GARDAWORLD RWANDA LTD v. NDAHUMUREMYI
The court held that the respondent was not unlawfully dismissed because the new employment contract did not diminish his rights or benefits; the refusal to sign the new contract, which preserved or improved all prior entitlements, justified termination. Compensation previously awarded for unlawful dismissal was...
Source-derived case information.
- Citation
- RSOCA00001/2023/HC/KIG
- Parties
- Appellant: GARDAWORLD RWANDA LTD; Respondent: NDAHUMUREMYI Jean Damascène
- Court
- High Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 14 February 2024
- Case Number
- RSOCA00001/2023/HC/KIG
- Procedural Posture
- Labour Appeal / High Court Appellate Judgment
- Outcome
- Appeal allowed; cross-appeal dismissed.
- Legal Topics
- Employment Contract Transfer, Unlawful Dismissal, Employee Rights on Company Restructuring, Compensation for Unfair Dismissal
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
GARDAWORLD RWANDA LTD
Appellant
NDAHUMUREMYI Jean Damascène
Respondent
Procedural Posture
Labour Appeal / High Court Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the respondent was unlawfully dismissed following the transfer of employment contract after company restructuring
- 2 Whether the new employment contract deprived the respondent of pre-existing rights
- 3 Entitlement to compensation for alleged unlawful dismissal
Ratio Decidendi
The court held that the respondent was not unlawfully dismissed because the new employment contract did not diminish his rights or benefits; the refusal to sign the new contract, which preserved or improved all prior entitlements, justified termination. Compensation previously awarded for unlawful dismissal was revoked.
Court Disposition
Appeal allowed; cross-appeal dismissed.
Orders
- The High Court reverses the lower court's decision awarding compensation for unlawful dismissal.
- All monetary awards previously granted to the respondent (178,236 Frw for unfair dismissal, 500,000 Frw for legal fees, 100,000 Frw for costs, 20,000 Frw for security deposit) are revoked.
Full Case Text
Judgment text and source record
19 paragraphs
# GARDAWORLD RWANDA LTD v. NDAHUMUREMYI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-02-14 - Case/document no.: RSOCA00001/2023/HC/KIG - Collection: High Court
## Text
## Page 1
GARDAWORLD RWANDA LTD v. NDAHUMUREMYI [Rwanda URUKIKO RUKURU – RSOCA00001/2023/HC/KIG (Hitimana, P.J., Ndinda na Kanyangeri, J.) 14 Gashyantare 2024] Amategeko agenga imanza z’umurimo – Amasezerano y’umurimo – Ihindurwa ry’amasezerano y’umurimo – Amasezerano y’umurimo si inyandiko yonyine, ahubwo ni ibikubiye muri iyo nyandiko kuko ari byo byumvikanyweho n’impande zombi – Kuba umukozi yasabwa gushyira umukono ku masezerano mashya atamwambura uburenganzira yari asanganywe, ntibifatwa nk’ihinduka ry’amasezerano ritemewe n’amategeko, ahubwo afatwa nk’ayahinduwe iyo hari impinduka zakozwe ku burenganzira cyangwa ku nshingano ze. Incamake y’ikibazo: Ndahumuremyi wari umukozi wa Agespro yaje guhinduka GardaWorld, avuga ko bari bafitanye amasezerano y’akazi yo gukora ubuzamu muri icyo kigo kuva ku wa 10/11/2011. Ubwo ikigo cyahindukaga, uwabaye umukoresha we GardaWorld yatangiye kubategeka guhindura amasezerano kandi batabahaye uburenganzira bwabo bakomora ku masezerano yari asanzwe, hanyuma ku wa 16/05/2021 amuha ibaruwa ivuga ko basheshe amasezerano, abikora nta nteguza, ntibamuhemba