ECOMUJ V PRO WATER - Copy
The Court of Appeal found that ECOMUJ Ltd lost in both lower courts on the same grounds—admission of the debt and force majeure due to COVID-19. Under Article 52(3) of Law No. 30/2018, a second appeal is inadmissible in such circumstances. The court therefore rejected the appeal and ordered ECOMUJ Ltd to pay...
Source-derived case information.
- Citation
- RCOMAA 00062/2022/CA
- Parties
- Appellant: ECOMUJ Ltd; Respondent: PRO WATER RWANDA Ltd
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 17 March 2023
- Case Number
- RCOMAA 00062/2022/CA
- Procedural Posture
- Commercial Appeal / Court of Appeal (second Appeal)
- Outcome
- Second appeal not admitted (rejected for lack of jurisdiction)
- Legal Topics
- Appeal Procedure, Force Majeure, Contractual Debt, Court Jurisdiction, Costs and Attorney Fees
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
ECOMUJ Ltd
Appellant
PRO WATER RWANDA Ltd
Respondent
Procedural Posture
Commercial Appeal / Court of Appeal (second Appeal)
Legal Issues
- 1 Whether the second appeal by ECOMUJ Ltd is admissible given it lost on the same grounds in both lower courts
- 2 Whether ECOMUJ Ltd is liable to pay the debt of 121,205,535 Frw to PRO WATER RWANDA Ltd
- 3 Whether ECOMUJ Ltd owes additional sums for attorney fees and costs
Ratio Decidendi
The Court of Appeal found that ECOMUJ Ltd lost in both lower courts on the same grounds—admission of the debt and force majeure due to COVID-19. Under Article 52(3) of Law No. 30/2018, a second appeal is inadmissible in such circumstances. The court therefore rejected the appeal and ordered ECOMUJ Ltd to pay attorney fees and costs to PRO WATER RWANDA Ltd.
Court Disposition
Second appeal not admitted (rejected for lack of jurisdiction)
Orders
- ECOMUJ Ltd to pay PRO WATER RWANDA Ltd 500,000 Frw as attorney fees and 200,000 Frw as costs at this appellate level
- Court fees paid by ECOMUJ Ltd deemed to correspond to the proceedings
Full Case Text
Judgment text and source record
62 paragraphs
# ECOMUJ V PRO WATER - Copy
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-03-17 - Case/document no.: RCOMAA 00062/2022/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
ECOMUJ Ltd v. PRO WATER RWANDA Ltd [Rwanda URUKIKO RW’ UBUJURIRE– RCOMAA 00062/2022/CA (Kamere, P.J.,) 17 Werurwe 2023] Amategeko agenga Ububasha bw’ Inkiko – Kwakira Ubujurire – Gutsindwa ku mpamvu zimwe – Urukiko rw’ ubujurire ntirwakira ubujurire bwa kabiri iyo bigaragara ko umuburayi yatsinzwe mu nkiko zombi zibanza ku mpamvu zimwe – Ibisobanuro by’impamvu zimwe, zumvikana nk’ibisobanuro buri Rukiko rwashingiyeho mu gufata icyemezo cyarwo rugendeye ku byabaye no ku byo amategeko ateganya, kandi ni zo zishingirwaho mu kugaragariza no gusobanurira ababuranyi icyatumye Urukiko rufata icyemezo, akaba ari na zo ziherwaho ababuranyi basuzuma niba imiburanire yabo yarasesenguwe n’Urukiko, bitewe n’uko buri cyemezo cy’Urukiko kigomba kuba cyasobanuriwe impamvu – Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko, ingingo ya 52. Incamake y’ ikibazo: Sosiyete PRO WATER RWANDA Ltd yagiranye amasezerano na sosiyete ECOMUJ Ltd yo kuyikorera ibitembo byo mu bwoko bwa HDP PIPES byo mu ngero zitandukanye afite agaciro ka 206.205.535Frw. PRO WATER RWANDA Ltd ivuga ko yubahirije inshingano zayo nk’uko zari zikubiye muri ayo masezerano, ariko ko itishyuwe amafaranga yose nk’uko impande zombi zabyumvikanyeho, ku buryo hari amafaranga angana na 121.205.535Frw itayishyuye, bituma PRO WATER RWANDA Ltd irega ECOMUJ Ltd mu Rukiko rw’Ubucuruzi, irusaba kuyitegeka kuyishyura umwenda yari isigaje kuyishyura, no kuyiha inyungu yagombaga kunguka yahombye zingana na 5.000.000 Frw, kuyiha indishyi z’akababaro zingana na 3.000.000 Frw, indishyi zo kwica amasezerano zingana na 5.000.000 Frw, na 2.500.000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, inarusaba gutegeka irangizarubanza ry’agateganyo. ECOMUJ Ltd yireguye ivuga ko amafaranga angana na 121.205.535Frw PRO WATER RWANDA Ltd iyishyuza itanze kuyayishyura, ko ahubwo kutayishyura nk’uko byari biteganyijwe byatewe n’icyorezo cya COVID 19 hashize igihe gito amasezerano akozwe, aho cyahagaritse ibikorwa by’imibereho y’Abanyarwanda muri rusange, birimo n’imirimo yayo y’ubucuruzi, bityo ko amasezerano atubahirijwe ku mpande zombi, ivuga ndetse ko na WASAC nk’ikigo cya Leta yayihaye isoko yategereje ko Leta iyiha amafaranga ikabona kwishyurwa. ECOMUJ Ltd nayo yanatanze ikirego kiregera kwiregura isaba Urukiko gutegeka PRO WATER RWANDA Ltd guha umuyobozi wayo Murengezi Jean de Dieu indishyi zingana na 3.000.000 Frw ku giti cye, kubwo kumufungisha hifashishijwe amasezerano atagize icyaha. Urukiko rw’Ubucuruzi rwemeje ko ECOMUJ Ltd ifitiye PRO WATER Ltd umwenda ungana na 121.205.535 Frw yatinze kuyishyura biturutse ku mpamvu ntarengwa itunguranye (force majeure) y’icyorezo cya COVID-19 cyahungabanyije bikomeye ubukungu bigatuma abari bayifitiye imyenda batayishyura, harimo na WASAC Ltd yayihaye isoko rikomokaho uyu mwenda uburanwa, rwemeje kandi ko indishyi zasabwe zishingiye ku ikosa ryo kutishyurirwa igihe nta shingiro zifite, ko n’irangizarubanza ry’agateganyo ryasabwe ridafite ishingiro, ndetse
## Page 2
ko n’ikirego kiregera kwiregura nta shingiro gifite, maze rutegeka ECOMUJ Ltd kwishyura PRO WATER RWANDA Ltd umwenda iyifitiye. ECOMUJ Ltd yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, ivuga ko impamvu zatumye ijurira ari uko Urukiko rw’Ubucuruzi rwaciye urubanza rutarabona expertise rwari rwemeye ko ikoreshwa, kandi ko itemera umwenda wemejwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi.
PRO WATER RWANDA Ltd yireguye ku ngingo z’ubujurire ivuga ko nta shingiro zifite, maze itanga ubujurire bwuririye ku bundi, isaba ko ECOMUJ Ltd yategekwa kuyiha indishyi z’igihombo cy’ibyo yagombaga kunguka; indishyi z’akababaro; hamwe n’indishyi zo kwica amasezerano, inasaba ko urubanza rurangizwa by’agateganyo. Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakijije urubanza maze rwemeza ko mu iburanisha ry’urubanza rwajuririwe ECOMUJ Ltd itigeze iburana ivuga ko PRO WATER RWANDA Ltd yayigurishije ibikoresho bidafite ubuziranenge, kandi ko expertise yasabye mu iburanisha itemewe n’Urukiko, maze rutegeka ECOMUJ Ltd kwishyura umwenda ungana na 121.205.535 Frw nk’uko yemejwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi. ECOMUJ Ltd yajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire, irusaba gusuzuma niba Urukiko rwaragombaga kuburanisha urubanza uruhande rurega rudahari; gusuzuma niba Urukiko rwaragombaga kwemeza ko yishyura PRO WATER Rwanda Ltd umwenda wa 121.205.535Frw, no gusuzuma ishingiro ry’inyungu zingana na 10.605.719Frw zategetswe n’Urukiko.
PRO WATER RWANDA Ltd yatanze inziti yo kutakira ubujurire bwa ECOMUJ Ltd ishingiye ku kuba yaratsinzwe hashingiwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi zabanje, aho zose mu kwemeza ko yishyura umwenda ungana na 121.205.535Frw zashingiye ku kuba ivuga ko kutawishyura yabitewe n’ingaruka za Covid-19 yashegeshe ubukungu bwayo.
ECOMUJ Ltd yireguye kuri iyi nzitizi ivuga ko nta shingiro ifite, bityo ko n’ubwo inkiko zombi mu kwemeza ko yishyura uwo mwenda zashingiye ku kuba yarawemeraga, ariko ko ku rwego rubanza Urukiko rwafashe umwanzuro mbere y’uko irushikiriza ibimenyetso rwari rwayisabye.
PRO WATER RWANDA Ltd nayo isaba Urukiko rw’Ubujurire kutakira ubujurire bwa ECOMUJ Ltd kubera ko yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, aho zose mu kwemeza ko ECOMUJ Ltd itsinzwe zashingiye ku kuba yemera ideni, aho ivuga ko itanze kwishyura, ko ahubwo kutishyura yabitewe n’imbogamizi yahuye na zo zirimo n’icyorezo cya COVID 19. ECOMUJ Ltd n’umwunganizi we biregura kuri iyi nzitizi bavuga ko nta shingiro ifite kuko itatsinzwe hashingiwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi.
## Page 3
Incamake y icyemezo: Ibisobanuro by’impamvu zimwe, zumvikana nk’ibisobanuro buri Rukiko rwashingiyeho mu gufata icyemezo cyarwo rugendeye ku byabaye no ku byo amategeko ateganya, kandi ni zo zishingirwaho mu kugaragariza no gusobanurira ababuranyi icyatumye Urukiko rufata icyemezo, akaba ari na zo ziherwaho ababuranyi basuzuma niba imiburanire yabo yarasesenguwe n’Urukiko, bitewe n’uko buri cyemezo cy’Urukiko kigomba kuba cyasobanuriwe impamvu. Ubujurire ntibwakiriwe. Amagarama y urubanza ahwanye n ibyarukozwemo. Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko, ingingo ya 52. Imanza zifashishijwe: Urubanza RCOMAA 0051/14/CS hagati ya RRA na SECAM Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 04/12/2015; Urubanza RCOMAA 0038/16/CS - RCOMAA 0033/2016/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 21/04/2017 hagati ya Bank of Kigali Plc na MULISA KANA Martin;
Urubanza RCOMAA 00043/2021/CA rwaciwe ku wa 29/12/2021 haburana HIGH END DEVELOPERS Ltd / MURERWA Annet, ODUOR EDGAR DICKSON OMALA OTIENO na RIGH. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA
[1] Ku wa 16/02/2020, PRO WATER RWANDA Ltd yagiranye amasezerano na ECOMUJ Ltd yo kuyikorera ibitembo byo mu bwoko bwa HDP PIPES byo mu ngero zitandukanye afite agaciro ka 206.205.535 Frw. PRO WATER RWANDA Ltd ivuga ko yubahirije inshingano zayo nk’uko zari zikubiye muri ayo masezerano, ariko ECOMUJ Ltd itayishyuye amafaranga yose nk’uko impande zombi zabyumvikanyeho, ku buryo hari amafaranga angana na 121.205.535 Frw itayishyuye. Ibyo byatumye PRO WATER RWANDA Ltd irega ECOMUJ Ltd mu Rukiko rw’Ubucuruzi, ikirego cyayo gihabwa RCOM 00344/2021/TC, irusaba kuyitegeka kuyishyura umwenda yari isigaje kuyishyura ungana na 121.205.535 Frw, no kuyiha inyungu yagombaga kunguka yahombye zingana na 5.000.000 Frw, kuyiha indishyi z’akababaro zingana na 3.000.000 Frw, indishyi zo kwica amasezerano zingana na 5.000.000 Frw, na 2.500.000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, inarusaba gutegeka irangizarubanza ry’agateganyo.
[2] ECOMUJ Ltd yireguye ivuga ko amafaranga angana na 121.205.535 Frw PRO WATER RWANDA Ltd iyishyuza itanze kuyayishyura, ko ahubwo kutayishyura nk’uko byari
## Page 4
biteganyijwe byatewe n’icyorezo cya COVID 19 cyatangiye ku wa 14/03/2020, hashize igihe gito amasezerano akozwe, aho cyahagaritse ibikorwa by’imibereho y’Abanyarwanda muri rusange, birimo n’imirimo yayo y’ubucuruzi, kandi ko na PRO WATER RWANDA Ltd idakwiye kwiyibagiza ko itayigejejeho ibikoresho yagombaga kuyizanira ku gihe kubera icyo cyorezo cya Covid-19, bityo ko amasezerano atubahirijwe ku mpande zombi, ndetse ko na WASAC nk’ikigo cya Leta yayihaye isoko yategereje ko Leta iyiha amafaranga ikabona kwishyurwa, ku buryo n’ubu hari facture yayihaye zitarishyurwa zose, no kuba n’ingendo mu bihugu bituranye n’u Rwanda zari zifunze bigatuma itabasha kwishyurwa na AGAPE SACTUARY MINISTRIES INTERINATIONAL AFRICA ikorera UGANDA yari iyifitiye 2.006.416.100 SH yari kuyifasha mu gihe facture yahaye WASAC ku wa 08/02/2021 ya 93.058.937 Frw n’iyo ku wa 20/02/2021 ingana na 97.644.986 Frw zitarishyurwa, kandi ko zishyuwe yahita yishyura PRO WATER RWANDA Ltd, kuko ibyo ari byo byayibereye imbogamizi. ECOMUJ Ltd yari yanatanze ikirego kiregera kwiregura isaba Urukiko gutegeka PRO WATER RWANDA Ltd guha umuyobozi wayo MURENGEZI Jean de Dieu indishyi zingana na 3.000.000 Frw ku giti cye, kubera kumufungisha hifashishijwe amasezerano atagize icyaha, kuyiha igihembo cya Avoka kingana na 1.000.000 Frw n’amafaranga 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza.
[3] Ku wa 08/6/2021, Urukiko rw’Ubucuruzi rwakijije urwo rubanza, rwemeza ko ECOMUJ Ltd ifitiye PRO WATER Ltd umwenda ungana na 121.205.535 Frw yatinze kuyishyura, ko ECOMUJ Ltd yatinze kwishyura PRO WATER Ltd bidatewe n’ubushake bwayo cyangwa ikosa rigenderewe, ahubwo ko byaturutse ku mpamvu ntarengwa itunguranye (force majeure) y’icyorezo cya COVID-19 cyahungabanyije bikomeye ubukungu bigatuma abari bayifitiye imyenda batayishyura, harimo na WASAC Ltd yayihaye isoko rikomokaho uyu mwenda uburanwa. Rwemeje kandi ko indishyi zasabwe ECOMUJ Ltd zishingiye ku ikosa ryo kutishyurirwa igihe nta shingiro zifite, ko n’irangizarubanza ry’agateganyo ryasabwe ridafite ishingiro, ndetse ko n’ikirego cya ECOMUJ Ltd kiregera kwiregura nta shingiro gifite. Rutegeka ECOMUJ Ltd kwishyura PRO WATER RWANDA Ltd umwenda iyifitiye ungana na 121.205.535 Frw, no kuyiha igihembo cya Avoka kingana na 1.000.000 Frw n’amafaranga y’ikurikiranarubanza, na 20.000 Frw y’ingwate y’amagarama yose hamwe ikayishyura 122.325.535 Frw itayatanga agakurwa mu byayo ku ngufu za Leta.
[4] ECOMUJ Ltd yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, ubujurire bwayo buhabwa RCOMA 00515/2021/HCC, ivuga ko impamvu zatumye ijurira ari uko Urukiko rw’Ubucuruzi rwaciye urubanza rutarabona expertise rwari rwemeye ko ikoreshwa. Ikindi ngo ni uko itemera umwenda wemejwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi. Ikaba yaranasabye indishyi.
[5] PRO WATER RWANDA Ltd yireguye ku ngingo z’ubujurire ivuga ko nta shingiro zifite, mu gusoza itanga ubujurire bwuririye ku bundi, isaba ko ECOMUJ Ltd yategekwa kuyiha indishyi z’igihombo cy’ibyo yagombaga kunguka, indishyi z’akababaro, indishyi kubera kwica amasezerano, amafaranga yo gukurikirana urubanza n’igihembo cya Avoka, inasaba ko urubanza rurangizwa by’agateganyo.
## Page 5
[6] Urubanza rwaburanishijwe ECOMUJ Ltd ititabye, hashingiwe ku myanzuro yatanze. Muri iyo myanzuro ikaba yari yarasabye ko WASAC yagobokeshwa muri urwo rubanza, ariko Urukiko rugasanga nta shingiro bifite. Nyuma yo gupfundikira iburanisha uhagarariye ECOMUJ Ltd yasabye ko iburanisha ripfundurwa, ariko Urukiko rusanga atari ngombwa gupfundura iburanisha, cyane ko nta kintu gishya yagaragaje yashingiragaho asaba ko iburanisha ripfundurwa.
[7] Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasuzumye ibibazo bijyanye no kumenya niba Urukiko rw’ubucuruzi rwari guca urubanza rudashingiye kuri expertise, kumenya niba ECOMUJ Ltd yahabwa indishyi yasabye, kumenya niba ECOMUJ Ltd yategekwa gutanga amafaranga y’igihombo angana na 5.000.000 Frw, indishyi z’akababaro za 3.000.000 Frw, n’indishyi za 3.000.000 Frw kubera kwica amasezerano, kumenya niba urwo rubanza rwarangizwa by’agateganyo no kumenya niba ECOMUJ Ltd yategekwa kwishyura PRO WATER RWANDA Ltd amafaranga yo gukurikirana urubanza n’igihembo cya Avoka.
[8] Ku wa 28/03/2022, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakijije urwo rubanza, rwemeza ko mu iburanisha ry’urubanza RCOM 00344/2021/TC rwajuririwe ECOMUJ Ltd itigeze iburana ivuga ko PRO WATER RWANDA Ltd yayigurishije ibikoresho bidafite ubuziranenge, ko expertise ECOMUJ Ltd yasabye mu iburanisha ryo ku wa 11/05/2021 itemewe n’Urukiko, kandi ko yari iyo kujya kubara ngo hamenyekane umwenda irimo, ko itari iyo kujya gupimisha amatiyo yagurishijwe na PRO WATER RWANDA Ltd. Rwemeza ko urubanza RCOM 00344/2021/TC ruhindutse kuri bimwe. Rutegeka ECOMUJ Ltd kwishyura umwenda irimo PRO WATER RWANDA Ltd ungana na 121.205.535 Frw nk’uko yemejwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi, guha PRO WATER RWANDA Ltd inyungu mu mwanya w’indishyi zo kwica amasezerano zingana n’amafaranga y’u Rwanda 10.605.719 Frw. Rwemeje kandi ko izindi ndishyi PRO WATER RWANDA Ltd yasabye ntazo igomba guhabwa. Rutegeka ko urubanza rurangizwa by’agateganyo ku mwenda ECOMUJ Ltd yemera ungana na 82.764.000 Frw. Rutegeka kandi ECOMUJ Ltd kwishyura PRO WATER RWANDA Ltd 500.000 Frw y’igihembo cy’Avoka na 100.000 Frw y’ikurikiranarubanza yo mu bujurire, ikanayishyura 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza na 20.000 Frw y’ingwate y’amagarama yategetswe n’Urukiko rw’Ubucuruzi. Runemeza ko nta ndishyi ECOMUJ Ltd igomba guhabwa, kandi ko ingwate y’amagarama yatanzwe na ECOMUJ Ltd ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza.
[9] Ku wa 27/04/2022, ECOMUJ Ltd yajuririye urubanza RCOMA 00515/2021/HCC mu Rukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwayo buhabwa RCOMAA 00062/2022/CA, irusaba gusuzuma niba Urukiko rwaragombaga kuburanisha urubanza uruhande rurega rudahari, gusuzuma niba Urukiko rwaragombaga kwemeza ko yishyura PRO WATER Rwanda Ltd umwenda wa 121.205.535 Frw, gusuzuma ishingiro ry’inyungu zingana na 10.605.719 Frw zategetswe n’Urukiko, no gusuzuma ishingiro ry’amafaranga 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka n’amafaranga 20.000Frw y’ingwate y’amagarama yategetswe n’Urukiko rw’Ubucuruzi.
[10] PRO WATER RWANDA Ltd yatanze inziti yo kutakira ubujurire bwa ECOMUJ Ltd ishingiye ku kuba yaratsinzwe hashingiwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi zabanje, aho zose
## Page 6
mu kwemeza ko yishyura umwenda ungana na 121.205.535 Frw zashingiye ku kuba ivuga ko kutawishyura yabitewe n’ingaruka za Covid-19 yashegeshe ubukungu bwayo, kandi zose zikanashingira ku ngingo z’amategeko zimwe.
[11] ECOMUJ Ltd yireguye kuri iyi nzitizi ivuga ko nta shingiro ifite, ko n’ubwo inkiko zombi mu kwemeza ko yishyura uwo mwenda zashingiye ku kuba yarawemeraga, ariko ko ku rwego rubanza Urukiko rwafashe umwanzuro mbere y’uko ibimenyetso rwari rwayisabye ibirushyikiriza, hanyuma mu rubanza rujuririrwa Urukiko rubitesha agaciro. Kandi ko umwenda wa 121.205.535 Frw itawemeraga, ko ahubwo uwo yemeraga ari uwanganaga na 82.764.000 Frw, ariko ko na zo yazemeye kubera ko yasabaga ubwumvikane kubera ko PRO WATER RWANDA Ltd yari yarayihangitse amatiyo na yo ikayaha umukiriya wayo.
[12] Iburanisha ry’urubanza ryashyizwe ku wa 06/03/2023, rikorwa ababuranyi bombi bahari, ECOMUJ Ltd ihagarariwe n’umuyobozi wayo Murengezi Jean de Dieu yunganiwe na Me Zitoni Francis na Me Niyomusabye Aimé Emmanuel, naho PRO WATER RWANDA Ltd ihagarariwe na Me Munyangabe Henri Pierre. Habanje gusumwa inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko yatanzwe n’uregwa ndetse n’ikibazo cy’ibyagiye ku rubanza mu gihe urubanza rwaba ruhagarariye ku cyemezo kuri iyi nzitizi. Urukiko ruvuga ko urubanza ruzasomwa ku wa 17/03/2023. II.ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA
Gusuzuma niba ubujurire bwatanzwe na ECOMUJ Ltd butari mu bubasha bw’uru Rukiko rw’Ubujurire kubera ko uwajuriye yatsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi zabanje
[13] Me Simbizi Fulgence uhagarariye PRO WATER RWANDA Ltd ashingiye ku ngingo ya 52, igika cya 3 y’Itegeko n˚30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko, asaba Urukiko rw’Ubujurire kutakira ubujurire bwa ECOMUJ Ltd kubera ko yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, aho zose mu kwemeza ko ECOMUJ Ltd itsinzwe zashingiye ku kuba yemera ideni, aho ivuga ko itanze kwishyura, ko ahubwo kutishyura yabitewe n’imbogamizi yahuye na zo zirimo n’icyorezo cya COVID 19.
[14] Avuga ko mu rubanza RCOM 00344/2021/TC, ku rupapuro rwa 4, igika cya 6 n’icya 7 by’urubanza,Urukiko rw’Ubucuruzi rwashingiye ku ngingo ya 2, iya 3, iya 4, iya 9 n’iya 110 z’Itegeko n° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, no ku ngingo ya 64 y’Itegeko rigenga amasezerano, rwemeza ko ECOMUJ Ltd yireguye mu nyandiko yemera umwenda igaragaza ko itanze kuwishyura, ko ahubwo yahuye n’imbogamizi za COVID-19 yashegeshe ubukungu bwayo, ndetse n’uwayihaye isoko ry’ibikoresho yahaye PRO
## Page 7
WATER Ltd ari we WASAC Ltd atarayishyura, bituma itsindirwa umwenda iregwa wa 121.205.535 Frw, kuko amagambo y’umuburanyi cyangwa umuhagarariye avugiye mu Rukiko agira ibyo yemera amutsindisha.
[15] Avuga ko mu bujurire mu rubanza RCOMA 00515/2021/HCC, ku rupapuro rwa 6, igika cya 18 cy’urubanza Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasanze ibyo Urukiko rw’Ubucuruzi ruvuga mu gika cya 5 n’icya 7 by’urubanza rujuririrwa ari byo, kuko mu mwanzuro wa ECOMUJ Ltd yiyemerera umwenda wose, muri aya mgambo: “Iki gikorwa kigayitse yankoreye, nticyamuteye isoni ngo kimubuze kunyandikira integuza nishyuzwa amafaranga miliyoni 121.205.535 Frw, na zo ntanga kwishyura, ahubwo mu gihe nayashatsemo, agahitamo kumfungisha ku maherere”, kandi ko ku rupapuro rwa 7, igika cya 21, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi na rwo rwashingiye ku ngingo ya 3 y’Itegeko ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ku ngingo ya 12 y’Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ndetse no ku ngingo ya 64 y’Itegeko rigenga amasezerano, maze rusanga ibimenyetso ECOMUJ Ltd itanga bitagaragaza ko umwenda irimo PRO WATER RWANDA Ltd ari 82.764.000 Frw. Hanyuma mu gika cya 22, ku rupapuro rwa 7 rw’urubanza RCOMA 00515/2021/HC Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ruvuga ko ku birebana n’ubujurire bwa ECOMUJ Ltd ku birebana n’umwenda irimo PRO WATER RWANDA Ltd nta shingiro bufite, maze rushingiye ku ngingo ya 64 y’Itegeko rigenga amasezerano ryavuzwe hejuru, rusanga ECOMUJ Ltd igomba gutegekwa kwishyura PRO WATER RWANDA Ltd 121.205.535 Frw nk’uko yemejwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi. Bityo asaba Urukiko rw’Ubujurire kwemeza ko ubujurire bwa ECOMUJ Ltd butakirwa kuko yatsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe.
[16] Murengezi Jean de Dieu uhagarariye ECOMUJ Ltd n’umwunganizi we biregura kuri iyi nzitizi bavuga ko nta shingiro ifite, ko ECOMUJ Ltd itatsinzwe hashingiwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi, kuko mu rubanza RCOM 00344/2021/TC Urukiko rwemeje ko ECOMUJ Ltd itsinzwe kubera ko yemera umwenda, ariko ko rwafashe umwanzuro mbere y’uko rushyikirizwa ibimenyetso rwari rwayisabye. Bavuga ariko ko mu bujurire mu rubanza RCOMA 00515/2021/HCC, Urukiko mu gufata icyemezo cy’uko ECOMUJ Ltd yishyura PRO WATER RWANDA Ltd umwenda wa 121.205.535 Frw, umwenda ECOMUJ Ltd yemeraga ari 82.764.000 Frw, ko kandi na wo yawemeye kubera ko yasabaga ubwumvikane, kubera ko PRO WATER RWANDA Ltd yari yarayihangitse amatiyo na yo ikayaha umukiliya wayo. [17] Urukiko rwabanje gutesha agaciro ibimenyetso bigizwe na test zakozwe n’ikigo gishinzwe ubuziranenge, ngo kuko amatiyo yakoreweho test atari aya PRO WATER RWANDA Ltd, ndetse ko rwanatesheje agaciro izo ECOMUJ Ltd yatanze ruvuga ko yazikoreye, hanyuma na rwo rugaruka ku cyo Urukiko rw’Ubucuruzi rwashingiyeho kandi rwari rwarayisabye kuzazana ibimenyetso ariko ntirubishingireho.
[18] Bavuga kandi ko inkiko zombi mu kwemeza ko ECOMUJ Ltd yishyura umwenda ibereyemo PRO WATER RWANDA Ltd zashingiye ku kuba ECOMUJ Ltd yemera umwenda ariko ko kutawishyura ari uko yahuye n’imbogamizi za COVID 19 yashegeshe ubukungu bwayo, kandi ko Urukiko mu kuwemeza nta facture rwashingiyeho za EBM zemewe n’Itegeko.
## Page 8
UKO URUKIKO RUBIBONA [19] Ingingo ya 52, igika cya 2, y’Itegeko nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko iteganya ko Urukiko rw’Ubujurire ruburanisha mu rwego rw’ubujurire bwa kabiri imanza zaciwe n’Urukiko Rukuru, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare iyo zujuje ibiteganywa n’iyo ngingo, naho mu gika cya 3 cyayo, igateganya ibikurikira: “Icyakora kandi ubujurire bwa kabiri ntibushora kwakirwa ku manza z’ababuranye bemera ibyo baregwa, cyangwa ku muburanyi watsinzwe mu Nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe”.
[20] Ikibazo cyo kumenya niba impamvu zashingiweho ECOMUJ Ltd itsindwa ku rwego rwa mbere n’urwa kabiri ari zimwe, kigomba gusuzumwa hasesengurwa imikirize y’urubanza kuri izo nzego zombi, ingingo z’ingenzi zasuzumwe, impamvu buri Rukiko rwashingiyeho kugira ngo rugere ku cyemezo, byaramuka bigaragaye ko ari zimwe, ubujurire bwayo ntibube mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. [21] Ku bijyanye n’ibisobanuro by’impamvu zimwe, zumvikana nk’ibisobanuro buri Rukiko rwashingiyeho mu gufata icyemezo cyarwo rugendeye ku byabaye no ku byo amategeko ateganya, kandi ni zo zishingirwaho mu kugaragariza no gusobanurira ababuranyi icyatumye Urukiko rufata icyemezo, akaba ari na zo ziherwaho ababuranyi basuzuma niba imiburanire yabo yarasesenguwe n’Urukiko, bitewe n’uko buri cyemezo cy’Urukiko kigomba kuba cyasobanuriwe impamvu1.
[22] Urukiko rurasanga ikibazo cyasuzumwe n’Inkiko zombi cyerekeranye n’umwenda ECOMUJ Ltd ifitiye PRO WATER Ltd ari cyo kigomba kureberwamo ibiteganywa n’ingingo ya 52 igika cya 3 y’Itegeko rigena ububasha bw’inkiko yavuzwe haruguru, hakagereranywa imitekerereze y’abacamanza kuri icyo kibazo ku nzego zombi, yabagejeje ku mwanzuro w’uko ECOMUJ Ltd itsinzwe kuri izo nzego zombi.
[23] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga imikirize y’urubanza RCOM 00344/2021/TC rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi ku wa 08/06/2021 mu bika bya 6- 9 byarwo, igaragaza ko urwo Rukiko rwasesenguye ingingo imwe nyamukuru ijyanye no “gusuzuma niba ECOMUJ Ltd ifitiye PRO 11 Reba igika cya 22 cy’urubanza RCOMAA 0051/14/CS hagati ya RRA na SECAM Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 04/12/2015 n’igika cya 21 cy’urubanza, RCOMAA 0038/16/CS - RCOMAA 0033/2016/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 21/04/2017 hagati ya Bank of Kigali Plc na MULISA KANA Martin.
Reba igika cya 21 mu rubanza RCOMAA 00043/2021/CA rwaciwe ku wa 29/12/2021 haburana HIGH END DEVELOPERS Ltd / MURERWA Annet, ODUOR EDGAR DICKSON OMALA OTIENO na RIGHT Ltd.
## Page 9
WATER Ltd umwenda ungana na 121.205.535 Frw ku buryo yategekwa kuwishyura, ikanategekwa kuyiha indishyi zitandukanye nk’ingaruka zawo”. Urwo Rukiko rwasanze ECOMUJ Ltd yarireguye mu nyandiko yemera umwenda, ikagaragaza ko itanze kuwishyura, ahubwo ko yahuye n’imbogamizi za COVID-19 yashegeshe ubukungu bwayo ndetse n’uwayihaye isoko ry’ibikoresho yahawe na PRO WATER Ltd ari we WASAC Ltd akaba atarayishyura. Ibi bikaba ari byo byatumye ECOMUJ Ltd itsindirwa umwenda iregwa ungana na 121.205 535 Frw kubera amagambo yayo nk’umuburanyi cyangwa umuhagarariye avuze mu rukiko agira ibyo yemera amutsindisha, hanashingiwe kandi ku ibiteganywa n’ingingo z’amategeko2. Ku bw’iyo mpamvu yahawe ishingiro yerekeranye n’imbogamizi za COVID-19 yashegeshe ubukungu bwayo yagize ku mwenda yemera, byatumye ECOMUJ Ltd idacibwa izindi ndishyi n’irangizarubanza ry’agateganyo ntiryahabwa ishingiro. Ku bireba ingingo ECOMUJ Ltd yaburanishije nyuma ivuga ko hari igice cy’umwenda itemera (miliyoni 38), Urukiko rwasobanuye ko nta shingiro rwayihaye kuko nta kimenyetso yarugaragarije kiyasobanura n’impamvu itayemera nk’uko biteganywa n’amategeko3.
[24] Naho ku rwego rw’ubujurire, imikirize y’urubanza RCOMA 00515/2021/HCC rwo ku wa 28/03/2022, mu bika byarwo bya 15-22 igaragaza ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasesenguye ikibazo kijyanye no kumenya niba Urukiko rw’Ubucuruzi rwari guca urubanza rudashingiye kuri expertise mu kwemeza ko ECOMUJ Ltd ifitiye PRO WATER Ltd umwenda ungana na 121.205.535Frw ku buryo yategekwa kuwishyura. Urukiko rwasanze haba mu myanzuro no mu iburanisha ry’urubanza rwajuririwe nta na hamwe ECOMUJ Ltd yigeze ivuga ko PRO WATER RWANDA Ltd yayigurishije ibikoresho bidafite ubuziranenge, ko na expertise yasabye mu iburanisha ryo ku wa 11/05/2021 mu Rukiko rw’Ubucuruzi yari iyo kujya kubara ngo hamenyekane umwenda irimo, ntirwayemera kuko atari yo yari kujya gupimisha amatiyo yagurishijwe na PRO WATER RWANDA Ltd. Rwasobanuye ko n’ibaruwa yandikiwe PRO WATER RWANDA Ltd yasabaga kwishyura mu bice no gukosora fagitire, bikaba bigaragaza ko ibirebana n’ibipimo by’amatiyo ari igitekerezo ECOMUJ Ltd yagize nyuma y’uko Urukiko rw’Ubucuruzi rupfundikiye iburanisha kuko ku wa 27/05/2021 ari bwo yashyize muri dosiye impapuro (pages) ebyiri zitagira umutwe w’amagambo (titre), zishyirwaho umukono n’umuyobozi wayo, zikaba zaragaragaragaho ibipimo avuga ko ari ibya HDP yagurishijwe na PRO WATER RWANDA Ltd.
[25] Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, rushingiye kuri ibyo bisobanuro n’ibiteganywa n’ingingo z’amategeko zagaragajwe mu gika cya [23], cyane cyane ingingo ya 64 y’Itegeko rigenga amasezerano, rusanga ECOMUJ Ltd igomba gutegekwa kwishyura PRO WATER RWANDA Ltd 121.205.535 Frw nk’uko Urukiko rw’Ubucuruzi rwari rwabyemeje. 2 Ingingo ya 2, iya 3, iya 4, iya 9 n’iya 110 z’Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, no ku ngingo ya 64 y’Itegeko y’Itegeko n°45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano. 3 Ingingo ya 3 n’iya 4 z’itegeko No 15/2004 ryo ku wa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo ziteganya ko “buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana maze urukiko rugaca urubanza rushingiye ku bimenyetso bihuje kamere n’ikiregerwa nk’uko biteganijwe “.
## Page 10
[26] Mu gihe Inkiko zombi zemeje ko ECOMUJ Ltd itsinzwe zishingiye ku kuba yemera umwenda itishyuye bitewe n’imbogamizi yahuye na zo yagaragaje zirimo n’icyorezo cya COVID 19, ko itanze kwishyura (cas de force majeure), kuvuga ko uwo mwanzuro wafashwe mbere y’uko Urukiko rushyikirizwa ibimenyetso rwari rwayisabye, nta na factures rushingiyeho za EBM zemewe n’Itegeko mu guca urubanza, ntabwo bikuraho kuba ari yo mpamvu inkiko zashingiyeho. Kubivuga gutya bishimangira ahubwo kuba na ECOMUJ Ltd yemera ko iyo mpamvu ari yo inkiko zombi zashingiyeho, ECOMUJ Ltd gusa itarabyishimiye.
[27] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga inkiko zombi zabanje zarasobanuye kimwe impamvu z’ugutsindwa kwa ECOMUJ Ltd, ku ngingo y’ingenzi y’uru rubanza yerekeranye no kumenya umwenda ECOMUJ Ltd ifitiye PRO WATER Ltd ugera kuri 121.205.535 Frw ku buryo yategekwa kuwishyura; bityo ubu bujurire bwa kabiri ECOMUJ Ltd yatanze bukaba butagomba kwakirwa ngo busuzumwe kuko butari mu bubasha bw’uru Rukiko hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 52 igika cya 3 y’Itegeko rigena ububasha bw’inkiko yibukijwe haruguru.
Ibijyanye n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka asabwa
[28] Me Simbizi Fulgence uhagarariye PRO WATER RWANDA Ltd yasabye Urukiko rw’Ubujurire gutegeka ECOMUJ Ltd kwishyura PRO WATER RWANDA Ltd 300.000Frw y’ikurikiranarubanza na 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka yo kuri uru rwego rw’ubujurire, yiyongera ku yatanzwe n’Inkiko zibanza kubera gukomeza kuyishora mu manza z’amaherere. [29] Me Zitoni Francis wunganira Murengezi Jean de Dieu uhagarariye ECOMUJ Ltd yiregura ku mafaranga y’ikurikiranrubanza n’igihembo cya Avoka PRO WATER RWANDA Ltd isaba avuga ko nta shingiro akwiye guhabwa, ngo kuko ari yo yashoye imanza ikanazishoramo ECOMUJ Ltd, kuko iyo yemera ubwumvikane izi manza zitari kubaho
UKO URUKIKO RUBIBONA
[30] Ingingo ya 111 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibi bikurikira: “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”.
[31] Hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo y’itegeko imaze kwibutswa haruguru, no ku kuba ikirego cy’ubujurire bwa kabiri cya ECOMUJ Ltd kitagomba kwakirwa nk’uko byasobanuwe
## Page 11
haruguru, Urukiko rurasanga uwarezwe agomba kugenerwa indishyi zigenwe mu bushishozi bw’Urukiko kuko izo asaba ari umurengera, bityo ECOMUJ Ltd ikaba igomba kwishyura PRO WATER RWANDA Ltd 500.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 200.000 Frw y’ikurikiranarubanza. III.ICYEMEZO CY’URUKIKO
[32] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na ECOMUJ Ltd butakiriwe kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire;
[33] Rutegetse ECOMUJ Ltd kwishyura PRO WATER RWANDA Ltd 500.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 200.000 Frw y’ikurikiranarubanza kuri uru rwego;
[34] Ruvuze ko amafaranga y’amagarama y’uru rubanza yatanzwe na ECOMUJ Ltd ahwanye n’ibyarukozwemo.