasanga uwo mwana ari kumwe na musaza we, abamanurira imyembe barataha, ko rero nta kimenyetso kimushinja icyaha aregwa cyagaragajwe n’Ubushinjacyaha, asaba kugirwa umwere. [5] Turayishimiye Gilbert, uhagarariye Ntwari Claudien, yavuze ko indishyi asabwa na Uwingabire Annonciata ntazo yatanga, kuko umwana atigeze asambanywa, amusaba ahubwo miliyoni imwe n’ibihumbi magana atanu y’amafaranga y’u Rwanda (1.500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka no gushorwa mu manza. [6] Mu rubanza n° RP/MIN 00009/2021/TGI/NGOMA rwaciwe ku wa 26/03/2021, Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma rwasanze ibimenyetso byatanzwe n’Ubushinjacyaha bushinja Ntwari Claudien birimo ubuhamya bwatanzwe na Ngendahimana Prudence, ubwa Nizeyimana Bolingo, ubwa Mukandayisenga Joselyne, raporo ya Muganga, icyemezo cy’amavuko na raporo y’inzego z’ibanze bigaragaza ko Ntwari Claudien yakoze ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gusambanya umwana, rumuhanisha igifungo cy’imyaka itanu (5) isubitse mu gihe cy’umwaka umwe (1). Ku kirego cy’indishyi, Urukiko
## Page 3
rwategetse Turayishimiye Gilbert, uhagarariye Ntwari Claudien, guha Uwingabire Annonciata indishyi zingana na miliyoni imwe n’ibihumbi magana arindwi y’amafaranga y’u Rwanda (1.700.000 Frw). [7] Ntwari Claudien yajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana avuga ko yahamijwe icyaha kitabaho, kuko nta bwinjiracyaha bubaho mu cyaha cyo gusambanya umwana, ko kandi icyaha aregwa atigeze agikora, asaba ko urubanza yajuririye rwahinduka akagirwa umwere. [8] Uwingabire Annonciata, uhagarariye umwana we, nawe yajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana avuga ko nta bwinjiracyaha mu cyaha cyo gusambanya umwana kibaho, asaba ko urukiko rwabikosora, ko kandi atishimiye indishyi yahawe nyamara ingaruka icyaha cyagize ku mwana we ari nyinshi, asaba ko zakongerwa. [9] Uhagarariye Ubushinjacyaha yavuze ko Ntwari Claudien yakoze icyaha akiri muto, ko kuba yari agiye gusambanya umwana agateshwa n’abari bumvise induru, asanga habayeho ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gusambanya umwana. [10] Mu rubanza nº RPA/MIN 00018/2021/HC/RWG rwaciwe ku wa 30/09/2021, Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rwamagana rwasanze ubujurire bwa Ntwari Claudien nta shingiro bufite, ko ubujurire bwa Uwingabire Annonciata bufite ishingiro ku bijyanye n’inyito y’icyaha Ntwari Claudien yakoze, rwemeza ko ahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana utarageza ku myaka cumi n’ine (14) y’amavuko, rumuhanisha igifungo cy’imyaka itanu (5) isubitse mu mwaka umwe (1), rutegeka Turayishimiye Gilbert umuhagarariye guha Uwingabire Annonciata indishyi zikomoka ku cyaha cyakorewe umwana we zingana na miliyoni imwe n’ibihumbi magana arindwi y’amafaranga y’u Rwanda (1.700.000 Frw). [11] Turayishimiye Gilbert, uhagarariye Ntwari Claudien, yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa n° RPAA/MIN 00001/2021/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 10/02/2025, Turayishimiye Gilbert na Ntwari Claudien bunganiwe na Me Rugemintwaza Jean Marie Vianney, Ubushinjacyaha buhagarariwe na Rukaka Gallican, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu, naho Uwingabire Annonciata yunganiwe na Me Ayinkamiye Neema. [12] Mu myanzuro no mu miburanire, Turayishimiye Gilbert avuga ko Urukiko rwabanje rwabonye ko ibikorwa byabaye bitagize ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gusambanya umwana, ko n’icyo cyaha kitabaho, ariko