DE HAGUENAU v. CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION LTD (CRBC LTD)
The appellate court held that the procedural complaints did not justify annulling and remitting the judgment because the first-instance appeal had been heard on the merits and the alleged defects fell to be assessed as appeal grounds, not as jurisdictional defects under Article 157/158. On the substance, the court...
Source-derived case information.
- Parties
- Appellant/respondent: DE HAGUENAU Alain Paul; Respondent/appellant: CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION Ltd
- Jurisdiction
- Rwanda
- Procedural Posture
- Civil/commercial Appeal / Judgment on Appeal
- Outcome
- Appeal partly upheld; High Commercial Court judgment varied; CRBC Ltd found liable and ordered to pay additional damages and costs.
- Legal Topics
- Appeal, Jurisdiction, Inadmissibility of Claim, Breach of Contract, Loss of Chance, Expert Evidence, Parking Use of Land, Costs and Advocate Fees
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
DE HAGUENAU Alain Paul
Appellant/respondent
CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION Ltd
Respondent/appellant
Procedural Posture
Civil/commercial Appeal / Judgment on Appeal
Legal Issues
- 1 Whether the High Commercial Court committed procedural errors warranting annulment and remittal of the judgment.
- 2 Whether CRBC Ltd breached the soil dumping agreement.
- 3 Whether DE HAGUENAU Alain Paul was entitled to damages for loss of profit or only loss of chance.
Ratio Decidendi
The appellate court held that the procedural complaints did not justify annulling and remitting the judgment because the first-instance appeal had been heard on the merits and the alleged defects fell to be assessed as appeal grounds, not as jurisdictional defects under Article 157/158. On the substance, the court found that CRBC Ltd breached the soil dumping agreement by depositing more soil than agreed, compacting it excessively, and placing unsuitable top soil; that DE HAGUENAU Alain Paul had not proved actual lost profit from an operating project, so he was entitled only to loss-of-chance damages; that he did not prove CRBC Ltd used the land as parking in a compensable way; and that...
Court Disposition
Appeal partly upheld; High Commercial Court judgment varied; CRBC Ltd found liable and ordered to pay additional damages and costs.
Orders
- CRBC Ltd shall pay DE HAGUENAU Alain Paul 220.352.132 Frw for removal of excess soil from UPI: 1/03/02/04/657.
- CRBC Ltd shall pay DE HAGUENAU Alain Paul 3.957.259 Frw for treatment of top soil to make it suitable for vegetation.
Full Case Text
Judgment text and source record
46 paragraphs
DE HAGUENAU v. CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION LTD (CRBC LTD) [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCOMAA 00013/2023/CA - CMB RCOMAA 00014/2023/CA (Nyirandabaruta, P.J., Ndahayo na Rutazana, J.) 28 Mata 2026] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano – Ubujurire – Kuba urukiko rwaranze kwakira ikirego – Iyo urukiko rwajuririwe rusanze Urukiko rubanza rwaranze kwakira ikirego kandi rwaragombaga kucyakira, icyo gihe ruracyakira, rukavuga ko rwagombaga kwakirwa, hanyuma rukarwoherereza urwo rukiko ngo ruruburanishe – Iyo ku rwego rubanza urukiko rwakiriye ikirego nyamara rutaragombaga kucyakira, urukiko rwajuririwe rutesha agaciro urwo rubanza rwaciwe ku kirego kitagombaga kwakirwa, ubifitemo inyungu akaba yakongera kurega. Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano – Indishyi – Indishyi mbonezamusaruro – Usaba guhabwa indishyi mbonezamusaruro zikomoka ku masezerano atarubahirijwe ntashobora kuzemererwa mu gihe atagaragaza umusaruro yavukijwe nuko amasezerano atubahirijwe kandi umushinga ashingiyeho utaratangira gushyirwa mu bikorwa; ahubwo agenerwa indishyi zo kuvutswa amahirwe. Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano – Indishyi zo kuvutswa amahirwe – Uburyo bwo kubara indishyi zo kuvutswa amahirwe – Indishyi zo kuvutswa amahirwe ntizibarirwa ku mibare uwishingiwe yatanze, kuko idashingiye ku musaruro yahabwaga na serivisi asabira indishyi, ahubwo ziba zigomba kugenwa mu bushishozi bw’Urukiko, rukaba rugenekereza igice cy’inyungu zashobora kuboneka. Incamake y’ikibazo: DE HAGUENAU Alain Paul na CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION (CRBC Ltd) bagiranye amasezerano yiswe "Soil dumping agreement", DE HAGUENAU Alain Paul yemera guha CRBC Ltd ubutaka bwe bungana na 14.863 sqm, kugira ngo ibusukeho itaka yavanaga mu muhanda mushya yakoraga, muri ayo masezerano impande zombi zinumvikana uburyo CRBC Ltd izabikoramo. Ayo masezerano ku ruhande rwa CRBC Ltd ntiyayubahirije, bituma DE HAGUENAU ayirega mu Rukiko rw’Ubucuruzi avuga ko CRBC Ltd itubahirije ibikubiye mu masezerano impande zombi zagiranye, asaba indishyi zingana na 2.182.937.669 Frw zikomoka ku kutubahiriza amasezerano yavuzwe haruguru, kwangiza ubutaka bwe no kubukoresha nta bwumvikane bubayeho, n’izindi ndishyi. CRBC Ltd yatanze inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubucuruzi ikavuga ikirego gishingiye ku masezerano impande zombi zagiranye atarubahirijwe bityo cyari kuregerwa mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, ndetse ikavuga ko ikirego cyatanzwe mu nzira zinyuranyije n’amategeko kuko impande zombi zari zarateganyije mu masezerano zagiranye ko ikibazo cyizavuga kizakemuka mu bwumvikane. Urwo Rukiko rwafashe icyemezo ku nzitizi yatanzwe rwemeza ko nta shingiro zifite, hanyuma mu mizi y’Urubanza rwemeza ko CRCB Ltd itubahirije amasezerano yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul, ruyitegeka kumwishyura indishyi zose hamwe zingana na 1.727.495.150 Frw, agizwe na 1.305.500.000 Frw y’indishyi zijyanye n’ibyo yari kubona iyo amasezerano yubahirizwa, 418.475.150 Frw y’indishyi zijyanye n’imirimo izakorwa kugira ngo
itaka ryashyizwe ku butaka bwe rivanweho na 3.520.000 Frw yakoreshejwe mu rubanza, runategeka ko ingwate y’amagarama yatanzwe na DE HAGUENAU arega ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza. Impande zombi zajuririye mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, DE HAGUENAU avuga ko indishyi yagenewe ari nkeya, ndetse ko atagenewe indishyi zuko CRBC Ltd yagize ikibanza cye parking; CRBC Ltd yo yajuririye ivuga ko Urukiko rwemeje ko ari yishe amasezerano kandi atari byo bityo ko indishyi yategetswe zo gukuraho itaka atariyo igomba kuzishyura, kandi ko iyo urukiko rubibona ukundi izo ndishyi rwagombaga kuzigena mu bushishozi bwarwo. Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaciye urubanza rwemeza ko ubujurire bwa DE HAGUENAU Alain Paul nta shingiro bufite, kuko atashoboye kugaragaza ibimenyetso rwashingiraho rwemeza ko indishyi zikomoka ku kutubahiriza amasezerano n’iz’ibigomba gukorwa kugira ngo havanweho itaka ribi ryashyizwe ku butaka bwe ari nkeya; no ku mpamvu y’uko rwasanze CRCB Ltd yaraparikaga imodoka zayo mu kibanza cye mu gihe zabaga ziri mu bikorwa byo kumenamo itaka ; Ubujurire bwa CRBC Ltd bufite ishingiro kuri bimwe, kuko Raporo y’abahanga rwashyizeho yagaragaje ko CRBC Ltd itubahirije amasezerano bityo ikaba igomba kubitangira indishyi kuko byatumye DE HAGUENAU Alain Paul Paul adashyira mu bikorwa umushinga we wo gutunganya mu kibanza cye ubusitani bwari kumwinjiriza amafaranga; Urukiko rw’Ubucuruzi rwari kugena indishyi mu bushishozi bwarwo kuko DE HAGUENAU Alain Paul yavukijwe amahirwe yo gushyira mu bikorwa umushinga we, aho kugena indishyi zo kwica amasezerano bijyanye n’uko iyo Urukiko rusanga indishyi zo kutubahiriza amasezerano zaciwe CRBC Ltd zikwiye, rwari kuzigena mu bushishozi bwarwo ; CRBC Ltd igomba kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul indishyi zo kuvutswa amahirwe yo gushyira mu bikorwa umushinga we zigenwe mu bushishozi bwarwo rukurikije uko ibintu byari bimeze, kuko rusanga ayo mahirwe yari ahari koko (chance réelle) kuko yari yaremerewe n’Akarere ka Kicukiro gushyira ubusitani muri icyo kibanza ; CRBC Ltd igomba kandi kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul indishyi zo gucukura itaka ryashyizwe mu kibanza cye hashingiwe ku byagaragajwe muri Raporo y’abahanga kuko itashoboye kubivuguruza, n’indishyi zo kuritwara zigenwe mu bushishozi bw’Urukiko, rushingiye ku mpuzandengo (moyenne) y’ibirometero 20 hanze y’Umujyi wa Kigali ahaboneka aho kumena iryo taka. Rutegeka CRBC Ltd kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul indishyi zose hamwe zingana na 351.744.386 Frw, zigizwe na 10.000.000 Frw zo kumuvutsa amahirwe yo gushyira mu bikorwa umushinga we; 341.744.386 Frw y’indishyi zo gukura mu kibanza cye itaka ryamenwemo na CRBC Ltd; no kumusubiza 10.708.500 Frw ahwanye na 50% y’amafaranga yishyuwe abahanga. Kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaranyuranyije n’amategeko agenga imiburanishirize y’imanza rukemera impamvu CRBC Ltd yashingiyeho isaba gupfundura iburanisha, mu gihe yari impamvu y’ubujurire CRBC Ltd itanzwe nyuma y’ibihe byo kujurira, kandi ibyo bikaba byaranatumye mu iperereza Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakoze kuwa 05/04/2022, rwarafashe icyemezo cyo gushyiraho abahanga ariko rukagabanya ikiburanwa kuko rwabahaye inshingano yo gukora inyigo yabo ku gice cy’ubutaka kibaruye kuri UPI :1/03/02/04/657 gusa, rukuramo igice kibaruye kuri UPI :1/03/02/04/3030 kandi nacyo kiri mu kiburanwa; DE HAGUENAU Alain Paul akavuga ko ibyo byakozwe hagendewe gusa ku bisobanuro byatanzwe na CRBC Ltd naho we ntiyahabwa umwanya wo kugira icyo abivugaho, agasaba uru Rukiko gushingira kuri izo nenge zose maze rugatesha agaciro urubanza rwajuririwe kandi rukarusubiza mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi kugira ngo rwongere ruruburanishe ; Kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ntacyo rwavuze ku ndishyi zinyuranye yasabye, zirimo indishyi mbonezamusaruro, iz’uko ubutaka bwe bwakoreshejwe nka parikingi, amafaranga y'ikurikirana rubanza, igihembo
cya Avoka n’amagarama ; asaba kandi kugenerwa amafanga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka kuri uru rwego no gusubizwa amagarama yatanze ajurira. Kuri izi ngingo z’ubujurire uregwa yireguye avuga ko nta shingiro zifite, kuko nk’uwareze ariwe ubwe wagennye ikiburanwa ubwo yatangaga ikirego mu Rukiko rw’Ubucuruzi kandi rukaba rutarigeze rukigabanya, Naho ku bijyanye n’indishyi avuga ko yasabye Urukiko ntirugire icyo ruzivugaho, uregwa avuga ko ibi atari ukuri kuko indishyi mboneza musaruro rwavuze ko zari kubaho iyo umushinga uza gukorwa, indishyi z’uko ubutaka bwe bwakoreshejwe nka parikingi ruvuga ko ntazo akwiriye guhabwa kuko nta modoka CRBC Ltd yaparitse mu kibanza cye, naho ibijyanye n’amafaranga y’igihembo cya Avoka bikaba byarasuzumwe. CRBC Ltd nayo yatanze impamvu zayo z’ubujurire zitandukanye harimo kuba Urukiko rwarageneye DE HAGUENAU Alain Paul indishyi zidakurikije amategeko kuko rutitaye ku kumenya uruhande rutubahirije amasezerano; CRBC Ltd igasaba kugenerwa indishyi kuri uru rwego. Kuri iyi ngingo y’ubujurire, DE HAGUENAU yireguye avuga ko izo ndishyi zikurikije amategeko kuko Urukiko rwasanze CRBC Ltd itarubahirije amasezerano bigatuma itegekwa kubimuhera indishyi no kumusubiza amafaranga yishyuye impuguke. Incamake y’icyemezo: 1. Iyo urukiko rwajuririwe rusanze Urukiko rubanza rwaranze kwakira ikirego kandi rwaragombaga kucyakira, icyo gihe ruracyakira, rukavuga ko rwagombaga kwakirwa, hanyuma rukarwoherereza urwo rukiko ngo ruruburanishe. Iyo ku rwego rubanza urukiko rwakiriye ikirego nyamara rutaragombaga kucyakira, urukiko rwajuririwe rutesha agaciro urwo rubanza rwaciwe ku kirego kitagombaga kwakirwa, ubifitemo inyungu akaba yakongera kurega. 2. Usaba guhabwa indishyi mbonezamusaruro zikomoka ku masezerano atarubahirijwe ntashobora kuzemererwa mu gihe atagaragaza umusaruro yavukijwe nuko amasezerano atubahirijwe kandi umushinga ashingiyeho utaratangira gushyirwa mu bikorwa; ahubwo agenerwa indishyi zo kuvutswa amahirwe. 3. Indishyi zo kuvutswa amahirwe ntizibarirwa ku mibare uwishingiwe yatanze, kuko idashingiye ku musaruro yahabwaga na serivisi asabira indishyi, ahubwo ziba zigomba kugenwa mu bushishozi bw’Urukiko, rukaba rugenekereza igice cy’inyungu zashobora kuboneka. Ubujurire bufite ishingiro kuri bimwe. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 157 n’iya 158; Itegeko N° 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano, Ingingo ya 137. Imanza zifashishijwe: RCOMAA 0008/05/CS; KAMPIRE na SIBOMANA Eugėne Vs Bank of Kigali Plc rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 06/06/2008; RCOMAA 00053/2020/CA; SANLAM AG Plc Vs Cyabakanga rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/02/2021.
Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 27/05/2017 DE HAGUENAU Alain Paul na CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION (CRBC Ltd) bagiranye amasezerano yiswe "Soil dumping agreement", DE HAGUENAU Alain Paul yemera guha CRBC Ltd ubutaka bwe bungana na 14.863 sqm bubaruwe kuri UPI: 1/03/02/04/657, buherereye mu Mudugudu wa Bisambu, Akagari ka Nyarurama, Umurenge wa Gatenga, Akarere ka Kicukiro, kugira ngo ibusukeho itaka yavanaga mu muhanda mushya yakoraga, muri ayo masezerano impande zombi zinumvikana uburyo CRBC Ltd izabikoramo. [2] Bigeze ku wa 12/01/2021, DE HAGUENAU Alain Paul yareze CRBC Ltd mu Rukiko rw’Ubucuruzi asaba kwishyurwa indishyi zingana na 2.182.937.669 Frw zikomoka ku kutubahiriza amasezerano yavuzwe haruguru, kwangiza ubutaka bwe no kubukoresha nta bwumvikane bubayeho, n’izindi ndishyi. Mu kirego cye DE HAGUENAU Alain Paul yasobanuye ko mu masezerano yagiranye na CRBC Ltd bumvikanye ko izakoresha ubutaka bwe bwavuzwe haruguru, ikajya ibusukaho itaka yavanaga mu muhanda mushya yakoraga ariko ikabikora mu buryo ingano y’iryo taka isukaho itagombaga kurenga metero imwe (1) aharehare, na metero ebyiri (2) ahagufi, kandi bakirinda kuritsindagira hakoreshejwe imashini, ahubwo bakarisiza neza, rikaringanira ku buryo mu gihe imvura yaba iguye hatazamo imikuku y’amazi yashoboraga kwangiza ubutaka bwe n’ubw’abaturanyi; banumvikana ko hejuru CRBC Ltd izashyiraho itaka ryiza rishobora kumeraho ibimera; DE HAGUENAU Alain Paul akavuga ko CRCB Ltd itubahirije ayo masezerano kuko yarengeje ingano y’itaka ryagombaga gushyirwa ku butaka bwe kandi iraritsindagira, ntiyanashyiraho itaka ryiza rishobora kumeraho ibimera kugira ngo azabonereho uko ahakora ubusitani, ahubwo yangiza ubwo butaka ibukoresha nka parikingi y’amakamyo n’amashini byayo batabyumvikanyeho. [3] Mu kwiregura, uhagarariye CRBC Ltd yabanje kubyutsa inzitizi igamije gusaba Urukiko kutakira ikirego cya DE HAGUENAU Alain Paul hashingiwe ku mpamvu ebyiri: a) Kuba nta bikorwa by’ubucuruzi byabayeho hagati y’impande zombi, bityo ikirego cyatanzwe kikaba gishingiye ku masezerano asanzwe, kikaba rero kitari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubucuruzi kuko atari icy’ubucuruzi, ahubwo kikaba kiri mu bubasha bw’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge; b) Kuba cyaratanzwe mu nzira no mu buryo bunyuranyije n’amategeko kuko hirengagijwe ko amasezerano impande zombi zagiranye ateganya ko ikibazo cyose cyavuka kizakemurwa mu bwumvikane mbere yo kuregera inkiko. [4] Ku bijyanye n’urubanza mu mizi, uhagarariye CRBC Ltd yireguye avuga ko ikirego cya DE HAGUENAU Alain Paul nta shingiro gifite kuko CRBC Ltd yakoze inshingano zayo zose uko ziteganyijwe mu masezerano, ku buryo ntacyo DE HAGUENAU Alain Paul yagombye kuyibaza cyane cyane ko imirimo yose yakozwe abakozi be bahari ndetse n’igihe habaga hagize
ikitumvikanwaho impande zombi zahuraga zikaganira zikagiha umurongo; ahubwo ibyo avuga bikaba ari ibinyoma bigamije gushaka kwikungahaza mu buryo budafite ishingiro. [5] Ku wa 17/03/2021 Urukiko rw’Ubucuruzi rwaciye urubanza rubanziriza urundi, rwemeza ko inzitizi zatanzwe na CRCB Ltd nta shingiro zifite. Ku birebana n’inzitizi y’iburabubasha, Urukiko rwasobanuye ko CRBC Ltd ari ikigo cy’ubucuruzi gikora imirimo y’ubwubatsi (bw’imihanda n’amateme) kandi amasezerano icyo kigo cyagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul akaba afitanye isano n’amasezerano y’isoko ryo kubaka umuhanda icyo kigo cyagiranye n’Umujyi wa Kigali, bityo ibibazo biyashingiyeho bikaba biri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubucuruzi; naho ku birebana no kuba ikirego cyaratanzwe hatabanje kwiyambaza inzira y’ubwumvikane, Urukiko rwasobanuye ko impande zombi zabanje kugerageza umuhango w’ubwumvikane ariko ntiwashoboka, rushingiye ku ibaruwa DE HAGUENAU Alain Paul yandikiye CRCB Ltd ku wa 20/02/2018 ayimenyesha ko itubahirije amasezerano bagiranye anayisaba gukosora ibyakozwe n’ubwo iyi baruwa itigeze isubizwa; no ku nama yagombaga guhuza impande zombi ku wa 15/05/2020 n’ubwo ntacyo yagezeho kuko hari ibyo impande zombi zitumvikanyeho. [6] Ku bijyanye n’imizi y’urubanza, mu rubanza RCOM 00061/2021/TC rwaciwe kuwa 31/03/2021 rugakosorwa n’urubanza RS/RECT/RCOM 00016/2021/TC rwaciwe ku wa 14/04/2021, Urukiko rw’Ubucuruzi rwemeje ko CRCB Ltd itubahirije amasezerano yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul, ruyitegeka kumwishyura indishyi zose hamwe zingana na 1.727.495.150 Frw, agizwe na 1.305.500.000 Frw y’indishyi zijyanye n’ibyo yari kubona iyo amasezerano yubahirizwa, 418.475.150 Frw y’indishyi zijyanye n’imirimo izakorwa kugira ngo itaka ryashyizwe ku butaka bwe rivanweho na 3.520.000 Frw yakoreshejwe mu rubanza, runategeka ko ingwate y’amagarama yatanzwe na DE HAGUENAU Alain Paul arega ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [7] Urwo rubanza impande zombi zarujuririye mu Rukiko Rukuru rw’ubucuruzi, DE HAGUENAU Alain Paul agamije kugaragaza ko indishyi yagenewe zikomoka ku kutubahiriza amasezerano n’ibigomba gukorwa kugira ngo havanweho itaka ribi ryashyizwe ku butaka bwe ari nkeya, kandi akaba ataragenewe indishyi zijyanye n’uko CRBC Ltd yakoresheje ikibanza cye nka parikingi y’amakamyo n’imashini byayo nyamara bitari biteganyijwe mu masezerano. Naho CRCB Ltd yo yajuriye igamije kugaragaza ko atariyo yishe amasezerano bityo indishyi zijyanye no gukuraho itaka yategetswe kwishyura zikaba nta shingiro zifite ; kandi ko iyo urukiko rubibona ukundi izo ndishyi rwagombaga kuzigena mu bushishozi bwarwo. [8] Mu rubanza RCOMA 00308/2021/HCC – RCOMA 00335/2021/HCC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ku wa 24/02/2023 rwemeje ibikurikira : a) ubujurire bwa DE HAGUENAU Alain Paul nta shingiro bufite, kuko atashoboye kugaragaza ibimenyetso rwashingiraho rwemeza ko indishyi zikomoka ku kutubahiriza amasezerano n’iz’ibigomba gukorwa kugira ngo havanweho itaka ribi ryashyizwe ku butaka bwe ari nkeya; no ku mpamvu y’uko rwasanze CRCB Ltd yaraparikaga imodoka zayo mu kibanza cye mu gihe zabaga ziri mu bikorwa byo kumenamo itaka ;
b) ubujurire bwa CRBC Ltd bufite ishingiro kuri bimwe, kuko Raporo y’abahanga rwashyizeho yagaragaje ko CRBC Ltd itubahirije amasezerano bityo ikaba igomba kubitangira indishyi kuko byatumye DE HAGUENAU Alain Paul Paul adashyira mu bikorwa umushinga we wo gutunganya mu kibanza cye ubusitani bwari kumwinjiriza amafaranga; c) Urukiko rw’Ubucuruzi rwari kugena indishyi mu bushishozi bwarwo kuko DE HAGUENAU Alain Paul yavukijwe amahirwe yo gushyira mu bikorwa umushinga we, aho kugena indishyi zo kwica amasezerano bijyanye n’uko iyo Urukiko rusanga indishyi zo kutubahiriza amasezerano zaciwe CRBC Ltd zikwiye, rwari kuzigena mu bushishozi bwarwo ; d) CRBC Ltd igomba kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul indishyi zo kuvutswa amahirwe yo gushyira mu bikorwa umushinga we zigenwe mu bushishozi bwarwo rukurikije uko ibintu byari bimeze, kuko rusanga ayo mahirwe yari ahari koko (chance réelle) kuko yari yaremerewe n’Akarere ka Kicukiro gushyira ubusitani muri icyo kibanza ; e) CRBC Ltd igomba kandi kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul indishyi zo gucukura itaka ryashyizwe mu kibanza cye hashingiwe ku byagaragajwe muri Raporo y’abahanga kuko itashoboye kubivuguruza, n’indishyi zo kuritwara zigenwe mu bushishozi bw’Urukiko, rushingiye ku mpuzandengo (moyenne) y’ibirometero 20 hanze y’Umujyi wa Kigali ahaboneka aho kumena iryo taka. [9] Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwategetse CRBC Ltd kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul indishyi zose hamwe zingana na 351.744.386 Frw, zigizwe na 10.000.000 Frw zo kumuvutsa amahirwe yo gushyira mu bikorwa umushinga we ; 341.744.386 Frw y’indishyi zo gukura mu kibanza cye itaka ryamenwemo na CRBC Ltd ; no kumusubiza 10.708.500 Frw ahwanye na 50% y’amafaranga yishyuwe abahanga.
[10] Ababuranyi bombi bongeye kujuririra Urukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwa DE HAGUENAU Alain Paul bwandikwa kuri RCOMAA 00013/2023/CA naho ubwa CRBC Ltd bwandikwa kuri RCOMAA 00014/2023/Ca, buhurizwa mu rubanza rumwe, iburanisha ryarwo rishyirwa ku wa 08/04/2024. [11] DE HAGUENAU Alain Paul yajuriye ashingiye ku mpamvu zikurikira : a) kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaranyuranyije n’amategeko agenga imiburanishirize y’imanza rukemera impamvu CRBC Ltd yashingiyeho isaba gupfundura iburanisha, mu gihe yari impamvu y’ubujurire CRBC Ltd itanzwe nyuma y’ibihe byo kujurira, kandi ibyo bikaba byaranatumye mu iperereza Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakoze kuwa 05/04/2022, rwarafashe icyemezo cyo gushyiraho abahanga ariko rukagabanya ikiburanwa kuko rwabahaye inshingano yo gukora inyigo yabo ku gice cy’ubutaka kibaruye kuri UPI :1/03/02/04/657 gusa, rukuramo igice kibaruye kuri UPI :1/03/02/04/3030 kandi nacyo kiri mu kiburanwa; DE HAGUENAU Alain Paul akavuga ko ibyo byakozwe hagendewe gusa ku bisobanuro byatanzwe na CRBC Ltd naho we ntiyahabwa umwanya wo kugira icyo abivugaho, agasaba uru Rukiko gushingira kuri izo nenge zose maze rugatesha agaciro urubanza rwajuririwe kandi rukarusubiza mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi kugira ngo rwongere ruruburanishe ; a) Kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutarashingiye kuri Raporo y’abahanga rwishyiriyeho mu kumugenera indishyi zo kwimura itaka CRBC Ltd yashyize mu kibanza cye, ntirwanavuga impamvu rutayishingiyeho ; b) Kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ntacyo rwavuze ku ndishyi zinyuranye yasabye, zirimo indishyi mbonezamusaruro, iz’uko ubutaka bwe bwakoreshejwe nka parikingi, amafaranga y'ikurikirana rubanza, igihembo cya Avoka n’amagarama ; asaba kandi kugenerwa amafanga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka kuri uru rwego no gusubizwa amagarama yatanze ajurira. [12] Uhagarariye CRBC Ltd yiregura ku bujurire bwa DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko nta shingiro bufite, kuko nk’uwareze ariwe ubwe wagennye ikiburanwa ubwo yatangaga ikirego mu Rukiko rw’Ubucuruzi kandi rukaba rutarigeze rukigabanya, ndetse ko umucamanza adategetswe kugendera kuri raporo y’abahanga mu gihe asanga idahuje n’umutimana we. Naho ku bijyanye n’indishyi DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko yasabye Urukiko ntirugire icyo ruzivugaho, uhagarariye CRBC Ltd avuga ko ibi atari ukuri kuko indishyi mboneza musaruro rwavuze ko zari kubaho iyo umushinga uza gukorwa, indishyi z’uko ubutaka bwe bwakoreshejwe nka parikingi ruvuga ko ntazo akwiriye guhabwa kuko nta modoka CRBC Ltd yaparitse mu kibanza cye, naho ibijyanye n’amafaranga y’igihembo cya Avoka bikaba byarasuzumwe mu gika cya 49 cy’urubanza rwajuririwe. [13] CRBC Ltd yo yajuriye ishingiye ku mpamvu zikurikira : a) Kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaraciye urubanza rushingiye kuri Raporo y’abahanga nyamara ifite inenge kuko bakoze imirimo yabo
ababuranyi bose badahari ndetse imirimo imwe igakorwa n’abandi bantu, kandi umwe mu bahanga CRBC Ltd ikaba yari yamwihannye ; b) Kuba Urukiko rwarategetse ababuranyi kwishyura abahanga amafaranga y’umurengera ; c) Kuba Urukiko rwarageneye DE HAGUENAU Alain Paul indishyi zidakurikije amategeko kuko rutitaye ku kumenya uruhande rutubahirije amasezerano ; ahubwo CRBC Ltd igasaba kugenerwa indishyi kuri uru rwego. [14] DE HAGUENAU Alain Paul yiregura ku bujurire bwa CRBC Ltd nawe avuga ko nta shingiro bufite, kuko nyuma y’uko Urukiko rwemeje ko impamvu zo kwihana imwe mu mpuguke nta shingiro zifite nta kindi cyari gisigaye atari ukureka igakora inshingano yahawe; ko ahubwo nyuma y’uko CRBC Ltd ibonye kwihana impuguke binaniranye ariyo yazanye amananiza yo kutitabira ibikorwa byazo hakurikijwe ingengabihe yari yatanzwe; ku bijyanye n’indishyi yagenewe DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko zikurikije amategeko kuko Urukiko rwasanze CRBC Ltd itarubahirije amasezerano bigatuma itegekwa kubimuhera indishyi no kumusubiza amafaranga yishyuye impuguke. [15] Iburanisha ry’urubanza mu ruhame ryashyizwe ku wa 17/04/2024, kuri uwo munsi ababuranyi bose bitaba Urukiko, DE HAGUENAU Alain Paul yunganiwe na Me Nzayisenga Francis na Me Mutabingwa Aloys, naho CRBC Ltd ihagarariwe na Me Nyirangirimana Astérie, isomwa ryarwo rishyirwa ku wa 30/04/2024, kuri uwo munsi ryimurirwa ku wa 24/05/2024 kuko hari ibyo Urukiko rwari rugisuzuma, uwo munsi ugeze Urukiko rufata icyemezo kibanziriza icibwa ry’urubanza mu mizi, rwemeza ko impuguke zakoze raporo mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi zihamagazwa kugira ngo zigire ibyo zirusobanurira birebana n’ikiburanwa. Iburanisha ryongeye gupfundurwa ku wa 17/06/2024, ababuranyi bitaba Urukiko bahagarariwe mu buryo bumwe n’ubwavuze haruguru, nyuma yo kumva impuguke zashyizweho n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi mu rubanza rwajuririwe iburanishwa rirapfundikirwa, isomwa ryarwo rishyirwa ku wa 12/07/2024, ariko kuri uwo munsi Urukiko rwemeza ko ari ngombwa ko rwishyiriraho impuguke kuri uru rwego zizarufasha gusobanukirwa n’ibijyanye n’ikiburanwa kimwe n’indishyi zisabwa muri uru rubanza. [16] Ku wa 03/04/2025 Urukiko rwashyizeho impuguke zikurikira zagombaga kurushyikiriza raporo ku wa 05/05/2025 : a) Dr. Ruganzu Vicky, Principal Research Fellow & Integrated Soil Fertility Management Program Coordinator mu Kigo Gishinzwe Iterambere ry’Ubuhinzi n’Ubworozi mu Rwanda (RAB); b) Nshimiyimana Salomon, GIS Mapping and Surveying Specialist mu Kigo cy’u Rwanda Gishinzwe Guteza Imbere Imiturire (RHA);
c) Makuza Jean Pierre, Senior Quantity Surveyor mu Kigo cy’u Rwanda Gishinzwe Guteza Imbere Imiturire (RHA); d) Niyonshuti Junior Pierre, Feeder Road Development Specialist mu Kigo cy’Igihugu Gishinzwe Iterambere rya Transiporo (RTDA). [17] Izo mpuguke zagiye zisaba kongererwa igihe cyo gutanga raporo kubera impamvu zinyuranye, zirabyemererwa. Bigeze ku wa 13/08/2025 Urukiko rwashyikirijwe Raporo yashyizweho umukono n’impuguke 3 mu zashyizweho, ari zo Dr. Ruganzu Vicky, Nshimiyimana Salomon na Niyonshuti Junior Pierre; muri iyo raporo hanavugwamo ko Makuza Jean Pierre atayishyizeho umukono kandi ko atarahiye kuko mu gihe raporo yari igeze igihe cyo kwemezwa yahisemo kwivana mu nshingano yahawe n’Urukiko zo gukora nk’impuguke muri uru rubanza ; hanyuma ku wa 02/09/2025 Makuza Jean Pierre yohereza ubutumwa bunyujijwe kuri email avuga ko yivanye mu nshingano yari yahawe nk’impuguke, ashingiye ku mpamvu zikurikira: kuba consultant impuguke zifashishije mu kazi kazo atarubahirije ibyo yasabwe, kuba nk’impuguke ataremeranyijwe na methodology yakoreshejwe n’uwo consultant mu gucukura itaka no kuripima; no kuba hari ibyo atumvikanyeho na bagenzi be (izindi mpuguke) mu nshingano bari bahawe. [18] Ababuranyi bose bashyikirije Urukiko inyandiko zikubiyemo icyo bavuga kuri iyo raporo y’impuguke, iburanisha ry’urubanza ryongera gusubukurwa ku wa ku wa 07/01/2026 ababuranyi bose n’impuguke bahari, nyuma y’impaka ku bijyanye n’impamvu zatumye impuguke Makuza Jean Pierre idashyira umukono kuri Raporo kandi ntirahire1, Urukiko rwasanze baba ababuranyi ndetse n’impuguke bose bemeranya ko inshingano impuguke zahawe zakozwe, rwemeza ko Makuza Jean Pierre agomba gukora indahiro nk’impuguke kuko inshingano yahawe yazikoze akazirangiza bityo hakaba nta mpamvu yatuma iyo raporo idahabwa agaciro. Kuri uwo munsi ndetse no ku wa 23/01/2026 iburanisha ryarakomeje, impuguke zigeza ku Rukiko ibisobanuro ku bikubiye muri Raporo zakoze n’ababuranyi bagira icyo babivugaho, isomwa ry’urubanza rishyirwa ku wa 20/02/2026 ariko kuri uwo munsi Urukiko rufata icyemezo cyo kongera gupfundura iburanisha ku wa 01/04/2026 kugira ngo CRBC Ltd isobanure ibikubiye mu nyandiko 1 Mu iburanisha MAKUZA Jean Pierre yasobanuye ibikurikira: - ku bijyanye n’ubuhagarike, n’ubwo imyobo yagombaga gucukurwamo itaka rya sample yacukuwe na consultant wabafashije ari mike ugereranyije n’umubare bari bumvikanye, yemeranya na bagenzi be ko ibyo nta kibazo biteye ku bijyanye na raporo igomba gukorwa; - ku bijyanye n’ubuso bwamenweho itaka, hagombaga kugaragazwa map yabwo ariko ntibyakozwe, mu gihe byari kubafasha gukora raporo y’ingano (quantité) y’ubutaka bugomba gukurwaho; - yifuzaga ko bahera ku byagaragajwe hakoreshejwe logiciel, hanyuma bakigerera aho ibibanza biherereye bakipimira ubuso bw’itaka n’ubuhagarike rizakurwaho, ibyo babonye bakabikorera impuzandengo bagakora isesengura (analyse) ryabyo, kuko bari kubona harimo itandukaniro n’ubwo ari rito, ariko ntiyabyumvikanaho na bagenzi be ; avuga ko impamvu y’ibi ari uko iyo upimye ubuso nyabwo bugomba gukurwa ku kibanza uhibereye buba buto kuko imashini yo igaragaza ubuso bwose bw’ikibanza hrimo n’ahatari itaka ; ko n’ubwo bagenzi be bavuga ko iyo hakoreshejwe logiciel ubuso bw’ikibanza burenga ahari itaka aba yabuvanyemo, umuntu atapfa kubimenya mu gihe atigereye ku kibanza ngo ibyo yiboneye abihuze n’ibyo uwakoresheje logiciel yabonye ; n’ubwo atemeranya na bagenzi be ku mwanzuro wa raporo, ibiyikubiyemo yabigizemo uruhare akaba abyemera ku kigero kirenze 90% ; kandi yemera ko banafatanyije gukurikirana consultant wabafashije.
nshya yashyize muri dosiye ivuga ko zigaragaza ko ubutaka buburanwa butakiri ubwa DE HAGUENAU Alain Paul, uyu nawe agire icyo abivugaho ; nyuma yo kumva impande zombi iburanisha rirapfundikirwa isomwa ry’urubanza rishyirwa ku wa 24/04/2026, ariko kuri uwo munsi ryimurirwa ku wa 28/04/2026 kuko kurusuzuma byari bitararangira. [19] Hashingiwe ku mpaka zagaragajwe haruguru, Urukiko rurasuzuma ibibazo bikurikira bigize urubanza : a) kumenya niba hari amategeko agenga imiburanishirize y’imanza Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutubahirije, no kumenya niba byaba impamvu ituma urubanza rwajuririwe ruteshwa agaciro rugasubizwa muri urwo Rukiko kugira ngo rwongere ruruburanishe ; b) kumenya niba CRBC Ltd yarubahirije amasezerano yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul; c) kumenya niba indishyi mbonezamusaruro zikomoka ku kutubahiriza amasezerano DE HAGUENAU Alain Paul asaba zifite ishingiro ; d) kumenya niba DE HAGUENAU Alain Paul akwiriye kugenerwa indishyi z’uko ubutaka bwe CRBC Ltd yabukoresheje nka parikingi y’imodoka n’imashini byayo; e) kumenya niba DE HAGUENAU Alain Paul akwiriye kugenerwa indishyi zo gukuraho itaka ridakenewe CRBC Ltd yasutse mu kibanza cye n’ingano yazo; f) kumenya niba CRBC Ltd itagomba gusubiza DE HAGUENAU Alain Paul amafaranga yishyuye impuguke zashyizweho mu rubanza rwajuririwe ; g) Ibyerekeye amafaranga y’ikurikiranarubanza, igihembo cya Avoka n’amagarama. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA Kumenya niba hari amategeko agenga imiburanishirize y’imanza Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutubahirije, no kumenya niba byaba impamvu ituma urubanza rwajuririwe ruteshwa agaciro rugasubizwa muri urwo Rukiko kugira ngo rwongere ruruburanishe. Imiburanire ya DE HAGUENAU Alain Paul [20] Mu myanzuro y’ubujurire, mu nyandiko ikubiyemo ibisobanuro by’inyongera yashyikirijwe Urukiko ku wa 07/04/2024 no mu bisobanuro yatanze mu iburanisha, DE HAGUENAU Alain Paul n’abamwunganira bavuga ko mu iburanisha ry’urubanza rwajuririwe Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakoze amakosa anyuranye yo kwica amategeko agenga imiburanishirize y’imanza ruba ari naho rushingira imikirize y’urubanza mu mizi, bagasaba ko
nk’ingaruka z’ayo makosa, urubanza rwajuririwe ruteshwa agaciro hashingiwe ku biteganywa mu ngingo ya 157, igika cya kabiri, agace ka 3, y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi. [21] DE HAGUENAU Alain Paul n’abamwunganira basobanura ko nyuma y’uko ku wa 20/01/2022 urubanza rwari rwaburanishijwe rukanapfundikirwa ndetse isomwa ryarwo rigashyirwa kuwa 18/02/2022, bigeze ku wa 02/02/2022 CRBC Ltd yasabye ko iburanishwa ryarwo ripfundurwa ishingiye ku kimenyetso gishya ivuga ko kigaragaza ko indishyi DE HAGUENAU Alain Paul yagenewe zibariye no ku kibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/02/04/3030 yaguze na Gatari Emmanuel nyuma y’uko agiranye na RBC Ltd amasezerano yavuzwe haruguru, kandi icyo kibanza nacyo kikaba gifite amasezerano yihariye Gatari Emmanuel yari yaragiranye na CRBC Ltd; DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko ku wa 25/02/2022 Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rushingiye kuri icyo kimenyetso rwemeje ko iburanisha rizapfundurwa ku wa 31/03/2022, ariko kuri iyo tariki ntirwaha ababuranyi umwanya wo kujya impaka ku mpamvu yari yatumye iburanisha ripfundurwa, ahubwo rufata icyemezo cyo kuzajya gukora iperereza aho ikiburanwa kiri. [22] Bakomeza basobanura ko ubwo Urukiko rwari rugeze ku kiburanwa ku wa 05/04/2022, rwahise rufata icyemezo kibogamye, kijyanye n’imizi y’urubanza mbere y’icibwa ryarwo, ubwo rwagabanyaga ikiburanwa cyari cyararegewe mbere, maze rukemeza gushyiraho impuguke rukanaziha inshingano zo gukora inyigo ku gice kimwe cy’ubutaka ikiburanwa gishingiyeho, kigizwe n’ikibanza kibaruye kuri UPI : 1/03/02/04/657. [23] DE HAGUENAU Alain Paul n’abamwunganira bavuga kandi ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakiriye iyo mpamvu yatanzwe na CRBC Ltd runayishingiraho rwemeza ko iburanisha ripfundurwa kimwe n’ibindi byemezo byakurikiyeho rwafashe mu iburanisha, rutabanje kumva icyo DE HAGUENAU Alain Paul ayivugaho ngo ahabwe umwanya wo gusobanura uburenganzira bushingiye ku ihererekanya ry’inshingano akomora ku bugure yagiranye na Gatari Emmanuel ; ndetse iyo mpamvu Urukiko ruba ari nayo rushingiraho ibyemezo byakurikiyeho rwafashe mw’icibwa ry’urubanza, nyamara itari yagaragajwe ku rwego rwa mbere ndetse ikaba itari no mu mpamvu CRBC Ltd yari yashingiyeho ijurira mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, ahubwo ikaba ari mpamvu y’ubujurire yatanzwe nyuma y’ibihe byo kujurira ; ndetse ikimenyetso CRBC Ltd yashingiyeho kikaba atari gishya ku buryo bugaragarira buri wese kuko ari amasezerano ubwayo yari yaragiranye na Gatari Emmanuel ikaba rero yari iyasanganywe. [24] DE HAGUENAU Alain Paul n’abamwunganira bavuga ko kuwa 10/04/2022 yandikiye Urukiko asaba ko amategeko yubahirizwa, yerekana inenge n’amakosa yakozwe anasaba ko byakosorwa ariko ntibyitabwaho, ahubwo Urukiko ruca urubanza, rwirengagije ko ibyo yaregeraga ku rwego rwa mbere byari bishingiye ku itaka ryasutswe ku bibanza bye byombi nk’uko byagaragarijwe ibimenyetso, ndetse n’inyigo yashingiragaho atanga ikirego ku rwego rwa mbere ikaba yarakorewe kuri ubwo butaka bwombi ; bakavuga ko rero ibyakozwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi binyuranyije n’ingingo zikurikira z’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi: ingingo ya 6 iteganya ko ikiburanwa kigenwa n'ibisabwa n'umuburanyi, kikaba kidahinduka mu iburanisha; ingingo ya 10 iteganya ko umucamanza aca urubanza ku cyasabwe cyose, ingingo ya 13 iteganya ko umuburanyi adashobora gucibwa urubanza atumviswe, ingingo ya 148 iteganya ko igihe ntarengwa cyo kujurira ari ukwezi kumwe kubarwa kuva ku munsi
umuburanyi yamenyeyeho ko urubanza rwasomwe, iya 154 iteganya ko ku rwego rw’ubujurire hadashobora gutangirwa ibirego bishya, n’iya 156 iteganya ko ubujurire buburanishwa mu mbibi z'icyajuririwe, bukaba budashobora kugabanywa cyangwa ngo bwongerwe. Basoza basaba Urukiko gushingira kuri ayo makosa no kubiteganywa n’ingingo ya 157, igika cya kabiri, agace ka 3, y’Itegeko Nº 22/2018 ryavuzwe haruguru rugategeka ko urubanza rwajuririwe ruteshwa agaciro rugasubizwa mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi kugira ngo ruruburanishe. Imyiregurire ya CRBC Ltd [25] Mu myanzuro ye, mu iburanisha no mu nyandiko ikubiyemo icyo CRCB Ltd ivuga ku bisobanuro by’inyongera byatanzwe na DE HAGUENAU Alain Paul, Me Nyirangirimana Astérie uyihagarariye yiregura kuri iyi mpamvu y’ubujurire avuga ko nta shingiro ifite, ashingiye ku mpamvu zikurikira : a) nyuma y’uko CRBC Ltd isabye ko iburanisha ripfundurwa, ku wa 31/03/2022 DE HAGUENAU Alain Paul yashyize muri IECMS inyandiko ikubiyemo ukwiregura kwe ku mpamvu yari yashingiweho hasabwa ko iburanisha ripfundurwa ; b) mu iburanisha Urukiko rwabanje kwibutsa ababuranyi icyatumye iburanisha ripfundurwa, ababuranyi banahabwa umwanya wo kugira icyo babivugaho ariko rwemeza gukora iperereza ku kiburanwa kuko hari ibyo rutasobanukiwe, kugira ngo rubone ahamenwe itaka kandi rushobore gutandukanya ibibanza bibiri CRBC Ltd yavugaga ko byamenweho itaka kandi ko birebana n’amasezerano abiri atandukanye, ari naho rwahereye rushyiraho abahanga ; c) imiburanire ya DE HAGUENAU Alain Paul y’uko Urukiko rugeze ku kiburanwa rwafashe icyemezo kibogamye cyo kugabanya ikiburanwa si ukuri kuko mu Rukiko rw’Ubucuruzi yari yareze asaba kwishyurwa indishyi zikomoka ku kutubahiriza amasezerano (subject matter), mu gusobanura ikirego cye (muri case summary) asobanura ibijyanye n’amasezerano yagiranye na CRBC Ltd ku wa 27/05/2017 ku kibanza kibaruye kuri UPI : 1/03/02/04/657 kingana na 14.863 sqm ; d) icyo kibanza ni nacyo cyaburanyweho ku rwego rwa mbere mu Rukiko rw’Ubucuruzi nk’uko bigaragara mu gika cya mbere cy’urubanza RCOM 00061/2021/TC, n’ubwo Urukiko rwakoze ikosa indishyi rukazibarira ku butaka bungana na 46.935 m3, ruhereye kuri raporo ya Topographie
yakozwe bisabwe na DE HAGUENAU Alain Paul igakubiramo ubutaka bwose kuko iyo raporo yakozwe itajyanye n’urubanza cyangwa ngo abayikoze babe barashyizweho n’Urukiko hakurikijwe ikirego cyatanzwe; ko rero ibi ari byo CRBC Ltd yagaragaje nk’inenge mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi kandi bigakosorwa ; e) mu gushyiraho icyemezo cyo kwiyambaza impuguke cyo ku wa 25/05/2022 Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakurikije amasezerano impande zombi zagiranye kimwe n’imikirize y’urubanza rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi, kandi impuguke nazo ntizari gukora ibitari mu mbibi z’inshingano zahawe n’Urukiko ngo zibarire no ku kibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/02/04/3030 ; f) ubutaka bubaruye kuri UPI: 1/03/02/04/3030 DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko bwakuwe mu kiburanwa ni ubwo yaguze nyuma n’uwitwa Gatari Emmanuel, kandi uyu nawe akaba yari afitanye amasezerano na CRBC Ltd ; DE HAGUENAU Alain Paul rero akaba yarabuguze bufite amasezerano yihariye kandi atarebana n’icyo yaregeye muri uru rubanza kijyanye no ukutubahiriza amasezerano yo ku wa 27/05/2017 arebana n’itaka ryamenwe mu kibanza gifite UPI: 1/03/02/04/657 ; ikiburanwa yagennye ubwe akacyemeranyaho n’uregwa kikaba kidashobora ntigishobora guhinduka ; g) ku birebana n’ingano y’ikibanza cyamenweho itaka, nk’uko bigaragara mu gika cya 8 cy’urubanza RCOM 00061/2021/TC rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi, indishyi HAGUENAU Alain Paul yagenewe zabariye ku butaka bufite ubuso bungana na 14.863 sqm bubaruye kuri UPI: 1/03/02/04/657 hashingiwe ku masezerano yo ku wa 27/05/2017 yagiranye na CRBC Ltd nk’uko bigaragara mu gika cya mbere cy’urwo rubanza, kandi ibi DE HAGUENAU Alain Paul akaba atarigeze abijurira mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, bikaba rero bivuze ko yabyemeye kandi bikaba byarabaye itegeko; ibyo rero avuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwagabanyije ikiburanwa bikaba atari byo kuko mu ngingo ze z’ubujurire
atigeze anenga Urukiko rw’Ubucuruzi kuba rwaramugeneye indishyi rushingiye ku ngano y’ubutaka butabariyemo igice avuga ko cyavanywemo (UPI:1/03/02/04/3030); akaba rero adashobora gusaba Urukiko rw’Ubujurire kubisuzuma nk’inenge iri mu rubanza rwajuririwe mu gihe Urukiko rwasuzumye ubujurire mu mbibi z’icyaburanwe rubihuje n’impamvu z’ubujurire DE HAGUENAU Alain Paul yari yatanze ; h) uretse kubivuga gusa, DE HAGUENAU Alain Paul nta kimenyetso atanga kigaragaza ko amasezerano yashingiyeho arega yakorewe ku bibanza bibiri, bityo hashingiwe ku bisobanuro byatanzwe haruguru Urukiko rukaba rukwiriye kwemeza ko iyi mpamvu y’ubujurire nta shingiro ifite ; i) CRBC Ltd yari yajuririye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ivuga ko ibimenyetso byashingiweho mu kugenera DE HAGUENAU Alain Paul indishyi bidahuye n’ukuri, inasaba ko indishyi zatanzwe zose zivanwaho ; bityo rero kuba yarasabye ko iburanisha ripfundurwa ishingiye ku kimenyetso gishya ntibyafatwa nk’ingingo nshya y’ubujurire kuko icyo kimenyetso kigenda mu mujyo umwe n’impamvu y’ubujurire yari yatanze ijyanye no kuba ibimenyetso byashingiweho mu kuyitegeka kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul bidahuye n’ukuri ; j) hashingiwe ku byasobanuwe haruguru byose, nta makosa Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakoze yatuma urubanza rwajuririwe ruteshwa agaciro. UKO URUKIKO RUBIBONA [26] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba hari amategeko agenga imiburanishirize y’imanza Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutubahirije, no kumenya niba byaba impamvu yatuma urubanza rwajuririwe ruteshwa agaciro rugasubizwa muri urwo Rukiko kugira ngo rwongere ruruburanishe. [27] Ingingo ya 157 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi igira iti: “Urukiko rwajuririwe rushobora guhindura urubanza rwajuririwe mu ngingo zarwo zose cyangwa zimwe muri zo, kwemeza uko rwari rwaciwe cyangwa kurutesha agaciro. Urukiko rwajuririwe ruca
urubanza mu mizi keretse iyo: (1) urubanza rwajuririwe rwaciwe n’urukiko rutabifitiye ububasha, (2) Urukiko rwiyambuye ububasha kandi rubufite, (3) Urukiko rwaregewe mu buryo bunyuranyije n’amategeko”. [28] Kimwe mu byo iyi ngingo yumvikanisha ni uko imwe mu mpamvu zituma Urukiko rwajuririwe rudaca urubanza mu mizi, ahubwo rugatesha agaciro urubanza rwajuririwe, ari ukuba ku rwego rubanza urukiko rwari rwaregewe mu buryo bunyuranyije n’amategeko. [29] Urukiko rusanga iyi ngingo ya 157 igomba kureberwa hamwe n’iya 158 nayo y’iryo tegeko, igika cya 1 n’icya 2, iteganya uburyo gutesha agaciro urubanza rwajuririwe bikorwamo. Igira iti: “ Iyo Urukiko rwajuririwe rusanze urubanza rwararegewe mu rwego rwa mbere mu buryo budakurikije amategeko cyangwa rwararegeye urukiko rudafite ububasha, nyamara urwo rukiko rukaba rwarafashe icyemezo cyo kurwakira kandi rutaragombaga kurwakira, urukiko rwajuririwe rwakira ubwo bujurire, rukagaragaza ko urwo rubanza rwajuririwe rwari rwararegewe urukiko rwa mbere mu buryo bunyuranyije n’amategeko, rugatesha agaciro ibyemezo byose byashingiye kuri iryo kosa; ubifitemo inyungu akaba yakongera agatanga ikirego bundi bushya. Nyamara iyo Urukiko rwajuririwe rusanze urubanza rwari rwaregewe mu buryo bukurikije amategeko urukiko rwaruciye ku rwego rubanza rukavuga ko rutakiriwe kandi rwaragombaga kwakirwa, Urukiko rwajuririwe rurarwakira, rukagaragaza ko rwagombaga kwakirwa ku rwego rwa mbere; rukarutesha agaciro maze rukarusubiza Urukiko rwari rwaruciye kugira ngo ruruburanishe mu mizi, nta yindi ngwate y’amagarama itanzwe”. [30] Isesengura ry’ibiteganywa n’iyi ngingo ryumvikanisha ko urubanza rwajuririwe rushobora guteshwa agaciro mu bihe bikurikira: - iyo urukiko rwajuririwe rusanze Urukiko rubanza rwaranze kwakira ikirego kandi rwaragombaga kucyakira, icyo gihe urukiko rwajuririwe ruracyakira, rukavuga ko rwagombaga kwakirwa, hanyuma rukarwoherereza urwo rukiko ngo ruruburanishe, ibi kandi bikaba byumvikana kuko urubanza ruba rutarigeze ruburanishwa mu mizi ku rwego rubanza; - iyo ku rwego rubanza urukiko rwakiriye ikirego nyamara rutaragombaga kucyakira, urukiko rwajuririwe rutesha agaciro urwo rubanza rwaciwe ku kirego kitagombaga kwakirwa, ubifitemo inyungu akaba yakongera kurega. Ibi byumvikanisha ko muri iki gihe ibintu bisubira uko byari bimeze mbere yo kurega, bitabujije ko ubifitemo inyungu yakongera kurega. [31] Urukiko rurasanga inenge DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko ziri mu rubanza rwajuririwe akanazishingiraho asaba ko ruteshwa agaciro, zitari mu bihe bimaze kuvugwa mu gika kibanziriza iki, kuko nk’uko bigaragara mu rubanza rwajuririwe ubujurire bw’impande zombi
bwakiriwe ndetse urubanza rugacibwa mu mizi, ikindi kandi akaba adasaba ko urubanza ruteshwa agaciro kugira ngo ubifitemo inyungu abe yazongera kurega. [32] Urukiko rurasanga rero amakosa DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko yakozwe mu iburanisha mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi atashingirwaho urubanza rwajuririwe ruteshwa agaciro hagamijwe kurusubiza mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi kugira ngo rwongere ruruburanishe, ahubwo ayo makosa agomba gusuzumwa n’uru Rukiko kuri uru rwego nk’impamvu z’ubujurire hakarebwa niba yarabayeho koko, bikaba ari byo bigiye gukorwa mu bika bikurikira. ➢ Kumenya niba impamvu CRBC Ltd yashingiyeho isaba ko iburanisha ryongera gupfundurwa ari ikirego gishya kitaburanywe ku rwego rwa mbere, cyangwa niba ari impamvu y’ubujurire yatanzwe impitagihe [33] Ku bijyanye n’itangwa ry’ibirego bishya ku rwego rw’ubujurire, ingingo ya 154 y’Itegeko N° 22/2018 ryavuzwe haruguru igira iti: “Ku rwego rw’ubujurire ntihashobora gutangirwa ikirego gishya keretse kuregera guhwanya imyenda, cyangwa gutanga ikirego cyo kwiregura ku kirego cy’ibanze cyatanzwe mu rukiko rw’ubujurire. Icyakora, ababuranyi bashobora kwaka inyungu, ibyishyuwe ku bukode n’ibindi bintu by’inyongera byabonetse kuva aho urubanza rwaciriwe n’indishyi z’igihombo umuburanyi yagize kuva urubanza ruciwe. Ntibibujijwe ariko mu rwego rw’ubujurire gutanga ibisobanuro bishya cyangwa ibimenyetso bishya bigamije kumvikanisha kurushaho ibyari byaraburanishijwe mu rwego rwa mbere”. [34] Iyi ngingo yumvikanisha ko ku rwego rw’ubujurire ikibujijwe ari ibirego bishya, ariko ko bitabujijwe gutanga ibisobanuro bishya cyangwa ibimenyetso bishya bigamije kumvikanisha kurushaho ibyari byaburanishijwe ku rwego rwa mbere. [35] Ibijyanye n’iyakirwa ry’impamvu z’ubujurire zitanzwe nyuma y’ibihe byo kujurira byasuzumwe mu manza zinyuranye zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga n’Urukiko rw’Ubujurire,2 zihuriza ku murongo w’uko ingingo itanzwe nyuma y’ibihe ntarengwa byo kujurira yakirwa gusa iyo yuzuza cyangwa isobanura iyatanzwe mu bihe byemewe byo kujurira. [36] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igaragaza ko nyuma y’uko ku wa 20/01/2022 iburanisha ripfundikiwe mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, ku wa 02/02/2022 CRBC Ltd yasabye ko iburanisha ripfundurwa, ishingiye ku bimenyetso bishya ivuga ko yabonye, bigaragaza ko mu Rukiko rw’Ubucuruzi DE HAGUENAU Alain Paul yagenewe indishyi zibariwe ku buso bungana na 22.832 sqm bugizwe n’ibibanza bibiri bibaruye kuri UPI:1/03/02/04/657 na UPI:1/03/02/04/3030, nyamara mu kirego cye yari yaregeye gusa amasezerano yerekeye ikibanza kibaruye kuri UPI:1/03/02/04/657, gifite ubuso bungana na 14.863 sqm, avuga ko CRBC Ltd itayubahirije akanasaba kubiherwa guhamwa indishyi. 2 Urubanza ruyoboye izindi ni urubanza Nº RCOMAA 00071/2017/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 26/10/2018 haburana MBUTO Aimable na BRD (igika cya 22).
[37] Dosiye kandi igaragaza ko CRBC Ltd yari yajuririye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi igamije kugaragaza ko itishe amasezerano yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul, ko kandi n’iyo yaba yarayishe indishyi yagenewe zaba zaragenwe mu buryo butari bwo. [38] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kuba CRBC Ltd yarasabye ko iburanisha ripfundurwa ishingiye ku mpamvu y’uko yabonye ibimenyetso bishya ivuga ko bigaragaza ko indishyi DE HAGUENAU Alain Paul yagenewe zibariye ku bibanza bibiri mu gihe yari yaregeye ikibanza kimwe bitafatwa nk’impamvu y’ubujurire yatanzwe impitagihe, kuko byumvikana ko icyo bigamije ari ugusobanura uburyo indishyi CRBC Ltd yaciwe zabazwe n’impamvu ishingiraho ivuga ko itazemera, kandi bikaba biri mu byo yari yajuririye. [39] Urukiko rurasanga rero hashingiwe ku murongo wagaragajwe haruguru (mu gika cya 35) watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku bijyanye n’iyakirwa ry’impamvu zitanzwe nyuma y’ibihe byo kujurira, nta cyari kubuza Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi kwakira impamvu CRBC Ltd yashingiyeho isaba ko iburanisha ripfundurwa kuko iyo mpamvu ari iyuzuza ikanasobanura impamvu y’ubujurire yatanze mu bihe byemewe byo kujurira, ijyanye n’uburyo indishyi yategetswe kwishyura zabazwemo. [40] Ibisobanuro bitanzwe mu gika kibanziriza iki binumvikanisha ko iyo mpamvu atari ikirego gishya mu buryo busobanurwa mu ngingo ya 154 y’Itegeko N° 22/2018 yavuzwe haruguru, kuko nk’uko byavuzwe yasobanuraga impamvu y’ubujurire yari CRBC Ltd yari yatanze mbere. ➢ Kumenya niba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwarafashe icyemezo cyo kugabanya ikiburanwa kandi rukabikora ku bijyanye n’mizi y’urubanza mbere y’icibwa ryarwo, DE HAGUENAU Alain Paul adahawe umwanya wo kugira icyo abivugaho [41] Ku birebana no kugabanya ikiburanwa, mu rubanza RCAA 00022/2016/SC - RCAA 0022/16/CS rwaciwe ku wa 03/07/2018 Urukiko rw’Ikirenga, rwasesenguye ibijyanye no kumenya igishingirwaho mu kugaragaza ikirego cyaregewe (mu gika cyarwo cya 13), aho rwemeje ko mu kumenya icyaregewe harebwa ibisabwa na buri muburanyi nk’uko biteganywa n’ingingo ya 6 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, bigaragazwa n’inyandiko itanga ikirego n’imyanzuro yo kwiregura; ibi bikaba ari byo bigomba gushingirwaho hasuzumwa ikirego DE HAGUENAU Alain de Paul yatanze ku rwego rwa mbere. [42] Dosiye y’urubanza igaragaza ko mu Rukiko rw’Ubucuruzi DE HAGUENAU Alain Paul yareze asaba kwishyurwa indishyi zingana na 2.182.937.669 Frw zikomoka ku kutubahiriza amasezerano yagiranye na CRBC Ltd ku wa 26/05/2027 (reba muri subject matter). Mu gusobanura ikirego cye (reba muri Case summary) avuga ko yagiranye na CRBC Ltd amasezerano yavuzwe haruguru agamije kuyiha ubutaka bwe bubaruye kuri UPI 1/03/02/04/657, bufite ubuso bungana na 14.863 sqm, kugira ngo ijye ibukoresha imenaho itaka kandi ko ikibazo bafitanye gihera kuri ayo masezerano. [43] Dosiye inagaragaza ko mu gika cya 8 cy’urubanza RCOM 00061/2021/TC, mu gusobanura ikibazo cya mbere (issue) DE HAGUENAU Alain Paul yasabaga ko gusuzumwa, kijyanye no kumenya niba CRBC Ltd itarubahirije amasezerano, yavuze ko yagize igihombo kuko umushinga w’ubusitani yagombaga gushyira kuri ubwo butaka bungana na 14.863 sqm washoboraga kwinjiza
35.000.000 Frw buri kwezi (net profit), akabiheraho asaba indishyi zingana na 1.680.000.000 Frw zibariye ku mezi 48; ayo masezerano yo ku wa 26/05/2027 yagiranye na CRBC Ltd kandi ni nayo yashyize muri IECMS nk’ikimenyetso. [44] Dosiye kandi igaragaza ibindi bimenyetso3 binyuranye DE HAGUENAU Alain Paul yatanze ubwo yaregeraga Urukiko rw’Ubucuruzi agamije kugaragaza ikibazo yaregeye afitanye na CRBC Ltd, byose bikaba bigaruka ku kibanza cyavuzwe haruguru kivugwa mu masezerano yo ku wa 26/05/2017, kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657. [45] Kopi y’urubanza rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi (ibika bya 12 -16) nayo igaragaza ko amasezerano urwo Rukiko rwasuzumye rukemeza ko atubahirijwe ari ayavuzwe haruguru DE HAGUENAU Alain Paul yagiranye na CRBC Ltd ku wa 26/05/2017 arebana n’ikibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657. [46] Urukiko rushingiye ku bimaze kugaragazwa haruguru, rurasanga mu gutanga ikirego mu Rukiko rw’Ubucuruzi no mu kugisobanura haba mu myanzuro no mu iburanisha ndetse n’ibimenyetso DE HAGUENAU Alain Paul yatanze, yaragaragaje ko amasezerano yaregeye anashingiraho asaba indishyi z’uko atubahirijwe ari ayo yagiranye na CRBC Ltd ku wa 26/05/2017 arebana n’ikibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657, akaba ntaho yigeze avuga ko aregera n’amasezerano yerekeye ikibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/3030 yaguze na Gatari Emmanuel. [47] Urukiko rurasanga kuba hari inyandiko DE HAGUENAU Alain Paul yashyize muri dosiye yiswe Raporo ya Topographie avuga ko igaragaza ingano y’itaka ryongewe mu kibanza cye, muri iyo nyandiko hakagaragazwamo ingano y’itaka ryongewe ku bibanza bye bibiri (UPI 1/03/02/04/657 na UPI 1/03/02/04/3030), n’Urukiko rw’Ubucuruzi rukayishingiraho mu kumugenera indishyi z’itaka ryamenwe mu kibanza cye, ubwabyo bidahagije kugira ngo hemezwe ko yaregeye amasezerano y’ibibanza byombi n’indishyi z’uko atubahirijwe, kuko nk’uko byasobanuwe haruguru ikirego yatanze, uburyo yagisobanuye b’ibimenyetso yatanze byose bigaragaza ko yaregeye amasezerano yerekeye ikibanza kimwe, kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657 kandi n’Urukiko rukaba ariyo rwasuzumye. [48] Hashingiwe kuri ibyo bisobanuro, Urukiko rw’Ubujurire rusanga ntacyo rwagaragarijwe rwashingiraho rwemeza ko kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwarakuye ikibanza kibaruye UPI 1/03/02/04/3030 mu biburanwa bivuze ko rwagabanyije ikiburanwa kuko nk’uko byagaragajwe kitari mu byaregewe. 3 Ibaruwa Umujyi wa Kigali wamwandikiye umumenyesha ko wakoze ubugenzuzi mu kibanza cye kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657 bugasanga yarakoze amakosa yo kurundamo itaka atabifitiye uruhushya banamusaba kurikuraho; ibaruwa Umurenge wa Gatenga wamwamdikiye ku wa 19/02/2018 bamusaba gutera ubusitani mu kibanza UPI 1/03/02/04/657; inyandikomvugo (PV de constat) yakozwe n’Umuhesha w’inkiko witwa Habinshuti Joséph Désiré ku wa 26/02.2021, ivugwamo ko ahamenwe itaka ari mu kibanza UPI 1/03/02/04/657; ubuhamya bw’abaturanyi bavuze ko CRBC Ltd yasutse itaka mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657; ibaruwa DE HAGUENAU Alain Paul yandikiye CRBC Ltd ku wa 11/5/2020 ayisaba gukura amakamyo yayo mu kibanza cye kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657; ibaruwa DE HAGUENAU Alain Paul yandikiye Umujyi wa Kigali ku wa 15/07/2020 igamije kubagezaho amasezerano yo ku wa 26/05/2017 n’izindi nyandiko zirebana n’ibibazo yabagejejeho afiyanye na CRBC Ltd anasaba Umujyi wa Kigali kubabera umuhuza.
[49] Kubera izo mpamvu zose, mu bika bikurikira izindi mpamvu z’ubujurire zijyanye n’ikibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/3030 zikaba zitari busuzumwe. [50] Ku byo DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko icyemezo cy’uko hakorwa expertise ku kibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657 kikaba ari nacyo kigomba kubarirwa indishyi cyafashwe mbere y’icibwa ry’urubanza kandi kikaba ari icyemezo kijyanye n’imizi y’urubanza cyafashwe mbere y’icibwa ryarwo, mu rubanza RS/lNJUST/RC 00013/2021/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 29/11/2024 MUNYAMPETA n’undi baburana na Me KAYIJUKA n’undi (mu bika bya 31-37), urwo Rukiko rwifashishije inyandiko z’abahanga nka Bernard- Menoref Ronan4 ndetse n’urubanza N° S.17,0052.F5 (Cour de cassation, 19 février 2018) rwaciwe n’Urukiko rusesa imanza rwo mu Gihugu cy’Ububiligi, rwasobanuye ko icyemezo kibanziriza icibwa ry’urubanza RS/lNJUST/RC 00013/2021/SC mu mizi rwafashe ku wa 05/07/2024, n’ubwo mu nyito yacyo cyiswe urubanza rubanziriza urundi, imiterere yacyo igaragaza ko kibumbiye hamwe ibyemezo bibiri: icyemezo gitanga umwanzuro bidasubirwaho n'icyemezo kibanziriza ikindi (jugement mixte). Ku ruhande rumwe, hari (a) icyemezo kidasubirwaho (jugement définitif) cyemeza ko Nyiramugwera Zilipa agomba gufatwa nk'umugore wemewe n'amategeko wa Munyampeta Gaspard, akaba afite uburenganzira ku mitungo yasizwe n'umugabo we, ariyo mpamvu nyuma yo gufata icyo cyemezo, urwo Rukiko rwemeje ko igisigaye kuburanishwa ari ikibazo kirebana n'ingano y'umugabane Nyiramugwera Zilipa yemerewe ku mutungo wasizwe na Munyampeta Gaspard; ku rundi ruhande hari (b) icyemezo kibanziriza ikindi nk'icyemezo cy'agateganyo (jugement avant-dire droit), kidashobora kugira ingaruka ku mizi y'urubanza, 4 Uyu muhanga avuga ko “jugements mixtes" ari urubanza rwihariye kubera ko ari icyemezo cy’Urukiko gitanga umwanzuro bidasubirwaho ku gice kimwe cy'urubanza mu mizi (jugement définitif), kikanatanga umurongo w'uburyo hazafatwa umwanzuro wa burundu ku gice gisigaye cy'urubanza (jugement avant dire droit), ko icyo cyemezo gikemura igice cy'urubanza mu mizi yarwo, ariko umucamanza agasanga atahita afata icyemezo ku bijyanye n'ikindi gice gisigaye, ariyo mpamvu ategeka ko ingamba z'agateganyo cyangwa izindi zigamije kumenya neza ikiburanwa (mesure d'instructions) kugira ngo icyo gice gisigaye kizashobore kuburanishwa mu mizi (Un jugement mixte est une décision de justice particulière. Elle ne tranche sur le fond qu'une partie du litige. Parallèlement, elle décide une mesure complémentaire afin de pouvoir trancher ultérieurement le reste du litige. Un jugement mixte est aussi appelé jugement interlocutoire. Dans son dispositif, le jugement mixte tranche une partie du litige sur le fond. Mais, concernant une autre partie du litige, le juge estime ne pas pouvoir trancher. Il ordonne donc une mesure d'instruction ou une mesure provisoire afin de pouvoir juger ultérieurement sur le fond pour le reste du litige). 5 Muri urwo rubanza Urukiko rusesa imanza rwo mu Gihugu cy’Ububiligi rwasobanuye ko byitwa ko urubanza rwabaye ndakuka igihe hafashwemo icyemezo gikemura ingingo y'urubanza. Rwongeyeho ko hariho n'urubanza rubumbiyemo icyemezo ndakuka n'icyemezo kibanziriza ikindi (jugement mixte), aho ku ruhande rumwe Urukiko rufata icyemezo gikemura burundu ikibazo kiri hagati y'ababuranyi bakaba baranakigiyeho impaka, ku rundı ruhande, rugategeka ko hafatwa icyemezo cy'agateganyo ariko kitabangamiye imizi y'urubanza (“Un jugement est définitif dans la mesure où il epuise la juridiction du juge sur une question litigieuse, à savoir une question faisant l'objet d'un litige entre les parties et qui a été soumise aux débats. On qualifie de mixte le jugement qui contient des dispositions définitives sur certains chefs de la demande et statue avant dire droit sur d'autres éléments du litige”.)
ahubwo kigamije imigendekere myiza yarwo, kikaba kijyanye n'ibyo ababuranyi basabwe kugaragaza birebana n'imitungo yahoze ari iya Munyampeta Gaspard. [51] Ibyasobanuwe n’Urukiko rw’Ikirenga bimaze kugaragazwa haruguru byumvikanisha ko nta kibuza ko mbere yo gufata icyemezo ku biburanwa bigize urubanza byose, Urukiko rushobora gufata icyemezo kibanziriza urubanza cyihariye (jugement mixte) gitanga umurongo ku buryo budasubirwaho ku gice kimwe cy’urubanza, kikanatanga umurongo w’uburyo igice gisigaye kizafatwaho umwanzuro wa burundu. [52] Ku birebana n’uru rubanza, Urukiko rurasanga icyemezo cy’uko hakorwa expertise ku kibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657 nacyo kibarirwa muri bene ibi byemezo bivuzwe haruguru, kuko gifata umwanzuro ku bijyanye no kumenya ikibanza cyaregewe ariko nanone kigategeka ko icyo kibanza gikorerwa expertise kugira ngo hamenyekane niba indishyi zaregewe zifite ishingiro n’ingano. [53] Urukiko rushingiye ku bimaze gusobanurwa haruguru rurasanga nta cyabuzaga Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi gufata icyemezo cy’uko hakorwa expertise ku kibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657 nyuma y’uko rwari rumaze kubona ko ari cyo cyaregewe, kugira ngo rubone aho ruhera rusuzuma ibijyanye n’igihombo DE HAGUENAU Alain Paul yavugaga ko yagize kimwe n’indishyi yasabaga. Kuba rero icyo cyemezo cyarafashwe mbere y’uko urubanza rwose rucibwa mu mizi yarwo bikaba atari amakosa nk’uko DE HAGUENAU Alain Paul ashaka kubyumvikanisha. [54] Ku byo HAGUENAU Alain Paul avuga ko icyo cyemezo cyafashwe adahawe umwanya wo kugira icyo abivugaho, inyandikomvugo y’iburanisha ry’urubanza rwajuririwe yo ku wa 31/03/2022 igaragaza ko ubwo iburanisha ryapfundurwaga, Urukiko rwabanje kwibutsa ababuranyi impamvu yatumye iburanisha ripfundurwa, runababwira ko rusanga ari ngombwa ko rugera ku kiburanwa, hanyuma Me Nzayisenga Francis wunganiraga HAGUENAU Alain Paul ahabwa ijambo, avuga ko kuba ikibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/3030 cyari icya Gatari Emmanuel nta mpaka biteye, ko byakemurwa n’amategeko; Urukiko rumaze kumwumva rwemeza ko ruzakora iperereza aho ikiburanwa kiri ku wa 05/04/2022. [55] Dosiye igaragaza kandi ko nyuma y’iburanisha ryo ku wa 31/03/2022 Me Nzayisenga Francis uhagarariye DE HAGUENAU Alain Paul yanashyize muri IECMS inyandiko ikubiyemo ibisobanuro bya DE HAGUENAU Alain Paul ku mpamvu zatumye CRBC Ltd isaba ko iburanisha ripfundurwa, n’ibimenyetso bigaragaza ko ikibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/3030 cyari icya Gatari Emmanuel ariko ko cyaguzwe na DE HAGUENAU Alain Paul, agamije kwerekana ko kidakwiriye kuvanwa mu byo asabira indishyi. [56] Urukiko rurasanga no ku munsi w’iperereza ryakozwe ku wa 05/04/2022, Urukiko Rukuru w’Ubucuruzi rwarabajije ababuranyi ibibazo byerekeranye n’ibibanza byombi, DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko yaregeye indishyi kuri ibyo bibanza byombi naho uhagarariye CRBC Ltd avuga ko ikibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657 ari cyo kiri mu masezerano yo ku wa 26/05/2017 DE HAGUENAU Alain Paul yaregeye, hanyuma Urukiko rusoza iperereza rwemeje ko hagomba gushyirwaho abahanga bazakora expertise ku kibanza UPI 1/03/02/04/657.
[57] Ibigaragajwe haruguru byose byumvikanisha ko mbere y’uko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwemeza ko ikibanza kibaruye kuri UPI 1/03/02/04/657 ari cyo kizakorerwaho expertise, DE HAGUENAU Alain Paul yahawe umwanya wo kugira icyo abivugaho ndetse arabikora; kuba rero Urukiko rutarahaye agaciro ibisobanuro bye bikaba bitavuze ko atahawe umwanya wo kugira icyo avuga; ahubwo icyo yakabaye agaragaza kuri uru rwego ni uko ibisobanuro bye bitahawe agaciro kandi byari bifite ishingiro. Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa byose, iyi mpamvu y’ubujurire ikaba nta shingiro ifite. [58] Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku bisobanuro byose byatanzwe mu bika bibanziriza iki, rurasanga amakosa DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko yakozwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi yo kunyuranya n’amategeko agenga imiburanishirize y’imanza nta shingiro afite. Kumenya niba CRBC Ltd yarubahirije amasezerano yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul Imiburanire ya CRBC Ltd [59] Mu bujurire bwa CRBC Ltd ivuga ko mu rubanza rwajuririwe Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwemeje ko itubahirije amasezerano yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul nyamara uyu ari we utarayubahirije, ibyo CRBC Ltd ikabishingira ku mpamvu zikurikira: Kuba DE HAGUENAU Alain Paul atarashyizeho itsinda ry’abahanga bagomba kugenzura ingano n’imiterere by’itaka (niba ryera) CRBC Ltd imena mu kibanza cye kandi byari biteganyijwe mu masezerano [60] Uhagarariye CRBC Ltd asobanura ko Urukiko Rukuru w’Ubucuruzi rwemeje ko ariyo itarubahirije amasezerano rushingiye gusa ku byavuzwe n’abahanga rwashyizeho muri raporo yabo, ko mu kumena itaka mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul CRBC Ltd yarengeje ibipimo bya metero 2 z’ubutumburuke biteganyijwe mu masezerano ikageza ku butumburuke bwa metero 6, kandi ko iryo taka ryatsindagiwe ku kigero cya 89%, ndetse ko bamennyeho itaka ribi kuko babanje kumenaho itaka ry’inombe rishobora kwera ariko nyuma bakamenaho itaka ribi ry’igishonyi ku buryo kugira ngo ryere byasaba kuvangamo ifumbire irimo ibinyabutabire. [61] Avuga ko ibyemejwe n’Urukiko binyuranyije n’ingingo ya 66 y’Itegeko N° 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano, iteganya ko gusesengura amasezerano cyangwa imwe mu ngingo yayo ari ugusobanura icyo agamije n’icyasezeranywe, kuko ibisobanuro by’abahanga byavuzwe haruguru bidahagije kugira ngo hemezwe ko CRBC Ltd itubahirije amasezerano; avuga ko Urukiko rwirengagije ko ibyo abo bahanga bavuze bitari gushoboka hakurikijwe uko amasezerano yari ateye, kuko mu ngingo6 irebana n’igenzurwa ry’ishyirwa mu bikorwa ryayo mu duce twa 1, 2 na 3 hateganyijwe ko DE HAGUENAU Alain Paul yagombaga gushyiraho itsinda ry’abahanga bagomba kugenzura uko itaka rimenwa mu kibanza cye ringana n’uko riteye (niba ryakwera) hakurikijwe amasezerano, kandi iryo tsinda rikaba ryari rifite inshingano zo kwanga 6 “Land owner shall provide a supervising team of technicians to monitor the placement of soil. These representatives have express rights to refuse some or all soil deposits that are considered undesirable”; “Once agreed upon volume of soil is achieved, land owner representatives are empowered to close of access to the site for truck”.
cyangwa kubuza ko hamenwa itaka ryose ritujuje ibiteganyijwe mu masezerano; ko rero iyo DE HAGUENAU Alain Paul abona ko itaka CRBC Ltd imena mu kibanza cye rirengeje urugero aba yarafunze ntihagire irindi ryongera kuhamenwa. [62] Uhagarariye CRBC Ltd akomeza asobanura ko mu guteganya ko hashyirwaho itsinda ry’abagezuzi ryavuzwe haruguru, icyo impande zombi zari zigamije ari ukwirinda ko havuka ibibazo nk’ibi DE HAGUENAU Alain de Paul yashyikirije Urukiko, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rukaba rero rwagombaga kwibaza niba izo nshingano DE HAGUENAU Alain de Paul yarazikoze; CRBC Ltd ikaba isanga mu gihe iryo tsinda ryemeye ko iryo taka rimenwa mu kibanza cye, ari uko ryagenzuye rigasanga nta kibazo kirimo, akaba rero atahindukira ngo avuge ko harimo ikibazo kuko byaba ari ukwireguza amakosa ye (Nemo auditur propriam turpitudinem allegans). [63] Avuga ko kuba Urukiko rwaremeje ko CRBC Ltd yishe amasezerano hashingiwe kuri Raporo y’abahanga ari ukwirengagiza amasezerano impande zombi zagiranye, kandi bikaba binyuranyije n’ingingo ya 64 y’Itegeko N° 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano; ko Urukiko rwari kwemeza ko CRBC Ltd yishe amasezerano mu gihe urega agaragaza ingingo iri mu masezerano iyiha inshingano zo kugenzura, mbere yo kumena itaka, niba ryemewe cyangwa niba ubutumburuke bwa metero 2 bwubahirijwe, kuba rero izo nshingano zari iz’itsinda ryagombaga gushyirwaho kandi rikagenzurwa na DE HAGUENAU Alain de Paul, ntaho Urukiko rwari guhera rwemeza ko CRBC Ltd ari yo itarubahirije amasezerano hashingiwe gusa kuri raporo y’Abahanga mu gihe iyo raporo nayo ubwayo itavugwaho rumwe n’impande zombi. [64] Uhagarariye CRBC Ltd avuga ko ahubwo hashingiwe ku byagaragajwe haruguru no ku ngingo ya 80, igika cya kabiri y’Itegeko N° 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano iteganya ko iyo igihe cyo gukora igisabwa mu masezerano kigeze kutabikora byitwa kwica amasezerano, DE HAGUENAU Alain Paul ariwe wishe amasezerano bagiranye kuko ari we wakoze amakosa yo kutagenzura niba ibiteganyijwe mu masezerano byubahirizwa, bityo rero kwemeza ko CRBC Ltd ari yo yishe amasezerano bikaba ari ukunyuranya n’amategeko kuko yo yakoze inshingano ziteganyijwe mu masezerano, kubera izo mpamvu icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi kikaba gikwiye kuvaho n’indishyi zatanzwe zigakurwaho kuko ntaho zishingiye. Kuba DE HAGUENAU Alain Paul atarasabye uruhushya rwanditse rutanzwe n’Ubuyobozi rumwemerera kumena itaka mu kibanza cye no kugitunganya kandi byari biteganyijwe mu masezerano [65] Uhagarariye CRB Ltd avuga ko ikindi kigaragaza ko DE HAGUENAU Alain Paul ari we wishe amasezerano, ari uko ingingo ya 8 y’amasezerano iteganya ko nyir’ubutaka agomba gutanga uruhushya rw’ubuyobozi rwanditse, rurebana no gutunganya cyangwa se kuringaniza ikibanza cye ( The land owner will provide to contractor the written authorization from local Authorities for upgrading and leveling), nyamara ibi DE HAGUENAU Alain de Paul akaba atarabikoze; ko rero hashingiwe kuri iyo ngingo ya 8 ndetse n’iya 7 nayo y’amasezerano (the land owner is responsible of any problem which can happen from local authority regarding the use of the land) DE HAGUENAU Alain de Paul ari we ugomba kwirengera ingaruka zo kuba Umujyi wa Kigali waramutegetse gukuraho itaka riri mu kibanza cye ushingiye ku mpamvu y’uko ryashyizwemo nta ruhushya abifitiye.
[66] Uhagarariye CRBC Ltd avuga ko hashingiwe kuri iyo mpamvu kandi, DE HAGUENAU Alain de Paul agomba no kwirengera ingaruka zo kuba CRBC Ltd yarahagaritswe itararangiza kumena itaka mu kibanza cye bigatuma itamenaho itaka ryera hashingiwe ku byagaragajwe muri raporo y’abahanga ko itaka ryamenyweho ritera, kuko byatewe n’amakosa ye; kuba CRBC Ltd yarahagaritswe mbere y’uko imirimo yo kumenaho itaka irangira bikababidakwiye gufatwa nko kwica amasezerano ku ruhande rwayo kuko itari izi ko DE HAGUENAU Alain Paul atasabye urwo ruhushya. [67] Uhagarariye CRBC Ltd asoza asaba Urukiko gushingira ku ngingo ya 70 y’Itegeko N° 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano mu Rwanda iteganya ko buri ruhande rufite inshingano yo kurangiza amasezerano nta buriganya kandi rukarangwa n’imikorere myiza yemerwa ku bagiranye amasezerano), rukemeza ko DE HAGUENAU Alain Paul ariwe utarubahirije amasezerano hagendewe mikorere mibi yamuranze nk’uko yagaragajwe haruguru, irimo no kutabwiza ukuri urundi ruhande. Kuba mu masezerano impande zombi zagiranye ntahateganyije ubwoko bw’itaka ryagombaga kumenwa mu kibanza cya DE HAGUEAU Alain Paul [68] Uhagarariye CRCB Ltd avuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutagombaga kwemeza ko itubahirije amasezerano no kuyitegeka kwishyura indishyi zo gukuraho itaka ryose yamennye mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul, mu gihe mu masezerano impande zombi zagiranye nta hateganyije ubwoko bw’itaka yagombaga kuhamena, kandi ko ibi binahura n’ibyo abahanga urwo Rukiko rwashyizeho bagaragaje muri raporo yabo, ko hagendewe ku bipimo bafashe basanze CRBC Ltd yarabanje kumena muri icyo kibanza itaka ryiza ry’inombe nyuma igashyiraho itaka ry’igishonyi, bikaba bisaba ko hashyirwamo ifumbire irimo ibinyabutabire biburamo. [69] Uhagarariye CRBC Ltd akomeza asobanura ko itaka yamennye mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul ari iryo yakuraga aho yakoraga umuhanda nk’uko byari biteganyijwe mu gace ka mbere k’amasezerano impande zombi zagiranye (excavated soil), kandi ko atari itaka ribi cyane cyane ko nk’uko babigaragaje muri dosiye, muri icyo kibanza ahatagendwaho n’imodoka hameze ibyatsi. Imyiregurire ya DE HAGUENAU Alain Paul ku bijyanye no kutubahiriza amasezerano [70] Ku bijyanye n’ishyirwaho ry’itsinda ry’abagenzuzi, DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko CRBC Ltd ariyo yishe amasezerano kuko yihutiye guhita itangira kumena itaka mu kibanza cye igihe cyo gutangira akazi kitaragera, kuko hari indi mihango yagombaga gukorwa nko gushaka impushya za ngombwa, ibi kandi bikaba byarabaye mu gihe we yari akivugana n’ubuyobozi bubifite mu nshingano mu Mujyi wa Kigali ndetse n’abakozi ba RTDA kuko bari mu bagombaga gukora ubugenzuzi. Avuga kandi ko iryo tsinda ry’abagenzuzi ryakoze akazi karyo kuko ari nabyo byatumye kuwa 28/08/2017 Umujyi wa Kigali umwandikira nyuma yo gusanga itaka CRBC Ltd yari imaze kumena mu kibanza cye ryari ribi kandi ari umurengera. [71] DE HAGUENAU Alain Paul akomeza asobanura ko mu gihe iryo tsinda ry’ubugenzuzi ryakoraga akazi karyo ahubwo ryahuye n’imbogamizi y’uburyo CRBC Ltd yitwaraga ikoresha igitugu n’imbaraga, kugeza ubwo impande zombi zahuriye mu nama yo kuwa 19/05/2020 yari
igamije gusuzuma no gukemura ibibazo byavutse mu ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano, ariko CRBC Ltd ikanga gushyira mu bikorwa imyanzuro yafashwe muri iyo nama, bituma DE HAGUENAU Alain Paul yiyambaza Umujyi wa Kigali nawo umaze kubona amananiza yaterwaga na CRBC Ltd wandikira DE HAGUENAU Alain Paul umugira inama yo kwitabaza inkiko. [72] Avuga ko kandi n’ubwo iryo tsinda ry’abagenzuzi ryaba ritaragiyeho cyangwa ntirikore inshingano zaryo neza, bitari kubera CRBC Ltd impamvu yo kutubahiriza inshingano zayo zikubiye mu masezerano, kuko inshingano itubahirije zitari inshingano magirirane (Obligation reciproques ou synallagmatiques) kandi ikaba yari ifite inshingano zo kubahiriza amasezerano nta buriganya. Avuga ko ahubwo iyi ngingo y’ubujurire ya CRBC Ltd ikubiyemo ikimenyetso cy’ukwiyemerera kwayo hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 110 y’itegeko No 15/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, kuko yemera ko amasezerano yateganyaga ibipimo n’ubwoko bw’itaka yagombaga kumena ku butaka bwe ndetse ikaba ivuga ko yahamennye itaka ritari iryumvikanyweho mu masezerano yitwaje ko itsinda ry’ubugenzuzi ryagombaga kuyibuza kurenza ibipimo byumvikanyweho ritashyizweho. [73] Avuga ko kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaremeje ko amasezerano atubahirijwe haba ku bijyanye n’ingano y’itaka, ubwoko bw’itaka, kurisanza ndetse no kutaritsindagira, rushingiye kuri Raporo yakozwe n’abahanga Urukiko rwishyiriyeho, bihura n’umwanzuro w’Urukiko rw’Ubucuruzi mu gika cya 38; ko kandi kuba amasezerano atarubahirijwe bigaragarira buri wese urebye ibiyakubiyemo n’uko ahagombaga kumenwa itaka hameze kugeza ubu, ugereranije n’uko hari hameze mbere y’amasezerano nk’uko bigaragazwa n’ibimenyetso bigizwe n’amafoto, videos, topographies za mbere na nyuma yo kumenaho itaka, bikanashimangirwa na Raporo y'abahanga bashyizweho n'Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi. Asoza asaba Urukiko gushingira ku bisobanuro byose yatanze rukemeza ko iyi mpamvu y’ubujurire nta shingiro ifite kuko n’ubwo iryo tsinda riba ritarakoze inshingano zaryo, aho kutubahiriza amasezerano ahubwo CRBC Ltd yari guhagarika ibikorwa byo kumena itaka igasaba ko rikora inshingano zaryo. [74] Ku bijyanye no kuba atarasabye uruhushya rwanditse rutanzwe n’ubuyobozi rumwemerera kumena itaka mu kibanza cye no kugitunganya, DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko CRBC Ltd itigeze kibuzwa gukora akazi yahawe no kuba yari atarabona urwo ruhushya, kuko ubwo hakorwaga ubugenzuzi basanze CRBC Ltd yaramaze kuhamena itaka ryinshi kandi ribi (construction debris), bituma DE HAGUENAU Alain Paul yandikirwa ibaruwa yo ku wa 28/08/2017 asabwa kurikuraho ; ko ariko kubera ko umushinga we wari uzwi n’Ubuyobozi, yahawe impushya za ngombwa ndetse zinagaragaza ingano y'itaka ryagombaga kuhamenwa, n’uko ubusitani bwagombaga gukorwa. [75] HAGUENAU Alain Paul avuga ko CRBC Ltd idakwiriye kwitwaza ikibazo cy’uko atasabye uruhushya kuko gikomoka ku makosa yayo yihutiye kumena itaka ribi mu kibanza cye ku bushake, kandi ikaba itagaragaza ko yabanje kuzimusaba akazibura. Avuga kandi ko urwo ruhushya atari rwo impaka ziri hagati y’impande zombi zishingiyeho, ahubwo ko zishingiye ku kuba CRBC Ltd yaramennye mu kibanza cye itaka ryinshi kandi ribi ridafite aho rihuriye n’iriteganyijwe mu masezerano ndetse aho kurisanza ikaritsindagira; ko iyo impaka ziza kuba zishingiye ku kuba itaka ryamenwe ari rike ku ryari riteganyijwe mu masezerano ari bwo CRBC Ltd yashoboraga kwitwaza ko yabuze uruhushya rwo gukora ibyo yasabwaga cyangwa se ko yahagaritswe itararangiza kubikora.
[76] Avuga ko kuba CRBC Ltd yaratangiye kumena itaka ku butaka bwe no kubutunganya nta ruhushya rwanditse ruratangwa atari byo byayiheshaga uburenganzira bwo kuhamena itaka ribi kandi rirenze ibipimo byari biteganijwe mu masezerano, ndetse igakomeza kubikora na nyuma yo kumenyeshwa urwandiko rw’Ubuyobozi bwagaragaje impungenge y’uko itaka ryasutswe ari ryinshi kandi ari ribi, ikongereho no kuritsindagira ikoresheje imashini. [77] Ku bijyanye no kuba uhagarariye CRBC Ltd avuga ko nta bwoko bw’itaka bwateganyijwe mu masezerano ngo kuko ntaryo abahanga bagaragaje, DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko nta shingiro bifite kuko icyo abahanga bashakaga kuvuga muri raporo yabo ari ubwoko bw’itaka mu buryo buri scientifique hakurikijwe amazina itaka rihabwa muri géologie; ariko ko amasezerano impande zombi zagiranye agaragaza neza ko zemeranyijwe ko itaka CRBC Ltd yagombaga kumena mu kibanza cye ari irishobora kweraho ibihingwa, bityo rero iryo taka rikaba ryari rizwi neza. [78] DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko n’imiburanire ya CRBC Ltd mu manza zabanje igaragaza ko nayo yari izi neza ko igomba kumena mu kibanza cye itaka irishobora kwera, nk’aho mu iburanisha mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi yavugaga iryo taka rishobora kwera yarishyizeho ariko rikaba ryaratwikiriwe n’itaka ribi yavugaga ko ryaba ryarahamenwe na Strabag, naho mu miburanire yayo mu Rukiko rw’Ubucuruzi uyihagarariye akaba yaravugaga ko CRBC Ltd yamennyeho itaka rishobora kwera ariko rikaba ryaratwawe n’isuri, kuri uru rwego bwo ikavuga ko itashyizeho itaka rishobora kwera kuko Umujyi wa Kigali wayihagaritse itaramara kurisuka (reba mwanzuro wayo muri uru rubanza). UKO URUKIKO RUBIBONA [79] Impaka ziri hagati y’ababuranyi iyi ngingo zishingiye ku kumenya uruhande rutubahirije amasezerano hagati ya DE HAGUENAU Alain Paul na CRBC Ltd. [80] Ingingo ya 64 y’Itegeko rigenga amasezerano iteganya ko amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye, naho iya 70 nayo y’iryo tegeko igateganya ko buri ruhande rufite inshingano yo kurangiza amasezerano nta buriganya kandi rukarangwa n’imikorere myiza yemerwa ku bagiranye amasezerano. [81] Izi ngingo zombi zirebewe hamwe zumvikanisha ko impande zigiranye amasezerano ziba zigomba kuyubahiriza, by’umwihariko ko buri ruhande ruba rugomba kurangiza ibyumvikanyweho mu masezerano nta buriganya. [82] Dosiye y’urubanza igaragaza ko mu masezerano yiswe « SOIL DUMPING AGREEMENT » yakozwe hagati ya DE HAGUENAU Alain Paul na CRBC Ltd ku wa 26/05/2017, impande zombi zumvikanye ko CRBC Ltd yagombaga kumena mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul kibaruye kuri UPI : 1/03/02/04/657 itaka ikura aho yubakaga imihanda mu Mujyi wa Kigali. Mu gace ka 1 k’igice cy’ayo masezerano cyiswe Activity schedule, hateganyijwemo ko itaka ryagombaga kumenwa ku butumburuke bwa metero 1 aharehare na metero 2 ahagufi, kandi rikamenwa ku buso bungana na 14.863 m2 ; mu gace ka 3 hateganyijwemo ko itaka ritagombaga gitsindagirwa n’imashini (No mechanical compaction of deposited soil is allowed); naho mu gace ka 4, hateganyijwemo ko hejuru y’itaka ryagombaga kumenwa, hagombaga gushyirwa itaka ryiza
rishobora kweraho ibihingwa (deposited soil should be topped off with a vegetable rich layer to aid growth of vegetation). [83] Ibivuzwe haruguru biteganyijwe mu duce twa 1, 2 na 3 by’igice cy’amasezerano cyiswe Activity schedule byumvikanisha ko CRBC Ltd nk’uruhande rwagombaga kumena itaka, yagombaga kubahiriza ibipimo by’ubutumburuke byavuzwe, ikirinda kuritsindagira kandi hejuru igashyiraho itaka rishobora kweraho ibihingwa. [84] Raporo yo ku wa 13/08/2025 yakozwe n’impuguke zashyizweho n’uru Rukiko ndetse n’ibisobanuro zarugejejeho bigaragaza ibikurikira : a) itaka ryose ryamenwe mu kibanza kibaruye kuri UPI : 1/03/02/04/657 ringana na 36,130.626 m³ mu gihe amasezerano yateganyaga ko ritagomba kurenga 22,294.5 m³; bivuze ko ryarenze ku ryari riteganyijwe mu masezerano ringana na 13,836.126 m³; b) itaka ryamenwe muri icyo kibanza ryatsindagiwe ku mpuzandengo y’ikigero cya 96% ; c) icyo kibanza gifite UPI 1/03/02/04/657 gishobora guterwaho ibimera, ariko bigasaba ko hagira ibyongerwamo (nk’ifumbire n’ibindi binyabutabire) kugira ngo ibyo bimera bishobore gukura. [85] Urukiko rw’ubujurire rushingiye ku byagaragajwe haruguru biteganyijwe mu masezerano no ku bikubiye muri raporo y’impuguke, rurasanga CRBC Ltd nk’uruhande rwagombaga kumena itaka mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul, itarubahirije ingano y’itaka ryagombaga kumenwa kimwe n’ibipimo by’ubutumburuke ryagombaga kumenwaho nk’uko biteganyijwe mu masezerano, ikaba kandi yararitsindagiye ku kigero kiri hejuru cyane (hafi 100%) ndetse hejuru ishyiraho itaka ridashobora kumeraho ibihingwa keretse hongewemo ibindi bintu bituma ibimera biteyeho bishobora gukura ; hashingiwe ku ngingo z’Itegeko rigenga amasezerano zavuzwe haruguru, CRBC Ltd ikaba itarubahirije amasezerno yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul. [86] Urukiko rurasanga kandi CRBC Ltd itahunga kuba itarubahirije amasezerano yitwaje ko nta bwoko bw’itaka bwayavuzwemo, igamije kumvikanisha ko itagombaga gutegekwa kurikuraho, mu gihe nk’uko byagaragajwe haruguru muri ayo masezerano yemeye ko itaka izamena mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul ari iryo ikura aho yubakaga imihanda mu Mujyi wa Kigali, kandi hejuru ikazahashyira itaka rishobora kumeraho ibimera. [87] Urukiko rurasanga ibyo uhagarariye CRBC Ltd avuga ko idakwiriye kubazwa ibijyanye no kuba itaka ryamenwe mu kibanza rirenze iryari riteganyijwe, kuba ryaratsindagiwe no kuba iryashyizwe hejuru ari ribi kuko byatewe no kuba DE HAGUENAU Alain Paul nawe atarubahirije inshingano ze zo gushyiraho itsinda ryagombaga kugenzura ko ingano y’itaka rigomba kumenwa mu kibanza cye yubahirizwa, ko ari ryiza kandi ko ridatsindagirwa, nta shingiro bifite kuko hashingiwe ku ngingo ya 64 n’iya 70 z’Itegeko rigenga amasezerano zavuzwe haruguru, amasezerano akozwe hagati y’impande zombi azibera itegeko, bivuze ko ziba zigomba
kuyubahiriza, by’umwihariko buri ruhande rukarangiza inshingano zarwo ; CRBC Ltd ikaba itagaragaza icyayikuragaho inshingano zo kumenya ko yarengeje ibipimo, ko itagomba gutsindagira itaka kandi itaka ishyize hejuru ridashobora kumeraho ibimera. [88] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga CRBC Ltd itakwitwaza ko hatashyizweho itsinda ryagombaga kugenzura ingano n’imiterere y’itaka imena mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul, kuko kuba iryo tsinda ryaba ritarashyizweho bitayivanaho inshingano zo kubahiriza ibiteganyijwe mu masezerano cyangwa ngo biyihe uburenganzira bwo kumenamo itaka ititaye ku byumvikanyweho mu masezerano. Nta n’ubwo yakwitwaza ko DE HAGUENAU Alain Paul atasabye uruhushya rw’Ubuyobozi rumwemerera kumena itaka mu kibanza cye no kugitunganya bigatuma ihagarikwa imirimo yo kumena itaka itararangira, bityo akaba ariyo mpamvu hejuru hari itaka ribi kuko yari itarashyiraho iryiza, kuko nk’uko byasobanuwe n’ubundi yari yarengeje ibipimo by’itaka yagombaga gushyiraho iranaritsindagira ku gipimo cyo hejuru cyane, kandi ibi bikaba binyuranyije n’ibikubiye mu masezerano. [89] Hashingiwe ku bisobanuro byose byatanzwe, impamvu y’ubujurire ya CRBC Ltd ijyanye no kuba atariyo yishe amasezerano ikaba nta shingiro ifite. Kumenya niba DE HAGUENAU Alain Paul agomba kugenerwa indishyi mbonezamusaruro zikomoka ku kuba CRBC Ltd itarubahirije amasezerano bagiranye Imiburanire ya DE HAGUENAU Alain Paul [90] Mu bujurire bwe DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko mu gika cya 39 cy’urubanza rwajuririwe, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, rwemeje ko koko yavukijwe amahirwe yo gushyira mu bikorwa umushinga we, no mu gika cya 40 cy’urwo rubanza rwemeza ko amahirwe yo gukora uwo mushinga yari ariho kandi ari menshi kuko yari abifitiye uruhushya rutangwa n’Ubuyobozi bubifitiye ububasha; ariko mu buryo butangaje, mu cyo urwo Rukiko rwise ubushishozi bwarwo, rumugenera gusa indishyi zo kuvutswa amahirwe zingana na 10.000.000 Frw, ntiyagenerwa indishyi mbonezamusaruro zikomoka ku kutubahiriza amasezerano. [91] Avuga ko asanga indishyi zo kuvutswa amahirwe yagenewe ari iza nyirarureshwa ndetse zikaba zidahuza n’ukuri kuko hatitawe ku ngano y’ubutaka, aho buherereye, umushinga ubwawo (Imanzi Heritage Park), inyigo yawo (business plan), ndetse no kuba ayo mahirwe iyo ataza kuyavutswa yari kuyabonamo inyungu zidashidikanywaho, agaciro k’ibikorwa byose bitegura umushinga ndetse n’inyigo ya gihanga yari yakoresheje, igaragaza uko umushinga uzakorwa ndetse n’uko uzunguka; bityo 10.000.000 Frw yagenewe akaba ari make cyane kuko akubiye ku gace kamwe karebana n’ivutswa ry’amahirwe. [92] DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko asanga yaragombaga kugenerwa indishyi zishingiye ku kuvutswa inyungu zikomoka ku mushinga we hashingiwe ku bimenyetso yatanze CRBC Ltd ntibivuguruze, ngo igaragaze ko bitari gushoboka ku buryo budashidikanywaho; ko kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaremeje ko amahirwe yo gukora umushinga yari ahari kandi menshi, bidakwiye kunyuranya n’uko uwo mushinga wagombaga no kubyara inyungu kandi nyinshi, kuko nta kimenyetso Urukiko rwashingiyeho rwerekana ko uwo mushinga utari kunguka ku buryo budashidikanywa nk’uko inyigo yawo yabyerekanaga.
[93] DE HAGUENAU Alain Paul akomeza asobanura ko umushinga wavuzwe haruguru yateganyaga gukora yari yaratangiye kuwushyira mu bikorwa7, bityo kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwarirengagije ibimenyetso yatanze bigaragaza inyungu yagombaga kuwukuramo kuko ntacyo rwabivuzeho ahubwo rukabisimbuza icyo rwise ubushishozi bwarwo rutagaragaje ikimenyetso kibivuguruza, asanga ari ukubogama kugamije kumurenganya. [94] Akomeza asobanura ko yanagaragaije Urukiko ko mu gihe yari kwikoreshereza ubutaka bwe bwari kumubyarira inyungu mu buryo butandukanye, ashingiye nko ku kimenyetso CRBC Ltd ubwayo yatanze (attachment n° 025-RCOMA 00308/2021/HCC) cy’amasezerano DE HAGUENAU Alain Paul yari yagiranye na Transafrica Ltd yashakaga kujya iparika mu kibanza cye amakamyo yayo ikamwishyura 10.000.000 Frw buri kwezi, ariko ayo masezerano akaba atarashyizwe mu bikorwa kubera kubangamirwa na CRBC Ltd yatumye Transafrica Ltd itemererwa n’Ubuyobozi bw’Umujyi wa Kigali kuhaparika amakamyo yayo kuko CRBC Ltd yari yarahashyize amakamyo n’imashini byayo mu gihe yakoraga imihanda; asaba Urukiko rw’Ubujurire kuzita ku kuvutswa amahirwe; kuvutswa inyungu ikomoka k’umushinga wari waratangiye gushyirwa mu bikorwa, bigahuzwa n’igihe kizaba gishize kugeza ubwo urubanza ruzaba ruciwe, rukamugenera indishyi mbonezamusaruro zingana na 1.565.000.000 Frw yagombaga kugenerwa ku rwego rwa mbere kandi zigakomeza kubarwa kugeza urubanza ruciwe burundu kuko kugeza ubu CRBC Ltd itaramusubiza ubutaka bwe. Imiburanire ya CRBC Ltd [95] Uhagarariye CRBC Ltd avuga iyi mpamvu y’ubujurire nta shingiro ifite, kuko mu bika bya 39 na 40 by’urubanza rwajuririwe Urukiko rwasobanuye neza ibijyanye n’indishyi mbonezamusaruro, rugaragaza ko kuba amasezerano atarubahirijwe icyo byavukije DE HAGUENAU ari amahirwe yo kubyaza ubutaka bwe umusaruro, ko rero indishyi akwiye guhabwa zidakwiye gushingira kuri 35.000.000 Frw avuga ko yagombaga kujya yunguka buri kwezi kuko umushinga avuga ko yagombaga gukora utabayeho, ahubwo zikaba zikwiriye kugenwa mu bushishozi bw’Urukiko, hashingiwe ku rubanza RCOMAA 008/05/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku birebana no gutakaza amahirwe. [96] Ku bijyanye no kuba DE HAGUENAU Alain Paul asaba ko indishyi mbonezamusaruro zabarwa guhera ku wa 06/07/2017 kugeza urubanza ruciwe kandi zikabarirwa kuri 35.000.000 Frw avuga ko umushinga we wagombaga kujya umwinjiriza buri kwezi, uhagarariye CRBC Ltd avuga ko bitaba ari byo kuko ibyo avuga byashoboraga kubaho ariko ko bitabayeho (intérêts hypothétiques), mu gihe agomba kugaragaza ko inyungu asaba yazibonaga koko; ko ibi bivuze ko yagombye kubarirwa kuri 35.000.000 Frw mu gihe umushinga wari kuba waratangiye akerekana ko izo nyungu arizo yabonaga koko (dommages réels). Uhagarariye ko CRBC Ltd avuga ko kuba DE HAGUENAU Alain Paul atarabashije gukora uwo mushinga we, n’ubwo nabyo CRBC Ltd itabyemera, icyo yatakaje ari amahirwe (perte d’une chance) y’uko iyo iza kuwukora yashoboraga kuwubyaza inyungu, ko ariko atari igihombo nk’uko akibara, nk’aho yaba yarakoze akunguka noneho akaza kubura iyo nyungu kubera amakosa ya CRBC Ltd ; avuga ko hashingiwe 7 Ibi bigaragazwa n’uko yari yaraguze ubutaka bwo kuwukoreraho, akagura n’ubwari ubwa Gatari Emmanuel mu rwego rwo kuwagura, - Kuba yari yarakoresheje inyigo y’umushinga we, - Kuba yari yarashatse ibyangombwa bimwemerera kuwushyira mu bikorwa, - Ndetse akagirana amasezerano na CRBC LTD yo kuhatunganya,
ku bisobanuro bitangwa n’abahanga8 mu mategeko n’imanza zaciwe ku kibazo nk’icyo, indishyi zituruka mu kuvutswa amahirwe zigenwa n’umucamanza mu bushishozi bwe nk’uko byanakozwe mu rubanza rwajuririwe, rero bityo Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rukaba nta kosa rwakoze ryatuma indishyi rwageneye DE HAGUENAU Alain Paul zihinduka. [97] Uhagarariye CRBC Ltd avuga kandi ko izo ndishyi zo kuvutswa amahirwe DE HAGUENAU Alain Paul yagenewe atari azikwiye, kuko nta kigaragaza ko umushinga avuga ko yabujijwe gushyira mu bikorwa yari awufite kandi ko yawushyikirije inzego zibishinzwe, kuko amabaruwa9 agaragaza yandikiwe n’Ubuyobozi ari amutegeka gutera ubusitani, akaba atagaragaza ko byari ubushake bwe; ahubwo ikigaragara ni uko ari ubuyobozi bwamutegekaga ibyo ahakorera; kubera izo mpamvu akaba nta ndishyi akwiriye guhabwa kuko ntacyo yangirijwe; ntagaragaza isano yihariye afitanye n’icyangirijwe (lien direct) kandi ko indishyi asaba zihuye n’icyangirijwe (dommages certaines) aho kuba iyashoboraga kubaho (hypothétiques) no kuba ariwe wangirijwe koko (lien personnel), kuko nta mushinga wo gukora ubusitani yitekerereje, ndetse ubwo busitani nabwo bukaba butarabayeho, kandi hakurikijwe igishushanyo mbonera cy’Umujyi wa Kigali ubutaka bwe bukaba bwarashyizwe mu miturire, akaba rero atafatwa nk’uwabujijwe amahirwe yo gukorera igikorwa aho kitagenewe; kubera izo mpamvu zose, indishyi DE HAGUENAU Alain Paul yagenewe zikaba zikwiye kuvanwaho. Imyiregurire ya DE HAGUENAU Alain Paul [98] DE HAGUENAU Alain de Paul avuga ko ingingo yo kuba CRBC Ltd itarubahirije amasezerano bagiranye yafashweho umwanzuro n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rushingiye ku kuri n’ibimenyetso yatanze, ndetse no kuri Raporo y’impuguke rwishyiriyeho, bityo kuri uru rwego rero CRBC Ltd ikaba idakwiye gukomeza guhakana ari yo itarubahirije amasezerano, mu gihe no mu myanzuro yayo yiyemerera ko hari ibyo itakoze nk’uko amasezerano yateganyaga. [99] Avuga kandi ko indishyi Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwategetse CRBC Ltd kumwishyura ari ingaruka zo kutubahiriza amasezerano, kandi indishyi zikaba zipimirwa ku mushinga ndetse no ku mahirwe yari ahari yo kunguka kwawo kuko yagaragaje ko wariho kandi ko warakorewe inyigo mu mpera z’umwaka wa 2016 mbere y’uko n’amasezerano impande zombi zagiraye akorwa. UKO URUKIKO RUBIBONA [100] Impaka ziri hagati y’ababuranyi kuri iyi ngingo (zishingiye ku bujurire bwabo bombi) zigaragaza ko ipfundo ry’ikibazo rishingiye ku kumenya niba DEHAGUENAU Alain Paul atari akwiriye kugenerwa indishyi zo kuvutswa amahirwe yo gushyira mu bikorwa umushinga avuga ko yifuzaga gukorerera ku butaka bwe; niba kandi akwiye kugenerwa indishyi mbonezamusaruro zishingiye ku nyungu avuga ko yagombaga gukura muri uwo mushinga, bikabuzwa n’uko CRBC Ltd itubahirije amasezerano bagiranye bityo umushinga we ntushobore gukorwa mu gihe yari 8 Civ. 1ère, 10 juillet 2002, Bull.civ. I, nº 197 9 Reba nk’ibaruwa yo kuwa 19/02/2018 yanditswe n’Umurenge wa Gatenga, ibaruwa yo kuwa 20/02/2018 yanditse asubiza, ibaruwa yo kuwa 02/08/2022 yandikiwe n’ Umujyi wa Kigali umusaba gutanga ibishushanyo by’inyubako azashyira mu butaka bwe bihuye n’ibishushanyo mbonera by’Umujyi wa Kigali.
yarawuteganyirije; kandi zikabarwa guhera igihe CRBC Ltd yagombaga kuba irangije akazi gateganyijwe mu masezerano kugeza urubanza ruciwe. [101] Ingingo ya 137 y’Itegeko ryavuzwe haruguru rigenga amasezerano iteganya ko uruhande rwarenganyijwe rufite uburenganzira bwo kubona indishyi zitanzwe n’urundi ruhande rutubahirije ibisabwa mu masezerano, keretse iyo ikirego kigamije kubona indishyi cyahagaritswe cyangwa cyaravuyeho. [102] Ikibazo gisa n’iki cyasuzumwe mu rubanza RCOMAA 00053/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/02/2021 haburana SANLAM AG Plc na Cyabakanga, rusanga mu gihe usaba indishyi mbonezamusaruro kuko yari yamaze kugura ibikoresho byo gutanga serivisi (ya Sauna na Steam) ariko bikangirika bitarakoreshwa, atasaba guhabwa indishyi mbonezamusaruro, kuko nta musaruro ibyo bikoresho byigeze bibyara ngo awubuzwe no kuba byarahiye ntibisimbuzwe, ahubwo icyo yagenerwa ari indishyi zishingiye ku kuba yaravukijwe amahirwe yo kubyaza umusaruro ibyo bikoresho (perte d’une chance), kuko umwishingizi atubahirije amasezerano y’ubwishingizi ngo amwishyure ibyo bikoresho mu gihe gikwiye abone uko abyaza umusaruro amahirwe yari afite. [103] Urukiko rw’Ubujurire kandi rwasanze izo ndishyi zo kuvutswa amahirwe zidashobora kubarirwa ku mibare uwishingiwe yatanze, kuko idashingiye ku musaruro yahabwaga na serivisi asabira indishyi, ahubwo zikaba zigomba kuzigenwa mu bushishozi bw’Urukiko rukurikije ingano y’amahirwe umuburanyi yari afite yo kubona inyungu avuga, no ku bisobanuro by’abahanga mu mategeko aho bavuga ko nta mibare fatizo mu kugena indishyi z’amahirwe umuntu yavukijwe, ko ahubwo Urukiko rugenekereza igice cy’inyungu zashobora kuboneka; iyi myumvire ikaba ari nayo iboneka mu manza zitandukanye zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga, harimo urubanza RCOMAA 0008/05/CS10 rwaciwe ku wa 06/06/2008 KAMPIRE na SIBOMANA Eugėne baburana na Bank of Kigali Plc. (urupapuro rwa 10). [104] Mu rubanza rwajuririwe, Urukiko Rukuru w’Ubucuruzi rwasanze DE HAGUENAU Alain Paul akwiriye guhabwa indishyi zishingiye ku kuba CRBC Ltd itarubahirije amasezerano bagiranye, bigatuma adashyira mu bikorwa umushinga wo gutunganya ubusitani mu kibanza cye, bwari kujya bumwinjiriza amafaranga; rwasanze ariko uwo mushinga wari utaratangira gukora maze rubishingiraho rwemeza ko indishyi akwiye guhabwa zitabarwa hashingiwe ku mafaranga avuga ko yagombaga kwinjiza buri kwezi kuko nta cyemeza koko ko ariyo yagombaga kwinjiza iyo umushinga we ushyirwa mu bikorwa; ruzigena ahubwo mu bushishozi bwarwo, rushingiye ku byemejwe mu rubanza RCOMAA 0008/05/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 06/06/2008, aho rwagaragaje ko nk’uko abahanga mu mategeko babivuga, indishyi zituruka mu kuvutswa amahirwe zigenwa n’umucamanza mu bushishozi bwe, akurikije ko asanga ayo mahirwe yariho koko (chance réelle); rusanga no ku bireba DE HAGUENAU Alain Paul amahirwe yo 10 Urukiko rw’Ikirenga rwasobanuye ko indishyi zituruka ku kuvutswa amahirwe zigenwa n’umucamanza mu bushishozi bwe, akurikije uko asanga ayo mahirwe yariho koko (chance réelle), ko yari make cyangwa menshi, bitewe n’uko ibintu byari bimeze, indishyi zitangwa kandi zikaba atari izihwanye n’ibyo uwavukijwe amahirwe yizeraga kubona byose ahubwo ari izigereranyizwa gusa ku mahirwe yari afite.
gushyira umushinga we mu bikorwa yari ariho koko kandi yari menshi kuko yari yaremerewe n’Akarere ka Kicukiro gushyira ubusitani mu kibanza cye; rumugenera 10.000.000 Frw. [105] Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku murongo watanzwe mu rubanza RCOMAA 00053/2020/CA wagaragajwe haruguru (igika cya 102), rurasanga DE HAGUENAU Alain Paul nawe atasaba guhabwa indishyi mbonezamusaruro zishingiye ku mushinga wo gutunganya ubusitani avuga ko yateganyaga gukora ku butaka bwe ariko ukaba utari wagashyizwe mu bikorwa kuko hashingiwe kubyo avuga byumvikana ko umushinga wari utaratangira, akaba rero nta musaruro agaragaza wigeze ubyarwa n’uwo mushinga ngo awubuzwe no kuba CRBC Ltd itarubahirije amasezerano bagiranye. [106] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi nk’uko DE HAGUENAU Alain Paul abigaragaza, mu mwaka wa 2016 yari yarakoze inyigo y’uwo mushinga, ibyo uhagarariye CRBC Ltd avuga ko nta n’amahirwe yavukijwe kuko uwo mushinga atari we wawitekerereje ahubwo yabitegetswe n’Umujyi wa Kigali bikaba nta shingiro bifite, kuko amabaruwa CRBC Ltd ishingiraho ivuga ko agaragaza ko yabitegetswe yanditswe nyuma y’uko hakozwe inyigo y’uwo mushinga mu mwaka wa 2016 (hari ibaruwa yo mu mwaka wa 2018 n’iyo mu mwaka wa 2020), uretse ko n’iyo yaba yarabisabwe hashingiwe ku gishushanyo mbonera cy’Umujyi wa Kigali bitavanaho ko yakora umushinga ateganya kuwubyaza inyungu. [107] Ku byo uhagarariye CRBC Ltd avuga ko indishyi zagenwe zigomba kuvanwaho kuko igishushanyo mbonera cy’aho ubutaka bwe buherereye cyahindutse ubu hakaba hagenewe imiturire, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga uretse no kuba ibyo CRBC Ltd ivuga nta bimenyetso ibitangira, n’iyo biza kuba bihari ntibyabuza ko DE HAGUENAU Alain Paul agenerwa indishyi zo kuvutswa amahirwe kuko nk’uko inyigo yakoze ibigaragaza, mu byo yateganyaga kuhakorera hatarimo ubusitani gusa ahubwo harimo n’inyubako. [108] Urukiko rurasanga mu bujurire bwe DE HAGUENAU Alain Paul ntacyo agaragaza anenga indishyi nyir’izina yagenewe zo kuvutswa amahirwe uretse gusa kuvuga ko yagombaga kugenerwa indishyi mbonezamusaruro zihuje n’ukuri hitawe ku ngano y’ubutaka, aho buherereye, umushinga yagombaga kuhakorera, inyigo yawo, kuba ayo mahirwe iyo ataza kuyavutswa yari kuyabonamo inyungu zidashidikanywaho, agaciro k’ibikorwa byose bitegura umushinga ndetse n’inyigo; ariko nk’uko byasobanuwe haruguru akaba atagenerwa indishyi mbonezamusaruro kuko umushinga we nta musaruro wari waratangiye kubyara akawuvutswa, ahubwo izo yagenerwa ari izo kuvutswa amahirwe, bityo rero izo yagenewe mu rubanza rwajuririwe zikaba ari zo zigomba kugumaho kuko ntacyo yagaragaje azinenga. Kumenya niba DE HAGUENAU Alain Paul agomba kugenerwa indishyi z’uko ubutaka bwe CRBC Ltd yabukoresheje nka parikingi y’imodoka n’imashini byayo Imiburanire ya Alain Paul DE HAGUENAU [109] DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi yagaragaje ko yagombaga kugenerwa indishyi z’uko ikibanza cye cyakoreshejwe nka parikingi, agaragaza amasezerano yari yagiranye na Transafrica Ltd yo kuhaparika amakamyo yayo ku kiguzi cya 10.000.000 Frw ku kwezi ariko bikaza kubangamirwa n’uko CRBC Ltd yari yarahashyize imashini n’amakamyo byayo, kandi ko bigaragara ko ikosa ryo gutsindagira ubutaka barikoze
nkana kuko bateganyaga uburiganya bwo kuhigabiza bakahakoresha nka parikingi, ari nayo mpamvu kugeza n’ubu banze kumusubiza ubutaka bwe (handover) nyamara yarabisabye. [110] Avuga ko nyamara mu rubanza rwajuririwe (mu gika cya 21) Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwavuze ko rusanga imashini n’amakamyo bya CRBC Ltd byari biri mu kibanza cye mu rwego rw’akazi kahakorerwaga ko kumena itaka kugeza tariki ya 20/05/2020, ariko ko nyuma y’icyo gihe zitongeye kuhaparikwa, rushingiye ku nyandiko yitiriwe ubuyobozi nyamara ikaba ishidikanywaho kuko itavugisha ukuri ntinagaragaze igihe ibiyivugwamo byakorewe, ndetse ikavuguruzwa n’imiburanire y’uhagarariye CRBC Ltd igaragara mu gika cya 24, aho yavuze ko imirimo yo kumena itaka yakozwe mu gihe cy’amezi atatu, guhera tariki ya 26/05/2017 kugeza tariki ya 26/08/2017 ; bityo rero bikaba bitumvikana icyo CRNC Ltd yari kuba igikora ku butaka bwe kugeza tariki ya 20/05/2020 n’impamvu yanze kubumusubiza. [111] DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko ikindi kimenyetso kigaragaza ko ubutaka bwe bwakoreshejwe nka parikingi ari inyandikomvugo (PV de constat) yakozwe n’Umuhesha w’inkiko witwa Me Niyoyita Hyacinthe ku wa 22/02/2021, ivuguruza ibikubiye mu nyandiko y’Ubuyobozi bw’Akagari ka Nyarurama Urukiko rwashingiyeho icyemezo cyarwo, kuko muri iyo nyandikomvugo Umuhesha w’inkiko agaragaza ko muri icyo kibanza hakirimo auto école n’amapikipiki, mu gihe Ubuyobozi bw’Akagari ka Nyarurama bwo buvuga ko bwabirukanye; ko rero ibi bigaragaza ko iyo nyandiko y’Ubuyobozi bw’Akagari ka Nyarurama yakozwe ku busabe bwa CRBC Ltd ikaba itavugisha ukuri. [112] DE HAGUENAU Alain Paul avuga kandi ko ikindi kigaragaza ibyo avuga ari inyandikomvugo y’Umuhesha w’inkiko witwa Me Habinshuti Joséph Désiré yo kuwa 26/02/2021 agaragaza ko ubwo yakorwaga CRBC Ltd yari igikoresha ikibanza cye, hakaba n’amafoto agaragaza imashini n’amakamyo byayo, ndetse nawe ubwe akaba yarabandikiye abasaba kuvanaho ibikoresho byabo byose bitarenze ku wa 31/05/2021. Asoza avuga ko yagaragarije Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ko ibyo bimenyetso byose bigaragaza ko imashini n’amakamyo bya CRBC Ltd bitari mu kazi kajyanye n’amasezerano ariko ntirwagira icyo rubivugaho, ahubwo ruhitamo ikimenyetso kimwe gusa kandi rugisesengura mu buryo bubogamye ; agasaba uru Rukiko kubisuzuma, rukemeza ko CRBC Ltd igomba kumwishyura indishyi zingana na 50.000.000 Frw agaragazwa na facture yashyikirijwe yishyuzwa ntigire icyo iyivugaho kugeza ubu. Imiburanire ya CRBC Ltd [113] Uhagarariye CRBC Ltd avuga ko iyi mpamvu y’ubujurire nta shingiro ifite kuko DE HAGUENAU Alain Paul nta kimenyetso atanga kivuguruza inyandiko y’Ubuyobozi bw’Inzego z’ibanze yo ku wa 20/05/2020, bwemeje ko imadoka za CRBC Ltd zaparitse mu kibanza cye ubwo zari mu kazi, naho izindi modoka zari iza Auto école kandi bwazirukanye zikaba zitagihari; ibyo avuga ko iyo nyandiko itavugisha ukuri akaba nta bimenyetso abitangira kuko nta rubanza nshinjabyaha rwaciwe ngo rubyemeze; asaba ko hashingiwe ku ngingo ya 3 y’Itegeko Nº15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso n’itangwa ryabyo mu manza, iyo nyandiko ikomeza gufatwa nk’ikimenyetso cyemeza ko ibivuga na DE HAGUENAU Alain Paul ko CRBC Ltd yakoresheje ubutaka bwe nka parikingi nta shingiro bifite, [114] Uhagarariye CRBC Ltd akomeza asobanura ko CRBC Ltd itakoresheje ubutaka bwa DE HAGUENU Alain Paul nka parikingi kuko ikora umuhanda SonatubeGahanga-Akagera,
imodoka zayo zari zifite parikingi yihariye ndetse ifite abazamu bari bashinzwe kuzirindira umutekano, kandi iyo zarangizaga kumena itaka zahitaga zikomeza imirimo, amasaha y’akazi yarangira zikajyanwa aho zigomba kurazwa. Avuga ko ahubwo DE HAGUENAU Alain Paul yirengagiza ko ubutaka bwe bwakoreshejwe nka parikingi na Sosiyete y’ubwikorezi yitwa Transafrica Container Ltd nyuma y’aho agiranye nayo amasezerano, kimwe n’abigisha imodoka (auto école, ibi kandi bikaba ari nabyo Ubuyobozi bw’Inzego z’ibanze bwemeje; kuba rero asaba ko CRBC Ltd ibimuhera indishyi bikaba ari ugushaka kwikungahaza mu buryo budakurikije amategeko kuko abakoresheje ubutaka bwe nka parikingi bose bamwishyuye, mu gihe haba hari ibyo bangije bikaba bitabazwa CRBC Ltd. [115] Uhagarariye CRBC Ltd avuga ko amafoto DE HAGUENA Alain Paul atanga nk’ibimenyetso nta gaciro yahabwa kuko atagaragaza aho yafatiwe n’igihe yafatiwe, kandi CRBC Ltd ikaba itarigeze ibimenyeshwa, ahubwo ikaba ikeka ko ayo mafoto yagiye afatwa aho imodoka zayo zabaga zigeze hose, akifashishwa nk’aho yafatiwe mu kibanza cye. Ikindi kandi gukoresha ahantu nka parikingi bikaba byumvikana nko kuhakoresha igihe kinini uhaparika imodoka zawe, bikaba bikwiriye kugaragazwa n’inyandiko z’ubuyobozi bw’aho hantu kuko aribwo buba buhareba umunsi ku munsi; naho gufotora imodoka iparitse bikaba bitavuze ko aho ifitorewe iparitse hakoreshwa nka parikingi. UKO URUKIKO RUBIBONA [116] Impaka ziri hagati y’ababuranyi kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba DE HAGUENAU Alain Paul akwiriye kugenerwa indishyi z’uko ubutaka bwe CRBC Ltd yabukoresheje nka parikingi y’imodokaa n’imashini byayo. [117] Ingingo ya 4 y’Itegeko N° 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso iteganya ko urega agaragaza ikimenyetso cy’ibyo aregera, n’uwiregura akagaragaza ikimenyetso gishyigikira ukwiregura kwe. [118] Dosiye y’urubanza igaragaza ko mu rubanza rwajuririwe Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, rushingiye ku makuru yatanzwe n’Ubuyobozi bw’Akagari ka Nyarurama ku wa 20/05/2020, rwasanze bigaragara ko imodoka n’imashini za CRBC Ltd zaparikaga mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul mu gihe zabaga ziri mu bikorwa byo kuhamena itaka, ko nyuma y’uko ibyo bikorwa birangiye, zitongeye kuhaparika; rushingiye kandi ku kuba mu masezerano yo ku wa 26/05/2017, yiswe "Soil dumping agreement" nta hagaragaramo ko CRBC Ltd yari ibujijwe guparika imodoka n’imashini byayo muri icyo kibanza mu gihe yakoraga ibikorwa byo kuhamena itaka, rwemeza ko indishyi DE HAGUENAU Alain Paul asaba z’uko ikibanza cye cyakoreshejwe nka parikingi y’amakamyo n’imashini za CRBC Ltd nta shingiro zifite kuko bigaragara ko yahaparikaga mu gihe yabaga ari mu bikorwa byo kuhamena itaka. [119] Dosiye kandi igaragaza ibikurikira: a) mu nyandikomvugo y’Umuhesha w’inkiko witwa Me HABINSHUTI Joséph Désiré yo ku wa 26/02/2021, avuga ko yasanze hari abantu bahacukura, ko hari ikamyo ya CRBC Ltd yaje kuhamena itaka ariko yamubona igahita igenda, ko kandi hari haparitse imodoka z’abantu ku giti cyabo, za moto na bisi; muri iyi
nyandikomvugo ntaho Umuhesha w’inkiko agaragaza ko imodoka, moto bisi byari bihaparitse byari ibya CRBC Ltd cyangwa ko abahaparitse ari yo yabazanye, cyangwa se ko bayishyuraga ikiguzi cya parikingi; b) inyandikomvugo y’Umuhesha w’inkiko witwa Me Niyoyita Hyacinthe yo kuwa 22/02/2021 DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko ivuguruza Inyandiko y’Ubuyobozi bw’Akagari ka Nyarurama yashingiweho mu rubanza rwajuririwe, icyo igaragaza ni uko yasanze higishirizwa imodoka na Rebero Driving School, ariko ikaba itagaragaza aho bihuriye na CRBC Ltd ku buryo byafatwa ko ihakoresha nka parikingi. [120] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga hashingiwe ku bimaze kugaragazwa haruguru, mu bujurire bwe kuri uru rwego nta kimenyetso DE HAGUENAU Alain Paul yatanze kivuguruza ibyashingiweho n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, uretse gusa kuvuga ko kitavugisha ukuri ariko akaba nta kimenyetso atanga kibigaragaza. [121] Ku byo DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko mu miburanire ya CRBC Ltd uyihagarariye avuga ko imirimo yo kumena itaka yakozwe mu gihe cy’amezi atatu (guhera tariki ya 26/05/2017 kugeza ku ya 26/08/2017), ko rero mu kindi gihe cyose CRBC Ltd yari ikiri mu kibanza cye yagikoreshaga nka parikingi, uru Rukiko rurasanga inyandikomvugo y’Umuhesha w’inkiko HABINSHUTI Joséph Désiré yavuzwe haruguru igaragaza ko kugeza mu mwaka wa 2021 CRBC Ltd yari ikimena itaka mu kibanza cye, bityo rukaba ntaho rwahera rwemeza ko n’ibivugwa mu nyandiko y’Ubuyobozi bw’Akagari ka Nyarurama ko CRBC Ltd yakoreye mu kibanza cye kugeza mu mwaka wa 2020 ari ukuri. Urukiko rurasanga kandi inyandikomvugo z’abahesha b’inkiko zagarutsweho haruguru, ntacyo zigaragaza ku bijyanye no kuba CRBC Ltd yarakoreshaga ubutaka bwa DE HAGUENAU Alain Paul nka parikingi, ahubwo Me Niyoyita Hyacinthe we avuga ko hari abandi bantu bahaparikaga imodoka, moto na bisi. Urukiko rurasanga kandi n’ibivugwa [122] Urukiko rushingiye ku bisobanuro byose byatanzwe, rurasanga nta kimenyetso cyagaragajwe na DE HAGUENAU Alain Paul kivuguruza ibyashingiweho mu rubanza rwajuririwe, cyerekana nta shiti ko ikibanza cye CRBC Ltd yagikoreshaga nka parikingi, bityo impamvu y’ubujurire bwe y’uko agomba kubiherwa indishyi ikaba nta shingiro ifite. Kumenya niba DE HAGUENAU Alain Paul akwiriye kugenerwa indishyi zo gukuraho itaka ridakenewe CRBC Ltd yamennye mu kibanza cye kibaruye kuri UPI: 1/03/02/04/657 n’ingano yazo Imiburanire ya Alain Paul DE HAGUENAU
[123] Ubujurire bwa DE HAGUENAU Alain Paul kuri iyi ngingo bugamije kugaragaza ko indishyi yagenewe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi zingana na 341.744.386 Frw zo gukuraho itaka ryashyizwe ku kibanza cye ari nkeya, ashingiye ku mpamvu zikurikira: a) kuba izo ndishyi yagenewe zijyanye gusa n’itaka ribi kandi ry’umurengera CRBC Ltd yamennye mu kibanza cye kibaruye kuri UPI: 1/03/02/04/657, naho indishyi zijyanye n’iryamenwe mu kibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/02/04/3030 akaba atarazigenewe kuko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwafashe icyemezo cyo gukura icyo kibanza mu kiburanwa, rwirengagije ko nacyo ari icye kandi kimwanditseho kuko yakiguze na GATARI Emmanuel, kandi uyu nawe akaba yari afitanye amasezerano na CRBC Ltd agena ingano y’itaka ryagombaga gusukwaho, nyamara akaba atarubahirijwe kandi DE HAGUENAU Alain Paul akaba ari we byagizeho ingaruka kuko ari we Umujyi wa Kigali usaba gukuraho iryo taka ; anavuga ko harebwe uburyo uru rubanza rwaburanishijwemo guhera ku rwego rwa mbere, indishyi zijyanye n’icyo kibanza gifite UPI: 1/03/02/04/3030 nazo zari mu mpaka nk’uko bigaragazwa n’inyandiko zinyuranye zirimo Inyandiko-mvugo y’inama y’ubwumvikane bwari bwarabanje gukorwa kuwa 19/05/2020 hagati y’impande zombi igaragaza uko ikibazo kiburanwa kingana ndetse n’uko cyakemurwa , ndetse n’inyigo yari yakozwe n’umuhanga ari nayo DE HAGUENAU Alain Paul yashingiyeho ikirego cye, igaragaza ingano y’itaka ryari ryasutswe ku bibanza byombi. b) kuba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaramugeneye indishyi zo gukuraho itaka ryasutswe ku kibanza kibaruye kuri UPI1/03/02/04/657 zingana na 341.774.386Frw mu bushishozi bwarwo, rwirengagije ko abahanga rwashyizeho bashingiye ku bipimo bya gihanga, by’ukuri kandi bifatika bigaragara muri raporo yabo, basanze izo ndishyi zagombaga kungana na 402,055,736 Frw ; c) kuba kandi mu kugena icyo kiguzi cyavuzwe haruguru hari ibyo impuguke zititayeho nk’uko nazo zabyemereye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi mu iburanisha ryo kuwa 30/01/2023 zigasaba ko byazitabwaho mu gihe cyo gufata icyemezo, birimo 32.000.000 Frw y’amahoro n’imisoro (taxes/tva) yishyurwa
mu gihe cyo gutwara itaka mu makamyo, na 18.000.000 Frw y’ikiguzi cyo gushaka aho iryo taka rizamenwa n’ibyangombwa bisabwa, hakiyongeraho 18% ya TVA ; agasaba ko ayo mafaranga yose yongerwa kuri 402.055.736 Frw yavuzwe haruguru yagaragajwe n’impuguke mu rubanza rwajuririwe. Imiburanire ya CRBC Ltd [124] Mu bujurire bwayo CRBC Ltd yo ivuga ko indishyi zo gukuraho itaka ryamenwe mu kibanza kibaruye kuri UPI : 1/03/02/04/567 yategetswe kwishyura DEHAGUENAU Alain Paul nta shingiro zifite, kuko atariyo yishe amasezerano impande zombi zagiranye, ikaba itagomba gutegekwa kwishyura ikiguzi cyo gukuraho iryo taka. Uhagarariye CRBC Ltd avuga ko ikindi gishimangira ko iryo taka ritagomba gukurwa muri icyo kibanza ari uko DE HAGUENAU Alain Paul atariwe witekerereje umushinga wo kuhatera ubusitani avuga ko yavukijwe gushyira mu bikorwa, ko ahubwo yabitegetswe n’Ubuyobozi bw’Umurenge (reba amabaruwa anyuranye DEHAGUENAU Alian Paul yandikiranye n’Ubuyobozi, harimo nk’iyo kuwa 20/02/2018), kandi icyo Ubuyobozi bwashakaga atari uko iryo taka rikurwaho ahubwo ari uko hejuru hongerwaho itaka ryiza (top soil) rishobora gutuma haterwaho ubusitani cyangwa mu gitaka hagashyirwamo ifumbire, bipfa gusa kuba bitarenze 15cm z’ubujyakuzimu nk’uko RAB yabyemeje. [125] Uhagarariye CRBC Ltd avuga ko cyakora mu gihe Urukiko rwasanga DE HAGUENAU Alain Paul akwiriye kwishyurwa izo ndishyi zo gukuraho itaka ryashyizwe mu kibanza cye, rwakosora amakosa akurikira yakozwe mu kuzibara mu rubanza rwajuririwe: a) kuba DE HAGUENAU Alain Paul yaragenewe indishyi zo gukuraho itaka ryose CRBC Ltd yamennye mu kibanza cye kandi ryarishyuriwe nk’uko bigaragara mu masezerano; ahubwo akaba yaragombaga kugenerwa indishyi zo gukuraho itaka ryarenze ku riteganyijwe mu masezerano; b) kuba DEHAGUENAU Alain Paul yaragenewe indishyi zo gukuraho itaka kandi nk’uko byavuzwe haruguru Ubuyobozi bw’Umurenge butarigeze bumusaba gukuraho itaka ryose ryashyizwe mu kibanza cye, ahubwo icyo yasabwe ari ugushyiraho ubutaka bwera butarenze 15 cm; c) n’ubwo kuri Master Plan y’Umujyi wa Kigali ahari ikibanza cye hari hateganyirijwe guterwa ubusitani, ubu hateganyirijwe kubakwa inzu z’ubucuruzi, bityo rero hakaba nta mpamvu yo gukuraho itaka ryose ryahashyizwe, kereka Umujyi wa Kigali uramutse ugaragaje ko iririho
ribangamiye imyubakire cyangwa se ko hari icyo byakwangiza ku ishyirwa mu bikorwa cy’igishushanyo mbonera cy’Umujyi wa Kigali ugasaba ko rikurwaho. [126] Avuga ko mu gihe Urukiko rwasanga itaka ryarenze ku riteganyijwe mu masezerano rigomba gukurwaho, rwashingira kuri raporo y’mpuguke zashyizweho n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi zagaragaje ko itaka ryose ryamenwe mu kibanza kibarute kuri UPI 1/03/02/04/657 ringana na 24.124.54 m3 , mu gihe iryari ryemewe hakurikijwe ibiteganyijwe mu masezerano ringana na 22.294 m3, bityo rero itaka ryarenzeho rikangana na 1.830 m3 (ni ukuvuga 24.124.54 m3 - 22.294 m3), rikaba ari naryo CRBC Ltd ikwiriye kwishyurira indishyi zo kurikuraho; kandi hagendewe ku byagaragajwe n’impuguke mu rubanza rwajuririwe ko iryo taka ryari gukurwaho rikajyanwa mu ntera ya 25km, indishyi zo kurikuraho zikaba zigomba kubarwa mu buryo bukurikira: 1.830 m3 x 500 Frw (unity price of value added to transport ) = 915.000 Frw. [127] Uhagarariye CRBC Ltd avuga ko kandi mu kubara izo ndishyi zo gukuraho iryo taka rirenga, mu rwego rwo gutanga ubutabera buboneye no kwirinda ko DE HAGUENA Alain Paul yikungahaza mu buryo bunyuranyije n’amategeko, Urukiko rwashingira ku mpuzandengo y’ibiciro rwakwishakira mu bantu banyuranye bakora imirimo yo gutwara itaka, kandi ayo mafaranga agahabwa sosiyete ibifitiye ububasha n’uburambe ikaba ariyo ikuraho iryo taka rirenga. [128] Ku mpamvu z’ubujurire zavuzwe haruguru zatanzwe na DE HAGUENAU Alain Paul, uhagarariye CRBC Ltd avuga ko indishyi zo gukuraho itaka zitagenwe mu bushishozi, ahubwo Urukiko rwashingiye ku byagaragajwe n’abahanga, kandi hakaba nta n’ikibuza umucamanza kuba yanyuranya na raporo y’impuguke mu gihe asanga bitajyanye n’umutimanama we (ingingo ya 98 y’Itegeko Nº15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso n’itangwa ryabyo); naho ibijyanye n’imisoro, ikiguzi bizatwara kugira ngo haboneke aho iryo taka rizimukira hamwe n’ibyangombwa bisabwa mu gukora ako kazi, bikaba bidakwiye gusuzumwa kuri uru rwego rw’ubujurire kuko bitari mu byo DE HAGUENAU Alain Paul yaregeye ku ikubitiro bikaba bitarigeze biburanwaho kuva urubanza rugitangira, kuko byaba binyuranyije n’ingingo ya 156 y’Itegeko Nº22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko Urukiko rwajuririwe ruburanisha gusa mu mbibi z’icyajuririwe. [129] DE HAGUEAU Alain Paul nawe yiregura ku mpamvu z’ubujurire zatanzwe na CRBC Ltd avuga ko nta shingiro zifite kubera impamvu zikurikira : a) kuba gahunda yari afite yo gukorera ku butaka bwe umushinga w’ubusitani bugamije ubukerarugendo yari izwi kuva mbere hose ; b) itaka CRBC Ltd yamennye mu kibanza cye rigomba gukurwaho ryose kuko mu rubanza rwajuririwe abahanga bagaragaje ko ari itaka ribi ririmo ibisigazwa by’inyubako ( debris/dechets) z’aho yasizaga ikora imihanda, byangiza irindi taka ryari rihasanzwe ; kandi ikaba yararengeje ibipimo byumvikanyweho ndetse itaka yahamennye iraritsindagira, ibi byose bikaba bagaragaza uburiganya
(mauvaise foi) yabikoranye kandi bikaba binyuranije n’imigirire myiza igomba kuranga abagiranye amasezerano, ari nabyo byayiviriyemo ingaruka yo kuba yarategetswe gukuraho iryo taka kuko nta bundi buryo bwo kugoragoza bwariho ; c) CRBC Ltd nayo yiyemerera ko itaka ryasutswe mu kibanza cye ari ribi kuko ivuga ko ubwo butaka bwakongerwamo ifumbire kugira ngo bushobore kweraho ibihingwa, hagendewe ku byagaragajwe na RAB; d) kuba CRBC Ltd nayo yiyemerera ko hakurikijwe Igishushanyo mbonera cy’Umujyi wa Kigali, aho ikibanza cye kiri hateganyirijwe kubakwa inzu z’ubucuruzi, bigaragaza ko icyemezo cyo gukuraho itaka ribi ryamenweho na CRBC Ltd ari wo muti wonyine kugira ngo ubutaka buzatunganywe, kuko bitashoboka kuryubakiraho dore ko impuguke zagaragaje ko ubutaka bwasutswe ku bwari busanzwe burenga 9m z'ubutumburuke ; e) kuba amafaranga avugwa mu masezerano yishyuwe na CRBC Ltd atari ikiguzi cyo gusuka itaka mu kibanza cye, ahubwo mu masezerano ayo mafaranga yiswe management cost, bivuze ko DE HAGUENAU Alain Paul nk’utanga akazi (the offer) yari akeneye ko ubutaka bwe butunganywa nk’uko n’amasezerano abigaragaza, naho CRBC Ltd ikaba uwahawe akazi (the offeree), ikiguzi cyako kigahwana no kuba CRBC Ltd yari ibonye aho imena itaka, ariko ryemeranijwe mu masezerano. [130] Ku bijyanye n’ingano y’itaka rigomba kuvanwaho mu kibanza cye, DE HAGUENAU Alain Paul DE HAGUENAU avuga ko kuba inkiko zombi zabanje zarategetse ko itaka ryose ryamenwe mu kibanza cye rikurwaho ari ingaruka yo kuba CRBC Ltd itarubahiriza amasezerano bagiranye, haba ku bijyanye n’ingano kimwe n'ubwoko bw'itaka ; naho imibare igaragazwa na CRBC Ltd ikaba itashingirwaho kuko ishingiye ku igereranya rigendeye ku mpuzandengo (moyenne), mu gihe abahanga bagaragaje imibare nyayo ishingiye ku bipimo bya gihanga (coordonnes topographiques) byafashwe hagendewe ku miterere y’ubutaka uko bumeze ubu. [131] DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko uburyo CRBC Ltd yagaragaje haruguru ikoresha mu kubara ikiguzi cyo gutwara iryo taka budashoboka kuko n’imodoka nto itari ikamyo (nka taxi voiture cyangwa moto), itakwishyurwa 500 frw yonyine ngo itware umuzigo upima ibiro bingana na 1 m3 iwugeze mu birometero 25. Avuga kandi ko ibyo CRBC Ltd isaba ko amafaranga yo gukuraho iryo taka yazishyurwa sosiyete ifite uburambe muri ako kazi ikaba ariyo irikuraho ku
ruhande rumwe bigaragaza ko yiyemerera ko iryo taka rikwiye kuvanwaho, ariko ko ibyo isaba bitaba atari byo kuko DE HAGUENAU Alain Paul ari we ufite inshingano zo gukuraho iryo taka no gutunganya ikibanza cye, akazabyirengera kandi akamenya uburyo bizakorwa agendeye ku Gishushanyo mbonera cy'Umujyi wa Kigali ; bikaba kandi bidashoboka kuko bishobora kubyara izindi mpaka zatuma ababuranyi basubira mu nkiko. [132] DE HAGUENAU Alain Paul n’umwunganira batanga ibitekerezo bikurikira ku bikubiye muri na Raporo yakozwe n’abahanga bashyizweho n’uru Rukiko : a) yemeranya n’abahanga ku ihame ry’uko amasezerano yagiranye na CRBC Ltd yagenaga inshingano za buri ruhande atubahirijwe ku bijyanye n’ingano y’itaka ryamenwe mu kibanza, ubwoko bwaryo no kuba itaka ryaratsindagiwe ; b) cyakora ntiyemeranya nabo ku ngano y’itaka ryamenwe mu kibanza cye n’irigomba kuvanwaho kimwe n’ikiguzi cyabyo, kuko babariye ku itaka ritsindagiye kandi iyo ricukuwe ryiyongera ; akavuga ko hagendewe kuri formule bahawe na Chat GPT, iyo itaka ritsindagiye rucagaguwe ryiyongeraho hagati ya 1.5 na 2.5 ; ko rero basanga ingano y’itaka rigomba kuvanwa mu kibanza cye ryagaragajwe n’impuguke niricagagurwa riziyongera ku kigero cya 1.98, rikangana na 71.539 m3, hagendewe kuri formule bagaragaje, ku hantu icyo kibanza giherereye no ku bwoko, kamere n’ingano by’itaka . c) itaka CRBC Ltd yamennye mu kibanza cye ryose rigomba kuvanwaho kuko ari ribi rikaba ryarangije umwimerere w’iryari risanzwe, kandi rikaba ryaratsindagiwe; d) mu kubara ikiguzi cyo gukuraho iryo taka abahanga ntibitaye ku mahoro n’imisoro byishyurwa n’ikamyo iritwara, bingana na 26.500 Frw kuri buri kamyo, igiciro cya TVA, kandi bakaba barashingiye ku biciro byo mu mwaka wa 2017, kandi amasezerano yo gukora umuhanda SONATUBES- GAHANGAAKAGERA yashingiweho akaba atabareba kuko bo bazishakira rwiyemezamirimo wabo kandi bakaba bafite ibyo bazumvikana byihariye harimo no kuba igiciro cya essence cyariyongereye; hagendewe ku biciro by‘andi masosiyete abiri barebye nayo atwara ibitaka, impuzandengo y’ibiciro byayo biteranyijwe n’iby’abahanga bigaragaza ko 1m3 ishobora
gutwara 30.877 Frw, ko rero habariwe kuri 166.975m3 bo bemera ko ari zo zigomba kuvanwaho zikajyanwa mu ntera yemewe yo kumenaho umwanda byatwara ikiguzi kingana na 5.155.687.075 Frw; e) ku bijyanye n’intera abahanga bateganyije ko yamenwaho itaka ryabaye umwanda, avuga ko bidashoboka ko mu Mujyi wa Kigali haboneka ahantu muri 1km hamenwa itaka ryabaye umwanda; f) itaka ribi ryose ryamenwe mu kibanza cye rigomba kuvanwaho hanyuma ikibanza kigakorerwaho ibyo cyagenewe uyu munsi, kuko ibyo abahanga bagaragaje ko hakongerwamo ibindi bintu kugira ngo rishobore kweraho ibihingwa biteje urujijo rwo kwibaza ibyo bintu bizongerwamo mu gihe kingana gite, kandi ko akurikije perspectives za masterplan z’Umujyi, asanga uko ubutaka bumeze uku butagenewe ubuhinzi n’ubworozi; g) n’ubwo bahisemo kugendera kubyo abahanga bagaragaje, banenga uburyo (méthodologie) bakoresheje bushingiye ku kugereranya kuko atari bwo bwagombaga gukoreshwa mu mibare, kandi ko niba itaka ryo hasi rigomba kuvanwaho byumvikana ko n’iryo hejuru rigomba kuvanwaho. [133] Ahagarariye CRBC Ltd nabo batanze ibisobanuro bikurikira kuri raporo y’abahanga no ku byavuzwe na DE HAGUENA Alain Paul: a) mu gihe Urukiko rwasanga hari itaka rigomba kuvanwaho, hashingirwa ku byagaragajwe n’impuguke zashyizweho n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, ni ukuvuga 24.124.54 m3 - 22.294 m3, hagasigara 1.830 m3, ikiguzi cyo kuritwara kikangana na 14.249.205 Frw; b) mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ntacyo DE HAGUENA Alain Paul yanenze ku ngano y’itaka yagaragajwe n’impuguke; c) basaba uru Rukiko kuzakora igereranya ry’ibiciro byagaragajwe n’abahanga mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi n’ibyagenwe n’abahanga bashyizweho kuri uru rwego, no kuzita ku kibazo cy’uko abahanga bataremeranyije ku buryo raporo y’igenagaciro yakozwe;
d) bemeranya n’umuhanga wasobanuye ko itaka ryamenwa muri ntera ya 1km, kuko mu bice ikibanza giherereyemo hakiri aho kumena imyanda akaba atari ngombwa kujya mu tundi Turere; e) ibiciro byatanzwe na Chat GPT ntibikwiye gushingirwaho. UKO URUKIKO RUBIBONA [134] Impaka kuri iyi gingo zishingiye ku kumenya niba itaka ryose ryamenwe mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul rigomba kuvanwaho n’ingano yaryo, n’ingano y’indishyi yabiherwa mu gihe Urukiko rwasanga rigomba kuvanwaho. [135] Ingingo ya 137 y’Itegeko N° 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano, igira iti: “Uruhande rwarenganyijwe rufite uburenganzira bwo kubona indishyi zitanzwe n‟urundi ruhande rutubahirije ibisabwa mu masezerano, keretse iyo ikirego kigamije kubona indishyi cyahagaritswe cyangwa cyavuyeho”. Naho ingingo ya 138 nayo y’iryo Tegeko igateganya ibikurikira: “Uruhande rurengana rufite uburenganzira ku ndishyi zishingiye ku nyungu rwateganyaga zibarwa hakurikijwe: (a)….; (b)ikindi gihombo cyose gitewe no kutubahiriza amasezerano, n’ikindi gihombo cyose cyashamikiraho; (c) ibyakoreshwa byose cyangwa ikindi gihombo uruhande rutubahirije amasezerano rwirinze kubera kudakora igisabwa”. [136] Nk’uko byagaragajwe haruguru mu gika cya 93, raporo yo ku wa 11/08/2025 yakozwe n’abahanga bashyizweho n’uru Rukiko igaragaza ibikurikira : d) itaka ryose ryasutswe mu kibanza kibaruye kuri UPI : 1/03/02/04/657 ringana na 36,130.626 m³ mu gihe amasezerano yateganyaga ko ritagomba kurenga 22,294.5 m³, bityo rero itaka ryarenze ku ryari riteganyijwe mu masezerano rikaba ringana na 13,836.126 m³; e) Itaka ryasutswe kuri icyo kibanza ryatsindagiwe ku kigero cya 96% (impuzandengo) ; f) Icyo kibanza gifite UPI 1/03/02/04/657 gishobora guterwaho ibimera, ariko bigasaba ko hagira ibyongerwamo (ifumbire) kugira ngo ibyo bimera bishobore gukura. [137] Mu gika cya 94 kandi hagaragajwe ko hashingiwe ku bikubiye muri iyo raporo n’ibiteganyijwe mu masezerano impande zombi zagiranye, CRBC Ltd nk’uruhande rwagombaga kumena itaka mu kibanza cya DE HAGUENAU Alain Paul itubahirije ingano y’itaka ryagombaga kumenwa muri icyo kibanza kimwe n’ibipimo by’ubutumburuje ryagombaga kumenwaho nk’uko biteganyijwe mu masezerano, ikaba kandi yararitsindagiye ku kigero cyo hejuru cyane (hafi 100%) ndetse hejuru ishyiraho itaka ridashobora kumeraho ibihingwa keretse hongewemo ifumbire ;
hashingiwe ku ngingo z’Itegeko rigenga amasezerano zavuzwe haruguru, ikaba itarubahirije amasezerno yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul. [138] Mu iburanisha kandi abahanga bagejeje ku Rukiko ibisobauro ibikurikira : Ku bijyanye n’ikigero itaka ryamenwe mu kibanza ritsindagiyeho a) itaka ryasutswe mu kibanza UPI : 657 ritsindagiye ku kigero cyo hejuru, (kuko mu buryo bw’umwimerere (naturellement) ubutaka bugomba kuba butsindagiye ku kigero cya 55%) kandi ubutaka butsindagiye muri ubwo buryo ntibushobora kuba butsindagiye nk’ubunyuraho imodoka cyangwa abantu ; b) basanze hanyura imodoka kenshi kuko hari parking hakanigishirizwa imodoka. Ku bijyanye n’itaka ryashyizwe hejuru (top soil) a) ku bijyanye n’itaka ryashyizwe hejuru (top soil), mu gice cyo haruguru harimo ibyatsi bitoshye, igice cyo hagati kirimo urubuye (amabuye atari karemano ahubwo yazanywe n’ubutaka bahamennye), naho igice cyo hepfo nta bimera birimo; b) mu gice cyo hepfo babonyemo ubusharire kandi ikigero cya carbon organique ivamo ifumbire y’imborera kiri hasi, bikaba bivuze ko ubutaka atari bwiza, ku buryo bisaba ko bushyirwamo ishwagara, ifumbire y’imborera n’indi myunyu ikoreshwa mu ifumbire mvaruganda kugira ngo bushobore kwera ; c) kuba itaka ryamenweho ryaratsindagiwe byatumye imiterere (structure) yaryo itaba myiza ku bimera. Ku bijyanye n’ikiguzi cyo gukuraho itaka rirenga ku riteganyijwe mu masezerano a) ikiguzi cyo gukuraho itaka cyabariwe ku ngano y’itaka rirenga ku riteganyijwe mu masezerano ; babariye ku itaka ritsindagiye aho kuba itaka rishwanyaguje kuko nyine ritari ricukuye bakaba barapimye ibyo babona, ariko ibi bikaba nta kibazo biteye kuko n’iyo basabye umuntu kwimura itaka nta kindi bakora uretse kumwereka
ingano (volume) yabwo, kandi ugiye kubara ikiguzi akaba ari we umenya uburyo itaka ribyimbye cyangwa ritabyimbye ; b) ikiguzi cyo kurikuraho cyabazwe hashingiwe ku ngano yaryo, ku biciro bya RURA n’ibyo mu masezerano y’umushinga SONATUBES – GAHANGA - AKAGERA (amasezerano bavuga ko atararangira kuko Rwiyemezamirimo atarawumurika burundu), no ku mabwiriza ya REMA yerekeye kumena imyanda akurikizwa ubu ; mu gihe imodoka yabugenewe yakabaye itwara 20 m3, itaka rikajyanwa kumenwa mu ntera ingana na 1km (mu Mujyi wa Kigali) ; c) ibiciro byo muri ayo masezerano byashigiweho kuko n’ubwo yashyizwe mu bikorwa mu mwaka wa 2017, ibiciro birimo ari byo bigikoreshwa ubu, kandi ko ibijyanye n’ihindagurika ryabyo rwiyemezamirimo aba yabiteganyije mu kugena ibiciro ; d) basanze itaka ryakurwaho ryamenwa mu ntera ya 1km kuko muri ibyo bice hari aho bigikorwa (yatanze urugero rwa Karembure), kandi iryo taka rigomba kwimurwa rikaba ridafatwa nk’itaka risanzwe, ahubwo rifatwa nk’umwanda kuko muri raporo bagaragaje ko ritakiri karemano kuko babonye ko ritari rihasanzwe ahubwo ryashyizweho nyuma ; e) mu kiguzi cyo gukuraho iryo taka ntibabariyemo imisoro n’amahoro (byishyurwa NGALI) ndetse na TVA kuko ubusanzwe nabyo rwiyemezamirimo abibarira mu ikiguzi cy’imirimo azakora. [139] Ku bivugwa na DE HAGUENAU Alain Paul ko ingano y’itaka abahanga babariyeho idahuye n’ukuri kuko babariye ku itaka ritsindagiye mu gihe iyo ricukuwe ingano yaryo yiyongera, Urukiko rurasanga nta kimenyetso cyemewe kandi gifatika atanga kivuguruza ibyagaragajwe n’abahanga rwashyizeho, rwashingiraho rwemeza nta shiti ko ibyo avuga ari ukuri, bityo rero ku bijyanye n’ingano y’itaka rigomba kuvanwa mu kibanza cye hakaba hagomba gushingirwa ku byagaragajwe n’abahanga muri raporo yabo. [140] Kuba kandi uhagarariye CRBC avuga ko ariyo yari yajuririye ibijyanye n’ingano y’itaka rigomba kuvanwaho, akanasaba ko hashingirwa ku byagaragajwe n’abahanga bashyizweho n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, uru Rukiko rurasanga nta shingiro bifite kuko rwishyiriyeho abandi bahanga kuko rwasangaga ibyakozwe n’abahanga bashyizweho mu rubanza rwajuririwe
bitarufasha gukemura ikibazo, byumvikana ko raporo igomba gushingirwaho ari iyakozwe kuri uru rwego kuko rusanga ariyo ihuje n’ukuri ku kiburanwa. [141] Urukiko rurasanga kandi ibisobanuro byatazwe n’abahanga ku bijyanye n’ihindagurika ry’ibiciro kimwe n’imisoro, amahoro na TVA biba byitaweho na rwiyemezamirimo mu kugena igiciro bifite ishingiro kuko nta kindi rwagaragarijwe kibivuguruza, ku bw’ibyo igiciro cyashingiweho n’abahanga mu kubara ikiguzi cyo gukuraho itaka, bagendeye ku biciro byakoreshejwe mu yandi masoko kikaba ari cyo kigomba gushingirwaho. [142] Ku bijyanye n’ahagomba kumenwa itaka, Urukiko rurasanga DE HAGUENAU Alain Paul nta kimenyetso atanga kivuguruza ibyagaragajwe n’abahanga kuko atagaragaza icyo ashingiraho avuga ko bidashoboka ko haboneka ahantu iryo taka ryamenwa mu nteya ya 1km mu Mujyi wa Kigali. Urukiko rurasanga kandi ibyo DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko mu kugena ikiguzi cyo gukuraho itaka hagenderwa ku biciro by’andi masosiyete yishakiye bitashingirwaho kuko bitizewe ku buryo byavuguruza ibyakozwe n’abahanga. N’ibyo avuga ko itaka ryose ryashyizwe mu kibanza cye ari ribi nta shingiro bifite kuko nk’uko byavuzwe haruguru (mu gika cya 151 ku bijyanye n’itaka ryashyizwe hejuru/top soil mu gace ka b) icyo abahanga bashyizweho n’uru Rukiko bagaragaje ari uko itaka ritari ryiza ari iriherereye mu gice cyo hepfo kandi ko naryo rishobora kwera mu gihe ryaba ryongewemo ibituma ryera (ishwagara, ifumbire y’imborera n’indi myunyu ikoreshwa mu ifumbire mvaruganda). [143] Hashingiwe ku byasobanuwe byose, ku byagaragajwe muri raporo y’abahanga no ku ngingo z’Itegeko zagaragajwe haruguru, Urukiko rurasanga CRBC Ltd itarubahirije amasezerano yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul, bityo itaka yamennye mu kibanza cye ringana na 13.836.126m³ rirenga ku riteganyijwe mu masezerano bagiranye rikaba rigomba kuvanwaho, ikirengera ikiguzi cyabyo kingana na 220.352.132 Frw, ari nazo ndishyi zo gukora iyo mirimo DE HAGUENAU Alain Paul agomba guhabwa. [144] Urukiko rurasanga kandi DE HAGUENAU Alain Paul agomba guhabwa 3,957,259 Frw yo gutunganya itaka ryo hejuru (top soil) nk’uko byari biteganyijwe mu masezerano. ➢ Kumenya niba CRBC Ltd itagomba gusubiza HAGUENAU Alain Paul amafaranga yishyuwe impuguke [145] Uhagarariye CRBC Ltd avuga ko itagombaga gutegekwa gusubiza DE HAGUENAU Alain Paul 10.708.500 Frw yishyuye impuguke mu rubanza rwajuririwe, kuko itahwemye kugaragariza Urukiko ko itemeranya n’amafaranga yasabwe na AAAE REFERENCE ONE GROUP Ltd kuko batanze ibiciro by’umurengera kandi nyuma yo gukora raporo ntibagaragaze uko bakoresheje amafranga yagenewe expertise. Avuga kandi ko nk’uko CRBC Ltd itahwemye kubivuga itigeze yica amasezerano yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul, ikaba rero itaragombaga gutegekwa kwishyura uruhare rwe mu gihembo cy’impuguke. [146] DE HAGUENAU Alain Paul avuga ko iyi mpamvu y’ubujurire nta shingiro ifite, kuko ayo mafaranga yari akenewe n’impuguke kugira ngo zibone uburyo ndetse n’ibikoresho byifashishijwe mu gukora expertise yagaragajwe, kandi akaba yarishyuwe ku bufatanye bw’ababuranyi bombi kugira ngo icyo gikorwa gikorwe neza, kikaba cyaranakozwe kuko raporo y’impuguke yatanzwe. Kuba rero CRBC Ltd yarategetswe kumusubiza uruhare yishyuye bikaba ari ingaruka z’uko byagaragaye ko itubahirije amasezerano.
UKO URUKIKO RUBIBONA [147] Nk’uko byagaragajwe haruguru, CRBC Ltd ntiyubahirije amasezerano yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul, ibi kandi ni nabyo urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwari rwemeje ; CRBC Ltd ikaba igomba gusubiza DE HAGUENAU Alain Paul amafaranga yishyuye impuguke, haba mu Rukiko Rukuru ndetse no kuri uru rwego. Hashingiwe kuri ibyo bisobanuro, iyi mpamvu y’ubujurire ikaba nta shingiro ifite. ➢ Ibyerekeye amafaranga y’ikurikiranarubanza, igihembo cya Avoka n’amagarama [148] DE HAGUENAU Alain Paul asaba Urukiko rw'Ubujurire gutegeka CRBC Ltd kumwishyura amafaranga y'ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka ndetse no kumusubiza amagarama yatanze ajurira kuri uru rwego, hagendewe ku masezerano n’ibimenyetso bigaragaza ayishyuwe kugeza ubu ndetse no ku biteganywa n'Amabwiriza agena ibihembo by'aba avoka. [149] Uharariye CRBC Ltd avuga ko ibisabwa na DE HAGUENAU Alain Paul nta shingiro bifite, ahubwo ko ari yo igomba kwishyurwa 30.000.000 frw y'igihembo cy’Abavoka bayihagarariye mu manza zitandukanye, na 5.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza. UKO URUKIKO RUBIBONA [150] Ingingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikiye ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe.” [151] Urukiko rurasanga amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka CRBC Ltd isaba idakwiriye kuyahabwa kuko ubujurire bwayo nta shingiro buhawe. Ahubwo DE HAGUENAU Alain Paul akaba ari we ugomba kugenerwa amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka, ariko akagenwa mu bushishozi bw’Urukiko hagendewe ku bisanzwe bikorwa muri uru Rukiko, igihe urubanza rwamaze n’ibyarukozwemo. Bityo, kuri uru rwego CRBC Ltd ikaba igomba kumwishyura 1.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza na 2.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka, ikanamusubiza 100.000 Frw y’amagarama yishyuye kuri uru rwego. Naho amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka avuga ko yagombaga kugenerwa mu rubanza rwajuririwe, akaba nta bisobanuro yayatangiye bivuguruza ibyashingiweho n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [152] Rwemeje ko ubujurire bwa DE HAGUENAU Alain Paul bufite ishingiro kuri bimwe. [153] Rwemeje ko ubujurire bwa CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION Ltd, nta shingiro bufite.
[154] Rwemeje ko CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION Ltd itubahirije amasezerano yiswe "Soil dumping agreement" yagiranye na DE HAGUENAU Alain Paul ku wa 27/05/2017. [155] Rutegetse CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION Ltd kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul amafaranga miliyoni magana abiri makumyabiri, ibihumbi magana atatu mirongo itanu na bibiri n’ijana na mirongo itatu n’abiri (220.352.132 Frw) y’indishyi zo gukuraho itaka mu kibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/02/04/657 ryamenwe mu kibaza cye rirenga ku riteganyijwe mu masezerano. [156] Rutegetse CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION Ltd kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul amafaranga miliyoni eshatu, ibihumbi magana cyenda mirongo itanu na birindwi na magana abiri mirongo itanu n’icyenda (3.957.259 Frw) y’indishyi zo gutunganya itaka ryo hejuru (top soil) kugira ngo rishobore kumeraho ibimera. [157] Rutegetse CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION Ltd kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul amafaranga miliyoni icumi (10.000.000 Frw) y’indishyi zo kumuvutsa amahirwe yo gushyira mu bikorwa umushinga we. [158] Rutegetse CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION Ltd gusubiza DE HAGUENAU Alain Paul amafaranga miliyoni icumi, ibihumbi magana arindwi n’umunani na magana atanu (10.708.500 Frw) yishyuye abahanga mu rubanza rwajuririwe, na miliyoni cumi na zindwi, ibihumbi ijana na makumyabiri na birindwi na magana ane mirongo itanu (17.127.450 Frw) yishyuye abahanga kuri uru urwego. [159] Rutegetse CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION Ltd kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul amafaranga y’u Rwanda miliyoni imwe (1.000.000 Frw) y’ikurikiranarubanza na miliyoni ebyiri (2.000.000 Frw) y’igihembo cya Avoka kuri uru rwego, yiyongera kuri miliyoni eshatu n’ibihumbi magana atanu na makumyabiri (3.520.000 Frw) yagenewe ku rwego rwa mbere, no kumusubiza amafaranga y’u Rwanda ibihumbi ijana (100.000 Frw) by’amagarama yatanze kuri uru rwego. [160] Rutegetse rero CHINA ROAD AND BRIDGE CORPORATION Ltd kwishyura DE HAGUENAU Alain Paul amafaranga yose hamwe angana na miliyoni magana abiri mirongo itandatu n’umunani, ibihumbi magana arindwi mirongo itandatu na bitanu na magana atatu mirongo ine na rimwe (268.765.341 Frw).