umushahara w’ukwezi kwa 5/2021yarimo akora ndetse n'ibindi yari afitiye uburenganzira akomora ku masezerano y’akazi. Ibyo byatumye atanga ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo asaba guhabwa indishyi zijyanye no kwirukanwa mu buryo bunyuranyije n’amategeko, integuza, imperekeza, insimburakiruhuko, amafaranga yakaswe n’inyungu yayo, kudatangirwa imisanzu ya RSSB, Igihembo cy'avoka n'ikurikiranarubanza. GardaWorld yireguye ivuga ko yongerereye abakozi umushahara bari basanganwe ho 2000Frw, ndetse agerekaho no kubashyira mu bwishyingizi bwo kuvuzwa, akaba bitumvikana ukuntu bahisemo kwivutsa amahirwe yo kwanga ibibagenerwa biruta iby`umukoresha wa mbere banga gushyira umukono ku masezerano mashya. Urukiko Rwisumbuye rwaciye urubanza rwemeza ko Urega yirukanwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko, rutegeka uwari umukoresha we kumwishyura indishyi zijyanye n’uko kwirukanwa kudakurikije amategeko. GardaWorld Rwanda Ltd ntiyishimiye imikirize y’urubanza ijurira muri uru Urukiko Rukuru isaba gusuzuma niba Ndahumuremyi yarirukanywe nta mpamvu nk’uko Urukiko Rwisumbuye rwabyemeje. Ivuga ko mu rubanza rujuririrwa, Urukiko rwemeje ko ihindurwa ry’ikigo Ndahumuremyi yakoreraga kikaba GardaWorld Rwanda Ltd ari ryo ryahise rihungabanya uburenganzira bwe. Ariko, ibi siko byagenze kuko ntiyagabanyijwe mu bakozi (restructuring), ahubwo we na bagenzi be barenga 20 banze gukorera umukoresha mushyashya, nyamara hari uburenganzira bwiyongeraga ku mushahara no kuvuzwa. Avuga kandi ko bari imbere y’Umugenzuzi w’umurimo yari yemeye umushahara wabo ko utazigera ugabanuka, kandi n’uburambe bwabo bukazakomeza kubarwa bahereye igihe batangiye gukoranira n’umukoresha wa mbere (Agespro). Ndahumuremyi yireguye kuri ubwo bujurire avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwagaragaje ko umukoresha ahinduye imiterere y’ikigo mu by’amategeko nk’izungura, ihinduye izina, akigurishije, yifatanije n’ikindi kigo, ihindura ry’imari y’ikigo cyangwa agihinduye ubwibumbe bw’abantu, amasezerano yose y’akazi aba agifite agaciro muri icyo gihe izo mpinduka zabereye. Incamake y’icyemezo: Amasezerano y’umurimo si inyandiko yonyine, ahubwo ni ibikubiye muri iyo nyandiko kuko ari byo byumvikanyweho n’impande zombi. Kuba umukozi yasabwa gushyira umukono ku masezerano mashya atamwambura uburenganzira yari asanganywe, ntibifatwa nk’ihinduka ry’amasezerano ritemewe n’amategeko, ahubwo afatwa nk’ayahinduwe iyo hari impinduka zakozwe ku burenganzira cyangwa ku nshingano ze.
## Page 2
Ubujurire bufite ishingiro. Ubujurire bwuririye ku bundi, nta shingiro bufite. Amagarama aherera ku isanduku ya Leta. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 66/2018 ryo ku wa 30/08/2018 rigenga umurimo mu Rwanda, ingingo ya 3, 15 n’iya 16. Imanza zifashishijwe: RSOCA00218/2023/HC/KIG, GardaWorld Rwanda Ltd v Nkorerimana Leonidas, rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 27/09/2024. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ndahumuremyi Jean Damascène yareze GardaWorld Rwanda Ltd asobanura ko yamwirukanye mu buryo bunyuranyije n’amategeko, avuga ko yagiranye amasezerano y’akazi na Agespro ku wa 10/11/2011, aho yakoraga akazi k'ubuzamu, nyuma ikigo bakoreraga Agespro kimaze kuba GardaWorld Rwanda Ltd nibwo umukoresha mushya yatangiye kubategeka guhindura amasezerano kandi batabahaye uburenganzira bwabo bakomora ku masezerano yari asanzwe, hanyuma ku wa 16/05/2021 mu gitondo yatunguwe no guhamagarwa ku biro ahabwa ibaruwa ivuga ko basheshe amasezerano babikora nta nteguza, ntibamuhemba umushahara w'ukwezi yarimo akora kwa 05/2021 ndetse n'ibindi yari afitiye uburenganzira akomora ku masezerano y’akazi. Yatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye asaba urukiko guhabwa indishyi kubera ko yirukanywe mu buryo bunyuranyije n’amategeko, integuza, imperekeza, insimburakiruhuko, amafaranga yakaswe n’inyungu yayo, kudatangirwa imisanzu ya RSSB, igihembo cy’avoka n'ikurikiranarubanza. [2] Garda World Rwanda Ltd mu kwiregura isobanura ko yongerereye abakozi umushahara bari basanganwe ho 2000Frw, ndetse agerekaho no kubashyira mu bwishyingizi bwo kuvuzwa, akaba bitumvikana ukuntu bahisemo kwivutsa amahirwe yo kwanga ibibagenerwa (benefits) biruta iby`umukoresha wa mbere bashyira umukono ku masezerano mashya. [3] Kuwa10/11/2022 Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaciye urubanza rwemeje ko ikirego cya Ndahumuremyi Jean Damascene gifite ishingiro kuri bimwe; rwemeza ko Garda World Rwanda Ltd yirukanye Ndahumuremyi Jean Damascene mu buryo budakurikije mategeko; rwemeza ko ikirego kiregera kwiregura cyatanzwe na Garda World Rwanda Ltd nta shingiro gifite; rutegeka Garda World Rwanda Ltd guha Ndahumuremyi Jean Damascene indishyi zo kwirukanwa binyuranyije n’amategeko zingana n’ibihumbi ijana na mirongo irindwi n’umunani na magana abiri na mirongo itatu n’atandatu (178.236Frw); rutegeka Garda World Rwanda Ltd kwishyura Ndahumuremyi Jean Damascene amafaranga y’u Rwanda ibihumbi magana atanu (500.000Frw) y’igihembo cy’avoka, n’ibihumbi ijana (100.000Frw) y’ikurikiranarubanza; rutegeka GardaWorld Rwanda Ltd kwishyura Ndahumuremyi Jean Damascene amafaranga y’u Rwanda ibihumbi makumyabiri (20.000Frw) yatanzeho ingwate y’igarama, uru rubanza rukiba ndakuka itahita iyamuha agakurwa mu byayo ku ngufu za Leta. [4] Garda World Rwanda Ltd ntiyishimiye imikirize y’urubanza ijurira mu Rukiko Rukuru isaba gusuzuma niba Ndahumuremyi Jean Damascène yarirukanywe nta mpamvu nk’uko Urukiko Rwisumbuye rwabyemeje. Ndahumuremyi Jean Damascene mu kwiregura yatanze ubujurire bwuririye ku bundi asaba gusuzuma niba atahabwa indishyi zo kwirukanwa mu buryo bunyuranyije n’amategeko zingana n’inshuro esheshatu z’umushara; Gusuzuma igihembo cy’avoka ku rwego rwo
## Page 3
ku mugenzuzi w’umurimo, gusuzuma amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’avoka kuri uru rwego. [5] Urubanza rwaburanishijwe GardaWorld Rwanda Ltd ihagarariwe na Me Kayitana Evode, naho Ndahumuremyi Jean Damascene ahagarariwe na Me Manirafasha Jean Paul. [6] Harasuzumwa niba Ndahumuremyi Jean Damascène yarirukanywe nta mpamvu nk’uko Urukiko Rwisumbuye rwabyemeje. Mu bujurire bwuririye ku bundi, harasuzumwa ingano y’indishyi zo kwirukanwa mu buryo bunyuranyije n’amategeko, n’igihembo cya avoka n’ikurikiranarubanza byasabwe kuri uru rwego. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA A. Gusuzuma niba Ndahumuremyi yarirukanywe mu buryo butemewe n'amategeko [7] Uhagarariye Garda World Rwanda Ltd avuga ko mu gika cya 11 Urukiko Rwisumbuye rwavuze gutya, ari naho asanga ipfundo ry’urubanza rizingiye: Urukiko rurasanga mu ibaruwa isezerera Ndahumuremyi Jean Damascène, ihindurwa ry’ikigo yakoreraga rikaba Garda World Rwanda Ltd ari ryo ryahise rihungabanya uburenganzira bwe, kuko umukoresha mushya yamusabye gusinya amasezerano mashya umukozi arabyanga