ntirwahindura igihano cyari cyatanzwe ku rwego rwa mbere, bityo ruhanisha Ntwari Claudien igihano cy’icyaha kitabaho, rukoresheje itegeko ritabaho, aho kumugira umwere. Avuga kandi ko urwo Rukiko rwirengagije nkana ibimenyetso Ntwari Claudien yatanze n’ingingo ya 111 y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha. [13] Uhagarariye Ubushinjacyaha na Uwingabire Annonciata waregeye indishyi, batanze inzitizi yo kutakira ubujurire bwa Turayishimiye Gilbert kuko nta bubasha afite bwo kujuririra Ntwari Claudien atari we warezwe, kandi ko ubujurire bwe butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. Mu mizi y’urubanza bavuga ko impamvu z’ubujurire za Turayishimiye Gilbert nta shingiro zifite. Uwingabire Annonciata yanasabye ko indishyi yagenewe n’Urukiko rwabanje zakongerwa, kandi agahabwa amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka. [14] Ibibazo bigomba gusuzumwa muri uru rubanza ni ibi bikurikira: - kumenya niba ubujurire bwatanzwe na Turayishimiye Gilbert butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire; - Kumenya niba amafaranga y’ikurikirarubanza n’ay’igihembo cya Avoka Uwingabire Annonciata asaba Turayishimiye Gilbert yayagenerwa.
## Page 4
II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA a. Kumenya niba ubujurire bwatanzwe na Turayishimiye Gilbert butagomba kwakirwa a. 1. Ku byerekeye ububasha bwo kujurira. [15] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko urubanza rujuririrwa rwaciwe ku wa 30/09/2021 Ntwari Claudien ahari, hanyuma se Turayishimiye Gilbert warezwe indishyi ategekwa kuzitanga, ajurira avuga ko umwana we akwiye kugirwa umwere, ko nta cyaha yakoze kuko nta bimenyetso bikimuhamya. Asanga rero, hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 180 y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019, ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, ubujurire bwatanzwe na Turayishimiye Gilbert avuga ko ahagarariye umwana we budakwiye kwakirwa ngo busuzumwe, kuko mu manza nshinjabyaha, umubyeyi adafite ububasha bwo kunganira cyangwa guhagararira umwana we. [16] Uwingabire Annonciata n’umwunganira bavuga ko umuntu yahagararira undi mu kirego cy’indishyi n’ibindi, ariko ko ntawahagararira undi mu manza nshinjabyaha, kuko icyaha ari gatozi, ko rero Turayisihimiye Gilbert atari afite ububasha bwo kujurira mu mwanya wa Ntwari Claudien, ko yari afite gusa uburenganzira bwo kuregera indishyi yaciwe. Bavuga kandi ko Turayisihimiye Gilbert atakwitwaza ko umwana we nta mwunganizi yari afite kubera ubushobozi buke, kuko ntacyagombaga kumutega, kuko itegeko riteganya ko bisabwe Perezida w’Urugaga rw’Abavoka agena umwunganizi ugomba kunganira umwana. Basanga rero ubujurire Turayisihimiye Gilbert yatanze budakwiye kwakirwa, kubera ko butubahirije ibiteganywa n’ingingo ya 180 n’iya 181 z’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha. [17] Me Rugemintwaza Jean Marie Vianney, wunganira Turayisihimiye Gilbert, avuga ko ibyo Uhagarariye Ubushinjacyaha n’uregera indishyI bavuga bidakwiye guhabwa ishingiro, kubera ko Turayishimiye Gilbert yabaye umuburanyi mu manza zabanjirije uru, aburana aregwa indishyi kandi ategekwa kwishyura, ko rero ingingo ya 180, igika cya 1, agace ka 2, y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha imuha uburenganzira bwo kujurira nk’uwategetswe kuriha indishyi, aho ivuga ko “Uburenganzira bwo kujurira bufitwe n’aba bakurikira: 1° uwahamwe n’icyaha; 2° utegetswe kuriha; 3° uwaregeye indishyi cyangwa abahawe indishyi batasabye ariko