DUKUZUMUREMYI N’ABANDI v RWANDA ENERGY GROUP Ltd N’UNDI
The High Court found that the accident was caused by the negligence of REG/EUCL employees, making REG vicariously liable for the resulting death. The insurance contract between EUCL and Radiant limited Radiant's liability to 5,000,000 RWF, but this did not preclude REG's further liability for actual damages. The...
Source-derived case information.
- Citation
- RCA 00214/2021/HC/KIG
- Parties
- Applicant: Dukuzumuremyi Jean Baptiste, Havugimana Egide, Kankundiye Olive, Umurerwa, Umutesi; Respondent: Rwanda Energy Group Ltd (REG); Respondent: Radiant Insurance Company Ltd
- Court
- High Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 6 October 2022
- Case Number
- RCA 00214/2021/HC/KIG
- Procedural Posture
- Civil Appeal / High Court Appellate Judgment
- Outcome
- Appeal partially allowed
- Legal Topics
- Damages for Wrongful Death, Vicarious Liability, Insurance Indemnity, Appeal Procedure
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Dukuzumuremyi Jean Baptiste, Havugimana Egide, Kankundiye Olive, Umurerwa, Umutesi
Applicant
Rwanda Energy Group Ltd (REG)
Respondent
Radiant Insurance Company Ltd
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / High Court Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the lower court erred in limiting damages to the insurance contract cap rather than actual loss and suffering
- 2 Whether additional damages and litigation costs should be awarded beyond the insurance payout
Ratio Decidendi
The High Court found that the accident was caused by the negligence of REG/EUCL employees, making REG vicariously liable for the resulting death. The insurance contract between EUCL and Radiant limited Radiant's liability to 5,000,000 RWF, but this did not preclude REG's further liability for actual damages. The applicants failed to substantiate the full extent of their claimed economic damages, but the court exercised discretion to award additional damages for pain and suffering to the deceased's parents and siblings, as well as partial litigation costs.
Court Disposition
Appeal partially allowed
Orders
- REG to pay the deceased's parents a total of 10,000,000 RWF for pain and suffering (5,000,000 RWF in addition to the 5,000,000 RWF already paid by Radiant Insurance)
- REG to pay each of the deceased's siblings (Dukuzumuremyi Jean Baptiste, Havugimana Egide, Kankundiye Olive, Umurerwa, Umutesi) 2,000,000 RWF for pain and suffering
Full Case Text
Judgment text and source record
19 paragraphs
