CONGRÉGATION DES SOEURS DES AMIES DES PAUVRES vs ASSOCIATION UMWANA NK’ABANDI
The decisive factor in determining ownership of the disputed land is the explicit intent of the donor, Jumelage Rhénanie-Palatinat, who confirmed that the land was purchased for Congregation des Soeurs des Amies des Pauvres to support children with disabilities at their Gahanga center. The court found that the lower...
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 00004/2023CA
- Parties
- Appellant: CONGRÉGATION DES SOEURS DES AMIES DES PAUVRES; Respondent: ASSOCIATION UMWANA NK’ABANDI
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 12 June 2024
- Case Number
- RCAA 00004/2023CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal allowed
- Legal Topics
- Ownership Dispute, Evidence Assessment, Charitable Donations, Land Registration
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
CONGRÉGATION DES SOEURS DES AMIES DES PAUVRES
Appellant
ASSOCIATION UMWANA NK’ABANDI
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the land in dispute belongs to Congregation des Soeurs des Amies des Pauvres or Association Umwana Nk’abandi
- 2 Whether the appellate courts erred in their assessment of evidence regarding the origin of the land and the intent of the donor
- 3 Whether literal interpretation of sale agreements prevails over donor's intent in determining ownership
Ratio Decidendi
The decisive factor in determining ownership of the disputed land is the explicit intent of the donor, Jumelage Rhénanie-Palatinat, who confirmed that the land was purchased for Congregation des Soeurs des Amies des Pauvres to support children with disabilities at their Gahanga center. The court found that the lower courts erred by relying solely on the literal interpretation of the sale agreement and registration documents, without sufficiently considering the donor’s intent and the origin of the purchase funds. Therefore, ownership must be recognized in favor of Congregation des Soeurs des Amies des Pauvres.
Court Disposition
appeal allowed
Orders
- The judgment of the High Court in RCA00184/2021/HC/KIG is reversed in all its parts.
- Ownership of land registered under UPI: 1/03/01/01/13 is declared to belong to Congregation des Soeurs des Amies des Pauvres.
Full Case Text
Judgment text and source record
28 paragraphs
# CONGRÉGATION DES SOEURS DES AMIES DES PAUVRES vs ASSOCIATION UMWANA NK’ABANDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-06-12 - Case/document no.: RCAA 00004/2023CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
CONGRÉGATION DES SOEURS DES AMIES DES PAUVRES vs ASSOCIATION UMWANA NK’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA 00004/2023CA (Kamere; P.J.) 12 Kamena 2024] Amategeko agenga imiburanishirize y'imanza – Ibimenyetso – Ibimenyetso bicukumbuye – Iyo abagenerwabikorwa babiri bagiranye amakimbirane ajyanye n’umutungo ugizwe n’inkunga bombi bemeranywa ku muterankunga wayibahaye, Urukiko rugomba gucukumbura rushingiye ku mvugo y’umuterankunga nk’ikimenyetso kamarampaka mu kumenya nyiri umutungo uburanwa Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiye Association Umwana Nk’abandi irega Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, isaba gusubizwa ubutaka bwayo yibarujeho ikanahabwa ibyangombwa, isobanura ko ifite amasezerano y’ubugure yo ku wa 25/07/2002, ko ifite n’icyemezo cy’ubuguzi no 107 cyatanzwe n’Umuyobozi w’Akarere ka Kicukiro ku wa 08/08/2002, ko afite Acte de Notoriété yakozwe ku wa 12/08/2002 n’Akarere ka Kicukiro, ndetse n’icyemezo cy’agateganyo gihabwa uwabaruriwe ubutaka no 271013 cyatanzwe ku wa 25/01/2010 n’Ikigo cy’Igihugu Gishinzwe iby’Ubutaka Urwego rw’Umubitsi w’Impapurompamo z’Ubutaka n’ibindi byemezo bigaragaza ko ubwo butaka ari ubwa Association Umwana Nk’abandi. Yanasabye guhabwa indishyi zitandukanye. Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres yo yiregura ivuga ko ubwo butaka yabuguriwe na Jumelage ya Rhénanie- Palatinat kugirango baharere abana bafite ubumuga ariko kuko amafaranga yanyuze kuri Mukakarangwa Belthilde, akora amasezerano avuga ko uguze ari Association Umwana Nk’abandi asanzwe abereye umuyobozi. Nayo isaba indishyi. Urukiko mu rubanza RC00259/2020/TGI/NYGE, rwemeje ko ikirego cya Association Umwana Nk'abandi gifite ishingiro, rutegeka ko ubutaka buburanwa bwandikwa kuri Association Umwana Nk'abandi, rutegeka Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres guha Association Umwana Nk'abandi indishyi. Congrégation des Sœurs Amies des Pauvres yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, ku cyicaro cyarwo I Kigali, inenga kuba mu ica ry’urubanza rujuririrwa Urukiko Rwisumbuye rwarirengagije ibimenyetso binyuranye rwashyikirijwe byemeza ko ubutaka buburanwa bwahawe Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres, igasaba ko Urukiko Rukuru rwabikosora. Association Umwana Nk’abandi yo ivuga ko ubujurire bwayo nta shingiro bufite. Urukiko Rukuru mu rubanza RCA00184/2021/HC/KIG rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres nta shingiro bufite. Rutegeka ko imikirize y’urubanza RC00259/2020/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 28/05/2021 idahindutse mu ngingo zayo zose. Rutegeka Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres kwishyura Association Umwana nk’Abandi ibyagiye ku rubanza. Congrégation des Sœurs Amies des Pauvres yajuririye urubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, habanza inzira y’ubwumvikane irananirana kuko uregwa yabyanze. Urukiko rubanza kuburanisha inzitizi isaba ko Urukiko rw’Ubujurire rutakwakira ubujurire bwa kabiri bwa Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres kuko yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe. Urukiko rufata icyemezo mu rubanza rubanziriza urundi, rwemeza ko inzitizi nta shingiro ifite. Mu rubanza mu mizi, Congrégation des Sœurs Amies des Pauvres ivuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije guhuza ibimenyetso yatanze na kamere y’ikiburanwa ijyanye n’inkomoko y’ubutaka