ku byerekeye indishyi gusa; 4° Ubushinjacyaha. Uretse Ubushinjacyaha, ubujurire bw’abavugwa mu gika cya mbere cy’iyi ngingo bushobora gutangwa n’ababunganira cyangwa ababahagariye bemewe n’amategeko”. Asanga rero ntacyabuza Urukiko kwakira ubujurire bwa Turayishimiye Gilbert, kuko amategeko amwemerera kujurira. UKO URUKIKO RUBIBONA [18] Ku byerekeye uburenganzira bwo kujurira, ingingo ya 180 y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ibikurikira: “Uburenganzira bwo kujurira bufitwe n’aba bakurikira: 1° uwahamwe n’icyaha; 2° utegetswe kuriha; 3° uwaregeye indishyi cyangwa abahawe indishyi batasabye ariko ku byerekeye indishyi gusa; 4° Ubushinjacyaha. Uretse Ubushinjacyaha, ubujurire bw’abavugwa mu gika cya mbere cy’iyi ngingo bushobora gutangwa n’ababunganira cyangwa ababahagariye bemewe n’amategeko”. [19] Iyi ngingo yumvikanisha neza ko mu manza z’inshinjabyaha utegetswe kuriha indishyi ari mu bemerewe kujurira, bikaba rero byumvikana ko mu gihe yajuriye agaragaza impamvu ze z’ubujurira abaregwa bakazireguraho, Urukiko rukaziha ishingiro cyangwa se ntiruzihe ishingiro.
## Page 5
[20] Nk’uko bigaragara muri dosiye, mu nkiko zabanje, Turayisihimiye Gilbert yabaye umuburanyi aregwa indishyi zishingiye ku cyaha umwana Ntwari Claudien wari utaruzuza imyaka y’ubukure akurikiranweho n’Ubushinjacyaha, ategekwa kwishyura Uwingabire Annonciata indishyi zingana na miliyoni imwe n’ibihumbi magana arindwi y’amafaranga y’u Rwanda (1.700.000 Frw). [21] Hashingiwe rero ku ingingo ya 180 y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryavuzwe haruguru, Urukiko rurasanga Turayisihimiye Gilbert, nk’uwarezwe indishyi, afite ububasha bwo kujurira, abaregwa nabo bakiregura ku mpamvu z’ubujurire yatanze, urukiko rukazisuzuma mu gihe byaba bigaragaye ko rufite ububasha. a. 2. Ku byerekeye ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire [22] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ubujurire bwa Turayishimiye Gilbert budakwiye kwakirwa ngo busuzumwe, kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, kubera ko nta mpamvu n’imwe mu ziteganywa mu ngingo ya 52 y’Itegeko n° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko yari afiteimwemerera kujurira ku nshuro ya kabiri, kuko igihano Ntwari Claudien yahawe cy’igifungo cy’imyaka itanu (5) isubitswe mu mwaka umwe (1) giteganywa n’amategeko, kandi ko Umucamanza wo mu Rukiko Rwisumbuye rwa Ngoma yasobanuye ishingiro ryo kugabanya igihano, mu bujurire bwa mbere Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana narwo rukaba rwarasobanuye impamvu zumvikana zinashingiye ku mategeko zo kutongera igihano Ntwari Claudien yahawe ku rwego rwa mbere. [23] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga kandi ko Ntwari Claudien atari uwa mbere uhanishijwe igifungo cy’imyaka itanu (5) isubitswe ku cyaha cyo gusambanya umwana, kuko hari n’izindi manza zaciwe n’Urukiko Rukuru abakurikiranywe bahanishwa icyo gifungo, harimo urubanza nº RPA 00388/2020/HC/KIG rwaciwe ku wa 17/03/2022, haburana Ubushinjacyaha na Nzeli Jean de Dieu wari ukurikiranyweho icyaha cyo gusambanya umwana. [24] Uwingabire Annonciata n’umwunganira nabo bavuga ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Ntwari Claudien butagombaga kwandikwa mu birego by’Urukiko rw’Ubujurire, kuko butari mu bubasha bwarwo, ko mu kubwakira, Umwanditsi Mukuru yashingiye ku gace ka 2º n’aka 3º k’ingingo ya 52 y’Itegeko n° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, kandi yari gushingira ku gace ka 9º gateganya