GAPCO vs IKIGO GISHINZWE IMIKORESHEREZE Y’UBUTAKA MU RWANDA N’ABANDI. [
The Court of Appeal found that GAPCO lost in both lower courts on the same essential ground: failure to prove legal ownership of the disputed land. Both courts determined that GAPCO's evidence (Acte de notoriété, administrative certificates) did not establish a valid transfer or registration of title. As the legal...
Source-derived case information.
- Citation
- RADAA00010/2024/CA
- Parties
- Appellant: GAPCO Rwanda Ltd; Respondent: Ikigo Gishinzwe Imikoreshereze y’Ubutaka mu Rwanda; Respondent: Rwandatel Ltd in Liquidation; Respondent: Mujawamariya Cathérine; Respondent: Lake Petroleum Ltd
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 17 January 2025
- Case Number
- RADAA00010/2024/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed as inadmissible for lack of jurisdiction
- Legal Topics
- Land Registration, Ownership Dispute, Jurisdiction of Appellate Courts, Burden of Proof
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
GAPCO Rwanda Ltd
Appellant
Ikigo Gishinzwe Imikoreshereze y’Ubutaka mu Rwanda
Respondent
Rwandatel Ltd in Liquidation
Respondent
Mujawamariya Cathérine
Respondent
Lake Petroleum Ltd
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether GAPCO Rwanda Ltd is entitled to be registered as owner of land UPI: 3/07/02/1455
- 2 Whether the appeal is within the jurisdiction of the Court of Appeal under Rwandan law
- 3 Whether the lower courts erred in their assessment of evidence regarding ownership and registration of the disputed land
Ratio Decidendi
The Court of Appeal found that GAPCO lost in both lower courts on the same essential ground: failure to prove legal ownership of the disputed land. Both courts determined that GAPCO's evidence (Acte de notoriété, administrative certificates) did not establish a valid transfer or registration of title. As the legal and factual issues were the same in both lower courts, the appeal was inadmissible under Article 52(3) of Law No 30/2018. The Court of Appeal therefore lacked jurisdiction to entertain the appeal.
Court Disposition
appeal dismissed as inadmissible for lack of jurisdiction
Orders
- The appeal by GAPCO Rwanda Ltd is not admitted as it falls outside the jurisdiction of the Court of Appeal.
- The judgment of the High Court, Musanze Chamber (RADA00016/2022/HC/MUS), remains in force.
Full Case Text
Judgment text and source record
23 paragraphs
# GAPCO vs IKIGO GISHINZWE IMIKORESHEREZE Y’UBUTAKA MU RWANDA N’ABANDI. [
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-01-17 - Case/document no.: RADAA00010/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
GAPCO vs IKIGO GISHINZWE IMIKORESHEREZE Y’UBUTAKA MU RWANDA N’ABANDI. [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RADAA00010/2024/CA (Nyirandabaruta, P.J.) 17 Mutarama 2025] Amatageko agena ububasha bw’Inkiko – Ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire – Ubujurire bwa kabiri – Iyo Urukiko rwajuririwe, nyuma yo gusesengura imikirize y’urubanza mu nkiko zombi, rusanze ingingo z’ingenzi zasuzumwe, impamvu zashingiweho kugira ngo hagerwe ku cyemezo cyafashwe ari zimwe kandi zaratumye hafatwa ibyemezo bisa, Bifatwa ko umuburanyi yatsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zabanje. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiye Gapco irega Ikigo gishinzwe imikoreshereze y’ubutaka mu rwanda mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, isaba ko rugitegeka kuyandikaho ubutaka bufite UPI: 3/07/02/1455 bwayo itabaruje bukagurishwa na Rwandatel kuri Mujawamariya bukamwandikwaho. Ariko Gapco ikaba ibufitiye “Acte de notoriété”, n’icyemezo Nº 12/2014 cyatanzwe n’Ubuyobozi bw’Umurenge wa Mukamira. Muri urwo rubanza hagobokeshejwemo Rwandatel in Liquidation, Mujawamariya Cathérine Na Sosiyete Ye Lake Petrolium Ltd Ari Nayo Ifite Station Y’ibikomoka Kuri peterole, yubatse ku butaka buburanwa. Rwandatel yaburanye ivuga ko ibyo Gapco ivuga atari ukuri, ko nta bugure bwabayeho, ivuga ko yabonye yanditsweho ubutaka buburanwa mu buryo bwemewe n’amategeko. Ivuga kandi ko icyemezo cyatanzwe n’ubuyobozi bw’umurenge wa Mukamira, cyatanzwe hirengagijwe ukuri. Mujawamaliya avuga ko Rwandatel yamugurishije ubutaka buburanwa, bumwandikwaho mu buryo bukurikije amategeko, avuga kandi ko Gapco yatanze ikirego nabi kuko yagombaga gusaba ko icyemezo cyo kwandikwaho ubutaka cyafashwe n’Ubuyobozi giteshwa agaciro. Urukiko mu rubanza RAD00004/2020/TGI/RBV rwasanze “acte de notoriete” ya Gapco idakwiye guhabwa agaciro kuko itashingiye ku nyandiko y’ubugure, rwemeza ko ikirego cyayo nta shingiro gifite. Ko ikibanza kiburanwa gikomeza kwandikwa kuri Mujawamariya. Gapco yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ivuga ko Urukiko Rwisumbuye rwirengagije ibimenyetso, rukanabogama, ruca urubanza rudakurikije kamere y’ikiburanwa, ndetse ko rwirengagije icyemezo cyafashwe n'Ikigo cy'ubutaka gisaba Rwandatel kugarura icyangombwa cy’ubutaka yahawe ngo gikosorwe. Mujawamariya yavuze ko ubujurire bwa Gapco nta shingiro bufite kuko, rutaciye urubanza ku kitararegewe. asaba Urukiko Rukuru kwemeza ko nta nenge iri mu mikirize y’ururubanza rwaciwe ku rwego rwa mbere, atanga ubujurire bwuririye ku bundi asaba indishyi. Rwandatel nayo ivuga ko ubujurire bwa Gapco nta shingiro bufite. Nayo isaba indishyi. Ikigo Gishinzwe imikoreshereze y'ubutaka cyireguye kivuga ko nta nenge igaragara mu rubanza rujuririrwa; ko Urukiko rwasuzumye ibimenyetso buri ruhande rwatanze kugira ngo hamenyekanye nyiri ubutaka buburanwa, gisoza gisaba indishyi z’ikurikiranarubanza. Lake Petroleum Ltd yo ntiyireguye kuri ubwo bujurire. Urukiko mu rubanza RADA00016/2022/HC/MUS rushingiye rushingiye ku biteganywa n’ingingo ya 3 y’Itegeko No 15/2004 ryo ku wa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo rwemeje ko ubujurire bwa GAPCO nta shingiro bufite, ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na Mujawamariya bufite ishingiro kuri bimwe; rwemeza ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe n’Ikigo gishinzwe imikoreshereze y’ubutaka nta shingiro bufite;
## Page 2
GAPCO yajuririye urwo rubanza, isaba Urukiko rw’Ubujurire gusuzuma niba igomba kwandikwaho ubutaka buburanwa, gusuzuma icyemezo gitegeka Rwandatel kugarura icyangombwa cy'umutungo kugira ngo gikosorwe inasaba gukuraho indishyi zose zategetswe mu rubanza rijuririrwa. Rwandatel na Mujawamariya batanze inzitizi ishingiye ku mpamvu yuko GAPCO yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, n’ishingiye ku mpamvu y’uko agaciro k’ikiburanwa katageze kuri miliyoni mirongo irindwi n’eshanu (75,000,000Frw). Gapco avuga ko izo nzitizi nta shingiro zifite, ko itatsinzwe ku mpamvu zimwe mu Nkiko zombi zabanje, ivuga kandi ko agaciro k’ikiburanwa karengeje miliyoni mirongo irindwi n’eshanu kuko ntawatandukanya ubutaka buburanwa na “station” ibwubatsemo. Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RADAA00010/2024/CA rwemeje ko Gapco yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe kuko ikibazo Inkiko z’abanje zasuzumye ari inkomoko y’umutungo uburanwa, zisanga Gapco itabasha kuhasobanura ku buryo budashidikanywaho. Incamake y’icyemezo: Iyo Urukiko rwajuririwe, nyuma yo gusesengura imikirize y’urubanza mu nkiko zombi, rusanze ingingo z’ingenzi zasuzumwe, impamvu zashingiweho kugira ngo hagerwe ku cyemezo cyafashwe ari zimwe kandi zaratumye hafatwa ibyemezo bisa, Bifatwa ko umuburanyi yatsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zabanje. Bityo, Urukiko rwemeza ko ubujurire butari mu bubusha bwarwo. Inzitizi ifite ishingiro.