## Page 2
Umwana Nk’abandi yari abereye visi perezida kandi ikorera i Nyamirambo, Uburanira Association Umwana Nk’abandi we avuga ko ubujurire bwa Congregation Des Sœurs Des Amies Des Pauvres nta shingiro bufite kuko nk’uko byemejwe mu nkiko zombi zabanje amasezerano y’ubugure bw’isambu n’izindi nyandiko zitandukanye bigaragaza ko ubutaka buburanwa ari ubwa Association Umwana Nk’abandi yabuguze n’uwitwa Karasira Faustin. Urukiko mu rubanza RCAA00004/2023CA rwemeje ko Ubutaka buburanwa ari ubwa Congregation des Sœurs des Amies des Pauvres kuko umuterankunga yemeje ko aribo yabuguriye kugirango habafashe kurera abana babana n’ubumuga. Incamake y’icyemezo: Iyo abagenerwabikorwa babiri bagiranye amakimbirane ajyanye n’umutungo ugizwe n’inkunga bombi bemeranywa ku muterankunga wayibahaye, Urukiko rugomba gucukumbura rushingiye ku mvugo y’umuterankunga nk’ikimenyetso kamarampaka mu kumenya nyiri umutungo uburanwa. Bityo, ntabwo bihagije ko Urukiko rugarukira mu gusesengura inyuguti (interpretation litterale) zigaragara mu masezerano y’ubugure ateje impaka mu kwemeza ko uyagaragaramo nk’umuguzi ariwe nyir’umutungo. Ubujurire bufite ishingiro. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 15/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo ryo ku wa 12/06/2004 Ingingo ya 108 Itegeko No 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso, ingingo ya 2, 11,81 Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Umuryango w’Ababikira Inshuti Z’abakene (Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres) usobanura ko wari ufite ikigo cyita ku bana babana n’ubumuga bwo mu mutwe n’ingingo cyatangijwe ku wa 17/08/2000, uwo muryango watangiranye n’abana batatu (3) bacumbikirwa mu mazu yahoze ari aya ba “Pères Salésiens de Don Bosco”, bari batijwe na Archidiocèse ya Kigali. Muri icyo gihe, Mukandaliyo Thérèse (Agent MINISANTE) wari “coordinatrice des Communautés de Foi et Lumière pour les enfants avec handicap mental » mu buhamya yatanze, avuga ko yasabye Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres yashinzwe kandi ikuriwe n’Umubikira witwaga Mama Cathérine Geneviève, kubafasha kwita ku bana bababaye kurusha abandi. Ikibazo bari bafite ari uko mu muhamagaro wa A.S.B.L « Umwana Nk’abandi » bari barashinze muri 1991 ifite icyicaro i Kigali muri Nyarugenge, représentant légal wayo ari Dr P. Mugabo, hatarimo gushinga ibigo by’abo bana ndetse no kubicunga, kuko yahurizaga hamwe abana bafite ubumuga n’ababyeyi babo muri Centre Saint Paul i Kigali, bakabaganiriza ku bijyanye n’ubwo bumuga, byarangira ababyeyi bagatahana n’abana babo. [2] Mukandaliyo Thérèse asobanura ko amaze kubyumvikanaho na Mukakarangwa Belthilde (Agent de l’Etat –CROIX ROUGE-RWANDAIS) ndetse na Mukashyaka Agnès, bari bahagarariye Communautés de Foi et Lumière mu mujyi wa Kigali abasaba bombi gukurikirana dosiye y’abana
## Page 3
(batitaweho), abakorera ubuvugizi, akabashakira imfashanyo, ngo babe basohoka muri ubwo bwigunge barimo, ku buryo imfashanyo yabonaga yazizaniraga Congrégation Des Sœurs Amies Des Pauvres (Umuryango W’ababikira Inshuti Z’abakene), agatanga rapports ku mibereho yabo kuri “Associés” (abandi banyamuryango). Iyo Association Umwana Nk’abandi, ikomoka kuri Foi et lumière ikaba yari nka famille mu nyungu z’abo bana. [3] Iyo mikoranire ntiyakomeje kuba myiza kuko ngo Mukakarangwa Berthilde yabonaga imfashanyo z’agaciro kanini zigenewe ba bana bajyanywe mu kigo cy’Ababikira cy’i Gahanga ntazibagezeho, ahubwo akazijyana mu buryo bw’uburiganya muri Association ye « Umwana Nk’abandi » yari anabereye 1ère Vice Présidente, Président wayo akaba yari Karera Joseph, naho Mukandaliyo Thérèse ari mu ba membres fondateurs nk’uko statuts zayo zo ku wa 28/04/2002 zibigaragaza. [4] Mu mwaka wa 2002, Mukakarangwa Belthilde, mu izina ry’Umuryango Umwana Nk’abandi ukomoka muri Foi et Lumière yagiye muri Jumelage ya Rhénanie-Palatinat ayisaba ko yagurira ikigo cy’i Gahanga isambu izajya ihingwamo ibiribwa by’abana bafite ubumuga bacumbikiwe muri icyo kigo, Jumelage ya Rhénanie- Palatinat yemera gutanga amafaranga 2.200.000Frw yo kugura iyo sambu nk’uko bigaragazwa na sheki 2 yatanzeho ubwo bwishyu. Aho kugira ngo mu masezerano y’ubungure handikwe ko uguze iyo sambu ari Umuryango W’ababikira Inshuti Z’abakene (Congrégation Des Sœurs Des Amies Des Pauvres) wareraga abo bana bari mu kigo cyabo, handitswe ko uguze ari Association «Umwana Nk’abandi» ifite ubuzima gatozi kandi Mukakarangwa Berthilde yari abereye Visi Perezida, bityo haba hatangiye urujijo n’amakimbirane haba ku muryango w’Ababikira Inshuti Z’abakene, ku bwa Communauté« Foi et Lumière » ndetse na Jumelage Rhénanie - Palatinat yaguze iyo sambu bo babonaga ko iyo sambu yaguriwe Umuuryango Inshuti Z’abakene mu nyungu z’abana bakurikiranirwaga mu kigo cya Gahanga. [5] Nyuma y’uko Jumelage ya Rhénanie- Palatinat imenye ko hari Association Umwana Nk’abandi y’i Nyamirambo ikora nk’umuryango ufite ubuzima gatozi Mukakarangwa Belthilde yari anabereye Vice Présidente wa mbere, ikanamenya ko uwo muryango utandukanye na Umwana Nk’abandi ikomoka kuri “Foi et Lumière” yari yaguriye isambu, ikumva ko hari ikibazo cyo kuba Umuryango w’Ababikira Inshuti Z’abakene usanzwe ukorera I Gahanga ibikorwa byo kwita ku bana bafite ubumuga atariwo Mukakarangwa Berthilde yandikishije mu masezerano y’ubugure nk’uguze isambu, Jumelage Rhénanie- Palatinat yandikiye Umuyobozi w’Akarere ka Kicukiro imusaba ko ubutaka yishyuye bwandikwa K’umuryango W’ababikira Inshuti Z’abakene (Congrégation Des Sœurs Amies Des Pauvres) kuko ari bo yabuguriye, ko itabuguriye “Association Umwana Nk’abandi» isanzwe ifite icyicaro I Nyamirambo. [6] Umuyobozi w’Akarere ka Kicukiro, nyuma yo gusuzuma icyo kibazo mu Nama Njyanama y’Akarere, yandikiye Umubikira Mukuru uyobora Congrégation Des Sœurs Amies Des Pauvres amumenyesha ko isambu bayigumana kuko ari bo yaguriwe ndetse anabimenyesha Ikigo cy’Igihugu gishinzwe imicungire y’Ubutaka agisaba gusubiza iyo sambu Umuryango w’Ababikira B’inshuti Z’abakene bakaba ari bo bayibarurwaho nka ba nyirayo. Ibi byatumye n’ubwo icyemezo cy’agateganyo cy’ibarura ry’ubutaka cyari cyaranditswe mbere kuri Association Umwana Nk’abandi bisabwe na visi perezida wayo Mukakarangwa Berthilde, mu gihe cy’itangwa ry’ibyangombwa bya burundu by’ubutaka Urwego rw’Umubitsi w’impapurompamo z’ubutaka rwanditse ubwo butaka ku Muryango w’Ababikira Inshuti Z’abakene kuri nimero UPI: 1/03/01/01/13 kandi uba ari wo ushyikirizwa ibyo byangombwa. [7] Association Umwana Nk’abandi yatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge
## Page 4
n’icyemezo cy’ubuguzi no 107 cyatanzwe n’Umuyobozi w’Akarere ka Kicukiro ku wa 08/08/2002, Acte de Notoriété yakozwe ku wa 12/08/2002 n’Akarere ka Kicukiro, n’icyemezo cy’agateganyo gihabwa uwabaruriwe ubutaka no 271013 cyatanzwe ku wa 25/01/2010 n’Ikigo cy’Igihugu Gishinzwe iby’Ubutaka Urwego rw’Umubitsi w’Impapurompamo z’Ubutaka n’ibindi byemezo bitandukanye birimo Quittance yakiriweho amafaranga yo kwandikisha ubutaka yakozwe ku wa 25/01/2010, byatanzwe bishingiye ku masezerano y’ubugure byose bikagaragaza ko ubwo butaka ari ubwa Association Umwana Nk’abandi. Mu kirego cyayo yanasabye guhabwa indishyi zitandukanye. [8] Ku wa 28/05/2021, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwaciye urubanza RC00259/2020/TGI/NYGE, rwemeza ko ikirego cya Association Umwana Nk'abandi gifite ishingiro, rutegeka ko ubutaka bubaruye ku cyemezo cy'agateganyo nº 271013 bwandikwa kuri Association Umwana Nk'abandi, rutegeka Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres guha Association Umwana Nk'abandi igihembo cya Avoka cya 500.000Frw n’igarama rya 20.000Frw, yose hamwe akaba 520.000Frw. [9] Congrégation des Sœurs Amies des Pauvres yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, ku cyicaro cyarwo I Kigali, inenga kuba mu ica ry’urubanza rujuririrwa Urukiko Rwisumbuye rwarirengagije ibimenyetso binyuranye rwashyikirijwe byemeza ko ubutaka buburanwa bwahawe Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres, igasaba ko Urukiko Rukuru rwabisuzuma rukemeza ko ubutaka buburanwa ari ubwa Congrégation des Sœurs Amies des Pauvres cyane cyane ko na Jumélage ya Rhenanie-Palatinat yatanze inkunga y’amafaranga yo kubugura yemeje ko bwaguriwe ikigo cyitaga ku bana bafite ubumuga cya Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres. [10] Ku wa 06/01/2023, Urukiko Rukuru rwaciye urubanza RCA00184/2021/HC/KIG rwemeza ko ubujurire bwatanzwe na Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres nta shingiro bufite. Rutegeka ko imikirize y’urubanza RC00259/2020/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 28/05/2021 idahindutse mu ngingo zayo zose. Rutegeka Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres kwishyura Association Umwana nk’Abandi igihembo cya Avocat kingana n’amafaranga ibihumbi magana abiri na mirongo itanu (250.000Frw) n’indishyi zo gushorwa mu manza n’iz’ikurikirana rubanza zingana n’ibihumbi ijana (100.000Frw) ziyongera kuzategetswe mu rubanza rwajuririwe. [11] Congrégation des Sœurs Amies des Pauvres yajuririye urubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, urubanza rwandikwa kuri RCAA 00004/2023CA. Iburanisha ry’urubanza ryashyizwe ku wa 06/05/2024, urubanza rurasubikwa kugira ngo ababuranyi babanze bagerageze inzira y’ubwumvikane bashishikarijwe n’Urukiko, uruhande ruregwa rutabwemeye, iburanisha rirasubukurwa ababuranyi batangira kuburana ku nzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’ubujurire yatanzwe na Association Umwana Nk’abandi ishingiye ku ngingo ya 52, igika cya 3 y‘Itegeko No 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena Ububasha bw’Inkiko ivuga ko : « Icyakora kandi ubujurire bwa kabiri ntibushobora kwakirwa [...] ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe », isaba ko Urukiko rw’Ubujurire rutakwakira ubujurire bwa kabiri bwa Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres kuko yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe. Ku wa 30/05/2024, Urukiko rufata icyemezo mu rubanza rubanziriza urundi, rwemeza ko inzitizi y’iburabubasha ry’Urukiko rw’Ubujurire yatanzwe na Association Umwana nk’Abandi nta shingiro ifite; rutegeka ko iburanisha rizakomeza ku wa 12/06/2024. [12] Ku wa 12/06/2024, Congregation Des Soeurs Des Amies Des Pauvres yitabye ihagarariwe na Me Ngirinshuti Védaste, Me Ntahomvukiye Edouard na Me Mukakaruta Cathérine, naho Association Umwana Nk'abandi ihagarariwe na Me Rwakayija Muhunde John hasuzumwa ingingo nyamukuru
## Page 5
rurapfundikirwa,Urukiko rutangaza ko urubanza ruzasomwa ku wa 28/06/2024, isomwa ryarwo ryimurirwa ku wa 12/07/2024. [13] Mu myanzuro no mu miburanire, Congrégation des Sœurs Amies des Pauvres ivuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije guhuza ibimenyetso yatanze na kamere y’ikiburanwa ijyanye n’inkomoko y’ubutaka buburanwa bufite UPI: 1/03/01/01/13, igasobanura ko n’ubwo Mukakarangwa Belthilde yitwaje inshingano yari afite y’ubuvugizi bw’abana bafite ubumuga barererwaga mu kigo cy’Ababikira i Gahanga yakoresheje uburiganya mu kugura isambu iburanwa nayo iri aho i Gahanga bigatuma amasezerano y’ubugure bwayo yandikwa agaragaza ko uguze ari Association Umwana Nk’abandi yari abereye visi perezida kandi ikorera i Nyamirambo, ariko ko iyo Urukiko Rukuru ruhuza ibimenyetso byatanzwe rwari kubona ko inkomoko nyayo y’iyo sambu ari amafaranga y’ubwishyu bwatanzwe na Jumelage ya Rhénanie-Palatinat nk’inkunga yo gufasha abana bafite ubumuga maze rugaha ishingiro ibimenyetso by’inyandiko Jumelage ya Rhénanie-Palatinat yagaragajemo ko uwo yaguriye ubutaka ari Congregation des Sœurs Amies des Pauvres iri i Gahanga aho ifite ikigo cyita ku bana bafite ubumuga, ko uwo yabuguriye atari Association Umwana Nk’abandi ifite icyicaro i Nyamirambo. Uburanira Association Umwana Nk’abandi we avuga ko ubujurire bwa Congregation Des Sœurs Des Amies Des Pauvres nta shingiro bufite kuko nk’uko byemejwe mu nkiko zombi zabanje amasezerano y’ubugure bw’isambu yo ku wa 25/07/2022 n’izindi nyandiko zitandukanye zirebana nayo kandi zashingiweho n’UrukikoRukuru mu guca urubanza rujuririrwa ari ibimenyetso bigaragaza ko ubutaka buburanwa ari ubwa Association Umwana Nk’abandi yabuguze n’uwitwa Karasira Faustin. [14] Hashingiwe kuri izi mpaka hagati y’ababuranyi, harasuzumwa ibibazo bikurikira : -Gusuzuma niba Urukiko Rukuru rwarirengagije guhuza ibimenyetso byatanzwe na kamere y’ikiburanwa ijyanye n’inkomoko y’ubutaka buburanwa bufite UPI: 1/03/01/01/13; -Ibyerekeye amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo asabwa b’ababuranyi kuri uru rwego. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA Gusuzuma niba Urukiko Rukuru rwarirengagije guhuza ibimenyetso byatanzwe na kamere y’ikiburanwa ijyanye n’inkomoko y’ubutaka buburanwa bufite UPI: 1/03/01/01/13 [15] Abahagarariye Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres bavuga ko uyu muryango w’Ababikira wari usangaywe abana batatu (3) bafite ubumuga witaho mu kigo cyabo kiri i Gahanga muri Kicukiro, hakabaho na Communauté Foi et lumière ihuriwemo n’abantu batandukanye igahagararirwa ku rwego rw’igihugu na Mukandariyo Thérèse (Coordinatrice nationale) kandi ikabamo uwitwa Mukakarangwa Berthilde, iyi Communauté yo ikaba yari ifite abana bagera kuri cumi na barindwi (17) bafite ubumuga bazanwaga n’ababyeyi babo ikabakurikirana bataha mu ngo iwabo kuko yo itari ifite ikigo yabarereramo bacumbikiwe. Bavuga ko abo bana bo muri Foi et Lumière biswe umuryango (famille) “Umwana nk’Abandi” kuko ababitagaho baharaniraga ko bazagira ubuzima nk’ubw’abandi bana barererwa mu miryango bavukamo. [16] Bavuga ko mu gihe na Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres yari ifite ikigo gihagije ku kuba cyacumbikira abana benshi ariko idafite ubushobozi buhagije bwo kwita ku bana 3 yari isanganwe yisunganye na Communauté Foi et Lumière bari bahuje bahuje
## Page 6
bahasanzwe none batangira kuhakurikiranirwa ari naho bacumbikiwe. Communauté Foi et Lumière iyobowe na Mukashyaka Agnès (Responsable de la Communauté) yakomeje kujya ifatanya n’Ababikira gukurikirana imibereho y’abo bana, by’umwihariko Mukakarangwa Berthilde nk’umwe mu bari bagize iyo communauté ashingwa gukomeza kubakorera ubuvugizi no kubashakira imfashanyo, imfashanyo abonye akayishyikiriza Ababikira Inshuti z’Abakene muri icyo kigo cy’i Gahanga nk’uko byose bikubiye mu buhamya bwatanzwe na Mukandariyo Thérèse ku wa 29/10/2009 ari na we wagize ubuvugizi bw’abo bana mbere y’uko bashyirwa mu kigo cy’Ababikira cy’i Gahanga. Ibi ngo bikaba bigaragaza ko abo bana 17 bava muri Foi et lumière nka Famille atari Umwana Nk’abandi nka Organisation cyangwa se Association ifite ubuzima gatozi Ababikira Inshuti z’Abakene baje kumenya nyuma ko nayo ibaho ikagira uwitwa Karera Joseph nka représentant Legal wayo ndetse ko no mu gihe Mukakarangwa Berthilde yabaga muri Communauté Foi et Lumiére ahakurikiranirwaga abana bafite ubumuga muri famille nayo yitwaga “umwana nk’abandi” yabihuzaga no kuba première Vice-Présidente wa Association Umwana Nk’abandi ifite ubuzima gatozi kuva mu mwaka wa 1997 ikanagira icyicaro i Nyamirambo, ku buryo iyo nyito “umwana nk’abandi” yazaga ahantu habiri hatandukanye ariko hose haboneka Mukakarangwa Berthilde ari nayo bavuga ko yaje kuba intandaro y’urujijo ku kumenya mu by’ukuri uwahawe inkunga yo kugurirwa isambu iri i Gahanga na Jumelage Rhenanie- Palatinat, iby’uru rujijo byose ngo bikaba byarateguwe na Mukakarangwa Berthilde washatse gufata abana bo mu kigo cy’ababikira cy’i Gahanga akabitirira Association Umwana nk’Abandi y’i Nyamirambo itari ifite aho ihuriye nabo uretse ku izina gusa. [18] Bavuga kandi ko hari ibindi bimenyetso binyuranye bikurikira bihamya ko ubutaka buburanwa bwaguriwe gufasha mu kwita ku Mwana nk’Abandi wo mu rwego rwa famille iri mu kigo cy’Ababikira I Gahanga : a. Ibaruwa yo ku wa 09/10/2002 (ubutaka buburanwa bwaramaze kugurwa) yanditswe na Minisitiri wa Rhenanie-Palatinat avuga ko azasura Umwana nk’abandi mu kigo cy’i Gahanga, ko muri iyo baruwa atigeze avuga ko azasura Umwana nk’Abandi nka organisation ifite ubuzima gatozi y’i Nyamirambo ; b. Ibaruwa yo ku wa 14/02/2003 (ubutaka buburanwa bwaramaze kugurwa) yanditswe na Mukakarangwa Berthilde nka Vice-Presidente wa Association Umwana nk’Abandi ifite ubuzima gatozi, asaba ko iyo association bagirana imikoranire na Jumelage Renanie- Palatinat, mu gihe ubutaka bwo bari barabuguze muri 2002 iyo mikoranire itarabaho, bikaba bitakumvikana ukuntu Jumelage Rhenanie-Palatinat yaba yaraguriye ubutaka Association kandi byari bitaratangira kugirana imikoranire; c. Ibaruwa ya Jumelage Rhenanie-Palatinat yo ku wa 28/05/2007 ibwira Association Umwana nk’Abandi ko kugirango bagirane imikoranire igomba kubanza kugaragaza ko ifite ibikorwa ikorera mu Karere ka Kicukiro, ngo bivuze ko iyo iza kuba isanzwe ihafite ibikorwa kandi ikigo cy’i Gahanga cyarasuwe na Jumelage Rhenanie-Palatinat muri 2002, iyo Association itari kuba yarasubijwe muri ubwo buryo ku busabe bwayo bwo kugirana partenariat (imikoranire); d. Ibaruwa yo ku wa 25/02/2008 Rhénanie -Palatinat yandikiye Mukakarangwa Berthilde imubwira ko azwi nk’Umwana nk’abandi wo mu Babikira, ko batazi Karera Joseph, ko nta preuve ko bafite ibikorwa mu Karere ka Kicukiro; e. Ibaruwa yo ku wa 29/05/2009 Rhénanie -Palatinat yandikiye Akarere ka Kicukiro, ivugwamo amagambo nka « restitution du terrain…Centre des handicapés mentaux de Gahanga aux mains des escros… le remettre aux Sœurs Amies des pauvres… » igaragaza
## Page 7
f. Amasezerano yasinywe na Mukakarangwa Berthilde bazi ko ari mu nyungu z’abo bana, naho yarabikoze mu nyungu za Association abereye 1ère Vice- Présidente, Acte de notoriété ikaba iya 2002 ishyira mu bikorwa ubwo bugure, naho kwibaruzaho ubutaka by’abateganyo bikaba byarakozwe mu mwaka wa 2010 hashingiwe kuri za nyandiko za mbere z’ubugure, mu gihe uwo umurima kuva wagurwa utigeze ureka na rimwe gukoreshwa n’Ababikira b’Inshuti z’Abakene bahingagamo ibitunga abana bafite ubumuga waguriwe kandi babaga mu kigo cy’Ababikira. g. Basobanura ko Akarere ka Kicukiro kamaze kubona ibaruwa ya Rhénanie Palatinat isobanura neza ko Ababikira ari bo baguriwe ubutaka buburanwa, kateranyije Inama Njyanama kuri icyo kibazo, maze ku wa 02/03/2010 kandikira Ababikira ko ubutaka ari ubwabo, gaha na copie Ikigo gishinzwe iby’ubutaka, ari nayo mpamvu icyo kigo mu gutanga ibyangombwa bya burundu by’ubutaka kitahaye agaciro agapapuro k’agateganyo ko kwibaruzaho ubutaka kari karahawe Association Umwana nk’Abandi, noneho icyangombwa cyandikwa kuri Congrégation des Sœurs Amies des Pauvres. [19] Basoza basaba Urukiko kuzabona ko amafaranga yaguze ubutaka na Karasira Faustin ari yo nkomoko y’umutungo w’ubutaka buburanwa, ko ayo mafaranga impande zombi ziburana zemeranwa ko ari Jumelage Rhénanie- Palatinat yayatanze nk’imfashanyo igenewe gufasha mu kwita ku bana bari i Gahanga bafite ubumuga bitabwaho n’Ababikira mu rwego rw’icyiswe Umwana nk’Abandi nka famille bahuriyemo, kandi ko mu mwaka wa 2009 Jumelage Rhénanie- Palatinat yacyemuye impaka zari zavutse igasobanura uwo yaguriye ubutaka uwo ari we, ko ari Ababikira Inshuti z’Abakene, ndetse ko ibi ari byo byatumye Ubuyobozi bw’Akarere ka Kicukiro buhindura ibyo bwari bwaratangiye ibyemezo mbere by’uko ubutaka ari ubwa Association Umwana nk’Abandi bushingiye ku nyandiko z’ubugure zo muri 2002, bukemeza noneho ko ubwo butaka ari ubw’Ababikira bakomeje kwita kwita ku bana bose bashyikirijwe bafite ubumuga mu kigo cyabo kiri i Gahanga. [20] Me Rwakayija Muhunde John uhagarariye Association Umwana Nk’abandi avuga ko ku birebana n’ibimenyetso ashingiraho ari ibyatanzwe bisanzwe muri system (dosiye), ko byose byavuzweho mu gace ka 12 k’urubanza rujuririrwa, bityo ko ntabyirengagijwe n’Urukiko Rukuru, ko uwajuriye ashaka gusa kuzana urujijo (confusion) ku Umwana nk’abandi wa Foi et Lumière kandi iyi yari groupe de prière nk’abantu bahuriraga hamwe bagasenga gusa, ko ubuhamya bwa Mukandariyo Therese bwasesenguwe mu gika cya 32 cy’urubanza rujuririrwa, ko kugaragaza ko Mukakarangwa Berthilde yari mu kwaha kwa Foi et Lumière atari byo kuko Umwana nk’Abandi ari umwe gusa nk’umuryango ufite ubuzima gatozi, naho uwa kabiri wo muri Foi et Lumiere atigeze abaho, ko abana 17 bavugwa ari aba Association Umwana Nk’abandi ifite ubuzima gatozi. [21] Avuga ko ku birebana n’ibaruwa yanditswe na Jumelage Rhenanie Palatinat ko hazasurwa Umwana nk’Abandi i Gahanga, Me Rwakayija John avuga ko Association Umwana nk’Abandi yari yarahatijwe n’abapadiri ama salles adatunganye, iba ari yo iyatunganya, Mukakarangwa Berthilde akajya yita ku bana bayabamo ku bintu byose, abasasira, abagaburira, akabashakira imfashanyo. Avuga ko kubera ukwizerana Mukakarangwa Berthilde yari afitanye n’ababikira basenganaga byatumye bamufasha kwita kuri abo bana, n’aba asprirantes bakamufasha kurera abo bana, akahaza akanahirirwa buri munsi akahirirwa, agataha nimugoroba. Ngo akaba ari nayo mpamvu Mukakarangwa yandikiye abo muri Rhénanie-Palatinat agamije imikoranire mu kuzubakira abo bana kuko aho babaga bari barahatijwe. [22] Ku bijyanye n’ukwivuguruza kwa Jumelage Rhenanie Palatinat ku waguriwe ubutaka, uburanira Association Umwana Nk’abandi avuga ko amasezerano y’ubugure yari yasinweho na
## Page 8
wandikiye Akarere ka Kicukiro mu mwaka wa 2009 ari uwasimbuye uwari uhari mu gihe cy’isinywa ry’amsezerano y’ubugure, ko amabaruwa yanditswe n’uwo mushya avuguruza ibyakozwe n’uwo yasimbuye nta gaciro agomba guhabwa, ndetse ko n’Akarere katari gafite uburenganzira bwo kwaka Association Umwana nk’Abandi ubutaka bwayo gashingiye kuri ayo mabaruwa, kuko ngo hakagombye kuba harubahirijwe hirizwa principe ya continuité, kandi ko uwaguriwe ari ugaragara ku masezerano y’ubugure yo ku wa 25/07/2002 no kuri chèque y’ubwishyu bw’ikiguzi, ko bagaragarije ibimenyetso bihagije ko ubutaka ari ubw’Association Umwana nk’Abandi Ababikira batashoboye kuvuguruza, ko nta kimenyetso gishya Association Umwana nk’Abandi yazanye mu bujurire. UKO URUKIKO RUBIBONA [23] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga imiburanire y’impande zombi igaragaza muri make ko nk’uko kugeza ubu inkiko zabanje zemeje ko ubutaka buburanwa bufite UPI: 1/03/01/01/13 ari ubwa Association Umwana Nk’abandi, uyu avuga ko kugeza n’ubu ibimenyetso byatanzwe n’urundi ruhande bitavuguruza ibyemejwe n’izo nkiko, ko ibimenyetso ikomeza gushingiraho ari amasezerano y’ubugure yo ku wa 25/07/2002, icyemezo cy’ubuguzi no 107 cyatanzwe n’Umuyobozi w’Akarere ka Kicukiro ku wa 08/08/2002, Acte de Notoriété yakozwe ku wa 12/08/2002 n’Akarere ka Kicukiro, n’icyemezo cy’agateganyo, mu gihe ababuranira Congregation des Soeurs des Amies des Pauvres bavuga ko badahakana ukubaho kw’iyo nyandiko y’ubugure n’izindi zitandukanye zagiye zitangwa n’ubuyobozi ariko ko hasesenguwe byimbitse kamere y’ikiburanwa Urukiko rukwiye kurenga uko ibintu byanditswe muri izo nyandiko z’ibimenyetso, rugashakira inkomoko y’umutungo uburanwa ku nkomoko y’amafaranga yakoreshejwe mu kuwugura aho kugarukira gusa ku nyandiko y’amasezerano y’ubugure, maze rukabona ko uwo mutungo waguzwe mu rwego rwa Jumelage Rhénanie-Palatinat waguriwe Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres (Umuryango Inshuti Z’abakene) ku bw’abana ifashiriza mu Kigo cyayo kiri i Gahanga kuko nta kigo bwite Association Umwana Nk'abandi yari ihafite, kandi ko ukuri kuri nyir’umutungo gukwiye kugaragazwa n’icyo uwatanze amafaranga yo kuwugura yavuze ku wo yaguriye mu rwego rwo gukemura impaka zari zimaze kuvuka hagati y’impande ebyiri buri rumwe rwumvaga ari uwarwo. [24] Ingingo ya 108 y’Itegeko N° 15/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo ryo ku wa 12/06/2004 (Igazeti ya Leta no idasanzwe yo ku wa 19/07/2004) yakoreshwaga mu gihe urubanza rwaburanishwaga mu Rukiko Rukuru, yateganyaga ibi bikurikira : “Ibimenyetso bicukumbuwe no gusesengura urubanza ni ibimenyetso bitacukumbuwe n’amategeko, bicukumburwa n’ubwenge n’ubushishozi bw’abacamanza. Abacamanza bagomba kwemera gusa ibyo bimenyetso iyo bikomeye, bisobanuye kandi bihuje”. [25] Ingingo ya kabiri ku isobanurajambo (g) y’Itegeko no 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 igenga ibimenyetso (Igazeti ya Leta n° Idasanzwe), ikoreshwa ubu iteganya ko: “Ikimenyetso gicukumbuwe n’umuntu” bivuga ikimenyetso gicukumburwa n’ubwenge n’ubushishozi bw’umuntu ukemura ikibazo”. Naho iya 81 yaryo iteganya ku birebana n’iyemerwa ry’ikimenyetso gicukumbuwe n’ubwenge bw’umuntu ko “Urwego rufite ububasha rwemera gusa ikimenyetso gicukumbuwe n’ubwenge bw’umuntu, iyo ari ingirakamaro, gisobanuye, gihuje n’ibivugwa mu kibazo kandi gusa ari uko itegeko ryemera gutanga ikimenyetso hashingiwe ku mpamvu zose z’ibyabaye”. [26] Ingingo ya 11 y’iryo Tegeko No 062/2024, iteganya ibi bikurikira: “Inyandiko bwite yemewe n’uwo bayiregesha cyangwa amategeko afata nk’iyemewe iba gihamya kugeza igihe ivugurujwe n’ikindi kimenyetso cyanditse cyangwa intangiriro y’ikimenyetso cyanditse iyo ihakanwa
## Page 9
umukono, keretse ibirebana n’ukutarebwa n’itariki k’undi muntu utashyize igikumwe cyangwa umukono ku nyandiko”. [27] Dosiye y’urubanza igaragaza ko hari A.S.B. L “Umwana nk’Abandi” yabayeho ifite statuts zatangajwe mu Igazeti ya Leta ku wa 27/01/1991, ifite icyicaro (Siege Social) i Kigali Nyarugenge, intego y’uwo muryango ari uguteza imbere imibereho myiza y’abana babana n’ubumuga bwo mu mutwe no kubafasha kurerwa na buri wese1. [28] Urukiko rw’Ubujurire rubona ko mu miburanire uruhande rwa Congregation des Soeurs Amies des Pauvres rwagaragaje ibaruwa yo ku wa 27/05/2003 yanditswe na Karera Joseph wari représentant Légal wa Association Umwana Nk’abandi, ubwo uyu yandikiraga Umushumba wa Archidiocèse Gatulika ya Kigali, umutwe w’inyandiko igira iti: “Gusaba guhosha amakimbirane ari mu kigo cy’i Gahanga”, aho Karera Joseph yasobanuye ikibazo muri aya magambo: “ Ko batangiye kwita ku bana muri 1996, mama Gatarina akabihamagarira ngo abafashe muri icyo gikorwa, ko baje kumenyana kubera umuryango wa Foi et Lumière (Association Spirituelle Internationale). Ko yabatumiye akabatambagiza i Gahanga mu mazu yahawe na Musenyeri yari yarasenyutse, bahitamo ahari Centre Nutritionnel. Ku wa 12/09/2000, bajya i Gahanga n’abana 17, bakirwa muri icyo kigo Mama Gatarina yabatije ku buntu, ngo bashyiramo n’abana batatu bamusanganye, ngo akazabaha n’abarezi 10 bo kubitaho, abo babikira baza no kuzanamo abandi bana 8, bose hamwe baba 28. Asobanura ko inkunga z’ibanze zatanzwe harimo umurima wa ha 2 waguzwe 2.200.000 Frw n’izindi zari mu nzira kubera umuhate wa Association Umwana Nk'abandi n’ifato ryiza abarezi bo muri abo Babikira babagaragarizaga mbere mu bana babahaye no kuri abo 8 bajemo, nyuma Mama Gatarina aza kubahinduka nawe yaka abaterankunga babo (Association) inkunga yo gusana ayo mazu batabyumvikanyeho, abasubiza abana babo mu gihe kitazwi, kumvikana binaniranye, mu kwezi kwa kabiri ngo abaca inyuma abwira ababyeyi b’abo bana kubandikira bamusaba ko basubira muri icyo kigo cy’i Gahanga, birakorwa basubiramo mu kwa mbere 2003 gushize. Ibi bikaba bigaragaza ko hatitawe ku mpaka hagati y’ababuranyi zirebana n’aho abana 17 bazanywe i Gahanga mu kigo cy’ababikira Inshuti z’Abakene baba baraturutse, nyuma yo kuhagera niho bagumye ntabwo bigeze basubira mu maboko ya Foi et Lumière cyangwa se ya Association Umwana Nk’abandi, bivuze ko n’uwagiye abagenera inkunga wese yayinyuzaga kuri abo Babikira babakurikirana. [29] Urukiko rumaze kubona neza amavu n’amavuko ya Association Umwana Nk'abandi ko ashingiye ku gukemura ikibazo cyarebaga umwana w’Umunyarwarwanda ufite ubumuga bwo mu mutwe “Handicapé mental”, wari uhejwe mu muryango nyarwanda bikamugiraho ingaruka zikomeye, maze inzego zose zaba iza Leta ndetse n’iz’abikorera cyane cyane iza Kiliziya Gaturika zikabigiramo uruhare rukomeye, ngo ubuzima b’uwo mwana ufite ubuzima bwihariye n’uburenganzira bwe bibungabungwe nk’umuntu, uwo muryango kandi ukaba waranakomeje kubaho nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu mwaka wa 1994, ibikorwa nk’ibyo bigera no muri communautés zihujwe n’ukwemera zinyuranye harimo Foi et Lumière zabigizemo uruhare, kugeza ubwo ku bufatanye abana bafite ibyo bibazo by’ubumuga bahurijwe mu kigo cy’Ababikira Inshuti z’Abakene kiri i Gahanga, bagurirwa n’ubutaka buvamo ikibatunga babifashijwemo na Jumelage Rhénanie Palatinat, kugeza ubu iyo nshingano ikaba ikihakorerwa. [30] Urukiko rubona n’ubwo Association Umwana Nk'abandi ivuga ko ubutaka buburanwa ari ubwayo ku bw’ibimenyetso yagaragarije Inkiko zasuzumye mbere ikibazo, nyamara mu rwego rw’Amategeko bukaba bwanditse kuri Congregation Des Sœurs Amies Des Pauvres (Umuryango W’ababikira Inshuti Z’abakene), impaka z’urudaca ababuranyi bafitanye zikaba zishingiye ku kumenya uwo umuterankunga wa Jumelage Rhénanie Palatinat yabuguriye, Inkiko zabanje zikabona ko Congregation des Soeurs Amies des Pauvres itashoboye gutanga ibimenyetso bivuguruza ibya
## Page 10
rwego, Urukiko rurasanga, mu ntumbero z’abo bagiraneza bombi, Association Umwana Nk'abandi na Congregation Des Sœurs Amies Des Pauvres, icyabahuje kwari ukwita kuri abo bana bari bafite umwe 3 n’undi 17, bagomba kugira aho babafashiriza n’icyo kubafashisha, ibyabonetse byose bakabishyikiririzwa aho bari, ni ukuvuga mu “Kigo cya Gahanga”, ari na cyo cyari kizwi n’Abaterankunga ababuranyi bombi biyambazaga. Urukiko rurasanga ibyo byose bisesengurwa mu nyandiko zagiye zikorwa na Karera Joseph nk’uhagarariye Association Umwana nk’Abandi, ko baje kumenyana kubera umuryango wa Foi et Lumière (Association Spirituelle Internationale2), ko inkunga z’ibanze zatanzwe harimo umurima wa ha 2 waguzwe 2.200.000 Frw n’izindi zari mu nzira kubera umuhate wa Association Umwana Nk'abandi n’ifato ryiza abarezi bo muri abo Babikira babagaragarizaga mbere mu bana babahaye no kuri abo 8 bajemo nyuma, ko inkunga ya Rhénanie Palatinat kuri icyo Kigo cya Gahanga zabonetse ku bwumvikane bwa Congregation y’Ababikira n’Association yabo mu gihe batarashinga icyabo kigo3, yahuzwa n’ingingo ya 5 bateganyije muri statuts zabo4, bataragira ikigo uretse icy’Ababikira bakoreragamo, iyo ngingo ikaba yari umwitangirizwa wo mu kwemeza abaterankunga gusinya amasezerano y’ubugure ku wa 25/07/2002 na Karasira Faustin nk’ugurisha, bikagaragariza Urukiko ukuri kw’ibyabaye kuvugwa muri iyo baruwa yanditswe n’Umuyobozi wa Association Umwana Nk'abandi Karera Joseph ku wa 27/05/2003 n’agaciro kayo nk’uko biteganywa mu ngingo ya 11 y’Itegeko ryavuzwe hejuru5, mu kuyitsindisha. [31] Urukiko rw’Ubujurire nyuma y’icukumbura ry’ikibazo ababuranyi bafitanye, rurasanga hakurikijwe kamere y’ikiburanwa, kuba Rhénanie –Palatinat, ababuranyi bombi bemeranyaho inkomoko y’ubutaka baburana, ku wa 29/05/2009 yarandikiye Akarere ka Kicukiro, gasabwa gusubiza ubwo butaka mu maboko y’Ababikira Inshuti z’abakene (restitution du terrain Centre des handicapés mentaux de Gahanga aux mains des escros… le remettre aux Sœurs Amies des pauvres), mu myumvire yabo babonaga ko baguriye, Urukiko Rukuru na rwo rwari kugira amakenga, rugaha agaciro ibikubiye muri iyo baruwa, mu gihe Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres (Umuryango Inshuti z’abakene) yagaragazaga ko n’uruzinduko rw’abo baterankunga rwaberaga i Gahanga mu Kigo cy’abana bafite ubumuga mu nzu za Archidiose ya Kigali zahawe abo Babikira, n’ubuhamya bwa Mukandariyo Thérèse watangiranye n’iyo Association, agakomezanya na yo, ndetse agakurira na Communauté Foi et Lumière yashyize abo bana muri icyo kigo nk’uko byemewezwa na Karera Joseph, kandi uwo baburana Association Umwana Nk'abandi ufite icyicaro i Nyamirambo atigeze arugaragariza ko hari ibikorwa byihariye ifite mu Karere ka Kicukiro, kandi yemera ko n’abana 17 yari afite muri icyo kigo bakivanwemo mu gihe cyasanwaga, bakaza gusubizwamo n’ababyeyi babo iyo Association itabigizemo uruhare, bityo ntirwemeze ko ubujurire budafite ishingiro. [32] Urukiko rurasanga kandi ku kibazo nk’iki abagenerwabikorwa babiri barwanira ku mutungo ugizwe n’inkunga bombi bemeranwa ku muterankunga wayibahaye, bitari bihagije ko Urukiko Rukuru rugarukira ku gusesengura inyuguti (interpretation litterale) z’amagambo agaragara mu masezerano y’ubugure yo ku wa 25/07/2002 kugira ngo rwemeze gusa ko Association Umwana Nk’abandi ugaragara muri ayo masezerano nk’uwaguze (acheteur) ari we nyir’ubutaka buburanwa, Urukiko Rukuru ahubwo rwari gucukumbura kurushaho rukabona ko ku kibazo nk’iki imvugo
2 Bihuzwa n’ubuhamya bwatanzwe na MUKANDARIYO Thérèse. 3 Reba ibaruwa KARERA Joseph yanditse ku wa 14/02/2003 yandikira Coordinatrice wa Jumelage 4 Aho Inama Rusange yo ku wa 28/02/2002 bemeje amategeko y’iyo Association ifite bureau i Nyamirambo, mu ngingo yayo ya 5, agace ka 4 ikavuga uwo muryango “ukagira ikigo ntangarugero cy’abana bamugaye mu mutwe i Gahanga mu Karere ka Kicukiro, uteganya no gushinga ibindi mu turere twinshi tw’igihugu. 5 Iyo ngingo ya 11 iteganya ko: “Inyandiko bwite yemewe n’uwo bayiregesha cyangwa amategeko afata nk’iyemewe
## Page 11
y’umuterankunga ari ikimenyetso kamarampaka, bityo ko imvugo ya Jumelage Rhenanie Palatinat yemeza ko ugomba kuba nyir’ubutaka buburanwa kuko ari we yari igamije kubugurira itanga ubwishyu bw’ikiguzi ari Congregation des Soeurs Amies des Pauvres ikaba ari iyo ifatwaho ukuri kumara izi mpaka burundu nk’uko na mbere y’uko iki kibazo kigezwa mu nkiko cyari cyarabanje kugezwa ku buyobozi bwite bwa Leta maze Inama njyanama y’Akarere ka Kicukiro igashingira kuri iyo mvugo kamarampaka y’uwatanze amafaranga y’ikiguzi cy’ubutaka buburanwa ikemeza ko ari ubwa Congregation des Soeurs Amies des Pauvres, ibi ndetse bigashingirwaho n’Umwanditsi Mukuru w’inyandiko mpamo z’ubutaka yandika ibyangombwa bya burundu by’ubutaka kuri uwo muryango w’Ababikira hatitawe ku kuba ibyangombwa by’agateganyo byaragaragazaga ko ari ubwa Association Umwana Nk’abandi yari yarabwibarujeho ishingiye ku makuru n’ibimenyetso by’inyandiko yari ifite, nabyo byose bishingiye ku nyandiko y’amasezerano y’ubugure yo ku wa 25/07/2002 mu gihe icyo yari agamije cyari kitarasobanurwa neza na Jumelage Rhenanie-Palatinat yatumye ayo masezerano abaho kuko mu burpyo butagibwaho impaka n’ababuranyi bombi ari yo yishyuye ikiguzi cy’ubutaka kiyavugwamo. [33] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa haruguru, uru Rukiko rurasanga ubujurire bw’Umuryango Inshuti Z’abakene (Congregation Des Soeurs Des Amies Des Pauvres) bufite ishingiro, ubutaka bubaruye kuri UPI: 1/03/01/01/13 bukaba bugomba kwemezwa ko ari ubw’Umuryango Inshuti Z’abakene (Congregation Des Soeurs Des Amies Des Pauvres) kuko ari yo yabuguriwe ku nkunga yatanzwe mu rwego rwa Jumelage Rhenanie-Palatinat, naho imikirize y’urubanza RCA00184/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 06/01/2023 ikaba igomba guhinduka mu ngingo zarwo zose. Ibyerekeye indishyi, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa b’ababuranyi kuri uru rwego [34] Association Umwana Nk'abandi ivuga ko kubera kwamburwa ubutaka bwayo mu buryo bw’amaherere, ibi bigatuma ishorwa mu manza z’amaherere isaba Urukiko gutegeka Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres kuyiha indishyi za 5.000.000Frw zerekeye gusiragizwa mu manza. [35] Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres yo isubiza ko indishyi zisabwa na Association Umwana Nk'abandi nta shingiro zahabwa kuko ari yo nyirabayazana w'ikibazo kuko ari yo yashoye mu manza Umuryango w'Ababikira Inshuti z'Abakene, bityo ikaba igomba kwirengera ingaruka z'ibirego byayo, ndetse ko indishyi isaba ari umurengera kandi itanasobanura icyo izishingiraho. [36] Congrégation des Soeurs Amies des Pauvres (Umuryango Inshuti Z’abakene) isaba Urukiko gutegeka Association Umwana Nk’abandi kuwusubiza igihembo cya ba Avoka bawuburanira ku rwego rw’Ubujurire bwa kabiri kingana na miliyoni imwe (1.000.000Frw), miliyoni imwe (1.000.000 Frw) ya ba Avoka bayiburaniye ku rwego rw’ubujurire bwa mbere, ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) yishyuwe Avoka ku rwego rwa mbere, amafaranga y’ikurikiranarubanza angana n’ibihumbi magana atanu (500.000Frw) ku nzego zose, no gusubizwa amagarama y’ibihumbi ijana (100.000 Frw) ku nzego zombi z’ubujurire. UKO URUKIKO RUBIBONA [37] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka Congrégation des Soeurs des Amies des Pauvres (Umuryango Inshuti Z’abakene) isaba afite ishingiro, kuko byumvikana ko yashatse Abavoka bo kuyihagararira imbere y’Urukiko no gukurikirana urubanza kugeza kuri uru rwego Rurasanga ariko amafaranga isaba ari umurengera
## Page 12
atanu (1.500.000Frw) y’igihembo cya Avoka ku nzego zose, no kuyisubiza amagarama y’urubanza ku rwego rw’ubujurire bwa mbere n’urw’ubwa kabiri angana n’ibihumbi mirongo cyenda (90.000Frw). III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [38] Rwemeje ko ubujurire bw’Umuryango Inshuti Z’abakene (Congregation Des Soeurs Des Amies Des Pauvres) bufite ishingiro ; [39] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RCA00184/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 06/01/2023, ihindutse mu ngingo zarwo zose ; [40] Rwemeje ko ubutaka bubaruye kuri UPI: 1/03/01/01/13 ari ubw’Umuryango Inshuti Z’abakene (Congregation Des Soeurs Des Amies Des Pauvres) yabuguriwe ku nkunga yatanzwe mu rwego rwa Jumelage Rhenanie-PalatinaT; [41] Rutegetse Association Umwana Nk’abandi kwishyura Umuryango Inshuti Z’abakene (Congregation Des Soeurs Des Amies Des Pauvres) amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000Frw) y’ikurikiranarubanza na miliyoni imwe n’ibihumbi magana atanu (1.500.000Frw) y’igihembo cya Avoka, ku nzego zose; [42] Rutegetse Association Umwana Nk’abandi gusubiza Umuryango Inshuti Z’abakene (Congregation Des Soeurs Des Amies Des Pauvres) amafaranga ibihumbi mirongo cyenda (90.000Frw) yatanzeho amagarama y’urubanza, ku nzego zose.