# DUKUZUMUREMYI N’ABANDI v RWANDA ENERGY GROUP Ltd N’UNDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2022-10-06 - Case/document no.: RCA 00214/2021/HC/KIG - Collection: High Court
## Text
## Page 1
DUKUZUMUREMYI N’ABANDI v RWANDA ENERGY GROUP Ltd N’UNDI [Rwanda – URUKIKO RUKURU - RCA 00214/2021/HC/KIG (Mukarumanzi, P.J.) 6 Ukwakira 2022] Amategeko y’imanza mbonezamubano - Ikosa – Uburyozwe buturutse ku ikosa - Igikorwa cyose cy’umuntu cyangiririje undi gitegeka nyirugukora ikosa rigikomokaho kuriha ibyangiritse. Incamake y’ikibazo: Mu gihe hakorwaga ibikorwa byo kwagura umuhanda Rwandex – Sonatube habaye n’ibikorwa byo kwimura amapoto y’amashanyarazi bikozwe n’abakozi ba Rwanda Eneregy Group Ltd (REG). Ubwo bimuraga ipoto imwe yari yasigaye hagati mu muhanda, imoto yari itwawe na Nshimyumuremyi wavaga Rwandex yerekeza Sonatube yanyuzeho maze iyo poto igwa kuri iyo moto biza kumuviramo gupfa. Abagize umuryango wa nyakwigendera batanze ikirego mu rukiko rwisumbuye rwa Nyarugenge barega REG basaba indishyi zikomoka kuri iyo mpanuka yatewe n’ubuteganye buke bw’abakozi ba REG hanagobokeshwa RADIANT INSURANCE CO Ltd (Radiant) umwishingizi wa REG ku mpanuka. Urukiko rwisumbuye rwemeje ko abarega bagomba guhabwa indishyi zingana na miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (5.000.000 frw). Abaregera indishyi ntibishimiye imikirize y’urubanza barujuririra mu Rukiko Rukuru bavuga ko, mu iburanisha ry’urwo rubanza, Urukiko rutasobanuye mu buryo bwumvikana bushingiye ku mategeko impamvu indishyi zari zasabwe zidatanzwe maze rutegeka ko abagize umuryango bose hamwe bahabwa na RADIANT indishyi zingana na miliyoni eshanu gusa zivugwa mu masezerano y’ubwishingizi yabaye hagati ya EUCL na RADIANT. Abarega bavuga ko mu isobanura mpamvu ryatanzwe n’Urukiko rubanza urukiko rwavuze ko impamvu rutahaye abarega indishyi z’ibangamirabukungu n’iz’akababaro basabaga ngo ari uko zabazwe hashingiwe ku biteganywa n’Iteka rya Perezida N°31/01 ryo kuwa 25/08/2001 rishyiraho uburyo bwo kwishyura indishyi ku bubabare bw’umubiri buturutse ku mpanuka zitewe n’ibinyabiziga nyamara ntabwo izo ndishyi zari zasabwe hashingiwe kuri iryo teka kuko zitabazwe nk’uko iryo teka ribiteganya kandi nta n’ingingo y’iryo teka yigeze ishingirwaho n’abarega mu kuzibara. Bagasanga iyo mpamvu nta shingiro ifite, bagasaba ko Urukiko rwagena indishyi rushingiye ko nyakwigendera yari atunze ababyeyi be kuko yakoraga akazi ko gutwara abagenzi kuri moto kandi akaba yarapfuye afite imyaka 22 bityo akaba yarashigaje imyaka 43 yo gukora. REG isobanura ko, abajuriye batabasha kugaragaza inenge ziri mu rubanza bajuririye. Kuba bajurijwe no kwibaza niba icyemezo cyafashwe n’Urukiko rubanza ku byerekeranye n’indishyi bari basabye barega gifite ishingiro mu rwego rw’amategeko ngo basanga iyi atari impamvu y’ubujurire kubera ko, amategeko Urukiko rwashingiyeho ruca urubanza agaragara mu cyemezo cy’Urukiko igasanga indishyi bahawe na Radiant zinga na FRW 5.000.000 zihagije.
## Page 2
Incamake y’icyemezo: 1. Inyandikomvugo y’impanuka igaragaza ko yatewe n’ubuteganye buke bw’abakozi ba EUCL, byumvikane ko, REG yari ifite inshingano yo kwirengera amakosa y’abakozi bayo bityo ikaba igomba kuriha ibyangijwe n’ibikorwa byayo. 2. Igikorwa cyose cy’umuntu cyangirije undi gitegeka nyirugukora ikosa rigikomokaho kuriha ibyangiritse. Kuko igikorwa cya EUCL cyatumye haba impanuka yahitanye ubuzima bwa Nshimyumuremyi, Indishyi zisabwa zigomba gutangwa mu bushishozi bw’urukiko. Ikirego cy’ubujurire gifite ishingiro kuri bimwe; REG igomba gutanga indishyi ziyongera kuzatanzwe na Radiant. Amategeko yashingiweho: Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 111, 148, 149 Itegeko N° 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano, ingingo ya 64. Nta manza zifashishijwe Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge aho abagize umuryango wa nyakwigendera Nshimiyimana Jean Bosco baregaga REG Ltd basaba indishyi zikomoka ku mpanuka yabaye ku itariki ya 21/11/2017 mu gihe harimo hakorwa ibikorwa byo kwagura umuhanda SONATUBE – RWANDEX, ikaba yaratewe n’ubuteganye buke bw’abakozi ba EUCL ubwo abo bakozi bimuraga ipoto y’itara ryo ku muhanda yari yarasigaye hagati mu muhanda maze mu gihe barimo bakuraho iyo poto, hakazamuka moto TVS Victor RD 310 V yari itwawe na Nshimyumuremyi Jean Bosco wavaga Rwandex yerekeza Sonatube maze ageze hafi y’aho bari barimo gukorera icyo gikorwa, ipoto ikagwa maze ikagwira moto na motard Nshimyumuremyi Jean Bosco wari uyitwaye agakurizamo urupfu rwabaye kuwa 26/04/2018; [2] Mu rubanza RC00729/2019/TGI/NYGE rwo kuwa 07/05/2021,Urukiko rwisumbuye rwa Nyarugenge Rwemeje kwakira ikirego cyatanzwe n’abaregera indishyi kuko cyaje mu nzira no mu buryo bukurikije amategeko, rugisuzumye rusanga gifite ishingiro kuri bimwe, Rwemeje ko abarega bagomba guhabwa indishyi na RADIANT INSURANCE CO LTD umwishingizi wa RWANDA ENERGY GROUP Ltd, Rutegeka RADIANT INSURANCE CO LTD mu izina ry’umuyobozi guha abarega indishyi zingana na miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (5.000.000 frw); [3] Dukuzumuremyi Jean Baptiste, Havugimana Egide, Kankundiye Olive, Umurerwa na Umutesi ntibishimiye imikirize y’urubanza barujuririra muri uru rukiko bavuga ko, mu iburanisha ry’urwo rubanza, REG Ltd yaregwaga, yasabye ko RADIANT yahamagazwa muri urwo rubanza ngo kuko ariyo yishingiye ibikorwa bya EUCL byakwangiriza abandi maze RADIANT ihamagazwa muri urwo rubanza. Ku itariki ya 07/05/2021 urwo rubanza rwaraciwe
## Page 3
maze Urukiko ntirwasobanura mu buryo bwumvikana bushingiye ku mategeko impamvu indishyi zari zasabwe zidatanzwe maze rutegeka ko abagize umuryango bose hamwe bahabwa na RADIANT indishyi zingana na miliyoni eshanu gusa zivugwa mu masezerano y’ubwishingizi yabaye hagati ya EUCL na RADIANT kuwa 01/11/2017; [4] Kubera rero ko icyo cyemezo cy’urukiko nta sobanura mpamvu zumvikana kandi zishingiye ku mategeko zigeze zitangwa n’urukiko rubanza, hatanzwe ubujurire kugirango urukiko Rukuru rube rwahindura icyo cyemezo maze umuryango wa nyakwigendera ube wagenerwa indishyi zikwiye. Muri uru rubanza rero hakaba hasabwa indishyi z’imbonezabukungu zingana na 77.400.000 Frw, indishyi z’akababaro zingana na 35.000.000 Frw, amafranga yakoreshejwe angana na 922.170 Frw n’amafranga yo gukurikirana urubanza n’igihembo cya Avoka angana na 1.220.000 Frw. [5] Ibibazo bigomba gusuzumwa muri uru rubanza nibi bikurikira; -Kumenya niba icyemezo cyafashwe n’urukiko rubanza ku byerekeranye n’indishyi zari zasabwe n’abarega gifite ishingiro mu rwego rw’amategeko. -Kumenya niba icyemezo cyafashwe n’urukiko rubanza ku byerekeranye n’amafaranga yakoreshejwe agomba gusubizwa yari yasabwe n’abarega ku rwego rwa mbere gifite ishingiro. -Kumenya niba icyemezo cyafashwe n’urukiko rubanza ku byerekerenye n’amafaranga y’ikurikirana rubanza n’igihembo cy’avoka byari byasabwe gifite ishingiro. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA. -Kumenya niba icyemezo cyafashwe n’urukiko rubanza ku byerekeranye n’indishyi zari zasabwe n’abarega gifite ishingiro mu rwego rw’amategeko. [6] Me Twagirayezu Kanuma Christophe uhagarariye abarega avuga ko mu isobanura mpamvu ryatanzwe n’Urukiko rubanza rigaragara mu gace ka 7 ku rupapuro rwa 3 by’urubanza rwajuririwe humvikana ko impamvu urukiko rubanza rutahaye abarega indishyi basabaga ngo ari uko zabazwe hashingiwe ku biteganywa n’iteka rya Perezida N°31/01 ryo kuwa 25/08/2001 rishyiraho uburyo bwo kwishyura indishyi ku bubabare bw’umubiri buturutse ku mpanuka zitewe n’ibinyabiziga nyamara ntabwo indishyi z’ibangamirabukungu n’indishyi z’akababaro zari zasabwe hashingiwe kuri iryo teka rya Perezida kuko ntizabazwe nk’uko iryo teka ribiteganya kandi nta n’ingingo y’iryo teka yigeze ishingirwaho n’abarega mu kuzibara. Iyi mpamvu rero urukiko rwatanze ikaba nta shingiro ifite; [7] Indishyi mbangamirabukungu zari zasabwe hashingiwe ku kazi nyakwigendera yakoraga (akazi ko gutwara abagenzi kuri moto) ndetse no ku myaka yari ashigaje kubaho akora kuko yapfuye afite imyaka 22. Indishyi z’akababaro zari zasabiwe buri muntu mu barega zikaba zari zasabwe hashingiwe ku kababaro buri wese yagize kubera urupfu rw’umwana cyangwa umuvandimwe wabo yagize rutunguranye kandi wapfuye akiri muto, hakaba rero hari hasabwe indishyi zikwiye kandi ziri mu rugero. Ntabwo indishyi zari zasabwe hashingiwe ku iteka rya Perezida N°31/01 nk’uko urukiko rwabivuze.
## Page 4
[8] Mu gace ka 8 ku rupapuro rwa 3 by’urubanza rwajuririwe, urukiko rwavuze ko abaregaga badakwiye guhabwa indishyi uko bazisabye ko bagomba guhabwa miliyoni eshanu avugwa mu masezerano y’ubwishingizi yabaye hagati ya EUCL na RADIANT ariko impamvu urukiko rwashingiyeho nta shingiro ifte kuko: - Indishyi za miliyoni eshanu zateganyijwe mu masezerano y’ubwishingizi hagati ya EUCL na RADIANT ntabwo ari indishyi zikwiriye kuko zashyizweho zidashingiye ku byo umuntu wahohotewe yinjizaga cyangwa se ku myaka yari afite n’iyo ashigaje kubaho akora, bikaba byumvikana ko izo ndishyi zashyizweho ku nyungu z’abagiranye ayo masezerano aho kuba zarashyizweho hitawe ku nyungu z’uzahohoterwa. Kubera iyo mpamvu rero, ntabwo urukiko rwari gushingira kuri ayo masezerano. - Urukiko rubanza rushingira kuri ariya masezerano y’ubwishingizi rwumvikanisha ko uwariwe wese wari guhohoterwa n’iriya mpanuka, urwego urwo arirwo rwose yari kuba ariho, n’umusaruro uwo ariwo wose yari kuba yinjiza ndetse n’abantu yari kuba atunze abo aribo bose, yari kugenerwa indishyi zingana na miliyoni eshanu, bikaba byumvikana ko harimo akarengane; [9] Kubera izo mpamvu rero, barasaba Urukiko rwajuririwe kuzashingira ko nyakwigendera yari atunze ababyeyi be kuko yakoraga akazi ko gutwara abagenzi kuri moto kandi akaba yarapfuye afite imyaka 22 bityo akaba yarashigaje imyaka 43 yo gukora bityo hakabarwa indishyi z’ibangamirabukungu zingana na 5000 Frw asanzwe akorera ku munsi x iminsi 30 x amezi 12 x imyaka 43 bityo bikaba 77.400.000 Frw. Izo ndishyi zikaba zagenerwa ababyeyi ba nyakwigendera aribo Havugimana Egide na Kankundiye Olive. Indishyi z’akababaro zagenerwa abo babyeyi ba nyakwigendera zikaba 20.000.000Frw naho abavandimwe batatu ba nyakwigendera aribo Dukuzumuremyi Jean Baptiste, Umutesi na Umurerwa bakaba bagenerwa indishyi zingana na 15.000.000 Frw; [10] REG ivuga ko, abajuriye baravuga ko indishyi bagenewe zidahagije ariko ntibabasha kugaragaza inenge ziri mu rubanza bajuririye.Kuba bajurijwe no kwibaza niba icyemezo cyafashwe n’Urukiko rubanza ku byerekeranye n’indishyi bari basabye barega gifite ishingiro mu rwego rw’amategeko ngo basanga iyi atari impamvu y’ubujurire kubera ko, amategeko Urukiko rwashingiyeho ruca Urubanza agaragara mu cyemezo cy’Urukiko.Nk’uko babisobanuye no ku rwego rwa mbere, Nshimyumuremyi Jean Bosco kuva yakora impanuka REG/EUCL yakomeje kumuba hafi imuha ubutabazi n’ubufasha mu kwivuza kwe kugeza yitabye Imana, nyuma kandi umuryango we REG/EUCL iwufasha ku birebana no kumushyingura, ku buryo REG yamutanzeho amafaranga agera kuri 30,568,864 Frw. REG yamenyesheje iyo mpanuka umwishingizi wayo ariwe RADIANT INSURANCE Company kugira ngo ibashe kwishyura indishyi umuryango wa Nshimyumuremyi Jean Bosco maze RADIANT isubiza yemera ko yiteguye kwishyura 5,000,000Frw nk’uko amasezerano y’ubwishingizi abiteganya, ariko umuryango wa nyakwigendera urayanga, bahitamo kurega kandi bitari gombwa; Bityo rero, indishyi zindi abajuriye bifuza ntaho zishingiye; UKO URUKIKO RUBIBONA [11] Dossier y’urubanza rujurwirirwa igaragaza ko, urupfu rwa Nshimyumuremyi Jean Bosco rwaratewe n’ubuteganye buke bw’abakozi ba EUCL nk’uko inyandikomvugo y’impanuka ibigaragaza. Byumvikane ko, REG yari ifite inshingano yo kwirengera amakosa y’abakozi bayo bityo ikaba igomba kuriha ibyangijwe n’ibikorwa byayo. Muri dossier hari amasezerano ariko kandi rushingiye ku masezerano y’ubwishingizi yakozwe hagati ya EUCL na Radiant ku itariki
## Page 5
ya 01/11/2017 avuga ko Radiant izajya yishyura amafaranga angana na 5.000.000Frw, igihe hari umuntu wapfuye azize ibikorwa bya EUCL. Nubwo ayo masezerano, yasinywe hagati ya EUCL na Radiant. Hashingiwe ku ngingo ya 64 y’itegeko N° 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano iteganya ko, Amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye. Ashobora guseswa ari uko babyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu zemewe n'amategeko. Agomba kubahirizwa nta buriganya. uru rukiko rusanga amasezerano y’ubwishingizi yakozwe hagati ya EUCL na Radiant ku itariki ya 01/11/2017 avuga ko Radiant izajya yishyura amafaranga angana na 5.000.000Frw, igihe hari umuntu wapfuye azize ibikorwa bya EUCL areba abayagiranye aho Radiant izajya ifasha EUCL kwishyura 5.000.000Frw, igihe hari umuntu wapfuye azize ibikorwa bya EUCL; [12] Nubwo bigaragara ko impanuka yahitanye Nshimyumuremyi Jean Bosco yatewe n’ubuteganye buke bw’abakozi ba EUCL nk’uko inyandikomvugo y’impanuka ibigaragaza. Uru rukiko rusanga abaregera indishyi batarabashije gusobanura ku buryo bwimbitse indishyi basaba n’uburyo zabarwa. Uko bagerageje kuzibara bigasa nkaho ari indishyi ubusanzwe zisabwa amasosiyete y'ubw’shingizi iyo habaye impanuka y’ibinyabiziga bigenda mu muhanda nyamara atariko bimeze. Kuba rero batagaragaza uburyo bazibaze, uru rukiko rwo rusanga zigomba gutangwa hashingiwe ku ihame ryuko “Igikorwa cyose cy’umuntu cyangiririje undi gitegeka nyirugukora ikosa rigikomokaho kuriha ibyangiritse. Kuko igikorwa cya EUCL cyatumye haba impanuka yahitanye ubuzima bwa Nshimyumuremyi Jean Bosco umuvandimwe babo. Izo ndishyi rero zikaba zigomba gutangwa mu bushishozi bw’urukiko mu buryo bukurikira; [13] Ababyeyi banyakwigendera ababyeyi ba nyakwigendera aribo Havugimana Egide na Kankundiye Olive = miliyoni Icumi(10,000,000Rwf) ni ukuvuga ko EUCL igomba gutanga amafaranga angana na miliyoni eshanu yiyongera kuyo yumvikanye na Radiant miliyoni eshanu(5,000,000Rwf), yose hamwe kaba miliyoni icumi(10.000.000Rwf) nkuko yasobanuwe haruguru; ABAVANDIMWE BA NYA KWIGENDERA Dukuzumuremyi Jean Baptiste = 2,000,000Rwf, Havugimana Egide = 2,000,000Rwf, Kankundiye Olive = 2,000,000Rwf, Umurerwa=2,000,000Rwf, Umutesi = 2,000,000Rwf -Kumenya niba icyemezo cyafashwe n’urukiko rubanza ku byerekeranye n’amafaranga yakoreshejwe agomba gusubizwa yari yasabwe n’abarega ku rwego rwa mbere gifite ishingiro. [14] Dukuzumuremyi Jean Baptiste avugako, mu gace ka 10 ku rupapuro rwa 4 by’urubanza rwajuririwe, urukiko rubanza rwavuze ko rusanga dossier y’urubanza rujuririrwa igaragaza ko, REG yagize uruhare mu kurwaza nyakwigendera Nshimyumuremyi Jean Bosco.Kuba Dukuzumuremyi Jean Baptiste avuga ko, mu gace ka 10 ku rupapuro rwa 4 by’urubanza rwajuririwe, Urukiko rubanza rwavuze ko rusanga ibyo REG yakoze bihagije, ko nta mpamvu abarega bayisaba andi mafaranga ngo kuko yagize uruhare mu kuvuza nyakwigendera ndetse no kumushyingura nyamara amafranga yari yasabwe yerekeranye n’ingendo angana na 300.000Frw, amafranga yakoreshejwe hagurwa dosiye n’ibindi byemezo bigize dosiye angana na 15.000 Frw ndetse n’amafaranga yakoreshejwe kwa muganga angana na 107.170 Frw nta kimenyetso cyatanzwe cy’uko REG nayo yayishyuye. Amafaranga yasabwaga gusubizwa ntabwo yari mu
## Page 6
mafaranga REG yatanze, akaba ariyo mpamvu basanga ibyo urukiko rubanza rwavuze kuri iyo ngingo nta shingiro bifite. Kubera iyo mpamvu rero barasaba Urukiko rwajuririwe gutegeka REG gusubiza abarega amafaranga angana na 422.170 frw yakoreshejwe ku byerekeranye n’ingendo, hagurwa dosiye n’ibindi byemezo bigize dosiye n’ayakoreshejwe kwa muganga atarigeze yishyurwa hashingiwe ku ihame rivuga ko umuntu ataryozwa gusa ibyatejwe n’amakosa ye ku giti cye ahubwo anaryozwa ibyatewe n’amakosa y’abo yishingiye.( on est responsible non seulement du dommage que l’on cause par son propre fait mais encore de celui qui est causé par le fait des personnes dont on doit répondre..) kuko yo ntayo REG yigeze itanga; [15] RADIANT INSURANCE COMPANY avuga ko, Iyi mpamvu y'ubujurire ntabwo yakwakirwa ngo isuzumwe kubera yaje nyuma y'ibihe byo kujurira kuko yashyizwemo ejo Igipimo cy'indishyi ntarengwa ni 5,000,000Frw kandi Radiant yemeye kuzishyura guhera mu bwumvikane, mu rukiko rubanza no kugeza ubu ntibihakana. Niyo mpamvu batumva impamvu iregwa muri uru rubanza, ariyo mpamvu bavuga ko Radiant yashowe mu rubanza rw'amaherere; UKO URUKIKO RUBIBONA [16] Ingingo ya 148 y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko, Igihe ntarengwa cyo kujurira ni ukwezi kumwe (1) gitangira kubarwa kuva ku munsi umuburanyi yamenyeyeho ko urubanza rwasomwe Umuburanyi wari uhari iburanisha ripfundikirwa, n’iyo yaba atari ahari umunsi w’isomwa ry’urubanza, afatwa nk’uwamenye igihe urubanza rwasomewe.Iyo urubanza rwasomwe uregwa adahari kuko adafite aho abarizwa hazwi, amenyeshwa imikirize y’urubanza hakoreshejwe uburyo bw’imenyesharuhame. Umunsi wa mbere w’iryo menyesharuhame ni wo ntangiriro yo kubara igihe cyo kujurira. Ingingo ya 149 yiryo tegeko igateganya ko, hajurira umuburanyi, umuburanira cyangwa uwo yahaye urubanza abikoze mu buryo bumwe n’ubwo gutanga ikirego akabishyikiriza urukiko rujuririrwa. Itariki y’ijurira ni umunsi ubujurire bwashyikirijwe urukiko. Naho ingingo ya 150 igateganya ko, Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugaragaza ibi bikurikira: 1° umwirondoro wuzuye w’ujurira n’uw’uregwa mu bujurire; 2° urubanza rujuririwe n’urukiko rwaruciye; 3° urukiko rwajuririwe; 4° imiterere y’ikibazo mu ncamake; 5° urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa; 6° ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa urukiko; 7° ibisobanuro ku birego by’inyongera mu gihe ibyo birego bihari; [17] Uko bigaraga ra muri iyi dossier, urubanza rujuririrwa rwaciwe kuwa 7/5/2021, rujuririrwa kuwa 6/6/2021. Ikibazo Ku byerekeranye n’amafaranga yakoreshejwe agomba gusubizwa yari yasabwe n’abarega ku rwego rwa mbere cyajuririwe kuwa 30/11/2021. Ibyo iyo bihujwe n’ibitengwa mu ngingo y’amategeko yagaragajwe haruguru, rusanga ubujurire kuriyi ngingo bwaratanzwe nyuma. Ni ukuvuga ko igihe cyo kujurira cyari cyararangiye bityo rero ubujurire kuriyi ngingo ntibugomba kwakirwa ngo busuzumwe; -Kumenya niba icyemezo cyafashwe n’urukiko rubanza ku byerekerenye n’amafaranga y’ikurikirana rubanza n’igihembo cy’avoka byari byasabwe gifite ishingiro.
## Page 7
[18] Me Twagirayezu Kanuma Christophe avuga ko isobanura mpamvu urukiko rubanza rwatanze mu gace ka 13 ku rupapuro rwa 4 by’urubanza rwajuririwe rwanga kugenera abarega amafranga y’ikurikirana rubanza n’igihembo cy’avoka byari byasabwe ku rwego rwa mbere nta shingiro rifite kuko nk’uko babisobanuye mu kibazo cya mbere cyerekeranye n’indishyi zatanzwe, icyatumye abarega baregera urukiko ni uko bahabwaga indishyi zidakwiye hashingiwe ko nyakwigendera ariwe wari utunze ababyeyi be kandi akaba yarafite umurimo wizewe wamwinjirizaga amafranga, akaba yarasigiye akababaro abavandimwe be ndetse n’ababyeyi be bikwiye gutangirwa indishyi nk’uko babisobanuye mu kibazo cya mbere gikwiye gusuzumwa. Kubera iyo mpamvu rero, barasaba urukiko rwajuririwe gutegeka REG gusubiza abarega amafaranga bishyuye Avoka angana na 1.000.000 Frw, ay’ikurikirana rubanza angana na 200.000 Frw ndetse n’amagarama yose yatanzwe kugeza ubu angana na 60.000 RWF; [19] REG nayo m’Ubujurire bwuririye ku bundi isaba indishyi zo gushorwa mumanza z'amaherere zingana 2,000,000 frw, ikurikiranarubanza 500,000 frw n'igihembo cy'avocat kingana na 1,000,000 frw; [20] Me Twagirayezu Kanuma Christophe avuga ko, asanga ibyo uregwa mu bujurire asaba atabihabwa kuko ubu bujurire bufite ishingiro; UKO URUKIKO RUBIBONA [21] Ingingo ya 111 y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi itegeka ko, Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza; [22] Urukiko rusanga abarega basaba ko, REG yategekwa gusubiza abarega amafaranga bishyuye Avoka angana na 500.000 Frw ku rwego rw’ubujurire ndetse na 100. 000 Frw y’ikurikirana rubanza ku rwego rw’ubujurire; [23] Urukiko rushingiye ku ngingo ya 26 mu gika cyayo cya 1 n`icya 3 y’amabwiriza No 01/2014 agena ibihembo mbonera by’Abavoka ivuga ko avoka w’urega ashobora gusaba igihembo fatizo kiri hagati ya 500.000frws na 5.000.000frws, ko iyo habaye ubujurire, avoka W’urega n’uw’uregwa bashobora gusaba kimwe cya kabiri cy igihembo cyumvikanyweho ku ‟ rwego rwa mbere, rurasanga kuba nkuko byagaragajwe haruguru, Abarega barashowe mu manza na REG nta mpamvu, kuko idashaka gutanga indishyi kandi ariyo yabaye nyirabayazana w’impanuka yahitanye umuvandimwe wabo ituma batanga amafaranga bahemba umunyamategeko wo kumuburanira anakurikirana urubanza rwabo. Ibi bikaba byumvikanisha ko igomba kubaha amafanga y’ikurikirana rubanza n’igihembo cya Avoka kingana na ‘ibihumbi mana inani na mirongo itanu(850,000Frw) atanzwe mu bushishozi bw’urukiko; III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [24] Rwemeye kwakira ikirego cy’ubujurire DukuzumuremyiJean Baptiste, Havugimana Egide, Kankundiye Olive Umurerwa na Umutesi rubusuzumye rusanga bufite ishingiro kuri bimwe;
## Page 8
[25] Rwemeje ko Ababyeyi banyakwigendera bahwabwa indishyi y’akababaro ingana na miliyoni Icumi (10,000,000Rwf) ni ukuvuga ko REG igomba gutanga amafaranga angana na miliyoni eshanu yiyongera kuyo yumvikanye na Radiant miliyoni eshanu (5,000,000Rwf), yose hamwe kaba miliyoni icumi (10.000.000Rwf); [26] Rutegetse REG guha abavandimwe ba nya kwigendera aribo Dukuzumuremyi Jean Baptiste, Havugimana Egide, Kankundiye Olive, Umurerwa, na Umutesi indishyi yakababaro ingana na 2,000,000Rwf kuri buri umwe; [27] Rutegetse REG guha abarega amafanga y’ikurikirana rubanza n’igihembo cya Avoka kingana na ‘ibihumbi mana inani na mirongo itanu (850,000Frw);