ko mu manza nshinjabyaha igihano cy’igifungo cyagenwe aricyo cyonyine gishingirwaho mu kugena ububasha bw’Urukiko, nyamara ko Ntwari Claudien yahanishijwe igihano kitageze ku myaka cumi n’itanu (15) itegeko riteganya nk’impamvu ishobora gutuma ubujurire bwa kabiri bwakirwa mu Rukiko rw’Ubujurire. [25] Uwingabire Annonciata n’umwunganira bavuga kandi ko ibyo Umwanditsi Mukuru yavuze ko urubanza nº RPA/MIN 00018/2021/HC/RWG rwatanzwemo igihano kidateganywa n’itegeko nta shingiro bifite, kuko mu guhanisha Ntwari Claudien igifungo cy’imyaka 5 isubitswe, Urukiko Rukuru/urugereko rwa Rwamagana rwashingiye ku ngingo ya 188, igika cya 4, y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko iyo uregwa yajuriye wenyine, urukiko rwajuririwe rudashobora kongera igihano yari yagenewe mu rwego rwa mbere. [26] Turayishimiye Gilbert n’umwunganira bavuga ko ajurira urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru/ urugereko rwa Rwamagana yashingiye ku ngingo ya 52, agace ka 2, y’Itegeko n° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko ahavugwa ko urubanza rushobora kujuririrwa bwa kabiri mu gihe hatanzwe ibihano bidateganyijwe n’itegeko. [27] Turayishimiye Gilbert n’umwunganira bavuga na none ko, mu gika cya 15 cy’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwavuze ko nta bwinjiracyaha bushoboka kucyaha cyo gusambanya umwana, hanyuma mu gika cya 34 rwemeza ko Ntwari Claudien akwiye guhanishwa igifungo cy’imyaka itanu (5) isubitse mu gihe cy’umwaka umwe (1), bakaba rero basanga urukiko rumaze kubona ko ibikorwa byabaye bitagize
## Page 6
icyaha cy’ubwinjiracyaha kandi n’icyo cyaha kitabaho, rwaragombaga guhindura igihano ntirukomeze gukoresha igihano cy’icyaha kitabaho, ahubwo ko Ntwari Claudien yagombaga kugirwa umwere. UKO URUKIKO RUBIBONA [28] Ku birebana n’ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, ingingo ya 52, igika cya 2, agace ka 2º n’aka 9º, y’Itegeko n° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko iteganya ibikurikira: “Urukiko rw’Ubujurire rufite kandi ububasha bwo kuburanisha mu rwego rw’ubujurire bwa kabiri imanza zaciwe n’Urukiko Rukuru, (…), iyo izo manza: 2º zatanzwemo ibihano bidateganywa n’amategeko; (…) 9º zagenwemo igifungo kingana nibura n’imyaka cumi n’itanu (15). Mu manza nshinjabyaha igihano cy’igifungo ni cyo cyonyine gishingirwaho mu kugena ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire.” [29] Nk’uko bigaragara muri dosiye, mu Rukiko Rwisumbuye rwa Ngoma, Ntwari Claudien yahamwe n’ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gusambanya umwana, ahanishwa igifungo cy’imyaka itanu (5) isubitse mu gihe cy’umwaka umwe (1), mu bujurire, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana rusanga ahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana utarageza ku myaka cumi n’ine (14) y’amavuko, rugumishaho igihano cyatanzwe ku rwego rwa mbere, rusobanura ko rutahanisha Ntwari Claudien igihano kiri hagati y’imyaka 10 na 15 nk’uko biteganywa n’ingingo ya 4, 7º y’Itegeko nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 rihindura Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange n’ingingo ya 54 y’iryo tegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, kubera ko Ubushinjacyaha butajuriye, kandi ko uwaregeye indishyi nta bubasha afite bwo gusabira uwahamwe n’icyaha igihano, kuko aba agamije indishyi1. [30] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibyo Turayisihimiye Gilbert n’umwunganira bavuga ko yajuriye ashingiye ku ngingo ya 