ENTREPRISE D’ADDUCTION D’EAU ET DE CONSTRUCTION v AKARERE KA GATSIBO (ADD)
The Court of Appeal found that the lower courts did not base their decisions on exactly the same grounds, as the High Commercial Court analyzed each monetary claim separately while the Commercial Court addressed them collectively. Therefore, the defeats were not on the same grounds, and the second appeal is admissible.
Source-derived case information.
- Citation
- RCOMAA 00053/2024/CA
- Parties
- Applicant: ENTREPRISE D’ADDUCTION D’EAU ET DE CONSTRUCTION (EADECO); Respondent: Akarere ka Gatsibo
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 14 March 2025
- Case Number
- RCOMAA 00053/2024/CA
- Procedural Posture
- Commercial Appeal / Preliminary Objection (jurisdiction) Ruling
- Outcome
- Preliminary objection dismissed; appeal admitted for hearing on merits.
- Legal Topics
- Contract Termination, Jurisdiction, Res Judicata, Appeals Process
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
ENTREPRISE D’ADDUCTION D’EAU ET DE CONSTRUCTION (EADECO)
Applicant
Akarere ka Gatsibo
Respondent
Procedural Posture
Commercial Appeal / Preliminary Objection (jurisdiction) Ruling
Legal Issues
- 1 Whether EADECO was defeated in both lower courts on the same grounds, thus barring a second appeal under Article 52(3) of Law No 30/2018;
- 2 Whether the preliminary objection on lack of jurisdiction is valid.
Ratio Decidendi
The Court of Appeal found that the lower courts did not base their decisions on exactly the same grounds, as the High Commercial Court analyzed each monetary claim separately while the Commercial Court addressed them collectively. Therefore, the defeats were not on the same grounds, and the second appeal is admissible.
Court Disposition
Preliminary objection dismissed; appeal admitted for hearing on merits.
Orders
- The preliminary objection of lack of jurisdiction is dismissed.
- The appeal is within the jurisdiction of the Court of Appeal.
Full Case Text
Judgment text and source record
30 paragraphs
# ENTREPRISE D’ADDUCTION D’EAU ET DE CONSTRUCTION v AKARERE KA GATSIBO (ADD)
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-03-14 - Case/document no.: RCOMAA 00053/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
ENTREPRISE D’ADDUCTION D’EAU ET DE CONSTRUCTION v AKARERE KA GATSIBO (ADD) [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RCOMAA 00053/2024/CA (Munyangeri, P.J., Ngagi, Kamere, J.) 14 Werurwe 2025] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza – Imanza z’ubucuruzi – Gutsindwa ku mpamvu zimwe - Mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere arizo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazishubijeho mu buryo bumwe. Incamake y’ikibazo: Ku wa 22/06/2010, ENTREPRISE D’ADDUCTION D’EAU ET DE CONSTRUCTION (EADECO) yagiranye amasezera n’Akarere ka Gatsibo yo kubaka umuyoboro w’amazi yagombaga kuba yarangiye mu gihe cy’amezi atandatu (6). Akarere ka Gatsibo kasheshe ayo masezerano kubwo kutubahiriza igihe kwa EADECO bituma itanga ikirego mu Rukiko rw’Ubucuruzi ivuga ko amasezerano yasheshwe mu buryo bunyuranije n’amategeko. Urega yasobanuye ko yahuye n’ingorane zatumye atarangiza imirimo nk’uko bikubiye mu masezerano harimo kuba inyigo yagendeweho imaze igihe, akaba yarandikiye Akarere asaba kongerwa igihe cy’amezi atatu (3) ariko Akarere ntikafata umwanzuro ku nyigo nshyashya yagashyikirije bityo agasaba kwemeza ko ayo masezerano yasheshwe mu buryo bunyuranije n’amategko no gusaba guhabwa ubwishyu bw’imirimo yakozwe. Akarere ka Gatsibo katanze inzitizi yo kutakira ikirego kuko uwareze nta bubasha afite bwo kurega kuko EADECO itabaho mu buryo bw’amategeko. EADECO yagaragaje ko ifite ibyangombwa byose bisabwa bityo Urukiko rwemeza ko iyo nzitizi nta shingiro ifite. Uregwa akomeza avuga ko gusesa amasezerano byaturutse ku makosa ya EADECO kuko amasezerano yagombaga gutangira ku wa 15/07/2010 akageza ku wa 15/01/2011, akaba rero yaragombaga kurangira kuri iyo taliki ya nyuma urega atubahirije. Ikindi Akarere kavuga ni uko n’igihe cy’amezi atatu urega yasabye kongererwa, cyarangingiye atarangije imirimo yose kuko yari igeze kuri 50% gusa. Urukiko rwasanze ikirego cyatanzwe nta shingiro gifite. Urega yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi asaba gusuzuma niba Urukiko rw’Ubucuruzi rwari rufite ububasha kandi mu masezerano harimo ko mu gukemura ibibazo hazifashishwa ubukemurampaka kandi ko Urukiko rwemeje ko amasezerano yasheshwe mu buryo bukurikije amategeko kandi atari byo. Urukiko rwemeje ko ubujurire nta shingiro bufite. EADECO yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire, Akarere ka Gatsibo gatanga inzitizi gasaba ko ubwo bujurire butakirwa kuko uwajuriye yatsinzwe mu nkiko zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe kuko hombi hasuzumwe ibibazo bimwe aribyo kumenya niba Akarere karasheshe amasezerano mu buryo budakurikije amategeko no kwishyura ikiguzi cy’imirimo yakozwe. Urega asobanura ko nubwo ibibazo byasuzumwe ari bimwe ariko uburyo byasesenguwe n’inkiko zombi buratandukanye bityo ntibyafatwa ko yatsinzwe ku mpamvu zimwe.
## Page 2
Incamake y’icyemezo: 1. Mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere arizo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazishubijeho mu buryo bumwe. Inzitizi y’iburabubasha yatanzwe nta shingiro ifite. Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, ingingo ya 52. Imanza zifashishijwe: RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC, Road Solutions Pavement Products na MAIL CO Ltd, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 29/9/2020; RS/INJUST/RCOM 00003/2020/SC, SANLAM Assurance Générales Plc na UNIVERSITY OF RWANDA (UR), rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/11/2020; RCOMA 00008/2022/CA, Prime Economic Zone Co Ltd na MUBILIGI Paul, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA
[1] Ku wa 22/6/2010, EADECO yagiranye n’Akarere ka Gatsibo amasezerano yo gusana imiyoboro y’amazi ya Gahama-Ngarama na Karama-Ngarama, ayo masezerano akaba yari afite No 29/KONT/GAT/2010. Nyuma y’uko Akarere ka Gatsibo gaseshe ayo masezerano EADECO yatanze ikirego mu Rukiko rw’Ubucuruzi irega Akarere ka Gatsibo ivuga ko kaseshe ayo masezerano nta mpamvu, isaba Urukiko kugategeka kuyishyura 183,908,368 Frw akomoka kuri iryo seswa ry’amasezerano nta mpamvu. [2] EADECO yasobanuye ko imirimo yari iteganijwe kurangira mu mezi 6, ni ukuvuga taliki 31/12/2010, ariko kubera ko ordre de service yatanzwe tariki 15/07/2010 ubwo itariki yo kurangiza imirimo yahindutse ku wa 15/01/2011. Yasobanuye kandi ko EADECO yahuye n’ibibazo byo mu rwego rwa tekiniki hashingiwe ko inyigo yari yahawe mu gitabo cyo gupiganirwa isoko(DAO) yari iyo muri 2003 hakaba hari byinshi byari bimaze guhinduka, bituma yandikira Akarere ka Gatsibo isaba kongererwa igihe cy’amezi 3 ikagaragaza ko yazitiwe gukorera imirimo ku gihe n’uko nta mwanzuro wafashwe ku nyigo nshya yari yatanze, ko ku wa 21/01/2011, Umugenzuzi w’imirimo yayandikiye ayemerera igihe yasabye akanayiha ingengabihe yagenderwaho mu kurangiza imirimo. Yakomeje isobanura ko ikibazo cyabaye ko nyuma y’iminsi ibiri gusa ihawe amabwiriza (ordre de service) yo gukora imwe mu mirimo ijyanye na ya nyigo nshya kandi bakanatanga n’ingengabihe yo kurangiza imirimo mu mpera y’ukwezi kwa 03/2011, ubugenzuzi bw’imirimo bwandikiye Akarere buvuga ko EADECO yananiwe gukora imirimo kandi itarahwemye gusaba ko ihabwa amabwiriza yo gutuma ikora imirimo ishingiye ku nyigo nshyashya, ikaza guhabwa ayo mabwiriza kuri bimwe nabwo bitinze.
## Page 3
[3] Akarere ka Gatsibo kabanje gutanga impamvu yo kutakira ikirego cya EADECO gasobanura ko uwareze muri uru rubanza ari Entreprise d'Adduction et de Construction itabaho mu rwego rw’amategeko ikaba nta bubasha ifite bwo kurega; ko izina ry’uwareze ntaho rigaragarizwa ikimenyetso cy’ububasha rifite. EADECO yireguye ivuga ko iyi nzitizi yo kutakita ikirego yatanzwe n’Akarere ka Gatsibo nta shingiro ifite, kuko ijya gupiganira iri soko, yabikoze nka sosiyete yanditse mu bitabo by’Umwanditsi Mukuru ndetse ihabwa na Certificat d’enregistrement; ko rero irega nka sosiyete yanditswe mu bitabo by’Umwanditsi Mukuru ibifitiye n’icyangombwa kiyiranga. [4] Mu rubanza rubanziriza urundi rwasomwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi ku wa 11/03/2022, urwo Rukiko rwemeje ko iyo mpamvu yo kutakira ikirego nta shingiro ifite kuko EADECO yagaragaje inyandiko zanditsweho ko ifite company code: 100136936; company registration date: 03-8-1993, ikaba yanditse mu gitabo cyandikwamo amasosiyete. Ko kuba mu gutanga ikirego EADECO yaribagiwe kongera mu izina ryayo akajambo Ltd, Urukiko rwasanze bitayambura kamere yayo yo kuba ari sosiyeti y’ubucuruzi. Bityo rwemeza ko EADECO ifite ububasha bwo kurega. [5] Akarere ka Gatsibo kireguye mu rubanza mu mizi kavuga ko gusesa amasezerano byaturutse ku makosa ya EADECO, ko amasezerano yagombaga gutangira ku itariki ya 15/07/2010 akageza ku itariki ya 15/01/2011, akaba yararangiye kuri iyo tariki, kagasobanura ko n’ubwo impande zombi zakomeje gukorana, zagiraga ngo zirebe ko byibura hari icyakorwa kugira ngo abaturage babone amazi ariko bikaba ntacyo byatanze kuko amezi atatu nyuma y’igihe cyirangira ry’amasezerano yagaragaje ko imirimo yari iteganijwe mu masezerano yari ikigera ku rugero rwa 50% kandi no muri icyo gihe cyose EADECO ikaba yarahawe amabaruwa agera muri atatu (3) yo kuyiburira ko nikomeza kudindiza imirimo amasezerano azaseswa, ko indishyi zisabwa na EADECO nta shingiro zifite nk’uko bigaragazwa n’impamvu zateye iseswa ry’amasezerano ziri mu ibaruwa yo ku wa 07/03/2011, kuko EADECO ariyo nyirabayazana wo gusesa amasezerano, ko rero kashingiye ku mpamvu zemewe n’amasezerano ndetse n’amategeko. [6] Mu rubanza No RCOM 01670/2021/TC rwaciwe ku wa 19/04/2022, Urukiko rw’Ubucuruzi rwemeje ko impamvu yo kutakira ikirego cya EADECO yatanzwe n’Akarere ka Gatsibo nta shingiro ifite, ko ikirego cya EADECO cyakiriwe, ariko nta shingiro gifite. Rwemeje ko ako Karere kaseshe amasezerano No 29/KONT/GAT/2010 yo ku wa 22/6/2010 kagiranye na EADECO ku mpamvu ziteganijwe n’aya masezerano ndetse zinateganijwe n’amategeko. Rutegeka EADECO guha Akarere ka Gatsibo miliyoni imwe (1.000.000 Frw) y’igihembo cya Avoka. [7] EADECO yajuririye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi isaba urwo Rukiko gusuzuma niba Urukiko rw’Ubucuruzi rwari rufite ububasha mu gihe impande zombi zari zarumvikanye mu masezerano ko ikibazo kizavuka kizashyikirizwa Ubukemurampaka, gusuzuma niba Urukiko rwaremeje ko Akarere ka Gatsibo kaseshe amasezerano mu buryo bukurikije amategeko kandi atari byo, gusuzuma niba Urukiko rwari kwanga kugenera EADECO 33,053,048 Frw y’agaciro k’imirimo yakoze ntiyishyurwe, 11,400,000 Frw yaguzwe amatiyo arunze kuri chantier, 4,170,000 Frw yahembwe abakozi barinze ayo matiyo, 8,160,000 Frw y’ibirarane by’imisoro EADECO ifitiye RRA, 77,125,320 Frw y’inyungu EADECO yateganyaga kuzavana muri iryo soko, 50,000,000 Frw y’indishyi z’akababaro, no gusuzuma niba Urukiko rwari gutegeka EADECO guha Akarere ka Gatsibo igihembo cya Avoka. Isoza isaba gusuzuma niba Urukiko rudahwiye
## Page 4
kugenera EADECO igihembo cya Avoka n’ikurukiranarubanza. Akarere ka Gatsibo kireguye kavuga ko ubujurire bwa EADECO nta shingiro bufite. [8] Mu rubanza No RCOMA 00364/2022/HCC rwaciwe ku wa 24/05/2024, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na EADECO nta shingiro bufite, ko urubanza No RCOM 01670/2021/TC rudahindutse. Rutegeka EADECO kwishyura Akarere ka Gatsibo amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka, ko amafaranga 40,000 y’amagarama EADECO yishyuye ijurira aherera ku Isanduku ya Leta. [9] EADECO yajuririye uru Rukiko, ubujurire bwayo bwandikwa kuri No RCOMAA 00053/2024/CA. Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 05/03/2025, ENTREPRISE D’ADDUCTION D’EAU ET DE CONSTRUCTION (EADECO) ihagarariwe na Me Nyangezi Bonane afatanyije na Me Mukarusanga Florence naho Akarere ka Gatsibo gahagarariwe na Me Ndahimana Jean Bosco; haburanishwa inzitizi y’iburabubasha yatanzwe n’uhagarariye Akarere ka Gatsibo ishingiye ku kuba EADECO yaratsinzwe mu nkiko zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe.
II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URUBANZA
1.Kumenya niba EADECO yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe
[10] Uhagarariye Akarere ka Gatsibo ashingiye ku biteganywa n’ingingo ya 52, igika cya 3, y’Itegeko No 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw'inkiko, ivuga ko ubujurire bwa kabiri budashobora kwakirwa ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe, asaba Urukiko rw’Ubujurire kutakira ubujurire bwa EADECO kuko yatsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi. Avuga kandi ko impamvu ya mbere igaragaza ko EADECO yatsinzwe ku mpamvu zimwe ari uko inkiko zombi zabanje zasuzumye ibibazo bimwe, impamvu ya kabiri akaba ari uko zasesenguye ibyo bibazo mu buryo bumwe ndetse zikanabifatahaho ibyemezo bimwe. [11] Asobanura ko ibibazo byasuzumwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi ari nabyo byagarutsweho n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, ari byo : gusuzuma niba Akarere ka Gatsibo karaseshe amasezerano No 29/KONT/GAT/2010.EADECO yo ku wa 22/6/2010 kagiranye na EADECO bikukirje amategeko, gusuzuma niba kategekwa kwishyura EADECO 183,908,368 Frw akomoka ku iseswa ry’amasezerano nta mpamvu akubiyemo: 33.053.048 Frw y’agaciro kimirimo itarishyuwe; 11,400,000 Frw yaguze amatiyo arunze kuri chantier; 4,170,000 Frw y’igihembo cy’abakozi bayarinze; 8.160.000 Frw y’imisoro yishyuwe Rwanda Revenue, 77,125,320 Frw y’inyungu yateganyaga kubona iyo amasezerano adaseswa; ndetse na 50.000.000 Frw y’indishyi z’akabakaro.
## Page 5
[12] Asobanura kandi ko ku byerekeye gusuzuma niba Akarere ka Gatsibo karaseshe amasezerano No 29/KONT/GAT/2010.EADECO yo ku wa 22/6/2010 nta mpamvu, ibyo Urukiko rw’Ubucuruzi rwashingiyeho bikaba bigaragara mu bika bya 17-25 by’urubanza No RCOM 01670/2021/TC, aho rwashingiye ku kuba amasezerano yaraseshwe kubera amakosa yakozwe na EADECO, akaba ari nabyo byashingiweho n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi mu gika cya 58 cy’urubanza rujuririrwa No RCOMA 00364/2022/HCC, ko n’izindi ngingo zose zijyanye n’indishyi urega yasabye ku nzego zombi zabanje, inkiko zombi zemeje ko nta shingiro zifite, kuko EADECO ari yo ifite amakosa nk’uko bigaragara mu gika cya 29 cy’urubanza rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi ndetse no mu bika bya 73, 84, 89 by’urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi. [13] Akomeza asobanura ko ibijyanye no kutakira ibirego nkibi byagiye bigarukwaho n’Urukiko rw’Ubujurire mu manza zitandukanye, harimo urubanza No RCAA 00031/2022/CA rwo ku wa 28/04/2023, haburana Nzirorera na Uwamahoro aho Urukiko rwasobanuye ko “Iyo ikibazo nyamukuru cyasuzumwe n’inkiko zombi ari kimwe ndetse zikagera ku cyemezo kimwe nyuma yo gusobanura kimwe impamvu zatumye zifata icyo cyemezo, uwatsinzwe muri izo manza aba yaratsinzwe ku mpamvu zimwe bituma ikirego cye cy’ubujurire bwa kabiri kitakirwa. Ibyo bikaba byarongeye gushimangirwa n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza No RS/INJUST/RCOM 00003/2020/SC rwo kuw a 27/11/2020, mu gika cyarwo cya 23 aho Urukiko rwabisobanuye muri aya magambo: “Urukiko rurasanga nk’uko byafashweho umurongo mu zindi manza zaciwe n’uru Rukiko, mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere arizo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazishubijeho mu buryo bumwe”. [14] Abahagarariye EADECO biregura kuri iyi nzitizi bavuga ko nta shingiro ifite, ko EADECO itatsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe, ko nubwo ibibazo byasuzumwe n’inkiko bisa ariko zabisesenguye mu buryo butandukanye, kuko mu Rukiko rw’Ubucuruzi, EADECO yatsinzwe n’uko Urukiko rwavuze ko nta kigaragaza ko imirimo y’inyongera yari ikenewe, rusobanura ibijyanye na contre- verification na Avenant, nk’uko bigaragara mu bika bya 17- 20 by’urubanza rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi, naho mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, EADECO itsindwa no kutubahiriza ibihe byateganywaga mu masezerano nk’uko bigaragara mu bika bya 54,55 na 59 by’urubanza rujuririrwa,ko rero imitekerereze y’inkiko zombi kuri iki kibazo atari imwe. [15] Bavuga kandi ko ku bijyanye n’indishyi EADECO yasabye, Urukiko rw’Ubucuruzi rwazisuzumye mu gika kimwe cya 29, ruvuga ko nta shingiro zifite rushingiye ku kuba nta decompte final ihari, ariko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rusuzuma indishyi zose zasabwe kandi rugenda rusobanura buri imwe. Bityo ko impamvu zashingiweho n’inkiko zombi atari zimwe. [16] Bakomeza bavuga ko basaba Urukiko kuzifashisha umurongo watanzwe mu rubanza No RCOMA 0066/2022/CA rwaciwe ku wa 14/02/2023, hagayi ya I&M Bank na ROKO Construction Ltd, aho uru Rukiko rwasobanuye ko mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique). Harebwa kandi niba ingingo zaburanywe mbere ari zo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazishubijeho mu buryo bumwe.
## Page 6
UKO URUKIKO RUBIBONA
[17] Ingingo ya 52, igika cya 3, y’Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, iteganya ibikurikira: “Icyakora kandi ubujurire bwa kabiri ntibushobora kwakirwa ku manza z’ababuranye bemera ibyo baregwa, cyangwa ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe.” [18] Ikibazo cyo kumenya niba impamvu zashingiweho umuburanyi atsindwa ku rwego rwa mbere n’urwa kabiri ari zimwe, kigomba gusuzumwa hasesengurwa imikirize y’urubanza ku rwego rwa mbere n’urwa kabiri, ingingo z‘ingenzi zasuzumwe, impamvu buri rukiko rwashingiyeho kugira ngo rugere ku cyemezo, byaramuka bigaragaye ko ari zimwe, ubujurire ntibube buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. [19] Nk’uko byafashweho umurongo mu manza zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga, mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere arizo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazishubijeho mu buryo bumwe1. Ibi kandi binumvikanisha ko ibyaburanwe mu rwego rwa mbere ari nabyo ubusanzwe bigomba kuburanwa mu rwego rw’ubujurire hashingiwe ku ihame risanzwe mu micire y’imanza rivuga ko umucamanza wo mu rwego rwa mbere yita ku igenzura ry’ibimenyetso n’amategeko ugereranyije n’ikiburanwa, naho umucamanza wo mu rwego rw’ubujurire akibanda cyane cyane ku kugenzura niba amategeko ku rwego rwa mbere yarubahirijwe uko bikwiye hakurikijwe ibisobanuro n’ibimenyetso byari byatanzwe muri urwo rubanza, byaba ngombwa agakosora aho bikenewe2. [20] Na none mu rubanza Nº RCOMAA 0048/16/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017, haburana RRA na SODAR Ltd3, urwo Rukiko rwasobanuye ko mu gusuzuma ko impamvu zashingiweho umuburanyi atsindwa mu nkiko zombi ari zimwe, hatarebwa niba ibimenyetso ababuranyi batanze ku rwego rwa mbere ari byo byatanzwe no mu rwego rw’ubujurire, cyangwa ko zakoresheje amagambo amwe, ahubwo harebwa niba inkiko zombi zarashubije ku buryo bumwe ingingo zirebana n’ikiburanwa. [21] Nk’uko bigaragara mu rubanza No RCOM 01670/2021/TC rwaciwe ku wa 19/04/2022, EADECO yareze Akarere ka Gatsibo mu Rukiko rw’Ubucuruzi irusaba kugategeka kuyishyura 183.908.368 Frw akomoka ku iseswa ry’amasezerano nta mpamvu. Urwo Rukiko rwasuzumye ibibazo bibiri b’ingenzi ari icyo kumenya niba Akarere Gatsibo karaseshe nta mpamvu amasezerano N° 29/KONT/GAT/2010.EADECO yo ku wa 22/6/2010 kagiranye na EADECO
1 Reba urubanza Nº RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC rwaciwe ku wa 29/9/2020 haburana Road Solutions Pavement Products na MAIL CO Ltd. 2 Reba igika cya 23 cy’urubanza No RS/INJUST/RCOM 00003/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/11/2020, haburana SANLAM Assurance Générales Plc na UNIVERSITY OF RWANDA (UR). 3 Reba igika cya 18 cy’urwo rubanza. Reba na none urubanza No RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC hagati ya Road Solution Pavement Products na MAILCO Ltd, rwaciwe ku wa 25/09/2020, igika cya 24.
## Page 7
n’icyo kumenya niba Akarere ka Gatsibo kategekwa kwishyura EADECO 183.908.368 Frw akomoka kw’iseswa ry’amasezerano nta mpamvu. [22] Mu rubanza No RCOMA 00364/2022/HCC rwaciwe ku wa 24/05/2024, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasuzumye ikibazo cyo kumenye niba Urukiko rw’ubucuruzi nta bubasha rwari rufite bwo kuburanisha uru rubanza ahubwo rwagombaga kuburanishwa n’Ubukemurampaka, icyo kumenya niba Urukiko rw’Ubucuruzi rwaremeje ko Akarere ka Gatsibo kaseshe amasezerano ku mpamvu iteganywa n’amasezerano kandi atari byo, kumenya niba Urukiko rutaragombaga kugenera Akarere ka Gatsibo 33.053.048 Frw y’agaciro k’imirimo, kumenya niba Urukiko rutaragombaga kugenera EADECO 11.400.000 Frw yaguzwe amatiyo arunze kuri chantier na 4.170.000 Frw yahembwe abakozi barinze ayo matiyo, kumenya niba Urukiko rwategeka Akarere ka Gatsibo kwishyura 8.160.000 Frw y’ibirarane by’imisoro EADECO ifitiye RRA, kumenya niba Urukiko rukwiye gutegeka Akarere ka Gatsibo kwishyura 77.125.320 Frw y’inyungu EADECO yateganyaga kuzavana muri iryo soko, n’icyo kumenya niba Urukiko rwategeka Akarere ka Gatsibo kwishyura 50.000.000 Frw EADECO y’indishyi z’akababaro. [23] Ikigaragara n’uko ikibazo kijyanye no kumenya niba Akarere ka Gatsibo kategekwa kwishyura 183.908.368 Frw akomoka ku iseswa ry’amasezerano nta mpamvu, Urukiko rw’Ubucuruzi rwagishubije mu gika kimwe gusa, rutitaye mu gusesengura buri bwoko bw’amafaranga EADECO yasabye, naho Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rusesengura buri bwoko bw’amafaranga EADECO yasabye. [24] Mu gika cya 26 cy’urubanza rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi, Urukiko rwibukije ibigize 183.908.368 Frw, EADECO yishyuza Akarere ka Gatsibo, mu bika bya 27 na 28, rugaragaza uko Akarere ka Gatsibo kayireguraho, maze mu gika kimwe rukumbi, ari cyo cya 29, Urukiko rubanza kugira icyo ruvuga ku bijyanye na 33.053. 048 Frw y’agaciro k’imirimo EADECO yakoze ntiyishyurwe, rusanga ikimenyetso gihuje kamere n’iki kirego cyagombaga gutangwa kigaragaza ishingiro ry’aya mafaranga ari décompte final / inyandiko isobanura isozwa ry’imirimo iba yagizwemo uruhare n’abarebwa n’amasezerano bombi yanasinyweho n’ushinzwe kugenzura imirimo, maze rwemeza ko ayo mafaranga asabwa nta shingiro afite. Ku yandi mafaranga asigaye kuri 183.908.368 Frw, ari nayo menshi, Urukiko rwasanze nta shingiro afite, kuko nta kosa Akarere ka Gatsibo kakoreye EADECO ryatumye itakaza ayo mafaranga. Bivuze ko kuri 33.053.048 Frw yasobanuwe haruguru, Urukiko rwashingiye ku kuba nta décompte final ihari, naho ku yandi mafaranga asabwa nk’uko yagaragajwe haruguru, Urukiko rushingira ku kuba nta kosa Akarere ka Gatsibo kakoze, ntirwarinda rujya mu gusesengura buri bwoko bw’amafanga EADECO yasabye. [25] Mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, aho gufatira hamwe ikibazo cy’amafaranga 183.908.368 EADECO yasabye, Urukiko rwahisemo gusesengura buri bwoko bw’amafaranga ukwabwo, rubugira ingingo yihariye, irimo imiburanire ya buri ruhande, Uko Urikiko rubibona, n’umwanzuro kuri buri kibazo. Ku bijyanye na 33.053.048 Frw y’agaciro k’imirimo, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, rwasanze nta bimenyetso EADECO itanga bigaragaza ko ikwiye guhabwa amafaranga isaba. Kuri iki kibazo n’ubwo inkiko zombi zitakoresheje amagambo amwe, ariko icyingezi zashingiyeho ni uko EADECO itagaragaje ibimenyetso by’amafaranga 33.053.048 yaregeye, rero inkiko zombi zagisesenguye ku buryo bumwe.
## Page 8
[26] Ku bijyanye n’ikibazo cyo kumenya niba Urukiko rwategeka Akarere ka Gatsibo kwishyura amafaranga 8,160,000 Frw y’ibirarane by’imisoro EADECO ifitiye RRA, Urukiko rurasanga nk’uko byasobanuwe haruguru, Urukiko rw’Ubucuruzi ntabwo rwagisobanuye ukwacyo, ahubwo rwagifatiye hamwe n’andi mafaranga yose EADECO yasabye rushingira ku kuba nta kosa Akarere ka Gatsibo kakoze, naho mu gika cya 79 cy’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwashingiye kungingo ya 45.1 y’amasezerano yo ku wa 22/06/2010 hagati ya EADECO n’Akarere ka Gatsibo iteganya ko igiciro cy’amasezerano ibariyemo n’imisoro izatangwa, bityo igihe amasezerano yahagarikiwe EADECO itatanga imisoro kumafaranga itishyuwe, ko kandi niba hari amafaranga yamaze kwishyurwa hakabaye harimo imisoro y’icyo gihe, ko kuba rero itagaraza niba koko ntayo yishuwe itakabaye yishyuzwa imisoro. Rushingira kandi ku kuba mu cyezo cy’imisoro igaraza ari icyo muri 2016, 2017, 2018, 2019 na 2020 akaba ntaho bihuriye n’imisoro y’igihe kigenga amasezerano. [27] Urukiko rurasanga kuri iki kibazo cy’amafaranga y’umusoro, Urukiko rw’Ubucuruzi rwarashingiye ku kuba nta makosa Akarere ka Gatsibo kakoze, naho Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rushingira ku ngingo ya 45.1 y’amasezerano yo ku wa 22/06/2010 hagati ya EADECO n’Akarere ka Gatsibo iteganya ko igiciro cy’amasezerano habariyemo n’imisoro izatangwa, kuba EADECO itatanga imisoro kumafaranga itishyuwe, no kuba icyezo cy’imisoro EADECO igaraza ntaho gihuriye n’imisoro y’igihe kigenga amasezerano. Bityo kuri iki kibazo ntabwo inkiko zombi zashingiye ku mpamvu zimwe. [28] Urukiko rurasanga ikindi gishimangira ko EADECO itatsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe, ni uko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwagiye rusesengura buri bwoko bw’amafaranga EADECO yasabye nk’ingingo yihariye, rukayifataho umwazuro; ibyo bikaba bitarakozwe n’Urukiko rw’Ubucurizi, nk’uko byagaragajwe haruguru, bikaba rero bitafatwa ko inkiko zombi zasesenguye mu buryo bumwe ibibazo zashyikirijwe, byumvikana ko imitekererezo yazo atari iimwe. [29] Urukiko rurasanga, kuba hari ikibazo inkiko zombi zitashingiye ku mpamvu zimwe, bitakiri ngombwa kugereranya ibindi bibazo byasuzumwe n’inkiko zombi, kuko nk’uko uru Rukiko rwabisobanuye mu rubanza rubanziriza urundi mu rubanza No RCOMA 00008/2022/CA4 rwaciwe ku wa 20/01/2023, n’iyo umuburanyi yaba atatsinzwe ku mpamvu zimwe ku kibazo kimwe mu bibazo byinshi biba byasuzumwe n’inkiko zombi biba bihagije ngo Urukiko rwemeze ko atatsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe. Bikaba rero byumvikana ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na EADECO buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire; bityo urubanza mu mizi rukazaburanishwa, ku wa 18/03/2025, saa tatu (9:00).
III. ICYEMEZO CY’URUKIKO
[30] Rwemeje ko inzitizi y’iburabubasha bw’uru Rukiko yatanzwe n’Akarere ka Gatsibo nta shingiro ifite.
4 Reba igika cya 43 cy’urubanza rubanziriza urundi mu rubanza No RCOMA 00008/2022/CA rwaciwe ku wa 20/01/2023, haburana Prime Economic Zone Co Ltd na MUBILIGI Paul.
## Page 9
[31] Rwemeje ko ubujurire bwa ENTREPRISE D’ADDUCTION D’EAU ET DE CONSTRUCTION (EADECO) buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. [32] Rwemeje ko iburanisha mu mizi rizaba ku wa 18/03/2025, saa tatu (9:00). [33] Ruvuze ko amagarama y’urubanza abaye asubitswe.