DIOSEZE GATOLIKA YA CYANGUGU vs. HABIYAREMYE

# DIOSEZE GATOLIKA YA CYANGUGU vs. HABIYAREMYE

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-04-28 - Case/document no.: RSOCA 00004/2022/HC/RSZ - Collection: High Court

## Text

## Page 1

DIOSEZE GATOLIKA YA CYANGUGU vs. HABIYAREMYE [Rwanda URUKIKO RUKURU – RSOCA 00004/2022/HC/RSZ – (Habimana, J. P.) 28 Mata 2023] Amategeko agenga imanza z’umurimo – Amasezerano y’umurimo – Iseswa ry’amasezerano y’umurimo – Impamvu z’iseswa ry’amasezerano y’umurimo – Impamvu ishingiye k’ubushobozi bw’umukozi, ku bikenewe mu mikorere y’urwego akoramo no ku makosa umukozi yakora mu rwego rw’akazi ashingiye ku myitwarire ye, ni impamvu zumvikana zishobora gutuma amasezerano y’akazi aseswa. Incamake y’ikibazo: Habiyaremye arega ko yirukanwe mu Bitaro bya Mibilizi mu buryo bunyuranyije n’amategeko na Diocese Gatolika ya Cyangugu. Asobanura ko bari bafitanye amasezerano y’umurimo w’igihe kitazwi ariko aza gutungurwa no kubona ibaruwa imusezerera burundu ngo ko yakoze amakosa akomeye arimo kwiyitirira umwanya wa kazi atakirimo n’ayandi. Bityo, akaba yarabisabiye indishyi zitandukanye no gutangirwa imisanzu atatangiwe. Diocese Gatolika ivuga ko yasheshe ayo masezerano y’akazi hakurikijwe amategeko kuko Habiyaremye yirukanywe hatanzwe integuza, kandi amasezerano aseswa hashingiwe ku mpamvu zumvikana nkuko ziri mu ibaruwa, kuko yiyitiriye imirimo atari akirimo ndetse akabeshyera komite nshungamutungo. Urukiko Rwisumbuye rwemeje ko ayo masezerano yashweshwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko, Diocese Gatolika ikaba igomba kubitangira indishyi. Ibi byatumye ijuririra Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi irusaba gusuzuma niba hari amategeko yirengagijwe mu gusesa amasezerano y’akazi kuko Uregwa yabanje guhabwa integuza ndetse amasezerano aseswa hashingiwe ku mpamvu zumvikana z’uko yiyitiriye imirimo adashinzwe. Uregwa asobanura ko nta mpamvu ihari yari gutuma amasezerano ye y’akazi aseswa kuko ibyakozwe na Diyosezi Gatolika ya Cyangugu bihabanye cyane n’ibiteganywa n'amategeko agenga umurimo ku bijyanye no gusesa amasezerano ye y’umurimo y’igihe kitazwi. Ikindi ni uko na we yatanze ikirego cy’ubujurire asaba indishyi ngo kuko ntazo yahawe mu rubanza rujuririrwa. Muri uru rubanza rw’ubujurire hasuzumwe ikibazo giteje impaka ku mpande zombi cyo kumenya niba hari mpamvu yumvikana yari gutuma habaho isesa ry’ayo masezerano y’umurimo y’igihe kitazwi. Aha Uwajuriye yasobanuye ko iseswa ryaturutse ku makosa y’akazi yakozwe n’Uregwa agamije kugumura abandi bakozi, ngo badasinya amasezerano mashya nkuko MINISANTE yabisabaga. Bityo, indishyi zose zatanzwe mu rubanza rujuririrwa zirimo n’iz’icyemezo cy'umurimo zitagomba gutangwa kuko zatanzwe hirengagijwe ibimenyetso yagaragaje ndetse n'ingingo z'amategeko zerekana ko izo ndishyi zitari ngombwa. Uregwa yireguye avuga ko umukoresha we yagombaga kugaragaza ishingiro ry’impamvu zayo, ntigarukire ku kuvuga gusa ko yiyitiriye umwanya atakiriho ariko yigeze gukora kandi atari yawusimburwaho. Ikindi ni uko nta ndishyi zatanzwe zidafite ishingiro nkuko Uwajuriye abivuga, ahubwo ko n’izo atahawe zo kuba atarahawe icyemezo cy’umurimo nawe abitangiye ikirego mu bujurire bwuririye ku bundi, ngo azihabwe. Incamake y’icyemezo: Impamvu ishingiye k’ubushobozi bw’umukozi, ku bikenewe mu mikorere y’urwego akoramo no ku makosa umukozi yakora mu rwego rw’akazi ashingiye ku myitwarire ye, ni impamvu zumvikana zishobora gutuma amasezerano y’akazi aseswa. Bityo, ibikubiye mu ibaruwa Habiyaremye Jean Claude yandikiye umukoresha we, si impamvu yatuma habaho gusesa amasezerano kuko kugaragaza igitekerezo cy’umukozi ku bijyanye n’akazi n’uko gakwiye gukorwa ari uburenganzira ahabwa n’amategeko. Ubujurire nta shingiro bufite.

## Page 2

Amategeko yashingiweho: Itegeko No 66/2018 ryo ku wa 30/08/2018 rigenga umurimo mu Rwanda, ingingo ya 10 n’iya 27. Itegeko No 22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 111 n’iya 150. Iteka rya Perezida No 65/01 ryo kuwa 04/03/2014 rigena uburyo bwo gutanga ibihano ku bakozi ba Leta bakoze amakosa mu kazi. Iteka rya Minisitiri N°003/19.20 ryo kuwa 17/03/2020 ryerekeye Intumwa z’Abakozi, ingingo ya 2 n’iya 4. Imanza zifashishijwe: RS/INJUST/RSOC 00001/2019/CS, Niwemugeni Jeannette na KCB Bank Rwanda Ltd, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 31/01/2020. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Kuwa 01/02/2012 Habiyaremye Jean Claude yahawe akazi mu bitaro bya Mibirizi bicungwa na Diocese Gatolika ya Cyangugu. Kuwa 09/10/2020 Diyoseze Gatolika ya Cyangugu yamwandikiye ibaruwa ivuga ko amasezerano y’akazi bagiranye asheshwe kubera amakosa akomeye yakoze agizwe no kwiyitirira umwanya atakirimo aho yiyitiriye Perezida w’intumwa z’abakozi mu bitaro bya Mibirizi kandi manda ye yari yararangiye kandi atarabashije kwerekana ko yaba yarongeye gutorerwa uwo mwanya; no kubeshyera komite ncungamutungo yari abereye umwe mubayigize ko abasabwa gusinya amasezerano y’igihe kizwi ari abakozi bashya gusa. [2] Habiyaremye Jean Claude yaregeye Urukiko Rwisumbuye, ko yirukanywe mu kazi mu buryo bunyuranije n’amategeko kuko amakosa aregwa ari ajyanye n’akazi, asaba ko yahabwa indishyi zinyuranye zishingiye kuri uko kwirukanwa, agahabwa indishyi zo kubatarahawe icyemezo cy’imirimo yakozwe; amafaranga anyuranye atahawe kandi yari ayafiteho uburenganzira; imishahara n’uduhimbazamusyi atahawe; agatangirwa imisanzu yo muri RSSB atatangiwe; akanasubizwa amafaranga y’igihembo cy’avoka ndetse n’amafaranga y’ukurikiranaryubanza. [3] Diocese Gatolika ya Cyangugu ivugako yasheshe ariya masezerano y’akazi hakurikije amategeko kuko Habiyaremye Jean Claude yirukanywe hatanzwe integuza, kandi amasezerano aseswa hashingiwe ku mpamvu zumvikana nkuko ziri mu ibaruwa, kuko yiyitiriye imirimo atari akirimo ndetse akabeshyera komite nshungamutungo. Bityo ko indishyi asaba nta shingiro zifite kuko nta makosa yakozwe mu kumwirukana, icyemezo cy’imirimo yakoze yaragihawe, amafaranga y’umushahara avuga nayo yarayahawe, uduhimbazamusyi utwo yari afiteho uburenganzira yaraduhawe, haramutse hari nutwo atahawe byaba biterwa nuko n’abandi bakozi batubonye, imisanzu ya RSSB nayo ngo umukoresha yarayitanze. Naho amafaranga y’igihembo cy’avoka ndetse n’ikurikiranarubanza akaba ariwe ukwiye kuyabishyura. [4] Mu rubanza RSOC 00002/2021/TGI/RSZ, Urukiko Rwisumbuye rwa Rusizi rumaze gusobanura ko kuba mu ibaruwa Habiyaremye Jean Claude yaravuzemo ko ari umuyobozi w’intumwa z’abakozi ibyo nta ngaruka zidasanzwe zaba zaratejwe n’ibyo yakoze kuburyo byashingirwaho yirukanwa, rwemeje ko ikirego cya Habiyaremye Jean Claude gifite ishingiro kuri bimwe, ko amasezerano y’umurimo Diocese Gatolika ya Cyangugu bari bafitanye yasheshwe mu buryo bunyuranije n’amategeko, ko Diyoseze Gatolika ya Cyangugu imuha indishyi zo kwirukanwa mu buryo bunyuranije n’amategeko zingana na 2.200.884Frw; amafaranga 880.000Frw y’ubutumwa bw’akazi; amafaranga 500.000Frw y’igihembo cy’avoka na 200.000Frw y’ikurikirarubanza, yose hamwe akaba miliyoni eshatu n’ibihumbi magana arindwi na mirongo inani n’amafaranga magana inani na mirongo inani n’ane (3.780.884Frw). Rwategetse kandi Diocese Gatolika ya Cyangugu gushyira mu isanduku y’ubwiteganirize (RSSB) amafaranga

## Page 3

itatangiye Habiyaremye Jean Claude y’ukwezi kwa mbere n’ukwa karindwi by’umwaka wa 2015; Ukwezi kwa mbere, ukwa kabiri n’ukwa gatatu by’umwaka wa 2017 ndetse n’ukwezi kwa cumi na kumwe ku mwaka wa 2020, ikanamusubiza amafaranga 20.000Frw yatanzeho ingwate y’amagarama. [5] Diocese Gatolika ya Cyangugu yajuririye uru Rukiko, ubujurire bwayo bwandikwa kuri no RSOCA 00004/2022/HC/RSZ, urubanza ruburanishwa mu ruhame kuwa 13/04/2023, ihagarariwe Me Habimana Alphonse naho Habiyaremye Jean Claude ahagarariwe na Me Bigirimana Felicien. [6] Mu myanzuro y’ubujurire no mu miburanire, Diocese Gatolika ya Cyangugu isaba ko Urukiko rwajuririwe rwazabasuzumira niba hari amategeko yirengagijwe mu gusesa amasezerano y’akazi Habiyaremye Jean Claude kuko yabanje guhabwa integuza ndetse aseswa hashingiwe ku mpamvu zumvikana z’uko yiyitiriye imirimo adashinzwe. Yasabye kandi ko hazanasuzumwa niba indishyi zose zahawe Habiyaremye Jean Claude zari zifite ishingiro. Uhagarariye Habiyaremye Jean Claude we asobanura ko nta mpamvu ihari yari gutuma amasezerano ye y’akazi aseswa kuko ibyakozwe na Diyosezi Gatolika ya Cyangugu bihabanye cyane n’ibiteganywa n'amategeko agenga umurimo ku bijyanye no gusesa amasezerano ye y’umurimo y’igihe kitazwi. Ibijyanye n’indishyi, uhagarariye Habiyaremye Jean Claude asanga nta ndishyi zatanzwe yahawe kuburyo urega yazijurira, ahubwo kuba atarazihawe akaba nawe abitangira ikirego mu bujurire bwuririye ku bundi akazahabwa. Ibindi urega avuga ngo akaba nawe ubwe atabisobanura ku buryo uregwa yabyireguraho. Impande zombi kandi zasabye amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [7] Urukiko, rushingiye kuri izo mpaka, rusanga hakwiye gusuzumwa ibibazo bikurikira: - Kumenya niba hari mpamvu yumvikana yari gutuma Diocese Gatolika ya Cyangugu isesa amasezerano y’umurimo y’igihe kitazwi ya Habiyaremye Jean Claude; - Kumenya niba indishyi zaciwe Diocese Gatolika ya Cyangugu nta shingiro zifite; - Ibijyanye n’indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1. Kumenya niba hari mpamvu yumvikana yari gutuma Diocese Gatolika ya Cyangugu isesa amasezerano y’umurimo y’igihe kitazwi ya Habiyaremye Jean Claude [8] Mu gusobanura impamvu zatumye Diocese Gatolika ya Cyangugu ijurira, Me Habimana Alphonse yasobanuye ko Urukiko Rwisumbuye mu gufata icyemezo rwashingiye ku Iteka rya Perezida No 65/01 ryo kuwa 04/03/2014 rigena uburyo bwo gutanga ibihano ku bakozi ba Leta bakoze amakosa mu kazi mu buryo butandukiriye kuko Habiyaremeye Jean Claude yari umukozi ugengwa n'amasezerano akaba atari urnukozi wa Leta. Ibyo bikaba bigaragaza ukwivuguruza kwakozwe n’Urukiko rwirengagije ko ariya masezerano y’umurimo yasheshwe nyuma y’integuza yari yahawe Habiyaremeye Jean Claude biturutse ku mpamvu yumvikana ishingiye ku makosa yari amaze gukora. [9] Yasobanuye ko impamvu zumvikana zatumye haseswa amasezerano y’igihe kitazwi ari uko Habiyaremeye Jean Claude yiyitiriye imirimo adashinzwe ya Perezida w’Intumwa z’abakozi ndetse akaba yarabeshyeye Komite Ncungamutungo y’ibitaro ko mu nama bakoze yemeje ko abazasinya amasezerano mashya y’igihe kizwi ari abakozi bazaba ari bashya nyamara ibyo bitarigeze byemezwa n’iyo komite. Izo mpamvu zikaba zari zifite ishingiro kuburyo kwemeza ko zinyuranyije n’amategeko byaba atari byo kandi binyuranyije n’ibisobanuro byatanzwe mu rubanza RS/INJUST/RSOC 00001/2019/CS rwasobanuye neza impamvu zatuma amasezerano y'umurimo y'igihe kitazwi ashobora guseswa, ari naho havuzwemo amakosa yo mu kazi nk’imwe mu mpamvu ishoboka. Amakosa yakozwe na Habiyaremeye Jean Claude akaba yari agamije kugumura abandi bakozi, ngo badasinya amasezerano mashya nkuko MINISANTE yabisabaga.

## Page 4

[10] Uhagarariye Habiyaremye Jean Claude asobanura ko ibyakozwe na Diocese Gatolika ya Cyangugu bihabanye cyane n’ibiteganywa n'amategeko agenga umurimo ku bijyanye no gusesa amasezerano ye y’umurimo y’igihe kitazwi, mu ngingo ya 27 y'Itegeko No 66/2018 ryo ku wa 30/08/2018 Rigenga Urnurimo mu Rwanda ivuga ko amasezerano y'umurimo y'igihe kitazwi ashobora guseswa n'umwe mu bayagiranye bitewe n'impamvu zifite ishingiro. Diyosezi Gatolika ya Cyangugu yagombaga kugaragaza ishingiro ry’impamvu zayo, ntigarukire ku kuvuga gusa ko Habiyaremye Jean Claude yiyitiriye umwanya atakiriho ariko yigeze gukora kandi atari yawusimburwaho. UKO URUKIKO RUBIBONA [11] Impaka kuri iki kibazo zishingiye ku kumenya niba kuba Habiyaremye Jean Claude yarandikiye nyir’icyubahiro Musenyeri uhagarariye ibitaro bya Mibilizi amugezaho impungenge z’abakozi ku ihindurwa ry’amasezerano y’akazi ari impamvu zifite ishingiro zatuma amasezerano y’umurimo ye ahita aseswa1. [12] Itegeko rigenga umurimo mu Rwanda ntabwo ryigeze risobanura mu buryo burambuye icyo ryise impamvu zifite ishingiro. Ariko kubera ko ikibazo cyerekeranye no gusesa amasezerano y’umurimo y’igihe kitazwi kubera izo mpamvu atari ubwa mbere gifashweho icyemezo mu nkiko zo mu Rwanda, niyo mpamvu Urukiko Rwisumbuye ndetse n’Urukuru rwifashishije ibisobanuro byatanzwe mu rubanza RS/INJUST/RSOC 00001/2019/SC rwa Niwemugeni Jeannette aburana na KCB Bank Rwanda Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga. Urwo Rukiko rwatanze ingero z’impamvu zumvikana ko zishobora gutuma amasezerano y’akazi y’igihe kitazwi aseswa: nk’impamvu ishingiye ku bushobozi bw’umukozi, ku myitwarire ye, cyangwa ishingiye ku bikenewe mu mikorere y’urwego akoramo; imyitwarire y’umukozi, by’umwihariko amakosa yakora mu rwego rw’akazi. [13] Ibi bisobanuye mu gihe imwe cyangwa se nyinshi mu ngero zimaze kuvugwa igaragaye, umwe mu bagiranye amasezerano y’umurimo ashobora kuyasesa. By’umwihariko Diocese Gatolika ya Cyangugu ikaba ishingira ku mpamvu ijyanye n’imyitwarire y’umukozi yerekeranye n’amakosa yakoze mu rwego rw’akazi, Habiyaremye Jean Claude akandikira nyir’icyubahiro Musenyeri uhagarariye ibitaro bya Mibilizi amugezaho impungenge z’abakozi ku ihindurwa ry’amasezerano y’akazi nka Perezida w’Intumwa z’abakozi, umwanya adafite, ndetse akarengaho akanabeshyera Komite Ncungamutungo y’ibitaro ko mu nama bakoze bemeje ko abazasinya amasezerano mashya y’igihe kizwi ari abakozi bazaza ari bashya, ibyo bikaba bifite ingaruka yo kugumura abandi bakozi bahasanzwe ngo badasinya amasezerano mashya. [14] Dosiye igaragaza ko Ibitaro bya Mibirizi bicungwa na Diocese Gatolika ya Cyangugu byashatse kongerera abakozi amasezerano y’igihe kizwi mu gihe harimo abari basangwanye amasezerano y’igihe kitazwi; dosiye igaragaza kandi ko Habiyaremye Jean Claude yatowe nka Perezida w’Intumwa z’abakozi, mandat ye ikarangira ariko akaba atari yagasimbuwe, kandi ari nawe uhagararira abandi bakozi mu nama ya komite ncungamutungo y’ibitaro. [15] Mu ibaruwa yo kuwa 18/08/2020 yavuzwe haruguru Habiyaremye Jean Claude yandikira nyir’icyubahiro Musenyeri uhagarariye ibitaro bya Mibilizi, bigaragara ko yayanditse nka Perezida w’Intumwa z’abakozi, anasobanura ko ubwo bari mu nama ya komite ncungamutungo y’ibitaro bize ku kibazo cy’amasezerano y’umurimo y’igihe kizwi yari agiye gatangwa, bemeranywa ko azareba abakozi bashya gusa banemeza ko icyo kibazo bakigeza ku mukoresha wabo. Uhagarariye ibitaro bya Mibirizi akimara kubona iyo baruwa yamwandikiye amusaba ibisobanuro ndetse nyuma anamwandikira ibaruwa isesa amasezerano amugaragariza ko kuba yaranditse avuganira abakozi kandi mandat ye yararangiye ari amakosa adashobora kwihanganirwa.

1 Amasezerano y’umurimo y’igihe kitazwi ashobora guseswa n’umwe mu bayagiranye bitewe n’impamvu zifite ishingiro (ingingo ya 27 y’Itegeko N° 66/2018 ryo ku wa 30/08/2018 Rigenga Umurimo mu Rwanda).

## Page 5

[16] Mu gusesengura iriya baruwa yafashwe n’umukoresha nk’impamvu ikomeye yashingiraho asesa amasezerano y’akazi ya Habiyaremye Jean Claude kubera imyitwarire idahwitse y’umukozi, Urukiko rusanga hagomba ku bintu bibiri by’ingenzi biyigize. Icya mbere ni ubutumwa umukozi yagezaga ku mukoresha we, icya kabiri ni ububasha bw’uwanditse iyo baruwa. [17] Ku kijyanye n’ubutumwa bukubiye mu ibaruwa Habiyaremye Jean Claude yandikiye nyir’icyubahiro Musenyeri uhagarariye ibitaro bya Mibilizi, biragaragara ko yamugejejeho impungenge zifitwe n’abakozi bagenzi be nawe arimo cy’amasezerano y’umurimo y’igihe kizwi agiye gatangwa muri ibyo bitaro, anerekana uko basanga byakorwamo ko bitewe n’uko abakozi bahasanzwe bamwe basanganywe amasezerano y’igihe kitazwi, amashyashya y’igihe kizwi yazareba gusa abakozi bashya bazinjizwa mu bitaro. [18] Iyo usesenguye inyandiko ziri muri dosiye ndetse n’imiburanire ya Diocese Gatolika ya Cyangugu, ntaho igaragaza niba ibyo ubwabyo binyuranyije n’amategeko, ahubwo ibibona nk’ikibazo cyatuma abakozi basanzwe bagumuka bakanga gusinya amasezerano mashya. Iyo migirire rero yaba inyuranyije n’amategeko cyane cyane ibivugwa n’ingingo ya 10 al.1 y’Itegeko N° 66/2018 ryo ku wa 30/08/2018 Rigenga Umurimo mu Rwanda ivuga ko abakozi n’ababahagarariye bafite uburenganzira bwo gutanga ibitekerezo ku bijyanye n’uko akazi gateye, gakorwa n’uko gakwiye gukorwa. Urukiko rukaba rusanga kuri iyi ngingo ijyanye n’icyo ibaruwa yanditswe na Habiyaremye Jean Claude yari igamije nta mpamvu irimo yatuma habaho gusesa amasezerano kuko kugaragaza igitekerezo cy’umukozi ku bijyanye n’akazi n’uko gakwiye gukorwa ari uburenganzira ahabwa n’amategeko. [19] Ku kibazo kijyanye n’ububasha bwa Habiyaremye Jean Claude mu kwandikira nyir’icyubahiro Musenyeri uhagarariye ibitaro bya Mibilizi, bigaragara ko yayanditse nka Perezida w’Intumwa z’abakozi ndetse ko n’ibitekerezo biri muri iyo baruwa akaba ari ibyatanzwe na Komite Ncungamutungo. Diocese Gatolika ya Cyangugu ivuga ko atakagombye kwandika nka Perezida w’Intumwa z’abakozi kuko atari afite ubwo bubasha bitewe n’uko mandate ye kuri uwo mwanya yari yararangiye. Urukiko rurasanga ibivugwa n’umukoresha nta shingiro bifite kubera ko yemera ko Habiyaremye Jean Claude yari yaratowe n’abakozi bagenzi be nk’intumwa yabo, kuba yarakomeje gukora inshingano yatorewe ntahagarikwe n’umukoresha we ibyo siwe wabibazwa hagendewe ku biteganywa n’ingingo ya 2 y’Iteka rya Minisitiri N° 003/19.20 ryo kuwa 17/03/2020 ryerekeye Intumwa z’Abakozi ivuga ko ikigo cyose gifite abakozi nibura icumi (10), kigomba gukoresha amatora y’intumwa z’abakozi n’abasimbura bazo. Ibi bisobanuye ko gutoresha Intumwa z’abakozi biri mu nshingano z’umukoresha, ari nabyo bivamo no kubasimbuza igihe zirangije mandat yazo iteganywa n’ingingo ya 4 al.1 y’iryo teka ivuga ko intumwa z’abakozi n’abasimbura bazo zitorerwa manda y’imyaka itatu (3) ishobora kongerwa. [20] Kubera izo mpamvu zose zimaze gusobanurwa, Urukiko rurasanga nta mpamvu yumvikana ihari yari gutuma Diocese Gatolika ya Cyangugu isesa amasezerano y’umurimo y’igihe kitazwi ya Habiyaremye Jean Claude, impamvu y’ubujurire kuri iyi ngingo ikaba nta shingiro ifite, hagomba kwemezwa ko ariya masezerano yasheshwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko nk’uko byemejwe muri uru rubanza ku rwego rwa mbere. 2. Kumenya niba indishyi zaciwe Diocese Gatolika ya Cyangugu nta shingiro zifite [21] Uhagarariye Diocese Gatolika ya Cyangugu avuga ko indishyi zose zatanzwe zirimo n’iz'icyemezo cy'umurimo zatanzwe hirengagijwe ibimenyetso yagaragaje ndetse n'ingingo z'amategeko zerekana ko izo ndishyi zitari ngombwa. Me Bigirimana Felicien uhagarariye Habiyaremye Jean Claude asanga nta ndishyi zatanzwe zidafite ishingiro. Ngo nta ndishyi z'icyemezo cy’imirimo zatanzwe n’urukiko kuburyo urega yazijurira, ko ahubwo nawe abitangiye ikirego mu bujurire bwuririye ku bundi, ngo azihabwe. UKO URUKIKO RUBIBONA

## Page 6

[22] Ingingo ya 150 y’Itegeko No 22/2018 ryo kuwa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ivuga ko ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugomba kugaragaza ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo, bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa urukiko. [23] Ibi bisobanuye ko uwajuriye ategetswe kugaragaza inenge cyangwa se ikibazo byakozwe mu rubanza rujuririrwa kugira ngo bikosorwe mu bujurire hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso ashingiraho. Igihe rero atabigaragaje, ntacyo urukiko rwaheraho ruca urubanza. [24] Diocese Gatolika ya Cyangugu mu kujurira ivuga ko indishyi zose zatanzwe hirengagijwe ibimenyetso byayo ndetse n'ingingo z'amategeko byerekana ko zitari ngombwa, ariko ntiyagaragaje ibimenyetso n’amategeko byaba byarirengagijwe n’indishyi zirebana nabyo. Bivuze ko mu bujurire ntacyo Urukiko rufite rwaheraho ruca urubanza. [25] Hashingiwe kuri ibyo bisobanuro, Urukiko rurasanga ibivugwa na Diocese Gatolika ya Cyangugu ko indishyi yaciwe nta shingiro zifite ntaho rwahera rubihindura kubera ko itabashije kugaragaza inenge, ibimenyetso cyangwa se amategeko yaba yarirengagijwe mu kuzigena ku rwego rwa mbere; cyane cyane ko hari hamaze kugaragazwa amakosa yakoze isesa amasezerano y’akazi y’igihe kitazwi mu buryo bunyuranyije n’amategeko, kandi itegeko ry’umurimo rikaba ribiteganyiriza indishyi zitandukanye zasesenguwe mu buryo burambuye mu rubanza rujuririrwa. 3. Ibijyanye n’indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka [26] Uhagarariye Habiyaremye Jean Claude yasabye ko Diocese Gatolika ya Cyangugu yamwishyura indishyi zijyanye n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka angana na 500.000Frw yakoreshejwe ku rwego rw’ubujurire; Hagendewe ku biteganywa n’ingingo ya 111 y’itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ivuga ko ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ari ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza, Urukiko rurasanga indishyi zisabwa na zifite ishingiro, Diocese Gatolika ya Cyangugu ikaba igomba kuyasubiza Habiyaremye Jean Claude. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [27] Rwemeje ko ikirego cy’ubujurire cya Dioseze Gatolika ya Cyangugu nta shingiro gifite. [28] Rwemeje ko nta gihindutse ku mikirize y’urubanza RSOC 00002/2021/TGI/RSZ rwaciwe kuwa 21/09/2022 n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rusizi. [29] Rwemeje ko amasezerano y’umurimo Diocese Gatolika ya Cyangugu yari ifitanye na Habiyaremye Jean Claude yasheshwe mu buryo bunyuranije n’amategeko. [30] Rutegetse Diyoseze Gatolika ya Cyangugu guha Habiyaremye Jean Claude indishyi zo kwirukanwa mu buryo bunyuranije n’amategeko zingana na 2.200.884Frw; amafaranga 880.000Frw y’ubutumwa bw’akazi; amafaranga 500.000 Frw y’igihembo cy’avoka ku rwego rwa mbere, amafaranga 200.000Frw y’ikurikirarubanza, amafaranga 20.000Frw yatanzeho ingwate y’amagarama arega ku rwego rwa mbere, yose hamwe uko ari 3.800.884Frw, itayishyura mu gihe giteganywa n’amategeko akazavanwa mu mutungo wayo ku ngufu za Leta. [31] Rutegetse Diocese Gatolika ya Cyangugu gushyira mu isanduku y’ubwiteganirize (RSSB) amafaranga itatangiye Habiyaremye Jean Claude y’ukwezi kwa mbere n’ukwa karindwi by’umwaka wa 2015; Ukwezi kwa mbere, ukwa kabiri n’ukwa gatatu by’umwaka wa 2017 ndetse n’ukwezi kwa cumi na kumwe ku mwaka wa 2020.

## Page 7

[32] Rutegetse kandi Diyoseze Gatolika ya Cyangugu kwishyura Habiyayemye Jean Claude amafaranga y’igihembo cya avoka ku rwego rw’ubujurire angana na 500.000Frw, itayishyura mu gihe giteganywa n’amategeko akazavanwa mu mutungo wayo ku ngufu za Leta. [33] Rutegetse ko ingwate y’amagarama yatanze ijurira ihera mu isanduku ya Leta.