CONGRÉGATION DES SOEURS DES AMIES DES PAUVRES vs ASSOCIATION UMWANA NK’ABANDI (ADD)
The Court of Appeal held that although the applicant lost in both lower courts, the defeats were not based on the same grounds because the High Court considered a new issue (the contradiction between two pieces of evidence from Jumelage Rhénanie-Palatinat) that was not addressed at first instance. Therefore, the...
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 00004/2023CA
- Parties
- Applicant: CONGRÉGATION DES SOEURS DES AMIES DES PAUVRES; Respondent: ASSOCIATION UMWANA NK’ABANDI (ADD)
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 24 May 2024
- Case Number
- RCAA 00004/2023CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Interlocutory (jurisdictional Objection)
- Outcome
- jurisdictional objection dismissed
- Legal Topics
- Jurisdiction of Appellate Courts, Res Judicata, Land Ownership, Burden of Proof
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
CONGRÉGATION DES SOEURS DES AMIES DES PAUVRES
Applicant
ASSOCIATION UMWANA NK’ABANDI (ADD)
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Interlocutory (jurisdictional Objection)
Legal Issues
- 1 Whether the Court of Appeal lacks jurisdiction due to the applicant having lost in both lower courts on the same grounds under Article 52(3) of Law No. 30/2018
- 2 Whether the applicant lost in both lower courts on the same grounds
Ratio Decidendi
The Court of Appeal held that although the applicant lost in both lower courts, the defeats were not based on the same grounds because the High Court considered a new issue (the contradiction between two pieces of evidence from Jumelage Rhénanie-Palatinat) that was not addressed at first instance. Therefore, the jurisdictional objection was dismissed.
Court Disposition
jurisdictional objection dismissed
Orders
- The jurisdictional objection raised by Association Umwana Nk’Abandi is dismissed as unfounded.
- The case is to proceed on the merits on 12 June 2024 at 9:00 AM.
Full Case Text
Judgment text and source record
21 paragraphs
# CONGRÉGATION DES SOEURS DES AMIES DES PAUVRES vs ASSOCIATION UMWANA NK’ABANDI (ADD)
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-05-24 - Case/document no.: RCAA 00004/2023CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
CONGRÉGATION DES SOEURS DES AMIES DES PAUVRES vs ASSOCIATION UMWANA NK’ABANDI (ADD) [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA 00004/2023CA (Kamere, P.J.) 24 Gicurasi 2024] Amategeko agenga ububasha bw’inkiko – Urukiko rw’Ubujurire – Ubujurire bwa kabiri – Gutsindwa kabiri hashingiwe ku mpamvu zimwe – Mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri Rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanweho mbere ari zo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazisubijeho mu buryo bumwe Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rukomoka ku kirego Association Umwana Nk’abandi yatanze irega Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge isaba ko yasubizwa ubutaka bwayo yiyanditseho mu buryo budakurikije amategeko. Kuko ubwo butaka yabuguze mu buryo bukurikije amategeko kandi ikaba ifite n’ibindi bimenyetso bihamya ko ubutaka buburanwa ari ubwe. Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres yiregura ivuga ko ubwo butaka ari ubwayo kuko yabuguriwe na Jumelage Rhénanie- Palatinat kugirango babureremo abana bafite ubumuga bwo mu mutwe nubwo amafaranga bayacishije kuri Mukakarangwa Belthilde wayoboraga Association Umwana Nk’abandi akora amasezerano mu mazina ya Association Umwana Nk’abandi. Urukiko mu rubanza RC00259/2020/TGI/NYGE, rwemeje ko ikirego cya Association Umwana nk'Abandi gifite ishingiro, rutegeka ko ubutaka bubaruye ku cyemezo cy'agateganyo nº 271013 bwandikwa kuri Association Umwana nk'Abandi, rutegeka Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres guha Association Umwana nk'Abandi indishyi z’ikurikirana rubanza. Congrégation des Sœurs des Amies des Pauvres ntiyanyuzwe n’imikirize yurwo rubanza ijuririra icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, ivuga ko mu ica ry’urubanza rujuririrwa Urukiko rwirengagije ibimenyetso rwashyikirijwe byemeza ko ubutaka buburanwa bwaguriwe Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres, isaba ko Urukiko Rukuru rwasuzuma ibyo bimenyetso rukemeza ko ubutaka buburanwa ari ubwayo kuko n’uwabuguze yagaragaje koaribo bwaguriwe, ko atari ubutaka bwa Association Umwana nk’Abandi yabugize ubwayo mu masezerano y’ubugure ibifashijwemo n’uburiganya bwayakozwemo na Mukakarangwa Berthilde. Association Umwana Nk’abandi ivuga ko ubujurire bwabo butahabwa ishingiro. Urukiko Rukuru mu rubanza RCA00184/2021/HC/KIG, rwemeje ko ubujurire bwa Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres nta shingiro bufite, ruyitegeka guha kwishyura Association Umwana nk’Abandi igihembo cya Avocat n’amafaranga y’ikurikirana rubanza. Congrégation des Sœurs Amies des Pauvres yajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, Urukiko rwabanje gushishikariza ababuranyi gukemura ibibazo mu bwumvikane ariko uruhande ruregwa ntirwaboneka mu mishyikirano, nyuma Urukiko rwabanje gusuzuma inzitizi y’iburabubasha yatanzwe na association umwana nk’abandi ishingiye ku kuba Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe. Urukiko mu rubanza rubanza rubanziriza urundi RCAA00004/2023CA, rwemeje ko iyo nzitizi nta shingiro ifite. Incamake y’icyemezo: Mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri Rukiko
## Page 2
(raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanweho mbere ari zo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazisubijeho mu buryo bumwe. Bityo, iyo hari ingingo yaburanishijwe ku rwego rw’ubujurire bwa mbere itaraburanishijwe ku rwego rwa mbere, ntibyafatwa ko umuburanyi yatsinzwe mu Nkiko zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe. Inzitizi y’iburabubasha ry’Urukiko rw’ubujurire nta shingiro ifite. Nta mategeko yashingiweho Imanza zifashishijwe: Urubanza RCOMAA 0051/14/CS, hagati ya RRA na SECAM Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 04/12/2015 Igika cya 22 Urubanza RCOMAA0038/16/CS - RCOMAA 0033/2016/SC, hagati ya Bank of Kigali Plc na MULISA KANA Martin rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 21/04/2017.igika cya 21 Urubanza RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC hagati ya Road Solution Pavement Product Ltd na MAILCO Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 25/09/2020, , igika cya 24. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres isobanura ko yari ifite ikigo cyita ku bana babana n’ubumuga cyatangijwe mu mwaka wa 2000, uwo muryango ukaba waratangiranye n’abana batatu (3) bacumbikirwa. Muri icyo gihe, «Association Foi et Lumière», nk’umuryango mpuzamahanga wari uhagarariwe na Mukandaliyo Thérèse, harimo na Mukakarangwa Belthilde ndetse na Mukashyaka Agnès, yatangije Umuryango witwa «Umwana Nk’abandi» ariko udafite ubuzima gatozi na wo wafashaga abana bafite ubumuga bwo mu mutwe n’ingingo, ariko mu muhamagaro wayo hatarimo gushinga no gucunga ibigo bibamo abo bana, kuko yahurizaga hamwe abana bafite ubumuga n’ababyeyi babo muri Centre Saint Paul i Kigali, bakabaganiriza ku bijyanye n’ubwo bumuga, byarangira ababyeyi bagatahana abana babo. [2] Umubikira washinze akanakurira Congregation Des Sœurs Des Amies Des Pauvres (Umuryango W’ababikira Inshuti Z’abakene) witwaga Mama Cathérine yaje guhura na bamwe mu bagize Association (umuryango) «Umwana Nk’abandi» ya FOI ET LUMIERE utari ufite ubuzima gatozi, ababwira ko yatangije i Gahanga Ikigo cyita ku bana bafite ubumuga, maze bamusaba gucumbikira no gufashiriza muri icyo kigo abana bavuzwe haruguru bajyaga bazanwa n’ababyeyi babo muri Centre Saint Paul i Kigali, naho abari basanzwe babakirira muri muri Centre Saint Paul i Kigali bagasigarana gusa inshingano yo kujya babakorera ubuvugizi bakanabashakira imfashanyo. Izo nshingano z’ubuvugizi zashinzwe Mukakarangwa Berthilde kuko n’ubundi ari we witaga kuri abo bana mu rwego rwa Foi et Lumière, ku buryo imfashanyo yabonaga yazizaniraga Congregation Des Sœurs Des Amies Des Pauvres (Umuryango W’ababikira Inshuti Z’abakene) nk’uko byanditswe na Mukandaliyo Thérèse mu buhamya bwe. [3] Iyo mikoranire hagati y’impande ebyiri mu kwita ku bana bafite ubumuga ntiyakomeje kugenda neza kuko ku ruhande rwa Congregation Des Sœurs Des Amies Des Pauvres batangiye gukeka ko Mukakarangwa Berthilde yabonaga imfashanyo z’agacagiro kanini zigenewe abana bakurikiranirwa kigo cy’Ababikira cy’i Gahanga ngo ntazibagezeho, ahubwo ngo akazijyana mu buryo bw’uburiganya muri Association «Umwana Nk’abandi» yari abereye Vice Présidente wa
## Page 3
mbere, yo ikaba yari ifite ubuzima gatozi kandi inafite icyicaro i Nyamirambo, ariko ntaho igira ikigo irereramo abana. [4] Mu mwaka wa 2002, Mukakarangwa Belthilde, mu izina ry’Umuryango Umwana Nk’abandi udafite ubuzima gatozi kandi ukomoka muri Foi et Lumière, no mu rwego rwo gukora inshingano zavuzwe haruguru zo gushakira imfashnyo abana barererwa mu kigo cyo mu Babikira i Gahanga yaje kujya muri Jumelage ya Rhénanie- Palatinat ayisaba ko yagurira ikigo cy’i Gahanga isambu bazajya bahingamo ibiribwa byo gutunga abana bacumbikiwe muri icyo kigo, itanga amafaranga miliyoni ebyiri n’ibihumbi magana abiri (2.200.000Frw) yishyuwe uwagurishije isambu iburanwa nk’uko bigaragazwa na sheki ebyiri (2) zakoreweho ubwo bwishyu. Intandaro y’impaka zikiburanwa ubu ikaba ari uko aho kugira ngo mu masezerano y’ubungure handikwe ko uguze iyo sambu ari Congregation Des Sœurs Amies Des Pauvres (Umuryango W’ababikira Inshuti Z’abakene) bareberera abo bana bari mu kigo cyabo nk’uko babyifuzaga, ahubwo Mukakarangwa Belthilde niwe wayashyizeho umukono mu buryo buteye urujijo nk’uguze ahagarariye Association «Umwana Nk’abandi» yavuzwe haruguru ifite ubuzima gatozi n’icyicaro i Nyamirambo , ibyo bikaba byarateye urujijo Ababikira Inshuti Z’abakene, Ubuyobozi bwa « Foi et Lumière » yahoze ifite uburyo ikurikikiraniramo abana muri Centre Saint Paul, ndetse na Jumelage Rhénanie - Palatinat yishyuye ikiguzi cy’iyo sambu izi ko iyiguriye ababikira bakiriye abo bana mu kigo cyabo Gahanga nk’uko na yo ibyivugira mu buhamya bwayo. [5] Aho Jumelage Rhénanie- Palatinat yamenyeye ko hari indi Association Umwana Nk’abandi y’i Nyamirambo Mukakarangwa Belthilde abereye Vice Présidente wa mbere, itandukanye na gahunda Y’umwana Nk’abandi yakorerwaga muri Foi et Lumière, yandikiye Umuyobozi w’Akarere ka Kicukiro imusaba ko isambu yishyuriye ikiguzi iri I Gahanga muri Kicukiro yandikwa kuri Congregation Des Sœurs Des Amies Des Pauvres (Umuryango W’ababikira Inshuti Z’abakene) kuko ari bo yabuguriye, ko batabuguriye Association «Umwana Nk’abandi» y’i Nyamirambo Mukakarangwa Belthilde abereye Vice Présidente wa mbere. [6] Nyuma yo gusuzuma icyo kibazo mu Nama Njyanama y’Akarere, Umuyobozi w’Akarere ka Kicukiro yandikiye Umubikira Mukuru wa Congregation Des Sœurs Des Amies Des Pauvres (Umuryango W’ababikira Inshuti Z’abakene) amumenyesha ko isambu bayigumana kuko ari bo yaguriwe ndetse anabimenyesha Ubuyobozi bw’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe imicungire y’Ubutaka (Land Center) agisaba kwandika iyo sambu ku Babikira B’inshuti Z’abakene kuko kugeza ubwo icyangombwa cy’agateganyo cy’ibarura ry’ubutaka cyari cyanditse kuri Association Umwana Nk’abandi. Ibi bikaba ari byo byatumye mu gihe cy’itangwa ry’ibyangombwa bya burundu by’ubutaka, Urwego rw’Umubitsi w’impapurompamo z’ubutaka rwaranditse isambu iburanwa ku Muryango w’Ababikira Inshuti Z’abakene, ibarurwa kuri UPI : 1/03/01/01/13. [7] Association Umwana Nk’abandi yatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge irega Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres, isaba ko yasubizwa ubutaka bwayo yiyanditseho mu buryo budakurikije amategeko. Ibimenyetso Association Umwana Nk’abandi yashingiyeho ivuga ko ari yo ny’ir’ubwo butaka bigizwe na: Inyandiko y’amasezerano yo ku wa 25/07/2002 y’ubugure bw’ubwo butaka agaragaza ko bwaguzwe na Association Umwana nk’Abandi bugurishijwe na Karasira Faustin, icyemezo cy’ubuguzi no 107 cyo ku wa 08/08/2002 na Acte de Notoriété yo ku wa 12/08/2002 byombi byatanzwe n’Ubuyobozi bw’Akarere ka Kicukiro buhamya ubwo bugure, icyemezo cy’agateganyo gihabwa uwabaruriwe ubutaka no 271013 cyatanzwe ku wa 25/01/2010 n’Ikigo cy’Igihugu Gishinzwe iby’Ubutaka Urwego rw’Umubitsi w’Impapurompamo z’Ubutaka n’ibindi byemezo bitandukanye birimo Quittance yakiriweho amafaranga yo kwandikisha ubutaka yakozwe ku wa 25/01/2010. [8] Ku wa 28/05/2021, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwaciye urubanza RC00259/2020/TGI/NYGE, rumaze guha ishingiro ibimenyetso byatanzwe na Association
## Page 4
UMWANA NK’ABANDI bigaragaza ubugure nk’inkomoko y’umutungo, rwemeza ko ikirego cya Association Umwana nk'Abandi gifite ishingiro, rutegeka ko ubutaka bubaruye ku cyemezo cy'agateganyo nº 271013 bwandikwa kuri Association Umwana nk'Abandi, rutegeka Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres guha Association Umwana nk'Abandi igihembo cya Avoka kingana na 500.000Frw n’igarama ry’urubanza ringana na 20.000Frw, yose hamwe akaba 520.000Frw, rutegeka ko amagarama yatanzwe ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [9] Congrégation des Sœurs des Amies des Pauvres yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, ivuga ko mu ica ry’urubanza rujuririrwa Urukiko Rwisumbuye rwirengagije ibimenyetso rwashyikirijwe byemeza ko ubutaka buburanwa bwaguriwe Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres, isaba ko Urukiko Rukuru rwasuzuma ibyo bimenyetso rukemeza ko ubutaka buburanwa ari ubwayo kuko n’uwabuguze yagaragaje ko bwaguriwe ikigo cyita ku bana kinabacumbikiye kandi icyo kigo kikaba ari Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres, ko atari ubutaka bwa Association Umwana nk’Abandi yari yarabugize ubwayo mu masezerano y’ubugure ibifashijwemo n’uburiganya bwayakozwemo na Mukakarangwa Berthilde. [10] Ku wa 06/01/2023, Urukiko Rukuru rwaciye urubanza RCA00184/2021/HC/KIG, rwemera kwakira ubujurire bwatanzwe na Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres iregamo Association Umwana nk’Abandi, rubusuzumye rusanga nta shingiro bufite, rutegeka ko imikirize y’urubanza RC00259/2020/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 28/05/2021 idahindutse mu ngingo zayo zose, rutegeka Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres kwishyura Association Umwana nk’Abandi igihembo cya Avocat kingana n’amafaranga ibihumbi magana abiri na mirongo itanu (250.000Frw) n’indishyi zo gushorwa mu manza n’iz’ikurikiranarubanza zingana n’amafaranga ibihumbi ijana (100.000Frw) ziyongera kuzategetswe mu rubanza rujuririrwa. [11] Congrégation des Sœurs Amies des Pauvres yajuririye urubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, ikirego cyandikwa kuri RCAA00004/2023CA, iburanisha rishyirwa ku wa 06/05/2024 ariko uwo munsi urubanza rurasubikwa kugira ngo ababuranyi babanze bagerageze inzira y’ubwumvikane bashishikarijwe n’Urukiko, nyuma uruhande ruregwa rutabonetse mu mishyikirano iburanisha risubukurwa ku wa 17/05/2024, ruburanishwa ku nzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’ubujurire, Congregation Des Soeurs Des Amies Des Pauvres ihagarariwe na Me Ntahomvukiye Edouard, Me Ngirinshuti Védaste na Me Mukakaruta Cathérine, naho Association Umwana Nk'abandi ihagarariwe na Me Rwakayija John. Isomwa ry’icyemezo kuri iyo nzitizi rishyirwa ku wa 30/05/2024. [12] Mu myanzuro no mu miburanire kuri iyo nzitizi, Association Umwana Nk’abandi ishingiye ku ngingo ya 52, igika cya 3 y‘Itegeko no 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena Ububasha bw’Inkiko ivuga ko : « Icyakora kandi ubujurire bwa kabiri ntibushobora kwakirwa [...] ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe», isaba ko Urukiko rw’Ubujurire rutakira ubujurire bwa kabiri kubera ko Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, naho uwajuriye akavuga ko atatsinzwe hashingiwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi zabanje. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE INZITIZI MU RUBANZA Kumenya niba Urukiko rw’Ubujurire rudafite ububasha kuko Congrégation des Sœurs des Amies des Pauvres yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe
## Page 5
[13] Me Rwakayija Jonh uhagarariye Association Umwana nk’Abandi, ashingiye ku ngingo ya 52, igika cya 3 y’Itegeko no 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko1 , asaba Urukiko rw’Ubujurire kutakira ubu bujurire bwa kabiri kubera ko Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe. [14] Asobanura ko mu rubanza RC00259/2020/TGI/NYGE ku rwego rubanza no mu rubanza RCA00184/2021/HC/KIG ku rwego rw’ubujurire, Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres yatsinzwe kubera ko itashoboye kugaragaza inkomoko y’ubutaka bubaruye kuri UPI: 1/03/01/01/13 (bufite icyemezo cy’agateganyo no 271013 cyari cyarahawe Association Umwana Nk’abandi nk’uwibarujeho bwa mbere ubwo butaka) iburana na Association Umwana nk’Abandi kandi ko n’ibimenyetso byose byatanzwe bigamije kuvuguruza ibyatanzwe na Association Umwana nk’Abandi bitagaragaza inkomoko y’umutungo uburanwa, bityo ko izi nkiko zombi zagaragaje ko ibivugwa ndetse n’ibimenyetso byatanzwe na Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres nta shingiro bifite kuko itabashije kugaragaza inkomoko y’ubutaka buburanwa. [15] Me Ngirinshuti Védaste, Me Ntahomvukiye Edouard, na Me Mukakaruta Cathérine bahagarariye Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres bavuga ko iyi nzitizi nta shingiro ikwiye guhabwa kuko impamvu inkiko zabanje zashingiyeho atari zimwe nk’uko n’ibibazo byasuzumwe mu manza zombi atari bimwe. [16] Basobanura ko ku rwego rubanza mu rubanza RC00259/2020/TGI/NYGE, ikibazo cyasuzumwaga cyari “Kumenya niba ubutaka Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres yaherewe icyangombwa ibufitiye inkomoko yemewe n’amategeko mu gihe Association Umwana Nk'abandi igaragaza ko ubwo butaka yabuguze ndetse ibifitiye n’ibimenyetso.” Mu gihe ku rwego rw’ubujurire mu rubanza RCA00184/HC/KIG ikibazo cyasuzumwaga cyari icyo “kumenya niba Urukiko Rwisumbuye rwarirengagije ibimenyetso byemeza ko ubutaka bwanditswe kuri UPI : 1/03/01/01/13 ari ubwa Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres (Ababikira b’Inshuti z’Abakene)”. [17] Bavuga ko, nk’uko bigaragara mu gika cya 9 cy’incarubanza y’urubanza RC00259/2020/TGI/NYGE, Urukiko Rwisumbuye rumaze gusesengura imiburanire y’impande zombi ndetse n’ibimenyetso rwashyikirjwe, rwasanze kuba hari amasezerano y’ubugure yabaye hagati ya Association Umwana Nk'abandi na Karasira Faustin bagura ubutaka buburanwa, kuba Rhénanie - Palatinat yari ihagarariwe nk’umutangabuhamya muri ayo masezerano, kuba hari acte de notoriété yo ku wa 12/08/2002 igaragaza ko ubutaka buburanwa bwaguzwe na Association Umwana Nk'abandi, kuba hari icyemezo cyo ku wa 08/08/2002 kigaragaza ko Association Umwana Nk'abandi yishyuye 6% ku buguzi yari yakoze bw’ubutaka, kuba hari icyemezo cy’ubuguzi cyatanzwe n’Ubuyobozi bw’Akarere ka Kicukiro kigaragaza ko Association Umwana Nk'abandi yaguze ubutaka na Karasira Faustin, kuba hari icyemezo cy’ibarura ry’ubutaka cy’agateganyo kigaragaza ko ubutaka buburanwa bwari bubaruye kuri Association Umwana Nk'abandi, ndetse no kuba hari inyandiko zishyuriweho amafaranga atandukanye zigaragaza ko ubutaka buburanwa bwaguzwe na Association Umwana Nk'abandi, bigaragaza ko ubutaka buburanwa ari ubwa Association Umwana Nk'abandi kuko ari yo yabuguze kandi ikaba yarabuguze mu buryo bukurikije amategeko.
1 Iyo ngingo ya 52 iteganya ibi bikuikira : « Icyakora kandi ubujurire bwa kabiri budashobora kwakirwa [...] ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe ».
## Page 6
[18] Bakomeza bavuga ko mu rubanza RCA00184/HC/KIG ku rwego rw’ubujurire, mu gika cya 34 cy’incarubanza, Urukiko Rukuru rwashingiye ku isesengura ry’ibimenyetso rusanga “rushingiye ku bimaze gusobanurwa nta bimenyetso bivuguruza ibyashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye rwemeza ko ubutaka bwanditse kuri UPI: 1/03/01/01/13 buherereye mu Mudugudu w’Ubumwe, Akagari ka Gahanga, Umurenge wa Gahanga, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali, bwaba bwaraguriwe Umuryango w’Ababikira Inshuti z’Abakene ahubwo ibimenyetso bitangwa na Association Umwana nk’Abandi akaba ari byo byemeza ko ubwo butaka yabuguriwe na Rhenanie – Palatinat, bityo nk’uko Urukiko Rwisumbuye rwabyemeje akaba impamvu z’ubujurire z’Umuryango w’Ababikira Inshuti z’Abakene nta shingiro zikwiye guhabwa”. [19] Bahereye kuri ibyo, bakomeza basobanura ko icyo bashingiraho bemeza ko Umuryango Inshuti Z’abakene watsinzwe ku mpamvu zitandukanye muri izo nkiko zombi zabanje ari uko mu rubanza mu Rukiko Rwisumbuye mu by’ukuri hasuzumwaga gusa inkomoko y’umutungo uburanwa uva kuri Karasira Faustin ukajya kuri Association Umwana Nk’abandi, Urukiko rusanga iyo nkomoko igaragazwa n’amasezerano y’ubugure n’izindi nyandiko zatanzwe na Association Umwana Nk’abandi zerekeye ubwo bugure ari zo zivugwa mu gika cya 9 cy’urubanza rwo mu Rukiko Rwisumbuye, iyo motivation y’Urukiko Rwisumbuye ikaba yarashingiye ku ngingo ya 10 y’Itegeko rigenga ubutaka (2013), aho urwo Rukiko rwasanze ubugure bw’ubutaka ari inkomoko yemewe n’itegeko. Bagasobanura ko ibi byo kuba haranditswe kuriya amasezerano y’ubugure nta na rimwe impande zombi zitabyumvikanyeho kuko zanemeranyijwe ko uwishyuye igiciro cy’ubugure buvugwa muri ayo masezerano ari Jumelage ya Rhénanie- Palatinat, ahubwo ikibazo cyari gisigaye cyari icyo kurenga uburyo amasezerano yanditswemo nyuma bukaza guteza impaka ahubwo hakamenyekana uwo Jumelage ya Rhénanie- Palatinat yaguriye ubwo butaka mu by’ukuri, ari na cyo kibazo cyari kigamijwe ko cyacyemurwa Umuryango w’Ababikira Inshuti z’Abakene ujurira. Mu bujurire, mu bika kuva ku cya 16 kugeza ku cya 33 by’incarubanza, Urukiko Rukuru rukaba rwarasesenguye ibimenyetso byatanzwe n’Umuryango Inshuti Z’abakene kuko ari byo byari bigize impamvu z’ubujuririre, ariko ko mu by’ukuri Ababikira bajuriraga batanga ibimenyetso by’impamvu batunze icyangombwa cy’ubutaka mu buryo bukurikije amategeko, bakagaragaza ko uwishyuye ikiguzi ari we Rhénanie-Palatinat yabaguriye ubutaka mu rwego rwa gahunda y’Umwana nk’Abandi wari ucumbikiwe kandi yitabwaho n’Ababikira mu kigo cyabo kiri i Gahanga, bikanemezwa n’ubuyobozi bw’Akarere ka Kicukiro. Ibi ngo bikaba bivuze ko hatari hagisuzumwa inkomoko ishingiye ku masezerano y’ubugure kuko byari byemejwe n’Urukiko Rwisumbuye ku rwego rwa mbere kandi bitagibwaho impaka hagati y’ababuranyi bombi, ahubwo ko icyari gisigaye kwari ukureba ibimenyetso bigaragaza uburyo ubutaka bwanditse ku Babikira n’ubwo habayeho izo nyandiko zitandukanye z’ubugure zo zigaragaza ko bwaguzwe na Association Umwana Nk’abandi. Bityo ko ibimenyetso byatanzwe mu bujurire byari bigamije kugaragaza ko ubutaka bwaguriwe Ababikira Inshuti Z’abakene mu rwego rwa gahunda y’Umwana nk’Abandi yari isanzwe mu muryango Foi et Lumière, ko butaguriwe Association Umwana Nk’abandi ifite ubuzimagatozi ikanagira aho ikorera i Nyamirambo hatari i Gahanga hari ikigo cy’Ababikira, kuko mu rubanza mu Rukiko Rwisumbuye ibyo bimenyetso bitari byigeze bisesengurwa neza kandi bifite agaciro. UKO URUKIKO RUBIBONA [20] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ikibazo ababuranyi bafitanye gishingiye ku kumenya niba Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres (Umuryango Inshuti Z’abakene) yaratsinzwe mu nkiko zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe ku kibazo cy’inkomoko y’isambu iburana n’Association Umwana Nk’abandi. [21] Ku bijyanye n’ibisobanuro by’impamvu zimwe, zumvikana nk’ibisobanuro buri Rukiko rwashingiyeho mu gufata icyemezo cyarwo rugendeye ku byabaye no ku byo amategeko ateganya,
## Page 7
kandi ni zo zishingirwaho mu kugaragariza no gusobanurira ababuranyi icyatumye Urukiko rufata icyemezo, akaba ari na zo ziherwaho ababuranyi basuzuma niba imiburanire yabo yarasesenguwe n’Urukiko, bitewe n’uko buri cyemezo cy’Urukiko kigomba kuba cyasobanuriwe impamvu2. [22] Ikibazo cyerekeranye no gutsindwa mu nkiko zombi zibanza hashingiwe ku mpamvu zimwe cyafashweho umurongo mu manza zinyuranye zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga3 ndetse n’uru Rukiko, aho zagaragaje ko mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanweho mbere ari zo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazisubijeho mu buryo bumwe. [23] Dosiye igaragaza ko mu rubanza RC00259/2020/TGI/NYGE rwaciwe ku wa 28/05/2021 n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, Association Umwana Nk'abandi yaregeye “Gusubiza Organisation Umwana nk'Abandi ikibanza gifite icyemezo cy'agateganyo No 271013 cyayo kiri Gahanga Umuryango w'Ababikira "Inshuti z'Abakene" wiyanditseho”, mu guca urubanza Urukiko rusuzuma ikibazo nyamukuru cyo kumenya niba ubutaka Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres yaherewe icyangombwa ibufitiye inkomoko yemewe n’amategeko mu gihe Association Umwana Nk'abandi igaragaza ko ubwo butaka yabuguze ndetse ibifitiye n’ibimenyetso, maze rusanga Umuryango w'Ababikira "Inshuti z'Abakene" utsindwa n’uko Association Umwana Nk’abandi yaragaragaje ibimenyetso by’aho ikomora uwo mutungo bigizwe n’amasezerano y’ubugure yo ku wa 25/07/2002, acte de notorieté yo ku wa 12/08/2002, icyemezo cyo ku wa 08/08/2002 kigaragaza ko hishyuwe 6% y’ikiguzi, icyemezo cy’ubuguzi cyatanzwe n’Ubuyobozi bw’Akarere ka Kicukiro n’icyemezo cy’ibarura ry’ubutaka cy’agateganyo, ibi byose Urukiko rufata ko bigaragaza ko ubutaka buburanwa bwaguzwe na Association Umwana Nk'abandi mu buryo bukurikije amategeko, ibuguze na Karasira Faustin nk’uko rwabisobanuye mu gika cya 9 cy’urwo rubanza. Mu rwego rw’amategeko Urukiko rukaba rwaragaragaje ko rwashingiye icyemezo cyarwo ku ngingo ya 10 y’Itegeko no 43/2013 ryo ku wa 16/06/2013 rigenga ubutaka mu Rwanda iteganya ko Ubutaka bw’umuntu ku giti cye bugizwe n’ubutaka atunze ku buryo bw’umuco cyangwa ubw’amategeko yanditse. [24] Dosiye igaragaza kandi ko mu rubanza RCA00184/2021/HC/KIG rwaciwe ku rwego rw’ubujurire ku wa 06/01/2023, Urukiko Rukuru rwasuzumye ingingo yerekeranye no kumenya niba Urukiko Rwisumbuye rwarirengagije ibimenyetso byemeza ko ubutaka bwanditswe kuri UPI: 1/03/01/01/13 ari ubwa Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres, birimo n’ubuhamya bw’uwari ukuriye Association Foi et Lumière ndetse n’undi babanaga mu buyobozi bw’uwo Muryango, ibaruwa ya Jumelage Rhénanie-Palatinat - Rwanda yo ku wa 29/05/2009 yanditse isaba ko isambu iburanwa yahabwa Ababikira Inshuti z’Abakene kuko ari bo yayiguriye ibinyujije kuri Mukakarangwa wari ushinzwe ubuvugizi bw’abana bafite ubumuga, ibaruwa y’Umuyobozi w’Akarere ka Kicukiro yo ku wa 04/11/2009 yemerera Ababikira Inshuti z’Abakene kwiyandikishaho iyo sambu ikanasaba Umubitsi w’Impapurompamo z’ubutaka kuba ari bo abwandikaho, n’urubanza RAD0130/14/TGI/NYGE rwaciwe ku wa 13/02/2015 aho Association Umwana Nk’abandi yari yareze Ababikira Inshuti z’Abakene na Leta y’u Rwanda ihagarariwe n’Umubitsi w’Impapurompamo z’ubutaka, itambamira igurishwa, itangwa n’ihinduranya ry’uriya mutungo ariko Urukiko rugasanga ikirego nta shingiro gifite. Nyuma yo gusesengura ibyo bimenyetso mu bika bya 26-34 cyane cyane rukabihuza n’ibaruwa Jumelage Rhénanie-
2 Reba igika cya 22 cy’urubanza no RCOMAA 0051/14/CS hagati ya RRA na SECAM Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 04/12/2015 n’igika cya 21 cy’urubanza n° RCOMAA 0038/16/CS - RCOMAA 0033/2016/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 21/04/2017 hagati ya Bank of Kigali Plc na MULISA KANA Martin. 3 Urubanza n˚ RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC rwaciwe ku wa 25/09/2020, hagati ya Road Solution Pavement Product Ltd na MAILCO Ltd, igika cya 24.
## Page 8
Palatinat/Rwanda yo ku wa 29/05/2009 yanditse isaba ko isambu iburanwa yahabwa Ababikira Inshuti z’Abakene kuko ari bo yayiguriye ibinyujije kuri Mukakarangwa wari ushinzwe ubuvugizi bw’abana bafite ubumuga, Urukiko Rukuru rwasanze kuba Jumelage Rhénanie - Palatinat iri mu bashyize umukono ku masezerano y’ubugure yo ku wa 25/07/2002 nk’umutangabuhamya Association Umwana nk'Abandi igura ubutaka na Karasira Faustin, bituma ibaruwa yayo yanditse nyuma ku wa 29/05/2009 ivuguruza amasezerano ku birebana n’ugomba kuba nyir’ubutaka itafatwa nk’ikimenyetso kuko ivuguruza ikimenyetso Jumelage Rhénanie - Palatinat ubwayo yari yaakoze mbere, kandi icyo kimenyetso cya mbere (amasezerano y’ubugure) kikaba ari cyo cyashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye rwemeza ko ubutaka bwanditse kuri UPI: 1/03/01/01/13 ari ubw’Association Umwana nk'Abandi. [25] Urukiko rurasanga iyi ngingo y’imiburanire ishingiye ku kwivuguruza kwa Jumelage Rhénanie-Palatinat/Rwanda mu isesengura Urukiko Rukuru rwakoreye ibimenyetso by’inyandiko ebyiri zakozwe mu bihe bitandukanye, itarigeze isuzumwa mu rubanza ku rwego rwa mbere, ikaba yarasuzumwe ku rwego rw’ubujurire, n’ubwo n’ubundi Urukiko Rukuru rwanzuye kimwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ko Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres (Umuryango Inshuti Z’abakene) ikomeza gutsindwa urubanza. Iyi mpamvu y’imiburanire ishingiye ku kuba hari Urukiko itaburanishijwemo ikaba ari yo ituma uru Rukiko rusanga rugomba kwemeza ko Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres (Umuryango Inshuti Z’abakene) itatsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi zabanje. [26] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa haruguru, Urukiko rurasanga n’ubwo mu nkiko zombi zabanje Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres (Umuryango Inshuti Z’abakene) yaratsinzwe n’urubanza, itaratsinzwe ku mpamvu zimwe, bityo inzitizi y’iburabubasha yatanzwe na Association Umwana Nk’abandi muri uru rubanza ikaba nta shingiro ifite. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [27] Rwemeje ko inzitizi y’iburabubasha ry’Urukiko rw’Ubujurire yatanzwe na Association Umwana nk’Abandi nta shingiro ifite. [28] Rutegetse ko iburanisha rizakomeza ku wa 12/06/2024 guhera i saa tatu za mu gitondo (9h00).