Ubujurire ntibwakiriwe kuko butari mu bubasha bw’Urukiko. Nta mategeko yashingiweho. Imanza zifashishijwe: Urubanza Nº RC/INJUST/RCOM 00002/2020/SC, haburana Road Solution Pavements Product na Mailco Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/09/2020, (igika cya 24). Urubanza. I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 05/12/2005, Ikigo gishinzwe imikoreshereze y’Ubutaka mu Rwanda cyahaye Rwandatel (Sosiyete iri mu iyegeranya n’igabagabanya ry’umutungo/in liquidation) icyangombwa cy’ubutaka buyibaruweho UPI: 3/07/02/1455, buherereye mu Kagari ka Jaba, Umurenge wa Mukamira, Akarere ka Nyabihu, Intara y’Iburengerazuba; Rwandatel ihagarariwe na Mugisha Richard, ibugurisha Mujawamariya Cathérine ku wa 07/09/2020, bumwandikwaho. [2] Gapco ivuga ko ubwo butaka bwagurishijwe ari ubwayo itari yarabaruje, ko ibyemeza ko ari ubwayo ari “Acte do notoriété” yatanzwe n’icyahoze ari Komini Buhoma ku wa 05/12/2005, n’icyemezo Nº 12/2014 cyatanzwe n’Ubuyobozi bw’Umurenge wa Mukamira, ko ubutaka bwa Rwandatel ari ubufite nº 1256 kandi ko Umubitsi w’impapurompamo z’Ubutaka mu Ntara y’Iburengerazuba yasabye Rwandatel kugarura icyangombwa ifite kugira ngo gihindurwe ikabyanga. [3] Gapco yareze Ikigo gishinzwe imikoreshereze y’ubutaka mu rwanda mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, irusaba kugitegeka kuyandikaho ubutaka bufite UPI : 3/07/02/1455 bwavuzwe haruguru, bugakurwa kuri Mujawamariya Cathérine, inasaba indishyi zijyanye no kuvutswa uburenganzira kuri ubwo butaka. Muri urwo rubanza hagobokeshejwemo Rwandatel in Liquidation, Mujawamariya Cathérine na sosiyete ye Lake Petrolium Ltd ari nayo ifite station y’ibikomoka kuri peterole, yubatse ku butaka buburanwa.
## Page 3
[4] Rwandatel yaburanye ivuga ko bigaragara ko uwakoze “Acte de notoriété” ku wa 05/12/2005, ari we wakoze amasezerano y’ubugure, ko ibyo Gapco ivuga atari ukuri, ko nta bugure bwabayeho, ko ahubwo yakabaye igaragaza ibyangombwa by’uwayigurishije ubutaka bufite nº 1455. Inavuga ko icyemezo cyafashwe n’Umubitsi w’impapurompamo ku rwego rw’Intara y’Iburengerazuba kiyandikaho ubutaka buburanwa kitahinduka kuko cyafashwe mu buryo no mu nzira zikurikije amategeko. Naho ku birebana n’ibaruwa yatanzwe n’Umuyobozi w’Umurenge wa Mukamira, Rwandatel ivuga ko uwo Muyobozi yirengagije ukuri. [5] Mujawamaliya Cathérine yaburanye avuga ko ku wa 07/09/2020, Rwandatel yamugurishije ubutaka bubaruwe kuri UPI :3/07/02/1455, bagakora ihererekanyamutungo imbere ya Noteri w’Ubutaka mu Murenge wa Mukamira. Avuga kandi ko GAPCO yatanze ikirego cy’ubutegetsi isaba kwandikwaho ubutaka bufite UPI :3/07/02/1455, kandi yaragombaga gusaba ko icyemezo cyo kwandikwaho ubutaka cyafashwe n’Ubuyobozi giteshwa agaciro. [6] Mu rubanza RAD00004/2020/TGI/RBV rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu ku wa 05/07/2022, urwo Rukiko rwasanze “acte de notoriete” ya Gapco idakwiye guhabwa agaciro kuko itashingiye ku nyandiko y’ubugure, ko ikirego cyayo nta shingiro gifite, ko ikibanza gifite UPI: 3/07/02/1455 kidakwiye kuyandikwaho, ahubwo gikomeza kwandikwa kuri Mujawamariya Cathérine wakiguze; rutegeka Gapco guha Rwandatel in Liquidation na Mujawamariya Cathérine buri wese amafaranga ibihumbi magana atanu (500,000Frw) y’igihembo cy’Avoka. [7] Gapco yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ivuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwirengagije ibimenyetso, rukanabogama, ruca urubanza rudakurikije kamere y’ikiburanwa, ndetse ko rwirengagije icyemezo cyafashwe n'Ikigo cy'ubutaka gisaba Rwandatel kugarura icyangombwa cy’ubutaka yahawe ngo gikosorwe. [8] Mujawamariya Cathérine yavuze ko ubujurire bwa Gapco nta shingiro bufite kuko nta kimenyetso ivuga Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwirengagije, ko rutaciye urubanza ku kitararegewe ahubwo rwaruciye ku byo Gapco yasabaga by’uko yakwandikwaho ubutaka bubaruye kuri UPI : 3/07/02/1455, bityo ko nta kosa rwakoze, asaba Urukiko Rukuru kwemeza ko nta nenge iri mu mikirize y’ururubanza rwaciwe ku rwego rwa mbere, atanga ubujurire bwuririye ku bundi asaba indishyi. [9] Rwandatel nayo ivuga ko ubujurire bwa Gapco nta shingiro bufite kuko mu gutanga ikirego itayireze kandi izi neza ko ubutaka isaba kwandikwaho ari yo bwanditseho, ko butari ubw’Ikigo cy’Ubutaka yareze. Ivuga kandi ko Urukiko rutirengagije