UBUSHINJACYAHA v HARERIMANA
# UBUSHINJACYAHA v HARERIMANA - Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-10-17 - Case/document no.: RPAA 00223/2025/CA - Collection: Court of Appeal ## Text ## Page 1 wanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 00223/2025/CA (Kanyange, P.J.) 17 Ukwakira 2025] ategeko agenga imanza z’inshinjabyaha -...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00223/2025/CA
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 17 October 2025
- Case Number
- RPAA 00223/2025/CA
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
No structured case brief is available yet for this judgment.
Full Case Text
Judgment text and source record
14 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v HARERIMANA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-10-17 - Case/document no.: RPAA 00223/2025/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
wanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 00223/2025/CA (Kanyange, P.J.) 17 Ukwakira 2025] ategeko agenga imanza z’inshinjabyaha - Igabanyagihano - Igihano gihabwa uwahamwe cyaha gihanishwa igihano cy’igifungo cya burundu - Iyo hari impamvu nyoroshyacyaha mejwe n’Umucamanza, ku cyaha gihanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu, icyo gihano hobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ba yagabanywa ariko ntijye munsi ya kimwe cya kane cy’ihazabu nto iteganyirijwe icyaha kozwe. amake y’icyemezo: Harerimana yafashwe acuruza urumogi, afatanywa udupfunyika 3, mbuto zarwo mu kiburiti aho yemeye ko yari amaze kugurisha utundi dupfunyika 2. ushinjacyaha bwamureze mu Rukiko Rwisumbuye rwa Muhanga icyaha cyo gucuruza yobyabwenge bumusabira igifungo cya burundu. Uregwa yaburanye yemera icyaha, urukiko muhanisha igihano kigabanije kingana n’igifungo cy’imyaka 25. egwa yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru asaba ko inyito y’icyaha aregwa yahinduka ba gufatanwa ibiyobyabwenge. Ubushinjacyaha buvuga ko inyito y’icyaha idakwiye guhinduka ko uregwa na we ubwe yemeye ko yacauruzaga urumogi. Urukiko Rukuru rwasanze inyito cyaha idakwiye guhunduka, ariko kubera ari ubwa mbere uregwa akurikiranywe n’inkiko, ukiko rusanga akwiye kugabanyirizwa igihano, rumuhanisha igifungo cy’imyaka 15. erimana yongeye kujurira icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire asaba kongera abanyirizwa igihano. Urukiko rwasuzumye ikibazo cyo kumenya niba igihano yahawe kongera kugabanywa. Asobanura ko nubwo umwunganira avuga ko igihano yahawe ari cyo o, asaba ko urukiko rwasuzuma imikorere y’icyaha aregwa rukongera kumugabanyiriza. ushinjacyaha buvuga ko igihano cy’igifungo cy’imyaka 15 yahawe ari cyo gito gishoboka ku ntu wahamije icyaha gihanishwa igifungo cya burundu bityo nticyakongera kugabwanywa. amake y’icyemezo: Iyo hari impamvu nyoroshyacyaha zemejwe n’Umucamanza, ku cyaha anishwa igifungo cya burundu n’ihazabu, icyo gihano gishobora kugabanywa ariko ntikijye nsi y’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ikaba yagabanywa ariko ntijye munsi ya mwe cya kane cy’ihazabu nto iteganyirijwe icyaha cyakozwe. Ubujurire, nta shingiro bufite. mategeko yashingiweho: geko N° 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 rihindura Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ingingo ya 11.
## Page 2
I. IMITERERE Y’URUBANZA Ku wa 04/05/2021, Harerimana Jean Paul yafashwe n’abashinzwe umutekano mu dugudu arimo gucuririza urumogi, afatanwa udupfunyika dutatu (3) twarwo n’imbuto zarwo kibiriti, ababwira ko ari uwitwa Manasseh warumuhaye ngo arumucururize, kandi ko yari aze kugurishaho udupfunyika tubiri (2). Amaze gufatwa yashyikirijwe Ubugenzacyaha ngira gukurikiranwa. Nyuma y’iperereza, Ubushinjacyaha bwareze Harerimana Jean Paul mu Rukiko isumbuye rwa Muhanga icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, hingiye ku kuba yaremeye icyaha, ku batangabuhamya n’inyandikomvugo y’ifatira ry’urwo mogi, bumusabira guhanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu ya 20.000.000 Frw. Harerimana Jean Paul yaburanye yemera ko yafatanwe urumogi arimo kurucuruza, avuga ari ubwa mbere yari arucuruje aruhawe n’uwitwa Manasseh kugirango arumucururize, ariko ko i azi uburyo urumogi rucuruzwamo kuko we yarucuruzaga ku mugaragaro, asaba abanyirizwa ibihano no kubisubikirwa. Mu rubanza N°RP 00567/2021/TGI/MHG rwaciwe ku wa 28/05/2021, Urukiko rwasanze erimana Jean Paul ahamwa n’icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko urumogi, rushingiye ku bimenyetso birimo abatangabuhamya bemeje ko bamufatanye mogi arimo kurucururiza, ku nyandikomvugo y’ifatira ry’urumogi Harerimana Jean Paul hyizeho umukono yemeza ko yarufatanwe, bigashimangirwa no kuba yaremereye imbere Urukiko ko yafatanwe udupfunyika dutatu (3), anavuga ko yemera icyaha cyo gucuruza mogi. Rwasanze ariko akwiye kugabanyirizwa igihano kuko yemeye icyaha mu buryo ashidikanywaho akanasobanura uko yagikoze kuva agitangira gukurikiranwa, bikaba bigomba mubera impamvu nyoroshyacyaha, rumuhanisha igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25) hazabu ya 20.000.000 Frw. Harerimana Jean Paul yajuriye mu Rukiko Rukuru/Urugereko rwa Nyanza, asaba abanyirizwa ibihano kuko ibyo yahanishijwe ari birebire kandi kuva yafatwa yaremeye icyaha gisabira imbabazi, ariko mu myanzuro y’inyongera no mu iburanisha asobanura ko asaba anirwa gufatanwa no kunywa ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, aho guhanirwa aha cyo kurucuruza. Ubushinjacyaha bwasubije ko ibyo asaba ko yahanirwa icyaha cyo gufatanwa no kunywa mogi aho guhanirwa icyo kurucuruza, bitahabwa ishingiro kuko atavuguruza ibimenyetso shingiweho ku rwego rwa mbere bimuhamya icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu oko bw’urumogi. Mu rubanza N°RPA 00661/2021/HC/NYZ rwaciwe ku wa 12/02/2025, Urukiko rwasanze
## Page 3
rwego rwa mbere. Rwasanze ariko akwiye kugabanyirizwa igihano kuko mbere yemeye icyaha, di akaba ari ubwa mbere ahamwe n’icyaha1, rumuhanisha igifungo cy’imyaka cumi n’itanu ) n’ihazabu ya 5.000.000 Frw2. Harerimana Jean Paul yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa N° RPAA 23/2025/CA, iburanisha ribera mu ruhame ku wa 09/10/2025 Harerimana Jean Paul yunganiwe Me UWIMABERA Beata, Ubushinjacyaha buhagarariwe na UWANZIGA Lydia, ushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. Mu myanzuro y’ubujurire no mu miburanire, Harerimana Jean Paul asaba Urukiko uzuma uburyo icyaha cyakozwemo akagabanyirizwa igihano. ] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko Harerimana Jean Paul adakwiriye kongera abanyirizwa igihano kuko yakigabanyirijwe bihagije. ] Ikibazo kigomba gusuzumwa muri uru rubanza n’icyo kumenya niba igihano Harerimana n Paul yahawe cyakongera kugabanywa. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URUBANZA menya niba igihano Harerimana Jean Paul yahawe cyakongera kugabanywa. ] Harerimana Jean Paul avuga ko n’ubwo umwunganira yamusobanuriye ko igihano yahawe akongera kugabanywa kuko ari cyo gito giteganyirijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge mu bwoko bw’Urumogi, asaba ko Urukiko rwashishoza rugashingira ku buryo icyaha kozwemo akongera kugabanyirizwa igihano. ] Me Uwimabera Beata we avuga ko nk’uko yabisobanuriye uwo yunganira, asanga ungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya 5.000.000 Frw yahanishijwe ari byo bihano o biteganyijwe n’Itegeko ku cyaha yahamijwe harebwe ibiteganywa n’ingingo ya 2(a) na d) egeko Nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 ganya ibyaha n’ibihano muri rusange. ] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko impamvu y’ubujurire yatanzwe na Harerimana Jean l ijyanye no kongera kugabanyirizwa igihano nta shingiro ikwiye guhabwa kuko igihano igabanyirijwe n’Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Nyanza, rushingiye ku ngingo ya 2 y’Itegeko 59/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya aha n’ibihano muri rusange, rumuha igihano gito iryo tegeko riteganya cy’imyaka cumi n’itanu
wabishingiye ku murongo watanzwe mu rubanza Nº RPAA 00194/2021/CA rwaciwe ku wa 22/07/2022 Ubushinjacyaha na NDAYISHIMIYE Emmanuel alias Shema; rwagaragaje ko mu gihe urukiko rusanze amvu z’ubujurire zidafite ishingiro, uregwa ashobora kugabanyirizwa igihano.
## Page 4
UKO URUKIKO RUBIBONA ] Impaka muri uru rubanza zishingiye ku kumenya niba Harerimana Jean Paul yakongera abanyirizwa igihano. ] Ku birebana n’icyaha cyo gukora ibikorwa byerekeranye n’ibiyobyabwenge cyangwa sobe rw’imiti ikoreshwa nka byo (urumogi) mu buryo bunyuranyije n’amategeko, ingingo ya y’Itegeko N° 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 rihindura Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko: “Umuntu wese ukora, uhinga, ndura, utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu gihugu ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti reshwa nka byo mu buryo bunyuranyije n’amategeko, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe Urukiko ahanishwa: 1º igifungo cya burundu n’ihazabu ya 20.000.000 Frw ariko atarenze 000.000 Frw ku byerekeye ibiyobyabwenge bihambaye”. ] Naho ikibazo kijyanye no kumenya igihano gito gishobora guhabwa umuburanyi hamijwe icyaha gihanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu mu gihe hari impamvu roshyacyaha, Urukiko rw’Ubujurire rwabitanzeho umurongo mu rubanza Nº RPAA 38/2024/CA rwaciwe ku wa 21/01/2025 haburana Ubushinjacyaha na Cyuzuzo Jean Claude, obanura ko iyo hari impamvu nyoroshyacyaha zemejwe n’Umucamanza, ku cyaha gihanishwa ungo cya burundu n’ihazabu, icyo gihano gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi gifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ikaba yagabanywa ariko ntijye munsi ya kimwe kane cy’ihazabu nto iteganyirijwe icyaha cyakozwe. Uyu murongo ukaba waragiye urikizwa mu manza zitandukanye zaciwe n’uru Rukiko, harimo urubanza Nº RPAA 85/2024/CA, rwaciwe ku wa 16/05/2025 haburana Ubushinjacyaha na Nshimiyimana Eric. ] Nk’uko imikirize y’urubanza rujurirwa ibigaragaza, Urukiko Rukuru/Urugereko rwa anza, rwagabanyirije igihano Harerimana Jean Paul ku cyaha yahamijwe cyo gucuruza yobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, kiva ku gifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu ) n’ihazabu ya 20.000.000Frw, ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya 00.000 Frw. ] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga, nk’uko byasobanuwe mu zindi manza zaciwe n’uru kiko zavuzwe haruguru, igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya 00.000 Frw, Harerimana Jean Paul yahanishijwe n’Urukiko Rukuru/Urugereko Nyanza, akongera kugabanywa kuko cyagabanyijwe bihagije kandi kikaba ari cyo gihano gito
## Page 5
] Hashingiwe rero ku bimaze gusobanurwa, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga igihano igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya 5.000.000 Frw, Harerimana Jean Paul anishijwe kitakongera kugabanywa, bityo hakaba hagumyeho imikirize y’urubanza juririwe. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO ] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Harerimana Jean Paul nta shingiro bufite; ] Rwemeje ko urubanza N° RPA 00661/2021/HC/NYZ rwaciwe n’Urukiko kuru/Urugereko rwa Nyanza ku wa 12/02/2025, rugumanye agaciro mu ngingo zarwo zose; ] Rutegetse ko hagumyeho igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya 5.000.000 w Harerimana Jean Paul yahanishijwe.