52, agace ka 2, y’Itegeko n° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko kuko Ntwari Claudien yahawe igihano kidateganyijwe n’itegeko nta shingiro bifite, kuko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana rutashoboraga kongera igihano mu gihe Ubushinjacyaha butajuriye nk’uko biteganya n’ingingo ya 188, igika cya 4, y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko iyo uregwa yajuriye wenyine, urukiko rwajuririwe rudashobora kongera igihano yari yagenewe mu rwego rwa mbere. [31] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga rero, rushingiye ku ngingo ya 52, igika cya 2, agace ka 9º, y’Itegeko n° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 ryavuzwe haruguru, Urukiko rw’Ubujurire nta bubasha rufite bwo kuburanisha ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Turayisihimiye Gilbert, kubera ko igihano cyatanzwe mu rubanza yajuririye n° RPA/MIN 00018/2021/HC/RWG rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana ku wa 30/09/2021 kitageze nibura ku gifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15), bukaba rero butagomba kwakirwa. b. Kumenya niba amafaranga y’ikurikirarubanza n’ay’igihembo cya Avoka Uwingabire Annonciata asaba Turayishimiye Gilbert yayagenerwa [32] Uwingabire Annonciata n’umwunganira bavuga ko hashingiwe ku ngingo ya 111 y’Itegeko nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi basaba kugenerwa ibihumbi magana atanu y’amafaranga y’u Rwanda y’ikurikiranarubanza, akanasubizwa miliyoni imwe y’amafaranga y’u Rwanda (1.000.000 Frw) y’igihembo cya Avoka, kabone n’ubwo ubujurire bwaba butakiriwe.
1 Reba ibika bya 33 na 34 by’urubanza rujuririrwa n° RPA/MIN 00018/2021/HC/RWG rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana ku wa 30/09/2021.
## Page 7
[33] Turayishimiye Gilbert n’umwunganira bavuga ko yajuriye atagamije kuruhanya, ahubwo agamije gusaba ubutabera, ko rero amafaranga asabwa na Uwingabire Annonciata adakwiye kuyahabwa. Avuga kandi ko niba Urukiko rw’Ubujurire rubonye ko rudafite ububasha rutanatanga indishyi. UKO URUKIKO RUBIBONA [34] Ingingo ya 111 y’Itegeko n° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira: “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [35] Urukiko rurasanga, rushingiye ku biteganywa n’ingingo imaze kuvugwa, kuba ubujurire bwatanzwe na Turayishimiye Gilbert butakiriwe nk’uko byasobanuwe haruguru, bitabuza ko Uwingabire Annonciata agenerwa amafaranga y’ibyakoreshejwe mu rubanza, kuko yakurikiranye urubanza ashaka na Avoka umwunganira, mu bushishozi bwarwo akaba agenewe amafaranga ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikiranarubanza n’ibihumbi Magana atanu (500.000Frw) y’igihembo cya Avoka kuri uru rwego, yose hamwe akaba ibihumbi magana arindwi by’amafaranga y’u Rwanda (700.000 Frw). III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [36] Rwemeje ko inzitizi zatanzwe n’Ubushinjacyaha na Uwingabire Annonciata zifite ishingiro kuri bimwe; [37] Rwemeje ko Turayishimiye Gilbert afite ububasha bwo kujurira ; [38] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Turayishimiye Gilbert butakiriwe kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire ; [39] Rutegetse Turayishimiye Gilbert kwishyura Uwingabire Annonciata amafaranga ibihumbi magana arindwi (700.000 Frw) y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka kuri uru rwego nk’uko yasobanuwe haruguru ; [40] Ruvuze ko amagarama y’urubanza yatanzwe na Turayishimiye Gilbert ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza..