Download PDF

Rwanda Commercial

Commercial High Court

Re DJUMAPILI ( Guhagarika igurisha ry’inzu 2 mu cyamunara)

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

The auction of DJUMAPILI John's two houses was suspended because the statutory periods for conducting the auction had lapsed without proper notification or further court order, rendering the original auction order ineffective. The summary application procedure was appropriate for seeking urgent relief, and the first instance court erred in rejecting the claim solely on procedural grounds. However, other arguments by the applicant regarding liability and property identification were dismissed for lack of urgency and procedural compliance.

Court disposition

partially allowed

Orders

  • The appeal is admitted as procedurally compliant and partially founded.
  • The decision of the Commercial Court of Nyarugenge in RCOM 0801/14/TC/Nyge is reversed in all its parts.
  • The auction of the two houses belonging to DJUMAPILI John in Virunga Village, Kibaza Cell, Kacyiru Sector, Gasabo District, Kigali City is suspended due to lapse of statutory periods.
  • The auction of the two houses is ordered to be halted.

02

Material facts

Parties

DJUMAPILI John

Applicant

I&M BANK RWANDA Ltd (formerly BCR Ltd)

Respondent

BADER

Other

KAMBALI BIGISHIRO

Other

SHEMA

Other

03

Procedural history

  1. Posture

    Commercial Appeal / Judgment on Appeal

04

Questions and positions

Legal issues

Party arguments

Applicant
DJUMAPILI John argued that the auction was scheduled and conducted in violation of procedural laws, including exceeding statutory time limits without proper notification, being ordered by a court lacking jurisdiction, and that he was being held liable for a judgment in which he was not a party or called to defend. He also claimed his properties were not mentioned in the original judgment and that the summary application procedure was appropriate for urgent relief.
Respondent
I&M BANK RWANDA Ltd argued that the auction process was valid, that delays were due to subsequent litigation and lack of buyers, and that the original auction order was made under the law applicable at the time. They contended that the absence of new notification or the applicant's participation did not invalidate the auction, and that the summary application was not the correct procedure for the relief sought.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    Law No. 21/2012 of 14/06/2012, Articles 324, 325

    A summary application by one party is an exceptional procedure for urgent relief and does not always require a provisional order; the judge may issue a final order if warranted.

  2. 02

    Law No. 21/2012 of 14/06/2012, Article 295

    The competent court for ordering an auction is determined by the law in force at the time of the order; subsequent legal changes do not retroactively invalidate such orders.

  3. 03

    Law No. 21/2012 of 14/06/2012, Articles 301, 302

    An auction cannot be postponed indefinitely or beyond statutory periods; if the statutory periods are exceeded without proper notification, a new court order is required.

  4. 04

    Law No. 21/2012 of 14/06/2012, Article 327

    A party who did not participate in the original proceedings but has an interest must use the procedures provided by law to challenge enforcement, not a summary application, unless urgency is demonstrated.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

The auction of DJUMAPILI John's two houses was suspended because the statutory periods for conducting the auction had lapsed without proper notification or further court order, rendering the original auction order ineffective. The summary application procedure was appropriate for seeking urgent relief, and the first instance court erred in rejecting the claim solely on procedural grounds. However, other arguments by the applicant regarding liability and property identification were dismissed for lack of urgency and procedural compliance.

Obiter and limits

  • Subsequent changes in the law do not retroactively affect orders made under previous laws.
  • Summary applications do not always require provisional orders; final orders may be issued if justified.

Court disposition

partially allowed

  • The appeal is admitted as procedurally compliant and partially founded.
  • The decision of the Commercial Court of Nyarugenge in RCOM 0801/14/TC/Nyge is reversed in all its parts.
  • The auction of the two houses belonging to DJUMAPILI John in Virunga Village, Kibaza Cell, Kacyiru Sector, Gasabo District, Kigali City is suspended due to lapse of statutory periods.
  • The auction of the two houses is ordered to be halted.

Source and reliance status

Commercial High Court · 22 September 2014

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

Commercial High Court

Commercial· 22 September 2014

RCOMA 0453/14/HCC

Re DJUMAPILI ( Guhagarika igurisha ry’inzu 2 mu cyamunara)

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2014-09-22 - Case/document no.: RCOMA 0453/14/HCC - Collection: Commercial High Court

Text

Page 1

Re DJUMAPILI ( Guhagarika igurisha ry’inzu 2 mu cyamunara) [Rwanda URUKIKO RUKURU RW’UBUCURUZI – RCOMA 0453/14/HCC (Kibuka, P.J.) 22 Nzeli 2014] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi – Inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe – Itangwa mu bibazo bidasaba guhamagaza byanze bikunze undi muburanyi – Iyo Umucamanza asanze ari ngombwa ko yahamagaza uwagitanze n’abandi bose abona ko bashobora kuza muri icyo kibazo arabikora kugirango azabumve – Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 327. Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi – Inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe – Ikurikizwa mu bibazo byose, harimo n’iby’ubucuruzi, byerekeranye n’ifatira ry’agateganyo no mu bindi bibazo byose bisaba ko hafatwa icyemezo cyihuse cyane bitari ngombwa ko habanza gutangwa ikirego remezo – Umucamanza ashobora gufata icyemezo cya burundu cyangwa n’icy’agateganyo iyo asanze gikwiye, mu gihe yabonye ko hari ibyaramirwa ku mpamvu zihutirwa cyane – Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 325. Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi – Urukiko rufite ububasha ry’itangazwa n’igurisha rya cyamunara – Urukiko rw’Ibanze cyangwa urw’Ubucuruzi

mu gihe harangizwa urubanza rwaciwe n’inkiko z’ubucuruzi nizo zifite ububasha bw’itangazwa n’igurisha rya cyamunara – Nta muburanyi wakwitwaza itegeko rishya asaba ivanwaho rya cyamunara ryashingiye ku itegeko ryakurikizwaga icyo gihe ngo bihabwe ishingiro mu gihe icyo cyemezo cyabaye itegeko – Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 295. Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi – Cyamunara yarengeje igihe cyo gukorwa kandi nta rindi menyekanisha ryabayeho – Umukozi ushinzwe guteza cyamunara ashobora kwimura itariki ya cyamunara, abitegetswe n’Urukiko, cyangwa ku zindi mpamvu abonye, ntashobora kuyisubika inshuro nyishi, cyangwa kurenza ibihe biteganijwe cyangwa ngo ayisubike ubuziraherezo – Muri icyo gihe icyo cyemezo kikaba kitagifite agaciro ahubwo haba hagomba ikindi cyemezo cy’Urukiko rubifitiye ububasha – Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 301. Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi – Inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe – Nta muburanyi washingira ko atabaye umuburanyi mu rubanza yarangiza ntaregere iyi mpamvu nk’uko amategeko abyemerera umuntu utigeze aburana urubanza afitemo inyungu, akarenga akabisaba ashingiye ku nyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe ngo bihabwe ishingiro kuko nta bwihutire buba burimo ahubwo bifatwa nk’uburyo bwo gutinza irangiza ry’urubanza. Incamake y’ikibazo: Djumapili John yaregeye Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge mu buryo bw’inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe, arusaba guhagarika igurishwa mu

Page 2

cyamunara inzu ze ebyiri ziherereye mu murenge wa KACYIRU, Akarere ka GASABO. Urwo Rukiko rwemeje ko rutakiriye ikirego ku mpamvu z’uko cyatanzwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko kuko kitagamije ko hafatwa ibyemezo by’agateganyo. Djumapili John yajuririye mu Rukiko Rukuru avuga ko ikirego cye cyatanzwe mu buryo bukurikije amategeko kuko cyamunara yateganijwe ariyo ahubwo idakurikije amategeko. Yavuze kandi ko cyamunara yabaye yarengeje igihe cyo gukorwa kandi nta rindi menyekanisha ryabayeho; ko kandi yashyizweho n’Urukiko rutabifitiye ububasha; ndetse ko akurikiranwe wenyine mu kurangiza urubanza atigeze abamo umuburanyi. Byongeye kandi DJUMAPILI John avuga ko yategetswe gufatanya na Bader, Kambali Bigishiro na Shema kwishyura BCR mu gihe atigeze aburana na rimwe cyangwa guhamagazwa mu rubanza urwo arirwo rwose; ndetse ko n’inzu ze zisabiwe kugurishwa zitigeze zivugwa mu rubanza RCOMAA 0014/08/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 08/01/2010 hagati ya BCR na KAMBALI BIGISHIRO. Asoza avuga ko Urukiko rwemeje ibitaribyo kuko ikirego cye cyari gishingiye gusaba icyo Urukiko rwaramira mu buryo bwihuse. Incamake y’icyemezo: 1. Inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe ni uburyo budasanzwe bwo kuregera umucamanza umusaba kugira ibyo aramira mu buryo bwihuse cyane kandi bikaba ari ibibazo bidasaba guhamagara byanze bikunze undi muburanyi.

2. Inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe ikurikizwa mu bibazo byose, harimo n’iby’ubucuruzi cyangwa ubutegetsi, byerekeranye n’ifatira ry’agateganyo no mu bindi bibazo byose bisaba ko hafatwa icyemezo cyihuse cyane bitari ngombwa ko habanza gutangwa ikirego remezo.

3. Inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe, ntigisaba buri gihe, cyangwa byanze bikunze, umucamanza gufata icyemezo cy’agateganyo, kuko itanabuza ko yafata icyemezo cya burundu. Bityo Urukiko rw’Ubucuruzi ntirwari kwanga kwakira ikirego cya DJUMAPILI John.

4. Icyemezo gishyiraho cyamunara cyemejwe n’Urukiko rubifitiye ububasha kuko cyabaye kigendeye ku itegeko ryariho icyo gihe, kandi akaba nta cyemezo cy’urundi rukiko rwagikuyeho. Ibyo Djumapili John ashingiraho asaba ko Urukiko rwashingira ku itegeko ryasohotse nyuma y’icyo cyemezo, kuko cyari cyarabaye itegeko, bikaba bitahabwa ishingiro.

5. Umukozi ushinzwe guteza cyamunara ashobora kwimurira icyamunara ku wundi munsi iyo yeretswe icyemezo cy’urukiko gihagarika cyamunara mbere y’uko ipiganwa rirangira. Cyamunara igomba gukorwa ku wundi munsi ugenwe n’umukozi ushinzwe guteza cyamunara nibura mu minsi cumi n’itanu (15) kandi ntikirenze iminsi mirongo itatu (30) kidakozwe uhereye umunsi w’iyimurwa. Ibi bivuze ko umukozi ushinzwe guteza cyamunara ashobora kwimura itariki ya cyamunara, abitegetswe n’Urukiko, cyangwa ku zindi mpamvu abonye, ariko adashobora kubikora ubuziraherezo. Bityo icyemezo cy’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo kikaba kitagifite agaciro kuko ibihe cyateganijwe gushyirwa mu bikorwa byarenze ndetse n’umukozi ushinzwe kugurisha mu cyamunara atigeze yubahiriza ibindi bihe biteganywa n’amategeko. Hakaba hagomba rero ikindi cyemezo cy’Urukiko rubifitiye ububasha.

6. Umuburanyi utaregeye ko atabaye umuburanyi mu rubanza rwaburanishijwe kandi yari arufitemo inyungu ndetse ko yategetswe gufatanya inshingano na bagenzi be cg akitwaza ko ikiburanwa kitavuzwe mu rubanza rurangizwa ntashobora gutanga izi mpamvu mu nyandiko y’ikirego gitanzwe n’umuburanyi umwe ngo zihabwe ishingiro kuko biba bigaragara ko nta

Page 3

bwihutire bukirimo mu gihe atakoresheje inzira ateganyirizwa n’amategeko, ko ahubwo byafatwa nk’uburyo bwo gutinza irangiza ry’urubanza. Izi mpamvu zatanzwe na Djumapili zikaba zidakwiye guhabwa ishingiro. Ubujurire bufite ishingiro kuri bimwe. Icyemezo cy’Urukiko rubanza gihindutse mu ngingo zacyo zose. Amategeko yashingiweho: Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 295, 301, 325 na 307. Nta manza zifashishijwe: Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] DJUMAPILI John yaregeye mu nyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe, Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge, arusaba guhagarika igurishwa mu cyamunara inzu ze ebyiri ziri mu Mudugudu wa VIRUNGA, Akagari ka KIBAZA, Umurenge wa KACYIRU, Akarere ka GASABO. [2] Urwo Rukiko rwasuzumye ikirego cye, rwanzura mu cyemezo cyarwo ko rutacyakiriye kuba cyatanzwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko kuko kitagamije ko hafatwa ibyemezo by’agateganyo. [3] DJUMAPILI John ntiyishimiye iyo mikirize, ayijuririra uru Rukiko asaba ko ikirego cye cyatanzwe mu buryo bukurikije amategeko kuko cyamunara yateganijwe ariyo ahubwo idakurikije amategeko. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIRI MU RUBANZA [4] DJUMAPILI John atanga impamvu esheshatu z’ubujurire, arizo kuba (1) cyamunara iteganijwe yarengeje igihe cyo gukorwa kandi nta rindi menyekanisha ryabayeho; (2)

kuba cyamunara yateganijwe, yashyizweho n’Urukiko rutabifitiye ububasha; (3) kuba DJUMAPILI John akurikiranwe wenyine mu kurangiza urubanza atigeze abamo umuburanyi; (4) kuba DJUMAPILI John yategetswe gufatanya na BADER, KAMBALI BIGISHIRO na SHEMA kwishyura BCR mu gihe atigeze aburana na rimwe cyangwa guhamagazwa mu rubanza urwo arirwo rwose; (5) kuba inzu za DJUMAPILI John zisabwa kugurishwa zitigeze zivugwa mu rubanza RCOMAA 0014/08/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 08/01/2010 hagati ya BCR na KAMBALI BIGISHIRO; no kuba (6) Urukiko rwemeje ibitaribyo kubyo ikirego cye cyashingiyeho, ari ibiteganijwe mu ngingo ya 325 cyane cyane igika cya nyuma, y’Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi.

Page 4

[5] Mu gusuzuma izi mpamvu z’ubujurire, uru Rukiko ruratangira ku mpamvu z’amategeko yashingiweho mu gutanga ikirego ku rwego rwa mbere, harimo iyakirwa ry’icyo kirego hamwe n’ububasha bw’Urukiko DJUMAPILI John avuga ko rwategetse cyamunara, ni ukuvuga impamvu ya (6), iya (2) n’iya (1) zigakurikiranwa n’izindi mpamvu. [6] Mu gusuzuma uru rubanza, uru Rukiko rwasanze ari ngombwa no kumva icyitwaga BCR, Ltd cyahindutse I&M BANK RWANDA, Ltd kugira ngo rwumve icyo isobanura ku gihe kimaze guhita kuvaho icyemezo giteza cyamunara cyafatiweho, kugeza magingo aya. Rwarabikoze, rutumiza I&M BANK RWANDA, Ltd, rushingiye ku biteganijwe mu ngingo ya 327 y’Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ko « Umucamanza washyikirijwe ikibazo, aragisuzuma, yasanga ari ngombwa ko ahamagaza uwagitanze n’abandi bose abona ko bashobora kuza muri icyo kibazo akabahamagaza kugirango azabumve mu gihe kitarenze amasaha mirongo ine n’umunani (48). Guhamagaza abagomba kugira icyo bavuga muri icyo kibazo bikorwa n’umwanditsi w`urukiko hakurikijwe uburyo busanzwe bw’ihamagara ry’ababuranyi. Gusuzuma bene ibyo bibazo bikorwa mu nama y’abacamanza nta buranisha ribaye mu ruhame » A) Ku ngingo y’Itegeko ikirego cya DJUMAPILI John cyashingiweho [7] Muri iyi mpamvu ye y’ubujurire (iya 6), DJUMAPILI John avuga ko

Urukiko rubanza rwemeje ko ibyo yarusabye binyuranyije n’ibiteganijwe mu ngingo ya 324 na 325 z’Itegeko rivuzwe hejuru, ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, kandi nyamara ataribyo kuko ibyo yarusabye bishingiye ku ngingo ya 325, cyane cyane igika cyayo cya nyuma, giteganya ko “inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe ikurikizwa mu bibazo byose, harimo n’iby’ubucuruzi cyangwa ubutegetsi no mu bindi bibazo byose bisaba ko hafatwa icyemezo cyihuse cyane bitari ngombwa ko habanzwa gutangwa ikirego remezo.” [8] DJUMAPILI John yemeza rero ko kuba inzu ze zibiri zishaka gutezwa cyamunara mu buryo bunyuranyije n’amategeko, ari ikibazo gisaba ko hafatwa icyemezo cyihuse cyane cyane ko umutungo bwite w’umuntu ku giti cye cyangwa asangiye n’abandi utavogerwa nk’uko biteganijwe mu ngingo ya 29 y’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda. [9] Kuri iyi mpamvu y’ubujurire, Urukiko rusanga ingingo ya 324 y’Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ko “Inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe ni uburyo budasanzwe bwo kuregera umucamanza umusaba kugira ibyo aramira mu buryo bwihuse cyane kandi bikaba ari ibibazo bidasaba guhamagara byanze bikunze undi muburanyi.” Rusanga ingingo ya 325 y’iri Tegeko, iteganya ko “Inyandiko

y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe ikurikizwa mu bibazo byose, harimo n’iby’ubucuruzi cyangwa ubutegetsi, byerekeranye n’ifatira ry’agateganyo no mu bindi bibazo byose bisaba ko hafatwa icyemezo cyihuse cyane bitari ngombwa ko habanza gutangwa ikirego remezo. Icyakora, iyo umuburanyi ahisemo inzira imwe hagati y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe n’ikirego cyihutirwa ntaba agishoboye gukoresha indi nzira.” [10] Rushingiye ku biteganijwe n’izi ngingo z’Itegeko zimaze kuvugwa (muri [9]), runashingiye kubyo umucamanza wa mbere yagendeyeho, ku birebana n’iyi ngingo y’ubujurire,

Page 5

yemeza kutakira ikirego cya DJUMAPILI John, kuba ibyo umucamanza wa mbere yashingiyeho (reba muri dusanze ya mbere n’iya kabiri by’icyemezo cyajuririwe, ku rupapuro rwa kabiri), cyane cyane aho yemeje ko “Dusanze mu mwanzuro we uhagarariye DJUMAPILI John asaba guhagarika burundu cyamunara iteganyijwe ku nzu za DJUMAPILI John, iki kikaba atari icyemezo cy’agateganyo gisabwa umucamanza mu buryo bw’inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe kiba kigamije kumusaba kugira ibyo aramira mu buryo bwihuse cyane (mesure d’extrême urgence), ibi rero bikaba binyuranyije n’ibyo ingingo za 324 na 325 CPCCSA ziteganya”; [11] Rusanga binyuranyije n’ibiteganywa n’izi ngingo z’amategeko, kuko nk’uko bigaragara neza mu ngingo ya 324 ivuzwe hejuru, inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe, ntigisaba buri gihe, cyangwa byanze bikunze, umucamanza gufata icyemezo cy’agateganyo, kuko itanabuza ko yafata icyemezo (ordonnance) cya burundu, aho iyi ngingo ivuga “(...) kuregera umucamanza umusaba kugira ibyo aramira mu buryo bwihuse cyane (…).” Ibi binashimangirwa n’ibivugwa n’ingingo ya 325, aho iteganya ko “(…) byerekeranye n’ifatira ry’agateganyo no mu bindi bibazo byose bisaba ko hafatwa icyemezo cyihuse cyane bitari ngombwa ko habanza gutangwa ikirego remezo (…).” Iyi ngingo ikaba ivugika mu rurimi rw’Igifaransa, ko “(…) s’applique dans toutes les matières, même commerciale

ou administrative, requérant des mesures ou saisies conservatoires ou provisoires ainsi que dans d’autres circonstances requérant une décision d’extrême urgence sans toutefois introduire une demande principale.” [12] Uru Rukiko rusanga ibyo Umushingamategeko (Législateur/Lawmaker) yashatse hano mu nyandiko y’ikirego gitanzwe n’umuburanyi umwe (requête unilatérale), uretse kuba ari ibitandukanye no mu biteganijwe mu kirego cyihutirwa (procédure de référé), aho umucamanza afata byanze bikunze icyemezo cy’agateganyo (icyemezwa by’agateganyo, ingingo ya 316); hano umucamanza ashobora gufata icyemezo (ordonnance) cya burundu (cyangwa n’icy’agateganyo kuko giteganijwe nacyo) iyo asanze gikwiye, mu gihe yabonye hari ibikwiye kuramirwa ku mpamvu zihutirwa cyane; bitabuza n’ubundi ko yahamagaza undi muburanyi mbere yo gufata icyo cyemezo (ingingo ya 327), cyangwa ko uyu undi muburanyi ashobora kukijuririra cyangwa kugitambamira (ingingo za 329-331) mu gihe atagitumijwemo. [13] Kubera izi mpamvu rero, Urukiko rusanga Urukiko rw’Ubucuruzi rutari kwanga kwakira ikirego cya DJUMAPILI John rushingiye kuri iyi mpamvu rwagendeyeho, rwari kucyakira, hakaba hasigara kureba niba gifite ishingiro. Rusanga na none, hejuru y’iyi mpamvu yo kutakira ikirego, urwo Rukiko rwasuzumye nyamara izindi mpamvu z’ikirego, kandi ntibyari bikiri ngombwa, nyuma y’uko rumariye kutacyakira. Rusanga rero iyi mpamvu

y’ubujurire ikwiye guhabwa ishingiro. B) Ku mpamvu y’uko cyamunara yateganijwe yashyizweho n’Urukiko rutabifitiye ububasha [14] DJUMAPILI John asobanura muri iyi mpamvu ye y’ubujurire (iya 2) ko icyemezo cyashingiweho hatangazwa icyamunara, ari icy’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo kandi amategeko ateganya ko itangazwa ry’igurisha rya cyamunara rishyirwaho na Perezida w’Urukiko rw’ibanze rw’aho icyamunara kizabera cyangwa Perezida w’Urukiko rw’Ubucuruzi mu gihe harangizwa urubanza rwaciwe n’Inkiko z’ubucuruzi.

Page 6

[15] DJUMAPILI John ashingira iyi mpamvu ku biteganijwe mu ngingo ya 295 y’Itegeko rivuzwe hejuru, ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ko “Abisabwe n’uwafatiriye, kandi amaze kugenzura ko imihango yose y’ifatira yubahirijwe, Perezida w’Urukiko rw’ibanze rw’aho icyamunara kizabera, cyangwa Perezida w’urukiko rw’ubucuruzi mu gihe harangizwa urubanza rwaciwe n’inkiko z’ubucuruzi, agena itariki n’aho ibintu bigomba kugurishirizwa, ahantu n’uburyo amatangazo y’icyo cyamunara agomba kumanikwa. Icyemezo cya Perezida w’Urukiko kigomba na none gutangazwa, nibura mu minsi cumi n’itanu (15) mbere y’uko icyamunara gikorwa, mu kinyamakuru kimwe cya Leta, byaba ngombwa kikanatangazwa no mu kindi kinyamakuru cyigenga gisomwa na benshi cyagenwe na Perezida w’Urukiko cyangwa se bigatangazwa no kuri radiyo, televiziyo cyangwa irindi koranabuhanga. Perezida w’Urukiko rw’ibanze cyangwa Perezida w’urukiko rw’ubucuruzi ashobora no gushyiraho ubundi buryo bwatuma icyamunara kirushaho kwamamazwa.” [16] DJUMAPILI John akomeza avuga ko nk’uko iyi ngingo y’Itegeko ibiteganya, kugena itariki n’aho ibintu bigomba kugurishirizwa muri cyamunara bitakiri mu bubasha bw’Urukiko Rwisumbuye, bityo icyo cyemezo cyafashwe na Perezida w’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo cyateganyije cyamunara kuwa 10/01/2012 nta gaciro kigifite, kuko kitakiri mu

bubasha bwarwo bwo kugena itariki n’aho ibintu bigomba kugurishirizwa, kikaba kiri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ibanze rw’aho icyamunara kizabera, cyangwa bw’Urukiko rw’Ubucuruzi mu gihe harangizwa urubanza rwaciwe n’Inkiko z’ubucuruzi; ko rero hagomba kwemezwa ko icyamunara ihagarikwa. [17] Urukiko, rushingiye ku biteganijwe muri iyi ngingo ya 295 imaze kuvugwa, ingingo DJUMAPILI John ashingiraho iyi mpamvu ye y’ubujurire, rusanga iyi ngingo iteganya itangazwa ry’igurishwa rya cyamunara, bikozwe mu cyemezo cya Perezida w’Urukiko; iyi ngingo yatangiye gukurikizwa aho iri Tegeko ryagiriyeho, ni ukuvuga kuva itariki ya 14/06/2012, kandi icyemezo kinengwa na DJUMAPILI John cyafashwe kuwa 01/12/2011, gishyira cyamunara kuwa 10/01/2012, kandi gishingiye ku Itegeko ryagenderwagaho icyo gihe nº 18/2004 ryo kuwa 20/06/2004, bivuga ko icyo cyemezo kitanyuranyije n’amategeko yagenderwagaho icyo gihe, ko rero cyarabaye Itegeko mu gihe nta kindi cyemezo cy’Urukiko rurusumbye cyagikuyeho, kikaba kidakwiye kuvanwaho cyangwa kutubahirizwa hashingiwe gusa kuri iyi mpamvu ya DJUMAPILI John ishingiye ku ngingo y’Itegeko ryasohotse nyuma y’icyo cyemezo, kuko cyari cyarabaye Itegeko. Rusanga rero iyi mpamvu y’ubujurire idakwiye guhabwa ishingiro. C) Ku mpamvu y’uko cyamunara iteganijwe yarengeje igihe cyo gukorwa kandi nta rindi menyekanisha ryabayeho [18] Muri iyi mpamvu (ariyo ya mbere y’ubujurire

yatanze), DJUMAPILI John asobanura, ashingiye ku biteganijwe mu ngingo ya 301 y’Itegeko ryavuzwe hejuru, ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ko icyemezo nº 126/2011 cya Perezida w’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, cyemeje ko cyamunara iba kuwa 10/01/2012, hanyuma ntiyaba, ko Urukiko rubanza rwirengagije ibisobanuro bye by’uko, kuba iyo cyamunara itabayeho igihe yari iteganijwe hakarinda hashira imyaka irenze ibiri nta n’irindi menyekanisha ribayeho, ari impamvu yumvikana ituma asaba ihagarikwa ry’iyi cyamunara kuko amategeko atubahirijwe.

Page 7

[19] I&M BANK RWANDA, Ltd yatumijwe muri uru rubanza kugira ngo igire icyo ivuga kuri iki gihe cyahise kuvaho Icyemezo gishyiraho cyamunara cyafatiriwe kugeza ubu, isobanura ko icyatumye icyo cyemezo kitashyirwa mu bikorwa kugeza ubu, ni imanza zitandukanye zagiye ziba nyuma y’icyo cyemezo, hamwe n’ibura ry’ubwishyu muri cyamunara zabaye. I&M BANK RWANDA, Ltd ikaba isanga nk’uko biteganijwe mu ngingo za 195 kugeza 197 n’iya 307 z’Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ibura ry’ubwishyu ritaba impamvu yo guhagarika cyamunara; inasanga nk’uko umucamanza w’Urukiko rubanza yabibonye, “kuba imenyekanisha ryarakozwe hagashira igihe cyamunara itaraba si impamvu yatuma iyo cyamunara idakomeza, ipfa gusa kuba yaratangajwe ikamenyeshwa rubanda.” [20] Uru Rukiko, rushingiye ku biteganijwe n’ingingo ya 301 y’Itegeko rivuzwe hejuru, ingingo iyi mpamvu ishingiyeho, iteganya ko “Umukozi ushinzwe guteza cyamunara ashobora kwimurira icyamunara ku wundi munsi iyo yeretswe icyemezo cy’urukiko gihagarika cyamunara mbere y’uko ipiganwa rirangira. Icyo cyemezo cy’urukiko ntigishobora guhabwa uberewemo umwenda, uwo ibye byafatiriwe cyangwa undi wese ubifitemo inyungu atagaragaje impamvu ikomeye kandi yumvikana. Umukozi ushinzwe guteza cyamunara acyimurira ku wundi munsi abyibwirije iyo nta bapiganwa nibura batanu (5) bitabiriye

icyamunara, ariko kuri uwo munsi cyimuriweho ntigishobora kongera kwimurwa kubera iyo mpamvu. Ikindi cyamunara kigomba gukorwa ku wundi munsi ugenwe n’umukozi ushinzwe guteza cyamunara nibura mu minsi cumi n’itanu (15) kandi ntikirenze iminsi mirongo itatu (30) kidakozwe uhereye umunsi w’iyimurwa. Hagati aho nibura mu minsi cumi n’itanu (15) mbere y’icyamunara, irindi menyekanisha rigomba gukorwa mu nzira zimwe n’izo irya mbere ryakozwemo.” Rusanga iyi ngingo iteganya impamvu n’inshuro umukozi ushinzwe cyamunara, ashobora kuyimura. [21] Urukiko rusanga nk’uko iyi ngingo ivuzwe hejuru ibiteganya, uyu mukozi ushinzwe guteza cyamunara ashobora kwimura itariki ya cyamunara, abitegetswe n’Urukiko, cyangwa ku zindi mpamvu abonye, ariko adashobora kubikora ubuziraherezo (indéfiniment/indefinitely); Rusanga na none, nk’uko biteganijwe mu ngingo ya 302 y’iri Tegeko, “Uberewemo umwenda cyangwa uwurimo iyo yumva ko igiciro gitanzwe kidakwiye, ashobora gusaba ko icyamunara gishyirwa ku wundi munsi, ariko udashobora kurenga ukwezi kuva umunsi icyamunara cya mbere cyatangiriye gutezwa. Umukozi ushinzwe guteza cyamunara agena undi munsi cyamunara yimuriweho. Kuri uwo munsi wemejwe ibyo bintu bigurishwa cyamunara byanze bikunze.” [22] Urukiko rusanga igurishwa mu cyamunara DJUMAPILI John ari gusabira ihagarikwa, ryemejwe n’icyemezo nº 126/2011 cya Perezida w’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, cyo

kuwa 01/12/2011 ; rusanga nyuma y’iki cyemezo, NGALULA KABEYA Micheline, umugore wa DJUMAPILI John, yaregeye urwo Rukiko asaba ihagarikwa ry’iyo cyamunara, ruca urubanza kuwa 10/01/2012 ruyikuraho ; rusanga iki cyemezo cyarajuririwe na I&M BANK RWANDA, Ltd (icyitwa BCR, Ltd) Urukiko Rukuru, narwo rufata icyemezo kuwa 25/05/2012 rwemeza ko icyemezo cyashyizeho cyamunara, kigumaho ariko NGALULA KABEYA Micheline akazasubizwa ½ y’agaciro k’umutungo uzatezwa cyamunara; rusanga nyuma y’aho, Umuhesha w’Inkiko w’Umwuga yatangaje cyamunara yo ku itariki ya 30/11/2012; rusanga umuburanyi ndetse n’uwatumijwe, batagaragariza Urukiko, uretse mu mvugo ibindi bikorwa umukozi ushinzwe guteza cyamunara, yaba yarakoze kugira ngo iyi cyamunara ishyire ibe, hanubahirizwe ibikorwa biteganijwe mu ngingo ya 295 yavuzwe hejuru, ndetse n’ibihe biteganijwe mu ngingo za 301 al2 na 302 nazo zavuzwe hejuru.

Page 8

[23] Urukiko, rusanga uretse ikindi kirego cyatanzwe na DJUMAPILI John mu Rukiko rw’Ibanze rwa Kacyiru muri uyu mwaka wa 2014, asaba ba none ihagarikwa rya cyamunara, aho urwo Rukiko rwemeje, kuwa 30/06/2014 ko ikirego cye kitakirwa kuko ari icy’ubucuruzi, nta bindi bikorwa birugaragarira byakozwe n’ushinzwe kugurisha mu cyamunara, kuva icyamunara cyateganijwe kuwa 30/11/2012, uretse kuba DJUMAPILI John yaregeye Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge, itangazo ya cyamunara y’amazu ye, yumvise muri radio mu kwezi kwa 7/2014. [24] Urukiko, rushingiye kubyo rumaze kubona byose, uko bisobanuwe hejuru, rushingiye cyane cyane ko amategeko ateganya ko cyamunara idashobora gusubikwa inshuro nyishi, cyangwa kurenza ibihe biteganijwe, cyane cyane mu gika cya kabiri n’icya gatatu by’ingingo ya 301 ivuzwe hejuru, ahagenwa ko « Umukozi ushinzwe guteza cyamunara acyimurira ku wundi munsi abyibwirije iyo nta bapiganwa nibura batanu (5) bitabiriye icyamunara, ariko kuri uwo munsi cyimuriweho ntigishobora kongera kwimurwa kubera iyo mpamvu. Ikindi cyamunara kigomba gukorwa ku wundi munsi ugenwe n’umukozi ushinzwe guteza cyamunara nibura mu minsi cumi n’itanu (15) kandi ntikirenze iminsi mirongo itatu (30) kidakozwe uhereye umunsi w’iyimurwa. Hagati aho nibura mu minsi cumi n’itanu (15) mbere y’icyamunara, irindi menyekanisha rigomba gukorwa mu nzira zimwe n’izo irya mbere ryakozwemo.

» [25] Runashingiye ku biteganijwe mu ngingo ya 302 nayo yavuzwe hejuru, igena ko « Uberewemo umwenda cyangwa uwurimo iyo yumva ko igiciro gitanzwe kidakwiye, ashobora gusaba ko icyamunara gishyirwa ku wundi munsi, ariko udashobora kurenga ukwezi kuva umunsi icyamunara cya mbere cyatangiriye gutezwa. Umukozi ushinzwe guteza cyamunara agena undi munsi cyamunara yimuriweho. Kuri uwo munsi wemejwe ibyo bintu bigurishwa cyamunara byanze bikunze. » [26] Rusanga, ibihe biteganijwe n’amategeko bitubahirijwe mu kugurisha mu cyamunara amazu ya DJUMAPILI John, hashingiwe ku cyemezo n’ibihe byabanje guteganywa n’icyo cyemezo, cyo kuwa 01/12/2011, cy’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ; bityo icyo cyemezo kikaba kitagifite agaciro kuko ibihe cyateganijwe gushyirwa mu bikorwa byararenze ndetse n’ibindi bihe biteganwa n’amategeko, byashyirwaho n’umukozi ushinzwe kugurisha mu cyamunara. Rusanga ingaruka y’ibyo rumaze kubona, hamwe n’iyubahirizwa ry’ibiteganijwe mu gika cya mbere cy’ingingo ya 295, nayo ivuzwe hejuru, hagomba ikindi cyemezo cy’Urukiko rubifitiye ububasha, kandi hakubahirizwa ibihe biteganijwe n’amategeko kugira ngo harangizwe urubanza R ComAA 0014/08/CS, iki cyemezo nº 126/2011 cya Perezida w’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, cyagombaga kurangiza. D) Kuba DJUMAPILI John akurikiranwe wenyine mu kurangiza urubanza atigeze abamo umuburanyi [27] DJUMAPILI John asobanura iyi mpamvu ye

y’ubujurire avuga ko akurikiranwe wenyine mu kurangiza urubanza atigeze abamo umuburanyi, kuko KAMBALI BIGISHIRO yaburanye mu Rukiko rw’Ikirenga ku giti cye, bikaba bitumvikana ukuntu ari DJUMAPILI John yakurikiranwa wenyine. [28] Uru Rukiko rusanga iki kirego cyatanzwe na DJUMAPILI John, ari ikirego cyerekeranye n’inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe, kandi nk’uko byasobanuwe hejuru (reba ingingo za 324 na 325 zivuzwe kuri [9]), bene ibi birego biba ari uburyo

Page 9

budasanzwe bwo kuregera umucamanza, bumusaba kugira ibyo aramira mu buryo bwihuse cyane. [29] Rushingiye, kuri ibi, runashingiye kuba urubanza ruri kurangizwa rwaraciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuva kuwa 08/01/2010, ubu hashize imyaka ine n’amezi, runashingiye cyane cyane ko na nyuma y’aho, DJUMAPILI John amaze kuburana imanza zirenze rumwe zirebana n’iyi cyamunara, ariko ntaregere iyi mpamvu nk’uko amategeko abyemerera umuntu utigeze aburana urubanza afitemo inyungu; rusanga DJUMAPILI John atagikwiriye gutanga iyi mpamvu muri iki kirego, kuko bigaragara ko nta bwihutire bukirimo mu gihe atakoresheje inzira ateganyirizwa n’amategeko, ko ahubwo byafatwa nk’uburyo bwo gutinza irangiza ry’urubanza. Iyi mpamvu ikaba idakwiye guhabwa ishingiro. E) Kuba DJUMAPILI John yategetswe gufatanya na BADER, KAMBALI BIGISHIRO na SHEMA mu gihe atigeze aburana na rimwe [30] DJUMAPILI John akomeza gusobanura muri iyi mpamvu ye y’ubujurire ko yategetswe gufatanya na BADER, KAMBALI BIGISHIRO na SHEMA kwishyura BCR, Ltd kandi atigeze aburana na rimwe cyangwa guhamagarwa mu rubanza urwo arirwo rwose. [31] Urukiko, rushingiye kubyo rwasanze mu mpamvu y’ubujurire ibanziriza iyi, rushingiye ku biteganijwe mu ngingo nazo zivuzwe hejuru zigenga ikirego cyerekeranye n’inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe, ndetse n’imiterere y’uru rubanza rwa DJUMAPILI John, rusanga iyi mpamvu nayo idafite ishingiro

kuko itatanzwe mu birego biteganijwe n’amategeko, itanakirimo ubwihutire. F) Kuba inzu za DJUMAPILI John zigiye kugurishwa zitigeze zivugwa mu rubanza ruri kurangizwa [32] DJUMAPILI John asobanura ko amazu ye abiri agiye kugurishwa mu cyamunara atigeze avugwa mu rubanza ruri kurangizwa, akaba asanga hakagombye kugurishwa inzu ya KAMBALI BIGISHIRO kuko ariwe waburanye na BCR, LTD, kandi ko bibaye ngombwa ko yafatanya na BADER, KAMBALI BIGISHIRO na SHEMA mu kwishyura BCR, LTD, ko hakwiye kubanza kurebwa ibiteganijwe muri sitati za BADER; akanasoza avuga ko ubwishingire bushingirwaho atari ubwishingire bw’umuntu ku giti cye. [33] Urukiko, rusanga kimwe n’izi mpamvu z’ubujurire ebyiri zibanziriza iyi, iyi mpamvu y’ubujurire bwa DJUMAPILI John idakwiye nayo guhabwa agaciro, uko itanzwe muri iki kirego kuko nta bwihutire buyirimo nk’uko bimaze gusobanurwa, kuko kandi yari kugitanga mu nzira no mu birego yemerewe n’amategeko ariko akaba atarabikoze; akanashingira ku bimenyetso (aterekana muri uru rubanza), bigaragaza Itegeko ryaba ryicwa mu gushaka kugurisha icyamunara umutungo we, kandi niba nta ngwate cyangwa ubwishingire yigeze atange. Kubera izi mpamvu zose, izigaragarira Urukiko, n’izo DJUMAPILI John atarugaragariza, rusanga iyi mpamvu nta shingiro yahabwa. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [34] Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi:

Page 10

- Rwemeye kwakira ubujurire bwa DJUMAPILI John kuko bwatanzwe mu buryo bwubahirije amategeko, rubusuzumye, rusanga bufite ishingiro kuri bimwe. - Rwemeje ko icyemezo ku kirego RCOM 0801/14/TC/Nyge cyerekeranye n’inyandiko y’ikibazo gitanzwe n’umuburanyi umwe, cyafashwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge, kuwa 12/08/2014, gihindutse mu ngingo zacyo zose. - Rukijije ko igurisha mu cyamunara y’inzu 2 ziri mu Mudugudu wa VIRUNGA, Akagari ka KIBAZA, Umurenge wa KACYIRU, Akarere ka GASABO, Umujyi wa KIGALI, ya DJUMAPILI John, ihagarara kuko icyemezo cyayishizeho cyarengeje ibihe bya cyamunara biteganwa n’amategeko. - Rutegetse ihagarikwa rya cyamunara y’inzu 2 ziri mu Mudugudu wa VIRUNGA, Akagari ka KIBAZA, Umurenge wa KACYIRU, Akarere ka GASABO, Umujyi wa KIGALI, ya DJUMAPILI John.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

Law No. 21/2012 of 14/06/2012 on Civil, Commercial, Labour and Administrative Procedure, Articles 295, 301, 302, 324, 325, 327

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Law No. 18/2004 of 20/06/2004 (previous applicable law)

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Constitution of Rwanda, Article 29

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.