UBUSHINJACYAHA v NIYONSABA
# UBUSHINJACYAHA v NIYONSABA - Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-12-30 - Case/document no.: RPAA 01448/2024/CA - Collection: Court of Appeal ## Text ## Page 1 UBUSHINJACYAHA v NIYONSABA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 01448/2024/CA (Umugwaneza, P.J.) 30 Ukuboza 2025] Amategeko...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 01448/2024/CA
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 30 December 2025
- Case Number
- RPAA 01448/2024/CA
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
No structured case brief is available yet for this judgment.
Full Case Text
Judgment text and source record
28 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v NIYONSABA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-12-30 - Case/document no.: RPAA 01448/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v NIYONSABA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 01448/2024/CA (Umugwaneza, P.J.) 30 Ukuboza 2025] Amategeko yerekeye imiburanishirize y’imanza nshinjabyaha – Ubujurire – Impamvu z’ubujurire – Kuba uregwa yarajuririye impamvu itaraburanweho si impamvu ituma ubujurire bwe butakirwa ahubwo iba impamvu ituma ubujurire budahabwa ishingiro, hakagumishwaho imikirize y’urubanza rwajuririwe kuko urega aba atagaragaje inenge ziri mu rubanza rujuririrwa. Amategeko yerekeye imanza nshinjabyaha – Igihano – Impamvu nyoroshyacyaha – Uregwa ntiyakongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo. Incamake y’ikibazo: Ubushinjacyaha bwakurikiranye Niyonsaba mu Rukiko Rwisumbuye rwa Karongi ku cyaha cy’ubwicanyi yakoreye uwitwa Dushimirimana ubwo yamutemaga mu mutwe inshuro nyinshi kugeza apfuye. Bakaba bari bafitanye amakimbirane ashingiye kukuba Dushimirimana yarafashe udukoresho twe dushyirwa ku matwi humvwa amajwi muri terefoni akatwangiza, n’andi ashingiye ku ideni rya 2.400Frw, Dushimirimana yari afitiye uregwa. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rwemeza ko uregwa ahamwa n’icyaha rumuhanisha igihano cy’igifungo cy’imyaka makumyabiri (20) rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha rwabonye. Niyonsaba yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, avuga ko yaburanye yemera icyaha akaba n’ubu acyemera anagisabira imbabazi ariko ko yahanishijwe ibihano birebire, asaba kubigabanyirizwa asobanura ko uwo yishe ntacyo bapfaga. Urwo Rukiko narwo rwaciye urubanza nyuma yo gusuzuma impamvu z’ubujurire za Niyonsaba rusanga zidafite ishingiro kuko yagabanyirijwe ibihano, rukaba rusanga, hashingiwe kubugome yakoranye icyaha atakongera kubigabanyirizwa. Niyonsaba yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, asaba ko yagabanyirizwa ibihano, asobanura ko atabigabanyirijwe bihagije, ko asanga Urukiko mu rubanza rujuririrwa rwari guha agaciro ko uwo yishe yagiye akora ibikorwa byo kumusembura byaje kumutera uburakari bikamuviramo kurwana, akamwica. Ubushinjacyaha bwo busaba Urukiko rw’Ubujurire kutakira no gusuzuma impamvu y’ubusembure itangwa na Niyonsaba kuko itigeze iburanwaho mu rubanza rwajuririwe ngo Urukiko rwange kuyisuzuma, ruyirengagize cyangwa ruyifateho icyemezo atishimiye kugira ngo ibe inenge cyangwa amakosa ari mu rubanza rujuririrwa. Ku bijyanye no kugabanyirizwa igihano bisabwa, Ubushinjacyaha busanga yarakigabanyirijwe bihagije ndetse ahabwa igikwiranye n’icyaha yakoze. Incamake y’icyemezo: 1. Kuba uregwa yarajuririye impamvu itaraburanweho si impamvu ituma ubujurire bwe butakirwa ahubwo iba impamvu ituma ubujurire budahabwa ishingiro, hakagumishwaho imikirize y’urubanza rwajuririwe kuko urega aba atagaragaje inenge ziri mu rubanza rujuririrwa. Bityo impamvu y’ubujurire ishingiye ku busembure yatanzwe na Niyonsaba nta shingiro ifite. 2. Uregwa ntiyakongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo.
## Page 2
Ubujurire nta shingiro bufite. Amategeko yashingiweho: Itegeko No 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019, ryereye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, ingingo ya 183, agace ka 50 n’aka 60. Imanza zifashishijwe: Ubushinjacyaha vs Mpitabakana, RPA 0129/10/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 07/03/2014. Ubushinjacyaha vs Mukayisenga, RPAA 00024/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022. Ubushinjacyaha vs Ntaganzwa David, RPAA 00507/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/12/2024. Ubushinjacyaha vs Uwamahoro Claire, RPAA 00888/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2025. Ubushinjacyaha vs Uwimana Faida, RPAA 00165/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/05/2025. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 24/04/2021, Niyonsaba Damien yaketsweho icyaha cy’ubwicanyi, ubwo yatemaga mu mutwe inshuro nyinshi uwitwa Dushimirimana Jean de Dieu akoresheje umuhoro kugeza amwishe. Bakaba bari bafitanye amakimbirane ashingiye kukuba Dushimirimana Jean de Dieu yarafashe udukoresho twe dushyirwa ku matwi humvwa amajwi muri terefoni akatwangiza, n’andi ashingiye ku ideni rya 2.400Frw, Dushimirimana Jean de Dieu yari afitiye Niyonsaba Damien, ibyo bikaba intandaro yo kuba barahuraga kenshi maze Niyonsaba Damien agatuka Dushimirimana Jean de Dieu. [2] Nibwo kuriyo tariki yo ku wa 24/04/2021, Dushimirimana Jean de Dieu yagiye kurega Niyonsaba Damien k’uwitwa Gahimano Innocent, ko amutuka kenshi, maze ahasanga Niyonsaba Damien, uyu amubaza impamvu aje kumurega kandi anamufitiye ideni, barashyamirana, Niyonsaba Damien abwira Dushimirimana Jean de Dieu ko ari imbwa, ko aza kumwereka, arataha. Nyuma Dushimirimana Jean de Dieu nawe atashye, Niyonsaba Damien aramusanga niko kumutema mu mutwe kugeza apfuye. Abaje gutabara nabo ashaka kubatema, ariko aza gufatwa ashyikirizwa Ubugenzacyaha. [3] Nyuma y’iperereza, Ubushinjacyaha bwamureze mu Rukiko Rwisumbuye rwa Karongi, icyaha cy’ubwicanyi, busaba ko cyamuhama, akagihanirwa. [4] Niyonsaba Damien, yaburanye yemera icyaha, asobanura ko yakoresheje umuhoro atemagura Dushimirimana Jean de Dieu mu mutwe inshuro nyinshi kugeza amwishe.
## Page 3
[5] Mu rubanza N° RP 00191/2021/TGI/KNG, rwaciwe ku wa 26/03/2024, Urukiko Rwisumbuye rwa Karongi, rwasanze hari ibimenyetso bihamya Niyonsaba Damien icyaha cy’ubwicanyi, bigizwe na: a) Ukwemera icyaha kwe, agasobanura ni uko yishe Dushimirimana Jean de Dieu amutemye mu mutwe akoresheje umuhoro; b) Imvugo z’umutangabuhamya Gahimano Innocent umushinja kwica Dushimirimana Jean de Dieu amutemaguye mu mutwe inshuro nyinshi akoresheje umuhoro, ubwonko bugasohoka hanze; c) Raporo ya muganga igaragaza ko urupfu rwa Dushimirimana Jean de Dieu rwaturutse kugutemagurwa n’umuhoro mu mutwe. Urukiko rwashingiye kuri ibyo bimenyetso, rwemeza ko ikirego cy’Ubushinjacyaha gifite ishingiro kuri byose. Ruhanisha Niyonsaba Damien igifungo cy’imyaka makumyabiri (20) rushingiye ku mpamvu nyoroshyacya z’uko ataruhije ubutabera yemera icyaha kuva agifatwa kugeza aburanye mu mizi ndetse no kuba nta bindi byaha yigeze akurikiranwaho. [6] Niyonsaba Damien yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, avuga ko yaburanye yemera icyaha akaba n’ubu acyemera anagisabira imbabazi ariko ko yahanishijwe ibihano birebire, asaba kubigabanyirizwa asobanura ko uwo yishe ntacyo bapfaga. [7] Ubushinjacyaha buvuga ko ukurikije ubugome Niyonsaba Damien yakoranye icyaha, busanga Urukiko rwaramugabanyirije ibihano bihagije, rumuhanisha igifungo cy’imyaka 20, bityo busaba ko igihano yahanishijwe kigumaho. [8] Mu rubanza N° RPA 00070/2024/HC/RSZ, rwaciwe ku wa 13/12/2024, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, nyuma yo gusuzuma impamvu z’ubujurire za Niyonsaba Damien, rwasanze zidafite ishingiro kuko yagabanyirijwe ibihano, rukaba rusanga, hashingiwe kubugome yakoranye icyaha akaba atakongera kubigabanyirizwa. Rwemeza ko Niyonsaba Damien ahamwe n’icyaha cy’ubwicanyi. Rwemeza ko imikirize y’urubanza rujuririrwa igumanye agaciro kayo aho Niyonsaba Damien yahanishijwe igifungo cy’imyaka 20. [9] Niyonsaba Damien, yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa N° RPAA 01448/2024/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 11/12/2025, Niyonsaba Damien, yunganiwe na Me Shema Gerald, Ubushinjacyaha buhagarariwe na Sibomana Stanislas, Umushinjacyaha ku rwego rw’igihugu. [10] Mu mwanzuro w’ubujurire, Niyonsaba Damien asaba kugabanyirizwa igihano yahawe, avuga kandi ko akomeje gusaba imbabazi ku cyaha yakoze cyo kwica mugenzi we, asobanura ko ntacyo yapfaga na nyakwigendera, ko byose byatewe n’inzoga bari banyoye bituma atamutirurira écouteur na télephone yamutije. [11] Me Shema Gerald umwunganira asaba ko Niyonsaba Damien agabanyirizwa ibihano, asobanura ko atabigabanyirijwe bihagije, ko asanga Urukiko mu rubanza rujuririrwa rwari guha agaciro ko uwo Niyonsaba Damien yishe yagiye akora ibikorwa byo kumusembura harimo kwanga kumwishyura amafaranga yari amufitiye kandi nta mbogamizi yabimubuzaga, kumwaka ekuteri (écouteur) ze akazinaga mu muriro, byose agaragaza ubwirasi n’agasuzuguro ndetse
## Page 4
n’ubugome amukorera, byose byaje gutera Niyonsaba Damien uburakari bikamuviramo kurwana, akamwica. Bakaba basaba Urukiko mu gihe rufata icyemezo kureba niba atari ingingo ya 571 y’Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange yashingirwaho hafatwa umwanzuro. [12] Ubushinjacyaha busaba Urukiko rw’Ubujurire kutakira no gusuzuma impamvu y’ubusembure itangwa na Niyonsaba Damien n’umwunganira kuko itigeze iburanwaho mu rubanza rwajuririwe ngo Urukiko rwange kuyisuzuma, ruyirengagize cyangwa ruyifateho icyemezo atishimiye kugira ngo ibe inenge cyangwa amakosa ari mu rubanza rujuririrwa. Bunagaragaza umurongo watanzwe mu manza zitandukanye zaciwe n’uru Rukiko ku kibazo cyo kumenya uko bigenda mu gihe umuburanyi ajuririye impamvu itaraburanweho mu rubanza rujuririrwa. [13] Bukomeza busobanura ko niyo Urukiko rwabibona ukundi, busanga iyo mpamvu y’ubujurire itahabwa ishingiro kuko nta gikorwa na kimwe cy’ako kanya Dushimimana yakoreye Niyonsaba Damien cyari kumutera kumwica akoresheje umuhoro kuko ibya télephone na écouteur bavuga bitari byabaye uwo munsi, ahubwo Dushimimana yari yareze Niyonsaba Damien ku muyobozi w’iyo “centre” ya Satinshyi ko amutuka kandi amurenganya. Buvuga kandi ko ikibazo cyo kumenya igihe uwakorewe igikorwa runaka bifatwa ko ari icy’ubusembure no kumenya utanga ibimenyetso byabwo cyatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ikirenga mu manza zitandukanye, butanga urugero rw’izo manza. [14] Buvuga kandi ko busanga Niyonsaba Damien atagaragaza igikorwa na kimwe kimubabaza kandi kimurenganya Dushimimana yaba yaramukoreye byatuma amutema nk’uko abatangabuhamya babigaragaje. [15] Ku bijyanye no kugabanyirizwa igihano bisabwa na Niyonsaba Damien, Ubuhsinjacyaha busanga yarakigabanyirijwe bihagije ndetse ahabwa igikwiranye n’icyaha yakoze bitewe n’uburemere bw’icyaha yakoze n’ingaruka cyateje, bityo akaba atakongera kukigabanyirizwa. [16] Hakurikijwe izo mpaka, muri uru rubanza harasuzumwa ikibazo cyo kumenya niba impamvu y’ubujurire bwa Niyonsaba Damien ijyanye n’ubusembure ikwiriye kwakirwa igasuzumwa ndetse no kumenya niba akwiriye kugabanyirizwa igihano kuri uru rwego. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA a) Kumenya niba impamvu y’ubujurire bwa Niyonsaba Damien ijyanye n’ubusembure ikwiriye kwakirwa igasuzumwa. [17] Niyonsaba Damien asaba kugabanyirizwa ibihano ku cyaha yakoze cyo kwica mugenzi we, asobanura ko ntacyo bapfaga anabisabira imbabazi. Ariko mu miburanire ye yo ku wa 11/12/2025 mu Rukiko rw’Ubujurire, asaba kugabanyirizwa igihano agaragaza ko yasembuwe na nyakwigendera, asobanura ko nyakwigendera yamwatse écouteurs ze azita mu muriro, akaba yaranabisobanuye mu Rukiko Rukuru ariko ntirwabyitaho.
1 Iyo ngingo ivuga ku igabanya ry’igihano mu gihe habaye ubusembure.
## Page 5
[18] Me Shema Gerald umwunganira asaba Urukiko kugabanyiriza Niyonsaba Damien ibihano kuko atabigabanyirijwe bihagije kandi nyakwigendera akaba yaramusembuye. Asobanura ko nyakwigendera yanze kumutirurira écouteur na télephone yari yamutije, akamwishongoraho ndetse yanga no kumwishyura amafaranga yamuhaye, écouteurs yamutije azita mu muriro, bitera Niyonsaba Damien kurwana nawe no kumwica. Akaba asanga Urukiko mu rubanza rujuririrwa rutarabihaye agaciro. [19] Me akomeza asaba Urukiko kugabanyiriza Niyonsaba Damien ibihano ashingiye ku ngingo ya 2 y’Itegeko no 059/2023 y’Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange ndetse n’ingingo ya 49 y’Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, avuga ko atabigabanyirijwe bihagije. Asaba kandi Urukiko rw’Ubujurire mu gufata icyemezo gusuzuma niba rutashingira ku ngingo ya 57 y’Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange. [20] Ubushinjacyaha busaba Urukiko kutakira no gususuzuma impamvu y’ubujurire bwa Niyonsaba Damien ijyanye n’ubusembure kuko atayiburanishije mu rubanza rujuririrwa ngo Urukiko rube rwanga kuyisuzuma cyangwa ruyirengagize cyangwa se ruyifateho icyemezo atishimiye kugira ngo ibe inenge cyangwa amakosa ari mu rubanza rujuririrwa. [21] Bukomeza busobanura ko ikibazo cyo kumenya uko bigenda mu gihe umuburanyi ajuririye impamvu itaraburanweho mu rubanza rujuririrwa cyatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ubujurire mu manza zitandukanye zirimo urubanza no RPAA 00024/201/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022, haburana Ubushinjacyaha na Mukayisenga, urubanza no RPAA 00888/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2025, haburana Ubushinjacyaha na Uwamahoro Claire, igika cya 22. [22] Ubushinjacyaha buvuga ko murizo manza zose, Urukiko rwasobanuye ko “Ibiburanwa mu rwego rw’ubujurire biba bigomba kuba byari byaburanweho mu rukiko rubanza. Impamvu itaraburanweho mu rubanza rujuririrwa ntiyasuzumwa ku rwego rw’ubujurire kuko itafatwa nk’inenge iri mu rubanza cyangwa ikosa ryakozwe n’Urukiko rubanza ku buryo byashingirwaho biba impamvu y’ubujurire. Kuba uregwa yarajuririye impamvu itaraburanweho si impamvu ituma ubujurire bwe butakirwa, ahubwo iba impamvu ituma ubujurire budahabwa ishingiro hakagumishwaho imikirize y’urubanza rwajuririwe”. [23] Bukomeza buvuga kandi ko n’iyo Urukiko rwabibona ukundi, iyo mpamvu itagomba guhabwa ishingiro kuko nta gikorwa na kimwe cy’ako kanya Dushimimana yakoreye Niyonsaba Damien cyari kumutera kumwica akoresheje umuhoro kuko ibya télephone na écouteur bavuga bitari byabaye uwo munsi, ahubwo Dushimimana yari yareze Niyonsabadamien ku muyobozi w’iyo centre ya Satinshyi ko amutuka kandi amurenganya. [24] Ubushinjacyaha bukomeza buvuga ko ikibazo cyo kumenya igihe uwakorewe igikorwa runaka bifatwa ko ari icy’ubusembure no kumenya utanga ibimenyetso byabwo, cyatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ikirenga mu manza zitandukanye zirimo urubanza Nº RPAA 038/15/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 15/09/2017, haburana Ubushinjacyaha na Sezikeye Emmanuel, uyu murongo ukaba warakomeje gukurikizwa n’Urukiko rw’Ubujurire mu manza zitandukanye harimo Urubanza Nº RPAA 00019/2022/CA, rwaciwe ku wa 30/03/2023, haburana Ubushinjacyaha na Munyabarenzi Cyrille (Igika cya 7), Urubanza Nº RPAA 00200/2024/CA, rwaciwe ku wa 27/05/2025, Ubushinjacyaha buburana na Uwomporansanga Cécile (igika cya 14).
## Page 6
[25] Busobanura ko murizo manza zose, Urukiko rwasobanuye ko “Ubusembure bwumvikana nk’impamvu ngabanyagihano igizwe no kuba uwakoze icyaha yarabitewe n’uko yari yabanje gukorerwa igikorwa kimubabaza gikomeye kandi kimurenganya. Habaho ubusembure igihe hari ibikorwa ukurikiranweho icyaha yakorewe n’uwakorewe icyaha (victime), bituma ako kanya amukorera icyaha aregwa. Ni ishingano y’uregwa uburanisha ubusembure kubwireguza no kubutangira ibimenyetso, umucamanza akaba afite ishingano yo kubusuzuma mu gihe abisabwa n’uregwa mu buryo bweruye kandi bwumvikana”. [26] Ubushinjacyaha bukomeza buvuga ko busanga nta gikorwa na kimwe Niyonsaba Damien agaragaza Dushimimana yaba yaramukoreye kimubabaza kandi kimurenganya bituma amwica, cyane ko abatangabuhamya barimo Bazubafite Verene na Nyiranizeyimana bavuga ko Dushimimana yari avuye muri boutique ya Gahimano na Bazubafite, Niyonsaba Damien akamutera ibuye amuziza ko avuye kumurega ku muyobozi wa Centre ya Satinshyi, undi amubajije icyo amuhoye nibwo yamubwiraga ngo naze babonane, Dushimimana ashatse kwiruka, nibwo Niyonsaba Damien yihinaga mu nzu azana umuhoro aramutemagura kugeza ashizemo umwuka. UKO URUKIKO RUBIBONA Impaka kuri iyi ngingo, zishingiye kukumenya niba impamvu ijyanye n’ubusembure Niyonsaba Damien n’umwunganira baburanisha idakwiriye kwakirwa igasuzumwa kuko batayiburanishije mu Rukiko Ruruku, Urugereko rwa Rusizi. [27] Ku byerekeye ibigomba kugaragara mu mwanzuro w’ubujurire, ingingo ya 183, agace ka 50 n’aka 60, y’Itegeko no 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019, ryereye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko “ Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugaragaza urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa n’ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa Urukiko”. [28] Ikibazo kijyanye no kumenya uko bigenda mu gihe umuburanyi ajuririye impamvu itaraburanweho mu rubanza rujuririrwa, cyatanzweho umurongo mu rubanza no RPAA 00024/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022, haburana Ubushinjacyaha na Mukayisenga2, ukaza kugarukwaho mu rubanza no RPAA 00507/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/12/2024, haburana Ubushinjacyaha na Ntaganzwa David3, aho Urukiko rwemeje ko “ kuba uregwa yarajuririye impamvu itaburanweho si impamvu ituma ubujurire bwe butakirwa ahubwo iba impamvu ituma ubujurire budahabwa ishingiro, hakagumishwaho imikirize y’urubanza rwajuririwe kuko urega aba atagaragaje inenge ziri mu rubanza rujuririrwa”. Uyu murongo wakoreshejwe no mu rubanza no RPAA 00888/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2025, haburana Ubushinjacyaha na Uwamahoro Claire4.