ibimenyetso Gapco yarushyikirije, ahubwo ko rwabisesenguye rugasanga biteye urujijo. Nayo isaba indishyi. [10] Ikigo Gishinzwe imikoreshereze y'ubutaka cyireguye kivuga ko nta nenge igaragara mu rubanza rujuririrwa ; ko Urukiko rwasuzumye ibimenyetso buri ruhande rwatanze kugira ngo hamenyekanye nyiri ubutaka buburanwa, gisoza gisaba indishyi z’ikurikiranarubanza. Lake Petroleum Ltd yo ntiyireguye kuri ubwo bujurire. [11] Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwaciye urubanza RADA00016/2022/HC/MUS ku wa 05/4/2024, rushingiye ku biteganywa n’ingingo ya 3 y’Itegeko No 15/2004 ryo ku wa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo yateganyaga ko buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana, rwasanze nta bimenyetso Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwirengagije; ko ibimenyetso by’inkomoko y’umutungo uburanwa byatanzwe n’uhagarariye GAPCO bidasobanutse kandi bitagaragaza mu buryo budashidikanywa ko habayeho cyamunara, ariho Ruvugundi Ramadhan yaguze station ya essence yubatse mu butaka bufite UPI: 3/07/02/1455, rwanzura ko uwo mutungo utigeze uba uwa Ruvugundi Ramadhan mu buryo bwubahirije amategeko. Rwasanze kandi ibyo uhagarariye Rwandatel avuga bikwiye gufatwaho ukuri, ko uwo mutungo wahoze ari uwa Leta y’u Rwanda
## Page 4
(MINITRANSCO), nyuma uza kwegurirwa Rwandatel mu buryo bwa “Privatization” nk’uko bigaragazwa na “Fiche cadastrale” yahawe ; ko icyemezo cyafashwe n’Ikigo cy’ubutaka cyo kwandika ubutaka bufite UPI: 3/07/02/1455 kuri Rwandatel cyubahirije amategeko. [12] Urukiko Rukuru rwemeje ko ubujurire bwa Gapco nta shingiro bufite, ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na Mujawamariya Cathérine bufite ishingiro kuri bimwe; rwemeza ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe n’Ikigo gishinzwe imikoreshereze y’ubutaka nta shingiro bufite; Rutegeka Gapco guha Mujawamariya Cathérine ibihumbi magana atanu (500,000Frw) y’igihembo cy’Avoka yagenwe ku rwego rwa mbere, n’amafaranga ibihumbi magana atandatu (600,000Frw) y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka mu bujurire; guha Rwandatel in liquidation ibihumbi magana atanu (500,000Frw) y’igihembo cya Avoka n’ibihumbi magana atanu (500,000Frw) y’ikurikiranarubanza n’ingendo ku rwego rwa mbere, no kuyiha ibihumbi magana atandatu (600.000Frw) y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza mu bujurire; Rutegeka kandi ko urubanza RAD00004/2020/TGI/RBV rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu ku wa 05/7/2022 ruhindutse kuri bimwe, ko ingwate y’amagarama Gapco yatanze ijurira ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [13] Ku wa 01/05/2024 Gapco yajuririye urubanza RADA00016/2022/HC/MUS, isaba Urukiko rw’Ubujurire gusuzuma niba igomba kwandikwaho ubutaka bufite UPI: 3/07/02/1455 kuko ari umutungo wayo, gusuzuma icyemezo cyo ku itariki ya 30/01/2020 n'icyemezo cyo ku itariki ya 02/05/2015 gitegeka Rwandatel kugarura icyangombwa cy'umutungo kugira ngo gikosorwe no gukuraho indishyi zose zategetswe mu rubanza rijuririrwa. [14] Ubujurire bwa Gapco bwanditswe kuri RADAA00010/2024/CA, inama ntegurarubanza iba mu buryo bw’ikoranabuhanga ku wa 25/09/2024, GAPCO ihagarariwe na Me Mukama Ngoga Olivier, Rwandatel ihagarariwe na Me Mucyesha David, Lake Petroleum Ltd ihagarariwe na Me Nyirabasinga Hélène, Mujawamariya Cathérine ahagarariwe na Me Twayigize Jean Claude, naho Ikigo gishinzwe imikoreshereze y’ubutaka mu Rwanda kidahagarariwe ariko cyaramenyeshejwe iyo tariki mu buryo bukurikije amategeko, inama ntegurarubanza ikorwa kidahari, hagendewe ku myanzuro yacyo. [15] Abahagarariye Rwandatel na Mujawamariya Cathérine batanze inzitizi ebyiri (2) z’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire ; ishingiye ku mpamvu yuko Gapco yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, n’ishingiye ku mpamvu y’uko agaciro k’ikiburanwa katageze kuri miliyoni mirongo irindwi n’eshanu (75,000,000Frw) ateganywa n’ingingo ya 52, igika cya, 4 y’Itegeko N° 30/2018 ryo kuwa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko. [16] Uhagarariye Gapco avuga ko izo nzitizi nta shingiro zifite, ko itatsinzwe ku mpamvu zimwe mu Nkiko zombi zabanje, naho ku bijyanye n’agaciro k’ikiburanwa avuga ko ako gaciro karengeje miliyoni mirongo irindwi n’eshanu ziteganywa n’itegeko kuko ntawatandukanya ubutaka buburanwa bufite UPI: 3/07/02/1455 na “station” ibwubatsemo, ko bifite agaciro kangana na miliyoni ijana na makumyabiri n’eshanu n’ibihumbi magana abiri na mirongo irindwi n’umunani na magana cyenda ma mirongo icyenda n’abiri (125,278,992Frw) nk’uko kagenwe n’umugenagaciro wemewe na Leta, kakaba karengeje agateganywa n’Itegeko ryavuzwe haruguru. [17] Hashingiwe kuri izo mpaka, harasuzumwa inzitizi zikurira : Kumenya niba GAPCO yaratsinzwe mu nkiko zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe ; Kumenya niba agaciro ikiburanwa katageze nibura kuri miliyoni mirongo irindwui n’eshan (75.000.000Frw) ateganywa n’Itegeko kugira ngo kibe mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. II. ISESENGURWA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA
## Page 5
Kumenya niba GAPCO yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe [18] Uhagarariye Mujawamariya Cathérine n’uhagarariye Rwandatel, bashingiye ku ngingo ya 52, igika cya 3, y’Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko1, batanze inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire bavuga ko Gapco yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe. [19] Bavuga ko mu rubanza RAD00004/2020/TGI/RBV rwaciwe ku wa 05/07/2022, Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwasuzumye ikibazo kijyanye no “kumenya niba Gapco Rwanda Ltd ikwiye kwandikwaho ubutaka bubaruye kuri UPI: 3/07/02/1455”, maze rushingiwe kuri “acte de notoriété” yatanzwe n’icyahoze ari Komine Buhoma ku wa 05/12/2005, igaragaza ko ubutaka nº 08/411 bwabarizwaga ahitwa mu Ruhengeri/Mukamira ari ubwa Gapco Rwanda Ltd, ariko itigeze yandikisha uwo mutungo kandi kwandikisha umutungo ari itegeko, ibyo bikaba bisobanuye ko nubwo Gapco Rwanda Ltd yaba yarakoreshaga ubwo butaka ibwita ubwayo, ishingiye kuri iyo “acte de notoriété” yari ibufite mu buryo budakurikije amategeko kuko itigeze ibwandikisha. [20] Bakomeza bavuga ko urwo Rukiko rwasanze Gapco itarigeze isobanura inkomoko y’ubutaka ufite UPI: 3/07/02/1455 yifuzaga ko buyandikwaho, ruvuga ko bitumvikana ukuntu Ubuyobozi bw’Inzego z’ibanze bwanditse “acte de notoriété” budashingiye ku nyandiko yerekana aho ubwo butaka bukomoka nk’amasezerano y’ubugure, bityo ko iyo “acte” itahabwa agaciro. [21] Basobanura ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwanzuye ko Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rutirengagije ibimenyetso Gapco yarushyikirije, ko ahubwo rwabisuzumye rugasanga nta shingiro bifite; ko rero kuba Gapco yaratsinzwe mu Nkiko zombi zabanje hashingiwe ku kuba ibimenyetso yashyikirije Urukiko biterekana nta shiti ko ubutaka yifuzaga kwandikwaho ari ubwayo, ubujurire bwayo butagomba kwakirwa muri uru Rukiko, kuko ntaho yahera ivuga ko ibibazo by’amategeko (legal issues) byasuzumwe n’Inkiko zombi atari bimwe mu mubare cyangwa bitanditswe mu buryo bumwe, ngo yemeze ko impamvu zashingiyeho zitandukanye. [22] Bavuga ko ibyerekeranye no gutsindwa ku mpamvu zimwe byasobanuwe mu manza nyinshi zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ndetse n’Urukiko rw’Ubujurire, ko impamvu zimwe zigomba kumvikana nk’ibisobanuro buri Rukiko rwashingiyeho mu gufata icyemezo cyarwo, rugendeye ku byabaye no ku byo amategeko ateganya, ko impamvu ari yo ishingirwaho mu kugaragariza no gusobanurira ababuranyi icyatumye Urukiko rufata icyemezo, ko impamvu z’urubanza ari zo zituma ababuranyi basuzuma niba imiburanire yabo yarasesenguwe n’Urukiko bitewe n’uko buri cyemezo cy’Urukiko kigomba kuba cyasobanuriwe impamvu. [23] Uhagarariye Gapco, avuga ko iyo nzitizi nta shingiro ifite kuko nta mpamvu zimwe zigaragara mu rubanza RAD00004/2020/RBV rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu n’urubanza RDA00016/2022/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze; ko mu rubanza RAD00004/2020/RBV (igika cya 16), umucamanza yavuze ko Gapco ifite “acte de notoriété” ariko ikaba itagaragaza amasezerano y'ubugure, ko iyo “acte” yakozwe ishingiye kuri “proposition de vente” yashyizweho umukono n'uruhande rumwe gusa, bikaba bivuga ko nta bugure bwabayeho. Naho mu rubanza RADA00016/2022/HC/MUS mu gika cya 40-45, umucamanza yasesenguye cyamunara yo muri 1993, asanga idakurikije amategeko, ibyo bikaba bitandukanye n’ibyasesenguwe mu rubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye.
1 Iyo ngingo igira iti: ʺIcyakora kandi ubujurire bwa kabiri ntibushobora kwakirwa ku manza z’ababuranye bemera ibyo baregwa, cyangwa ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimweʺ.
## Page 6
[24] Ashingiye ku murongo watanzwe mu manza RCOMAA00066/2019/CA2 na RCAA00028/2019/CA kubijyanye no gusesengura niba umuburanyi yaratsinzwe ku mpamvu zimwe, avuga ko mu rubanza rujuririrwa umucamanza kugira ngo agere ku cyemezo yasuzumye ibijyanye na cyamunara itarigeze iburanwa ku rwego rwa mbere, ko rero inzitizi yatanzwe na Rwandatel na Mujawamariya Cathérine nta shingiro ifite. UKO URUKIKO RUBIBONA [25] Impaka kuri iyi nzitizi zishingiye ku kumenya niba impamvu zatumye Gapco itsindwa mu rubanza rujuririrwa, arizo zashingiweho itsindwa ku rwego rwa mbere mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu. [26] Ikibazo cyo kumenya niba umuburanyi yaratsinzwe hashingiwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zabanje, Urukiko rw’Ikirenga rwagitanzeho umurongo mu rubanza RC/INJUST/RCOM 00002/2020/SC rwaciwe ku wa 25/09/2020, haburana Road Solution Pavements Product na Mailco Ltd (igika cya 24), aho rwemeje ko “Bifatwa ko umuburanyi yatsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zabanje, iyo Urukiko rwajuririwe, nyuma yo gusesengura imikirize y’urubanza mu nkiko zombi, rusanze ingingo z’ingenzi zasuzumwe, impamvu zashingiweho kugira ngo hagerwe ku cyemezo cyafashwe ari zimwe kandi zaratumye hafatwa ibyemezo bisa. Icyo gihe Urukiko rwemeza ko ubujurire butari mu bubusha bwarwo.” Uyu murongo niwo ushingirwaho mu manza nyinshi zicibwa n’uru Rukiko kuri icyo kibazo3. [27] Dosiye igaragaza ko mu rubanza RAD00004/2020/TGI/RBV rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu ku wa 05/07/2022, urwo Rukiko rwasuzumye ikibazo cyo kumenya niba Gapco ikwiye kwandikwaho ubutaka bufite UPI 3/07/02/1455 hashingiwe kuri Acte de notoriété yatanzwe n’icyahoze ari Komini Buhoma ku wa 05/12/2005, muri icyo kibazo hanasuzumwa inkomoko y’umutungo uburanwa; runasuzuma niba harabayeho kwibeshya mu kwandika ubutaka bufite Nº UPI 3/07/02/1455 bwa Gapco bukandikwa kuri Rwandatel, aho kwandikwaho ubutaka Nº1226 bivugwa ko aribwo bwayo. [28] Ku kibazo cyo kumenya niba Capco ikwiye kwandikwaho ubutaka Nº UPI 3/07/02/1455 hashingiwe kuri Acte de notoriété yatanzwe n’icyahoze ari Komini Buhoma ku wa 05/12/2005, Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwasanze n’ubwo Gapco yari isanzwe ikoresha ubwo butaka ndetse yerekana Acte de notoriété yahawe n’icyahoze ari Komini Buhoma kuwa 05/12/2005, yemeza ko ubutaka nº 08/411 bwabarizwaga ahitwaga Ruhengeri muri Mukamira ari ubwa CAPCO Rwanda SARL, yari ibufite mu buryo bunyuranyie n’amategeko kuko itigeze ibwandikisha. ko ubwo yasabaga kubwandikwaho ku wa 13/10/2014, bwari bwanditse kuri Rwandatel yabuhawe ku wa 26/03/2013. [29] Urwo Rukiko rwasuzumye kandi ibijyanye n’inkomoko y’ubutaka Gapco isaba kwandikwaho, rusanga itagaragaza inkomoko y’ubutaka iburana, kuko ikimenyetso ishingiraho ivuga ko yabuguze cyo ku wa 24/11/2005, cyanditswe na Mastura Shema wari uhagarariye Ruvugundi Ramadhan, ari inyandiko ihamagarira umuguzi kwitabira ubugure (Proposotion de Vente) bikaba bigaragaza ko nta bugure bw’ikibanza (ubutaka) bwabayeho kandi nta kuntu “acte de notoriété” yanditswe ku wa 05/12/2005 ikwiye
2 Ashingiye ku bikubiye mu gika cya 11 cy’urubanza RCOMAA 00066/2019/CA, akavuga ko Urukiko rwagaragaje ibishingirwaho kugira ngo havugwe ko habayeho gushingira ku mpamvu zimwe, rugira ruti”ʺIkibazo cyo kumenya niba impamvu zashingiweho umuburanyi atsindwa ku rwego rwa mbere n'urwa kabiri ari zimwe, kigomba gusuzumwa hasesengurwa imikirize y'urubanza ku rwego rwa mbere n'urwa kabiri, ingingo z'ingenzi zasuzumwe impamvu buri rukiko rwashingiyeho kugira ngo rugere ku cyemezo, byaramuka bigaragra ko ari zimwe ubujurire ntibube mu bubasha bw'urukiko rw'ubujurire" ndetse ko ari nako Urukiko rwabibonye mu rubanza RCAA00028/2019/CA. 3 Urugero: Urubanza rubanziriza urundi RCOMAA00036/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/03/2024, ZUBACX Ltd aburana na OGARU CONSTRUCTION AND CONSULTANTS Ltd (igika cya 18); Urubanza RCOMAA00087/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Bank of Kigali Plc na Gate Hills Estate Ltd (igika cya 25), etc.
## Page 7
guhabwa agaciro itarashingiye ku nyandiko y’ubugure4; rwemeza ko ikirego cya GAPCO nta shingiro gifite, ko ikibanza gifite UPI: 3/07/02/1455 kidakwiye kuyandikwaho, ahubwo gikomeza kwandikwa kuri MUJAWAMARIYA Cathérine wakiguze5. [30] Ku kibazo cyo kumenya niba harabayeho kwibeshya mu kwandika ubutaka bufite UPI: 3/07/02/1455 bwa Capco kuri Rwandatel aho kuyandikaho ubutaka Nº1256 bivugwa ko aribwo bwayo, Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwasanze ibyo Gapco ivuga ko ubutaka Nº1256 aribwo bwa Rwandatel ibishingira ku nyandiko y’Umubitsi w’Impapurompamo z’ubutaka yo ku wa 05/02/2015 yashingiye kubyanditswe na Gapco, wivuguruje muyo yandikiye Gapco ku wa 03/01/2020 ko icyemezo cyafashwe n’umubitsi w’impapurompamo z’ubutaka mu ntara y’Iburenerazuba cyafashwe mu buryo no mu nzira ziteganywa n’amategeko, rwanzura ko ibyo Gapco ivuga ko habayeho kwitiranya ubutaka bwayo No 1455 (UPI: 3/07/02/1455) n’ubwa Rwandatel bufite no 1256 ntaho bishingiye kuko Rwandatel ishobvora kwandikwaho ubutaka bwinshi. [31] Mu rubanza rujuririrwa RADA00016/2022/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze ku wa 05/4/2024, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwasuzumye niba mu icibwa ry’urubanza ku rwego rwa mbere hari ibimenyetso bya Gapco byirengagijwe byagaragazaga aho yakomoye umutungo uburanwa, nyuma yo gusuzuma ibyakozwe mu Rukiko rubanza, rusanga nta bimenyetso bya Gapco byirengagijwe, ahubwo byarasuzumye ntibihabwe ishingiro6. Rwasuzumye inkomoko y’umutungo ufite UPI 3/07/02/1455 uburanwa, runasuzuma niba waranditswe kuri Rwandatel mu buryo bwutubahirije amategeko. [32] Ku kibazo cyo kumenya niba mu icibwa ry’urubanza ku rwego rwa mbere hari ibimenyetso bya Gapco Rwanda byirengagijwe byagaragazaga aho yakomoye umutungo uburanwa, Urukiko Rukuru nyuma yo gusuzuma ibyakozwe mu Rukiko rubanza, rwasanze rutarirengagije ibimenyetso bya Gapco, ahubwo rwarabisuzumye maze rusanga nta shingiro bikwiye guhabwa. [33] Ku kibazo cy’inkomoko y’umutungo uburanwa, Urukiko Rukuru rwasuzumye ibimenyetso Gapco yaburanishaga yerekana ko umutungo uburanwa Ruvugundi Ramadhan (ivuga ko iwukomoraho) yawuguze mu cyamunara (facture yujujwe na ERP igaragaza ko station yaguzwe 5.500.000Frw ku wa 30/9/1993, inyandiko yiswe Sel Agreement yo ku wa 28/11/2005 na police d’assurance) rusanga nta nyandikomvugo ya cyamunara yigeze ikorwa, ngo hagaragare abari bitabiriye cyamunara bose n’ibiciro batangaga n’uwatsinze akegukana uriya mutungo, nta n’ikigaragaza umuyobozi wari uhagarariye iyo cyamunara, rusanga ibimenyetso byatanzwe n’uhagarariye Gapco bidasobanutse kandi bitagaragaza mu buryo budashidikanywa ko habayeho cyamunara kuko inyandiko iburanisha iterekana ko Ruvugundi Ramadhan yaguze station ya essence yubatse mu butaka bufite UPI: 3/07/02/1455, kuko atari amasezerano y’ubugure ahubwo ari inyandiko ihamagarira abaguzi gupiganwa yashyizweho umukono na nyiri ukuyikora wenyine, ko n’ikimenyetso cya police d’assurance kiterekana umutungo wishingiwe, kandi ko n’iyo yaba ari station, bivuze ko Ruvugundi Ramadhan yaba yarayifatiye ubwishingizi mbere y’uko ayigura mu cyamunara, rwanzura ko uwo mutungo utigeze uba uwa Ruvugundi Ramadhan mu buryo bwubahirije amategeko kuko ibimenyetso Copco itanga bidasobanutse7. [34] Ku kibazo cyo kumenya niba umutungo ufite UPI: 3/07/02/1455 waranditswe kuri Rwandatel mu buryo bwubahirije amategeko, Urukiko Rukuru rushingiye ko nyuma y’ibaruwa yo ku wa kuwa 05/02/2015, Umubitsi w’impapurompamo z’ubutaka yandikiye Rwandatel ayisaba kugarura
4 Urubanza No RAD 00004/2020/TGI/RBV rwaciwe ku wa 05/07/2022, n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, Igika cya 16. 5 Id.Igika cya 26 & 28. 6 Urubanza RADA 00016/2022/HC/MUS rwaciwe ku wa 05/4/2024 n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, igika cya 36-37. 7 Urubanza RADA 00016/2022/HC/MUS rwaciwe ku wa 05/4/2024 n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, igika cya 45-48.
## Page 8
ibyangombwa by’ubutaka UPI: 3/07/02/1455 yahawe kugirango bihindurwe ahabwe ibihuye n’aho ubutaka bwe buherereye, hari indi baruwa yo ku wa 30/01/2020, nayo y’Umubitsi w’impapurompamo z’ubutaka yasubizaga ibaruwa yari yaranditswe n’uhagarariye Gapco atakamba asaba ko icyemezo cyafashwe n’Umubitsi w’impapurompamo cyo kwandika ubwo butaka kuri Rwandatel cyakurwaho maze bukandikwa kuri Gapco, yamumenyeshaga ko icyo cyemezo kitakurwaho kuko cyafashwe mu buryo no mu nzira zubahirije amategeko, rwanzuye ko ibyo Gapco ivuga ko Rwandatel yasabwe gusubiza icyangombwa cy’ubutaka ngo gikosorwe ikanga binyuranyije n’ukuri. [35] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibigaragajwe haruguru byerekana ko, ingingo y’ingenzi yasuzumwe mu Nkiko zombi zabanje yatsinze Gapco, ari nayo izindi zose zasuzumwe zishamikiyeho, ari iyerekeranye n’inkomoko y’umutungo (ubutaka) uburanwa, inkiko zombi zikaba nyuma yo gusuzuma inyandiko Gapco yaburanishaga ashaka kwerekana ko Ruvugundi Ramadhan akomoraho uwo mutungo, yawuguze, inkiko zombi zavuze ko iyo nta bugure bwabayeho, icyabaye ari uguhamagarira umuguzi kwitabira ubugure (proposition de vente), zigera ku mwanzuro umwe w’uko nta kigaragaza ko Ruvugundi Ramadhani yigeze agura uwo mutungo. [36] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nyuma y’uko bigaragaye ko Gapco yatsinzwe mu Nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe, atari ngomba gusuzuma inzitizi y’iburabubasha ishingiye ku mpamvu y’uko ikiburanwa kidafite agaciro kagera nibura kuri miliyoni mirongo irindwi n’eshanu (75.000.000Frw) ziteganywa n’Itegeko, kuko impamvu yasuzumwe mbere izitira izindi zose. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [37] Rwemeje ko inzitizi y’iburabubasha bw’uru Rukiko yatangwa na Mujawamariya Cathérine na Rwandatel Ltd in Liquidation ifite shingiro. [38] Rwemeje ko ubujurire bwa Gapco Rwanda Ltd butakiriwe kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujuririre. [39] Ruvuze ko hagumyeho imikirize y’urubanza RADA00016/2022/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze ku wa 05/04/2024, rwategetse Gapco Rwanda Ltd guha Mujawamariya Catherine ibihumbi Magana atanu (500.000Frw) y’igihembo cya Avocat (yagenwe ku rwego rwa mbere) na Magana atandatu (600.000Frw) y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avocat mu bujurire; guha Rwandatel Ltd in liquidation ibihumbi Magana atanu (500.000Frw) y’igihembo cya Avocat n’ibihumbi Magana atanu (500.000Frw) y’ikurikiranarubanza n’ingendo ku rwego rwa mbere, ikanayiha ibihumbi Magana atandatu (600.000Frw) y’igihembo cya Avocat n’ikurikiranarubanza mu bujurire. [40] Ruvuze ko ingwate y’amagarama Gapco Rwanda Ltd yatanze ijurira ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza.