UFITINGABIRE v. MUGABO N’UNDI
# UFITINGABIRE v. MUGABO N’UNDI - Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-03-21 - Case/document no.: RCAA 00038/2024/CA - Collection: Court of Appeal ## Text ## Page 1 UFITINGABIRE v. MUGABO N’UNDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA 00038/2024/CA (Ngagi, P.J., Kamere na Kaliwabo, J.) 21...
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 00038/2024/CA
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 21 March 2025
- Case Number
- RCAA 00038/2024/CA
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
No structured case brief is available yet for this judgment.
Full Case Text
Judgment text and source record
25 paragraphs
# UFITINGABIRE v. MUGABO N’UNDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-03-21 - Case/document no.: RCAA 00038/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UFITINGABIRE v. MUGABO N’UNDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA 00038/2024/CA (Ngagi, P.J., Kamere na Kaliwabo, J.) 21 Werurwe 2025] Amategeko agenga ububasha bw’Inkiko – Ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire – Ubujurire bwa Kabiri – Gutsindwa mu Nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe – Mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere arizo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazisubijeho mu buryo bumwe. Incamake y’ikibazo: Ufitingabire yahawe ikibanza mu Murenge wa Kimironko mu mushinga w’Umujyi wa Kigali wo gutanga ibibanza witwaga TTP (Tente Temporary Permanent) hagamijwe gutuza abatari bafite aho baba. Yishyuye amafaranga yo kwimura ibikorwa abantu bari basanzwe bahafite (expropriation) nkuko byari bikubiye muri uwo mushinga aho uwahabwaga ikibanza yishyuraga ayo mafaranga, ayishyura Konseye wa Segiteri Kimironko Mugabo Casimir. Ufitingabire yagiye muri Canada ahamara igihe kinini, aho agarukiye asanga ikibanza cye cyaribarujeho Mugabo Casimir n’umugore we Mwavita Annonciata, abarega mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo asaba gusubizwa ikibanza cye. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rwemeza ko Ufitingabire atsinzwe kubera ko nta kimenyetso na kimwe kigaragaza ukuri kw’ibyo aburana, rumutegeka guha Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata 1.000.000 Frw. Ufitingabire yajuririye mu Rukiko Rukuru avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwirengagije ibimenyetso yatanze byemeza ko ubutaka aregera ari ubwe, anasaba kuzagenerwa indishyi. Urukiko Rukuru rwaciye urubanza rwemeza ko ubujurire bwe budafite ishingiro, ko urubanza rujuririrwa rudahindutse mu ngingo zarwo zose. Ufitingabire yajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire ndetse agaragaza ko rufite ububasha ashingiye kukuba ikibanza cye gifite agaciro ka 75 000 000 Frw. Mu iburanisha ry’urwo rubanza, Mugabo na Mwavita batanze inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire bavuga ko uwajuriye yatsinzwe mu Nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe, bagasaba ko ikirego cye kitakwakirwa. Ufitingabire yireguye kuri iyo nzitizi avuga ko impamvu inkiko zombi zabanje zashingiyeho zemeza ko atsinzwe atari zimwe, kandi ko ikibanza kiburanwa gifite agaciro uyu munsi karenze 75.000.000 Frw. Incamake y’icyemezo: Mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere arizo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazisubijeho mu buryo bumwe. Inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire ifite ishingiro.