2 Reba ibika bya 19-20 by’urwo rubanza. 3 Reba ibika byarwo bya 21 & 23. 4 Reba igika cy’urwo rubanza cya 22.
## Page 7
[29] Dosiye y’urubanza igaragaza umwanzuro w’ubujurire mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, Niyonsaba Damien yanditse ku wa 11/04/2024, ushyirwa muri IECMS ku wa 23/04/2023. Muri uwo mwanzuro Niyonsaba Damien asaba kugabanyirizwa igihano ku cyaha cy’ubwicanyi yemera yakoze anasabira imbabazi ariko agahabwa igihano cy’umurengera kandi aribwo bwa mbere yarakoze icyaha. [30] Dosiye y’urubanza igaragaza kandi ko inyandiko mvugo y’iburanisha ryo ku wa 13/11/2024, Niyonsaba Damien aburana mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, yasabye kugabanyirizwa igihano asobanura ko yemera icyaha akanagisabira imbabazi anavuga ko ntacyo yapfaga na nyakwigendera kandi ko nta bugome yakoranye icyaha, avuga kandi ko yari yarareze nyakwidendera barabakiza, ko atari écouteurs zamuteye kumwica. [31] Mu rubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, mu isesengura ry’ikibazo kigize urubanza, rwasuzumye ikibazo kimwe kijyanye no kumenya niba Niyonsaba Damien yakongera kugabanyirizwa ibibaho, ari nabyo Niyonsaba Damien yasabaga, akaba ari nabyo byaburanweho, Urukiko rubifataho icyemezo, rwemeza ko atabigabanyirizwa rusobanura n’impamvu5. [32] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga hakurikijwe umurongo watanzwe mu rubanza no RPAA 00024/2021/CA wavuzwe mu gika cya 28 cy’uru rubanza, kuba uregwa yarajuririye impamvu itaburanweho itaba impamvu ubujurire bwe kuriyo ngingo butakirwa nk’uko Ubushinjacyaha bubisaba muri uru rubanza, ahubwo iba impamvu ituma ubujurire bwe kuriyo ngingo budahabwa ishingiro. [33] Urukiko rw’Ubujurire, rurasanga, impamvu y’uko nyakwigendera atatiruriye Niyonsaba Damien écouteurs na télephone ye, no kuba yarataye écouteurs za Niyonsaba Damien mu muriro ndetse no kutamwishyura amafaranga ye, Niyonsaba Damien ataraziburanishije mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi nk’impamvu y’ubusembure zamuteye kwica nyakwigendera nk’uko we n’umwunganizi we bashaka kubyumvikanisha. [34] Urukiko rurasanga kandi izo mpamvu Niyonsaba Damien n’umwunganizi we bashingiraho ubusembure, Niyonsaba Damien atarazisobanuye mu mwanzuro we w’ubujurire6 ndetse no mu miburanire7 ye mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi nk’impamvu zamuteye kwica nyakwigendera, ahubwo mu miburanire ye mu rubanza rujuririrwa, yasabaga kugabanyirizwa igihano ku cyaha cyo kwica mugenzi we avuga ko ntacyo bapfaga, anabisabira imbabazi; bityo impamvu ye y’ubujurire ishingiye ku busembure nta shingiro ifite. [35] Urukiko rurasanga ndetse ko izo mpamvu Niyonsaba Damien n’umwunganira bashingiraho nk’ubusembure, zidashobora gufatwa nk’inenge mu rubanza rujurirwa mu gihe Niyonsaba Damien ataziburanishije mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, hashingiwe ku
5 Reba ibika bya 9-11 by’urubanza no RPA 00070/2024/HC/RSZ, rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi ku wa 13/12/2024 6 Reba umwanzuro w’Ubujurire Niyonsaba Damien yakoze ku wa 11/04/2024 awutanga mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi biciye muri IECMS ku wa 23/04/2025. 7 Reba inyandiko mvugo y’iburanisha ryo ku wa 13/11/2024, Niyonsaba Damien aburana mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi
## Page 8
ngingo ya 183 y’Itegeko ryagarutsweho mu gika cya 27 cy’uru rubanza ndetse no kumurongo wavuzwe mu gika cya 28 cy’uru rubanza. b. Kumenya niba Niyonsaba Damien akwiriye kugabanyirizwa igihano kuri uru rwego. [36] Mu mwanzuro we w’ubujurire, Niyonsaba Damien asaba kugabanyirizwa igihano ku cyaha cyo kwica mugenzi we, asobanura ko icyabiteye ari inzoga banyoye bituma nyakwigendera atamutiruriye écouteur na télephone yamutije. Abisabira imbabazi avuga ko yari asanzwe yitwara neza. [37] Mu miburanire ye yo ku wa 11/12/2025, Niyonsaba Damien asaba Urukiko rw’Ubujurire kumugabanyiriza igihano kubera ubusembure yatewe na nyakwigendera, asobanura ko nyakwigendera yamwatse écouteurs ze azita mu muriro, bimutera kumwica. [38] Me Shema Gerald umwunganira, asaba Urukiko kugabanyiriza Niyonsaba Damien igihano avuga ko atakigabanyirijwe bihagije ashingiye ku ngingo ya 2 agace ka (a) y’Itegeko no 059/2023, riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange. [39] Me asobanura kandi ko Niyonsaba Damien yishe nyakwigendera kubera ibikorwa byo kumusembura; harimo kwanga kumwishyura amafaranga yari amufitiye kandi nta mbogamizi yabimubuzaga, yongeye kandi kumwaka écouteurs ze ahita azinaga mu muriro zirashya, byose agaragaza ubwirasi n’agasuzuguro ndetse n’ubugome amukorera, byose byaje gutera Niyonsaba Damien uburakari bukomeye bimuviramo kurwana, akamwica. Asaba Urukiko kumugabanyiriza igihano ashingiye ku ngingo ya 57 y’Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange ivuga ku bijyanye n’igabanyagihano rishingiye k’ubusembure. [40] Ubushinjacyaha buvuga ko n‘ubwo Niyonsaba Damien asaba kongera kugabanyirizwa igihano, busanga yarakigabanyirijwe mu buryo buhagije, ndetse ahabwa igikwiranye n’icyaha yakoze kuko mu Rukiko Rwisumbuye yari yagabanyirijwe igifungo cya burundu giteganyirizwa icyaha yakoze maze ahanishwa igifungo cy’imyaka makumyabiri (20 ans) akaba arinacyo Urukiko Rukuru rwarekeyeho kuko rwasanze yaragabanyirijwe bihagije rushingiye ku buremere bw’icyaha yakoze n’ingaruka cyateye, bityo busanga atakongera kukigabanyirizwa. [41] Buvuga kandi ko ikibazo cyo kutongera kugabanyiriza ibihano uwabigabanyirijwe mu nkiko zibanza, cyatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ikirenga mu manza zitandukanye, ziyobowe No RPA 0129/10/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 07/03/2014, Ubushinjacyaha buburana na Mpitabakana. Uwo murongo ukaba warakomeje kugenderwaho n’Urukiko rw’Ubujurire mu manza zitandukanye harimo n’urubanza Nº RPA 00071/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 07/06/2019, haburana Ubushinjacyaha na Ndorimana Emmanuel n’abandi, igika cya 14, urubanza No RPAA 00165/2024/CA, rwaciwe ku wa 30/05/2025, Ubushinjacyaha buburana na Uwimana Faida, igika cya 128. [42] Bukomeza busaba ko Niyonsaba Damien atakongera kugabanyirizwa igihano kuko yakigabanyirijwe bihagije bitewe n’uburemere bw’icyaha yakoze cyo kwica umuntu
8 Busobanura ko izo manza zose, zasobanuye ko “uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo”.
## Page 9
amutemaguye imihoro mu mutwe kugeza ashizemo umwuka. Busaba ko hagumaho imikirize y’urubanza rwajuririwe. UKO URUKIKO RUBIBONA Impaka kuri iyi ngingo, zishingiye kukumenya niba igihano cy’imyaka 20 Niyonsaba Damien yahanishijwe ku cyaha cy’ubwicanyi gikwiriye kugabanywa. [43] Ikibazo kijyanye no kutongera kugabanyiriza igihano uregwa wakigabanyirijwe bihagije, cyatanzweho umurongo mu rubanza no RPA 0129/10/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 07/03/2014, Ubushinjacyaha buburana na Mpitabakana, aho Urukiko rwasobanuye ko “Uregwa atongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo.” Uyu murongo wanakomeje gukurikizwa mu zindi manza zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire harimo urubanza no RPAA 00165/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/05/2025, haburana Ubushinjacyaha na Uwimana Faida9. [44] Nk’uko bigaragara, mu bika bya 10-1110 by’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, rwasanze ibihano Niyonsaba Damien yahawe n’Urukiko Rwisumbuye bigabanyije aho rwashingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha ijyanye ni uko nta bindi byaha yigeze akurikiranwaho, ahanishwa igifungo cy’imyaka 20. Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, rwasanze kandi ibihano Niyonsaba Damien yahanishijwe mu Rukiko rubanza bigabanyije hashingiwe kubugome yakoranye icyaha, akaba atakongera kugabanyirizwa. Rwemeza ko urubanza rujuririrwa rugumanye agaciro karwo ku bijyanye n’igifungo cy’imyaka 20 Niyonsaba Damien yahanishijwe. [45] Urukiko rw’Ubujurire, rurasanga icyaha cy’ubwicanyi Niyonsaba Damien yahamijwe nawe yemera, gihanishwa igifungo cya burundu nk’uko ingingo ya 107 y’Itegeko no 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu ibiteganya; kikaba gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igifungo cy’imyaka 15. [46] Urukiko rurasanga rero, rukurikije uburemere bw’icyaha cy’ubwicanyi Niyonsaba Damien yakoze ndetse n’ubugome yagikoranye, igifungo cy’imyaka 20 yahanishijwe n’inkiko zibanza kidakwiriye kugabanywa kuko cyagabanyijwe bihagije, bityo impamvu ye y’ubujurire kuri iyi ngingo ikaba nta shingiro ifite hashingiwe ku murongo watanzwe mu rubanza no RPA 0129/10/CS, wagarutsweho mu gika cya 43 cy’uru rubanza. [47] N’aho ku bijyanye n’imiburanire ya Niyonsaba Damien n’umwunganira, ko yagabanyirizwa igihano kuko atakigabanyirijwe bihagije, ko yishe nyakwigendera asembuwe nawe, ko Urukiko rwamugabanyiriza igihano rushingiye ku ngingo ya 57 y’Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange ivuga ku igabanyagihano rijyanye n’ubusembure; rusanga nta shingiro bifite kuko impamvu ijyanye n’ubusembure atayiburanishije mu rubanza rujuririrwa nk’uko byasobanuwe haruguru mu gika cya 34 cy’uru rubanza. Byongeye kandi akaba
9 Reba igika cyarwo cya 12. 10 Reba urubanza no RPA 00070/2024/HC/RSZ, rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, ku wa 13/12/2024.
## Page 10
yaragabanyirijwe igihano mu buryo buhagije hakurikijwe uburemere bw’icyaha yakoze nk’uko byasobanuwe mu gika kibanzira iki. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [48] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Niyonsaba Damien nta shingiro bufite; [49] Rwemeje ko urubanza N° RPA 00070/2024/HC/RSZ, rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi ku wa 13/12/2024, rudahindutse mu ngingo zarwo zose; [50] Rutegetse ko igifungo cy’imyaka 20 Niyonsaba Damien yahanishijwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, kigumyeho.