## Page 2
Amagarama ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, ingingo ya 52. Imanza zifashishijwe: RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC; Road Solutions Pavement Products vs MAIL CO Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 29/9/2020, RS/INJUST/RCOM 00003/2020/SC; SANLAM Assurance Générales Plc vs UNIVERSITY OF RWANDA (UR) rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/11/2020, RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC; Road Solution Pavement Products vs MAILCO Ltd, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 25/09/2020, RCOMAA 0048/16/CS; RRA vs SODAR Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017. Urubanza I. IMITERERE Y′URUBANZA [1] Ufitingabire Béatrice yareze Mugabo Casimir n’umugore we Mwavita Annonciata, mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, avuga ko mu mwaka wa 2001, ubwo Leta yakoraga gahunda yo gutuza abanyarwanda batagiraga aho kuba, Umujyi wa Kigali wakoze umushinga wo gutanga ibibanza witwaga TTP (Tente Temporary Permanent), nawe ahabwa ikibanza mu Murenge wa Kimironko, kandi ko uwahabwaga ikibanza yasabwaga gutanga amafaranga yo kwimura ibikorwa abantu bari basanzwe bahafite (expropriation), agasabwa gutanga amafaranga yo gutererwa bornes ndetse n’ayo guhemba abakoramo imihanda. Avuga ko ari muri urwo rwego na we yishyuye ayo mafaranga avuzwe hejuru, icyo gihe akaba yarashyikirizwaga Casimir Mugabo wari Konseye wa Segiteri Kimironko, na we akabaha kitansi ko ayakiriye, ubundi akereka umuntu ikibanza ahawe. Ufitingabire Béatrice ngo amaze guhabwa icyo kibanza yashatse no guhita acyubakamo inzu, ariko ntibyashoboka kuko yagiye mu mahanga (Canada) agatindayo, maze aho agarukiye mu Rwanda atungurwa no gusanga Mugabo Casimir wari Konseye n’umugore we Mwavita Annonciata baribarujeho cya kibanza kuri UPI : 1/02/09/01/288, akaba ari nayo mpamvu yabareze asaba gusubizwa ikibanza cye. [2] Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata bireguye bavuga ko batazi Ufitingabire Béatrice ndetse ko n’ibyo avuga ko ikibanza kiburanwa ari we wagihawe n’Umujyi wa Kigali nta shingiro bifite, kuko ngo bo bakiguze n’uwitwa Ndayisaba Innocent kandi bikaba bigaragazwa n’amasezerano y’ubwo bugure batanzeho ikimenyetso mu rukiko. Basoza basaba Urukiko kuzategeka urega kubaha indishyi zingana na 4.000.000 Frw zigizwe na 2.000.000 Frw kuri buri muntu kubera kubashora mu manza ku maherere, n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka angana na 2.000.000 Frw. [3] Ku wa 27/04/2021, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaciye urubanza rwemeza ko Ufitingabire Béatrice atsinzwe kubera ko nta kimenyetso na kimwe kigaragaza ukuri kw’ibyo
## Page 3
aburana, rumutegeka guha Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata amafaranga y’u Rwanda angana na miliyoni imwe (1.000.000 Frw). [4] Ufitingabire Béatrice ntiyishimiye imikirize y’urubanza, ajurira avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwirengagije ibimenyetso yatanze byemeza ko ubutaka aregera ari ubwe, anasaba kuzagenerwa indishyi. [5] Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata bireguye basaba ko ubujurire bwa Ufitingabire Béatrice budahabwa ishingiro kubera ko na bo bagaragaza aho bakomora ubutaka baregwa kandi ko ntaho buhuriye n’ubwo Ufitingabire Béatrice aregera, ahubwo ko na bo bagenerwa indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [6] Urukiko Rukuru rwaciye urubanza, rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Ufitingabire Béatrice arega Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata nta shingiro bufite ; Rutegeka ko imikirize y’urubanza RC 00227/2019/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ku wa 27/04/2021 idahindutse mu ngingo zayo zose. [7] Ufitingabire Béatrice ntiyishimiye imikirize y’urubanza ajurira mu Rukiko rw’Ubujurire avuga ko ubujurire bwe bwa kabiri buri mu bubasha bw’uru Rukiko ashingiye ku biteganyijwe mu ngingo ya 52 y’Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, kuko ikibanza kiburanwa gifite agaciro karengeje 75.000.000 Frw. Ubujurire bwe bwandikwa kuri RCAA 00038/2024/CA. [8] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 05/03/2025, Ufitingabire Béatrice yunganiwe na Me Uwimabera Béata na Me Mukarusine Agnès, Mugabo Casimir yunganiwe na Me Nkurunziza Jean Damascène, Me Kagame Kimonyo Alexis na Me Mugabo Sharif Youssuf, bakanahagararira Mwavita Annonciata; hasuzumwa inzitizi y’iburabubasha yatanzwe n’abaregwa ishingiye ku kuba uwajuriye yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, no ku kuba agaciro k’ikiburanwa uwajuriye ashingiraho ububasha bw’Urukiko katagera kuri 75.000.000 Frw. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYABYO
Kumenya niba Ufitingabire Béatrice yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe no gusuzuma ububasha bushingiye ku gaciro k’ikiburanwa [9] Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata bavuga ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Ufitingabire Béatrice butagomba kwakirwa kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. Bavuga ko ingingo zaburanywe mbere ari zo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazisuzumye mu buryo bumwe ndetse ko n’ibimenyetso Ufitingabire Béatrice ashingiraho ubu ari nabyo yashingiyeho mu manza zombi zabanje zikamusubiza kimwe ko atsindwa no kuba muri ibyo bimenyetso nta na kimwe kigaragaza ko ari we nyir’umutungo ugizwe n’ikibanza kiburanwa kibaruwe kuri UPI : 1/02/09/01/288. [10] Basobanura ko mu rubanza RC 00227/2019/TGI/GSBO bigaragara ko guhera mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo hasuzumwe ikibazo cyerekeranye no kumenya niba ubutaka bufite UPI
## Page 4
: 1/02/09/01/288 bwari ubwa Ufitingabire Béatrice ku buryo rwategeka ko ari we ukwiye kubwandikwaho nk’uko abisaba. Ko mu gika cya 12 cy’urubanza Urukiko Rwisumbuye rwasobanuye ko nyuma yo gusuzuma ibimenyetso byatanzwe na Ufitingabire Béatrice, birimo amasezerano y’ubwubatsi avuga ko yagiranye na Minisiteri y’umutekano ndetse n’ubuyobozi bwa Gereza ya Remera, ubuhamya bwanditse bw’uwitwa Bertin Gahamanyi n’ubwa Habyarimana Juvénal ndetse na za gitansi (quittances) zitandukanye, rwasanze nta na kimwe muri byo kigaragaza ku buryo budashidikanywaho ko ikibanza Ufitingabire Béatrice aregera ari cyo cyahawe nimero ya UPI: 1/02/09/01/288; kandi ko kuba nta kimenyetso na kimwe kigaragaza ukuri kw’ibyo aburana rusanga nta n’aho rwahera ruvuga ko iki kibanza cyava mu mazina ya Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata cyanditseho ubu cyane ko bo bagaragarije Urukiko amasezerano ko iki kibanza bakiguze n’uwitwa Ndayisaba Innocent wari warakiguze n’uwitwa Ngoga Viateur. [11] Bakomeza basobanura ko no mu bujurire mu rubanza RCA 00141/2021/HC/KIG, mu gika cyarwo cya 29 n’icya 35, Urukiko Rukuru narwo rushingiye ku ngingo z’Itegeko zimwe n’izashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye, ruhereye kuri za quittances Ufitingabire Béatrice ashingiraho n’ubwo bigaragara ko zasinywe na Mugabo Casimir kandi akaba atazihakana ariko zitagaragaza isano zifitanye n’ikibanza gifite UPI: 288 kuko izo quittances zitagaragaza numero y’ikibanza kandi ntizigaragaze imbibi n’uburyo ikibanza kimeze, cyane cyane ko Mugabo Casimir n’umugore we Mwavita Annonciata bagaragaza ko Ufitingabire yahawe ikibanza kimwe ari na cyo yaburanye n’uwitwa Dushimimana Blaise. [12] Naho ku byerekeye ibindi bimenyetso nabyo byari byarasuzumwe ku rwego rwa mbere, birimo inyandiko y’amasezerano yo kubakirwa ndetse n’ubuhamya bwa Bertin Gahamanyi n’ubwa Habyarimana Juvénal, Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata bavuga ko Urukiko Rukuru rwabigarutseho ruvuga ko ibyo bimenyetso Ufitingabire abishingiraho no mu rundi rubanza aburana n’uwitwa Dushimimana Blaise ariko ko bitagaragaza nimero y’ikibanza yahawe na TTP, ku buryo yaba yarahawe ibibanza bibiri aburana n’abantu babiri batandukanye. Bityo Urukiko Rukuru narwo rukaba rwarashingiye ku mpamvu zimwe n’izashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye, maze rugasanga impamvu z’ubujurire zatanzwe na Ufitingabire Béatrice nta shingiro zifite. [13] Mugabo Casimir n’umugore we Mwavita Annonciata bavuga kandi ko mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo mu rubanza RC 00227/2019/TGI/GSBO ndetse no mu Rukiko Rukuru mu rubanza RCA 0014/2021/HC/KIG, Ufitingabire Béatrice yagaragaje ko ikibanza aregera gifite agaciro kangana na 48.650.000 Frw nk’uko bigaragazwa na Expertise yashyize muri System ku wa 08/02/2019 igaragara ku mugereka n° 005 mu bimenyetso yashyize mu rubanza N° RC 00227/2019/TGI/GSBO, ariko ko kugira ngo ikirego cye cy’ubujurire bwa kabiri gishobore kwakirwa mu Rukiko rw’Ubujurire aribwo yongeye gukoresha indi Expertise itavugisha ukuri, avuga ko noneho umutungo aregera wazamutse ukagira agaciro kangana na 127.600.000 Frw, mu gihe nyamara kuva urubanza rutangira nta na kimwe cyigeze gikorwa ku kibanza aregera ku buryo cyaba cyaracyongereye agaciro kakikuba inshuro zigera hafi kuri eshatu. Bavuga ko kubera iyo mpamvu basanga ubujurire bwa kabiri butagomba kwakirwa no kubera iburabubasha ry’Urukiko rishingiye ku gaciro k’ikiregerwa kahimbwe kugira ngo iyo expertise yifashishwe mu gutanga impamvu y’iyakirwa ry’ikirego kitashoboraga kwakirwa kidafite agaciro kageze nibura kuri 75.000.000 Frw.
## Page 5
[14] Ufitingabire Béatrice n’abunganizi be biregura ku nzitizi zimaze gusobanurwa haruguru, basaba ko zitahabwa ishingiro, ko impamvu inkiko zombi zabanje zashingiyeho zemeza ko atsinzwe atari zimwe, kandi ko ikibanza kiburanwa gifite agaciro uyu munsi karenze 75.000.000 Frw. [15] Basobanura ko ku birebana no gutsindwa ku mpamvu zimwe, mu gika cya 12 cy’urubanza ku rwego rwa mbere Urukiko Rwisumbuye rwavuze ko nta kimenyetso na kimwe Ufitingabire Béatrice ashingiraho, ariko ko mu bujurire mu gika cya 29 ku rupapuro rwa 9 rw’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwasobanuye ko yatsinzwe ku rwego rwa mbere n’uko mu bimenyetso yarushyikirije harimo bordereaux za Expropriation, guca imihanda, kugura bornes no kuziteza, ariko ko izo bordereaux zitagaragaza numero y’ikibanza yahawe n’imbibi zacyo, no mu gika cya 31 ku rupapuro rwa 10 rw’urubanza rujurirwa Urukiko Rukuru rusobanura ko Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata batsinze kubera ko bagaragaje amasezerano y’ubugure bagiranye na Ndayisaba Innocent abagurisha ikibanza na we yari yarahawe na TTP mu mwaka wa 2000, maze mu gika cya 32 ku rupapuro rwa 10 Urukiko Rukuru rwanzura ko ntaho rwahera rutesha agaciro ibimenyetso Mugabo Casimir aburanisha kuko nta rubanza rwaciwe rwemeje ko ari ibihimbano, kandi ko ntaho rwahera rwemeza ko ibimenyetso Ufitingabire Béatrice aburanisha bifitanye isano n’ikibanza cyabaruwe kuri UPI:01/02/09/01/288 MUGABO Casimir na Mwavita Annonciata banditsweho. [16] Ku birebana n’inzitizi ishingiye ku gaciro k’ikiburanwa, Ufitingabire Béatrice n’abunganizi be basobanura ko ubu agaciro k’ikiburanwa kageze kuri 127.600.000 Frw hagendewe ku igenagaciro rigaragara kuri cote ya 013 muri dosiye y’uru rubanza, ko katagomba kugenwa hashingiwe kw’igenagaciro ryakozwe mu mwaka wa 2018 mu gihe ubutaka bugenda buzamura agaciro, ndetse abaregwa bakaba nta na contre-expertise (igenagaciro rivuguruza) bagaragaza baba barakoresheje nabo. [17] Bakomeza bavuga ko igenagaciro ryo mu mwaka wa 2018 urega yaritanze mu Rukiko Rwisumbuye agira ngo agaragaze ko ku rwego rubanza ikiburanwa kitari mu bubasha bw’Abunzi cyangwa se bw’Urukiko rw’Ibanze, kandi ko mu rubanza nta mpaka zigeze zigibwa kuri ako gaciro k’ikiburanwa kari kagaragajwe, ariko ko Urukiko ruramutse rusanze ari ngombwa rwakoresha agaciro mpuzandengo (moyenne) ka expertises zombi zivugwa mu rubanza, rukabona ko karengeje 75.000.000 Frw, gasabwa kugira ngo ubujurire bwa kabiri bwakirwe. UKO URUKIKO RUBIBONA A. Ku birebana no kumenya niba Ufitingabire Béatrice yaratsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zabanje [18] Ingingo ya 52, igika cya 3, y’Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, iteganya ibikurikira : “Icyakora kandi ubujurire bwa kabiri ntibushobora kwakirwa ku manza z’ababuranye bemera ibyo baregwa, cyangwa ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe.” [19] Ikibazo cyo kumenya niba impamvu zashingiweho umuburanyi atsindwa ku rwego rwa mbere n’urwa kabiri ari zimwe, gisuzumwa hasesengurwa imikirize y’urubanza ku rwego rwa mbere n’urwa kabiri, ingingo z‘ingenzi zasuzumwe, impamvu buri rukiko rwashingiyeho kugira
## Page 6
ngo rugere ku cyemezo cy’ugutsindwa k’umuburanyi ujurira bwa kabiri, byaramuka bigaragaye ko ari zimwe, ubujurire ntibube buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. [20] Nk’uko byafashweho umurongo mu manza zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga, mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere arizo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazisubijeho mu buryo bumwe1. Ibi kandi binumvikanisha ko ibyaburanwe ku rwego rwa mbere ari nabyo ubusanzwe bigomba kuburanwa ku rwego rw’ubujurire hashingiwe ku ihame risanzwe mu micire y’imanza rivuga ko umucamanza wo ku rwego rwa mbere yita ku igenzura ry’ibimenyetso n’amategeko ugereranyije n’ikiburanwa, naho umucamanza wo ku rwego rw’ubujurire akibanda cyane cyane ku kugenzura niba amategeko ku rwego rwa mbere yarubahirijwe uko bikwiye hakurikijwe ibisobanuro n’ibimenyetso byari byatanzwe muri urwo rubanza, byaba ngombwa agakosora aho bikenewe2. [21] Na none mu rubanza RCOMAA 0048/16/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017, haburana RRA na SODAR Ltd3, urwo Rukiko rwasobanuye ko mu gusuzuma ko impamvu zashingiweho umuburanyi atsindwa mu nkiko zombi ari zimwe, hatarebwa niba ibimenyetso ababuranyi batanze ku rwego rwa mbere ari byo byatanzwe no ku rwego rw’ubujurire, cyangwa ko inkiko zombi zakoresheje amagambo amwe mu gusobanura ibyemezo byazo, ahubwo harebwa niba inkiko zombi zarasubije mu buryo bumwe ku ngingo zigize ikiburanwa. [22] Nk’uko bigaragara mu rubanza RC 00227/2019/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ku wa 27/04/2021, Ufitingabire Beatrice yareze Mugabo Casimir n’umugore we Mwavita Annonciata asaba Urukiko kubategeka kumusubiza ubutaka bufite UPI : 1/02/09/01/288 Mugabo Casimir yigabije akanabwibaruzaho, hamwe n’indishyi zinyuranye. Uretse ibirebana n’indishyi zikomoka ku kubaho k’urubanza, urwo Rukiko rwasuzumye ikibazo nyamukuru kimwe (1) gusa cyo kumenya niba ubutaka bufite UPI 1/02/09/01/288 bwari ubwa Ufitingabire Béatrice ku buryo rwategeka ko ariwe ukwiye kubwandikwaho nkuko abisaba. [23] Mu rubanza RCA 00141/2021/HC/KIG rwaciwe ku wa 31/07/2024, Urukiko Rukuru narwo uretse ibirebana n’indishyi zikomoka ku kubaho k’urubanza, rwasuzumye ikibazo nyamukuru kimwe (1) gusa cyo kumenya niba Urukiko Rwisumbuye rwarirengagije ibimenyetso byatanzwe na Ufitingabire byemeza ko ikibanza kiburanwa ari icye. Hashingiwe ku bimaze kugaragazwa, Urukiko rurasanga mu by’ukuri inkiko zombi zabanje zarasuzumye ibibazo bimwe n‘ubwo zitakoresheje amagambo amwe ku mpamvu yumvikana yo kuba ibibazo bisuzumwa ku rwego rw’urukiko rubanza bidashobora kwandikwa kimwe n’ibisuzumwa n’urukiko rwajuririwe.
1 Reba urubanza Nº RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC rwaciwe ku wa 29/9/2020 haburana Road Solutions Pavement Products na MAIL CO Ltd. 2 Reba igika cya 23 cy’urubanza No RS/INJUST/RCOM 00003/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/11/2020, haburana SANLAM Assurance Générales Plc na UNIVERSITY OF RWANDA (UR). 3 Reba igika cya 18 cy’urwo rubanza. Reba na none urubanza Urubanza No RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC hagati ya Road Solution Pavement Products na MAILCO Ltd, rwaciwe ku wa 25/09/2020, igika cya 24.
## Page 7
[24] Ku kibazo cyasuzumwe kimaze kugaragazwa cyasuzumwe n’inkiko zombi, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo mu gika cya 12 cy’urubanza RC 00227/2019/TGI/GSBO rwasanze nta shingiro ryahabwa ibisabwa na Ufitingabire Beatrice kuko nyuma yo gusuzuma ibimenyetso yarugejejeho byose birimo amasezerano y’ubwubatsi avuga ko yagiranye na minisiteri y’umutekano ndetse n’ubuyobozi bwa Gereza ya Remera, ubuhamya bwanditse bw’uwitwa Bertin Gahamanyi n’ubwa Habyarimana Juvenal ndetse na za kitansi zitandukanye, rwasanze nta na kimwe muri ibi bimenyetso kigaragaza ku buryo budashidikanywaho ko ikibanza aregera muri urwo rubanza ari cyo cyahawe no ya UPI 1/02/09/01/288; bityo rusanga ntaho rwahera ruvuga ko iki kibanza cyava mu mazina ya Mugabo Casimir na Mwavita Flavia cyanditseho mu gihe bo bagaragarije urukiko amasezerano ko iki kibanza bakiguze n’uwitwa Ndayisaba Innocent nawe wari warakiguze n’uwitwa Ngoga Viateur. Ibi Urukiko rwagaragaje mu gika cya 11 cy’urwo rubanza ko mu rwego rw’amategeko rubishingiye ku ngingo ya 4 y’Itegeko No 15/2004 ryo kuwa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko ‘‘urukiko ruca urubanza rwaregewe hakurikijwe ibimenyetso bihuje na kamere y’ikiburanwa’’ no ku ngingo ya 12 y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko “Urega agomba kugaragaza ibimenyetso by’ibyo aregera; ko iyo abibuze, uwarezwe aratsinda;...’’. [25] Kuri iki kibazo, Urukiko Rukuru mu gika cya 29 cy’urubanza RCA 00141/2021/HC/KIG rwasanze za quittances Ufitingabire Béatrice ashingiraho, zitagaragaza isano zifitanye n’ikibanza gifite UPI : 288 kuko izo quittances zitagaragaza numero y’ikibanza kandi ntizigaragaze imbibi z’uburyo ikibanza kimeze n’uwo nibura bahanye imbibi. Mu gika cya 30 cy’urwo rubanza, Urukiko Rukuru rwasanze ibindi bimenyetso birimo inyandiko y’amasezerano yo kubakirwa ndetse n’ubuhamya bwa Bertin n’ubwa Habyarimana, nabyo bitagaragaza nimero y’ikibanza Ufitingabire yahawe na TTP ku buryo rwakwemeza ko aregera ari cyo cye. Mu kwanzura kuri iyi ngingo, mu gika cya 35 cy’urubanza, Urukiko Rukuru rukaba rwaragaragaje guhuza imyumvire n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo aho rwanzura rugira ruti: “Uru rukiko rusanga ibyemejwe mu rubanza rujuririrwa uwajuriye atarabivuguruje ahubwo mu bujurire bigaragara ko ashakisha ikibanza atazi ubwe icyaricyo yaba yarahawe na TTP kuko ibimenyetso agaragaza nta cyemeza ko ari ikibanza aregera muri uru rubanza, indishyi aregera muri uru rubanza akaba atagomba kuzigenerwa kuko nta shingiro yazo”. Urukiko Rukuru kandi mu gika cya 26 cy’urubanza, rwagaragaje ko mu rwego rw’amategeko rushingira icyemezo cyarwo ku ngingo ya 3 y’Itegeko Nº 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, iteganya ko ‘’Buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana’’, no ku ngingo ya 12, igika cya mbere, y’Itegeko nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 rigena imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ko ‘’Urega agomba kugaragaza ibimenyetso by’ibyo aregera. Iyo abibuze, uregwa aratsinda’’. [26] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ku kibazo nyamukuru kigize urubanza inkiko zombi zarasobanuye kimwe impamvu z’ugutsindwa kwa Ufitingabire Béatrice ko yatsinzwe n’uko atashoboye kugaragaza ibimenyetso by’ibyo yaregeraga cyangwa kuvuguruza ibimenyetso Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata bagaragaje ku nkomoko y’ubutaka batunze. Bityo impamvu zashingiweho n’inkiko zombi kuri iki kibazo zikaba ari zimwe. [27] Urukiko rurasanga ibivugwa na Ufitingabire Béatrice ko impamvu zashingiweho zitandukanye ashingiye ku kuba mu Rukiko Rukuru haravuzwemo urubanza Ufitingabire Béatrice yaburanaga na Dushimirimana Blaise ahagaragaramo 100% ibimenyetso aburanisha mu rubanza
## Page 8
aburanamo na Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata, bitashingirwaho ngo uru Rukiko rufate ko imitekerereze y’abacamanza mu nkiko zombi itandukanye kuri uru rubanza rushingiye ku guhuza ibimenyetso by’ibiregerwa biganisha ku gutsindwa kwe. [28] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa haruguru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga Ufitingabire Béatrice yaratsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi zabanje ; bityo ubujurire bwe bwa kabiri bukaba budashobora kwakirwa kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire.
B. Ku birebana no kuba ubujurire bwa kabiri bwa Ufitingabire Béatrice butari mu bubasha bw’Urukiko hashingiwe ku gaciro k’ikiburanwa [29] Ku kibazo cy’inzitizi ya kabiri yatanzwe n’abaregwa yerekeranye n’agaciro k’ikiburanwa, uru Rukiko rw’Ubujurire rurasanga bitakiri ngombwa ko isuzumwa, mu gihe rwamaze kwemeza ko rudafite ububasha ku bujurire bwa kabiri hashingiwe ku gutsindwa ku mpamvu zimwe kwa Ufitingabire Béatrice, kuko inzitizi yo gutsindwa ku mpamvu zimwe izitira iy’agaciro k’ikiburanwa; bivuze ko n’iyo agaciro k’ikiburanwa kaba kagera nibura ku ngano ya 75.000.000 Frw iteganywa n’itegeko, ariko ujurira yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, ubujurire bwe butakwakirwa kuko buba butari mu bubasha bw’urukiko.
Kumenya niba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa muri uru rubanza afite ishingiro [30] Mugabo Casimir na Mwavita Flavia basaba Urukiko gutegeka Ufitinganbire Béatrice kubishyura 2.000.000 Frw kubera gukomeza kubasiragiza mu manza ku maherere, hiyongereyeho 2.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka ku rwego rw’ubujurire bwa kabiri. [31] Ufitinganbire Béatrice asaba ko amafaranga asabwa na Mugabo Casimir na Mwavita Flavia adafite ishingiro kubera ko Ufitingabire Béatrice yareze asaba gusubizwa uburenganzira bwe ku mutungo yahawe akawamburwa ku maherere bikozwe na Mugabo Casimir witwazaga ko yigeze kuyobora KIMIRONKO. UKO URUKIKO RUBIBONA [32] Ingingo ya 111 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ibikurikira : ʺIkirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [33] Urukiko rurasanga amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata basaba kuri uru rwego bakwiye kuyahabwa kuko inzitizi batanze ifite ishingiro kandi bikaba byarabaye ngombwa ko bashaka Avoka wo kubaburanira ; bityo mu bushishozi bwarwo rukaba rubageneye amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’amafaranga ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, kuri uru rwego.
## Page 9
III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [34] Rwemeje ko inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire yatanzwe na Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata, ifite ishingiro. [35] Rwemeje ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Ufitingabire Béatrice butakiriwe, kubera ko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. [36] Rutegetse Ufitingabire Béatrice kwishyura Mugabo Casimir na Mwavita Annonciata bombi hamwe amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, kuri uru rwego. [37] Ruvuze ko amagarama yatanzwe ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.