bituma asezererwa, nyamara ibyo ubwabyo ntibyashoboraga gutuma amasezerano y’akazi Ndahumuremyi Jean Damascène yari afitanye na Agespro Security Ltd aseswa, ahubwo ayo masezerano yagombaga guhita yimurwa, uko yakabaye, muri Garda World Rwanda Ltd, kuko ingingo ya 15 y’Itegeko ryavuzwe haruguru ivuga ko Iyo habayeho ihinduka ry’imiterere y’ikigo, mu rwego rw’amategeko amasezerano y’umurimo atararangira agumana agaciro kayo hagati y’umukoresha mushya n’abakozi bari basanzwe b’ikigo, ibyo kandi bikaba byaratanzweho umurongo mu manza zavuzwe haruguru zatangajwe mu cyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko. Bityo Ndahumuremyi Jean Damascène yirukanywe binyuranyije n’amategeko, akaba agomba kubiherwa indishyi. Uhagarariye Garda World Rwanda Ltd avuga ko muri iki gika, Urukiko rwaribeshye aho ruvuga ko ihindurwa ry’ikigo yakoreraga kikaba Garda World Rwanda Ltd ari ryo ryahise rihungabanya uburenganzira bwa Ndahumuremyi Jean Damascene. Ibi ntabwo ari byo kuko Ndahumuremyi atagabanyijwe mu bakozi (restructuring) nk’uko byagenze mu rubanza RSOCA0194/13/HC/KIG - RSOCA0202/13/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 13/06/2014 haburana Banque Rwandaise de Developpement BRD (Uwajuriye) na Mwubahamana Béata (Uregwa mu bujurire), Urukiko ruvuga rwashingiyeho nka “jurisprudence”. Ndahumuremyi JD ntiyigeze agabanywa mu bakozi (restructuring). Ahubwo we na bagenzi be barenga 20 banze gukorera umukoresha mushyashya, mu gihe nyamara uburenganzira bwabyo bwiyongeraga ku mushahara no kuvuzwa. [8] Uhagarariye Garda World Rwanda Ltd avuga ko ku kwanga bakugaragaje banga gusinya amasezerano y’akazi na Garda World, kandi nk’uko bigaragara mu nyandiko yakozwe n’Umuyobozi w’Umurimo mu Karere ka Gasabo tariki ya 13/04/2021, Umukoresha mushya yari yemeye ko umushahara wabo utazigera ugabanuka, kandi n’uburambe bwabo bukazakomeza kubarwa bahereye igihe batangiye gukoranira n’umukoresha wa mbere (Agespro), byumvikanye ko abashaka gukorera Garda World Rwanda Ltd baba bamaze gusinya amasezerano na Garda World Rwanda Ltd bitarenze tariki ya 30/04/2021, abazaba batarasinya amasezerano kuri iyo tariki bakazasezererwa n’umukoresha maze bahabwe ibyo amategeko ateganya. Aba bakozi rero harimo na Ndahumuremyi bo bahisemo guhabwa imperekeza (cyane cyane ko yari amafaranga menshi, kuri bamwe bityo, ntaho uburenganzira bwa Ndahumuremyi Jean Damascène bwahungabanywaga. [9] Uhagarariye Ndahumuremyi Jean Damascene avuga ko igika bavugira ko aricyo cyabateje ikibazo cya 11 cy’urubanza RSOC00290/2021/TGI/GSBO rujuririrwa harimo uko urukiko rwabibonye rushingiye kubyari byavuzwe mu gika cya 10 aho urukiko mu manza z'ibyegeranyo
## Page 4
rwagaragaje ko iyo umukoresha ahinduye imiterere y'Ikigo mu by'Amategeko nk'Izungura, Ihinduye izina, akigurishije, yifatanije n'ikindi kigo, Ihindura ry'imari y'ikigo cyangwa agihinduye ubwibumbe bw'abantu (Aha ni AGESPRO yari ihindutse Garda World) amasezerano yose y'akazi agifite agaciro igihe izo mpinduka zabereye (Ni ukuvuga amasezerano yari hagati ya AGESPRO na Ndahumuremyi Jean Damascene) agumaho hagati y'umukoresha mushya n'abakozi bari basanzwe (Reba igika cya 10 cy'urubanza rujuririrwa) ibi kandi nibyo biteganywa n'ingingo za 14 na 15 z'itegeko rigenga umurimo mu Rwanda. Uhagarariye Ndahumuremyi Jean Damascene avuga ko GardaWorld Ltd itabasha kuvuga impamvu bamusinyishaga na bagenzi be andi masezerano kandi amategeko atabyemera. UKO URUKIKO RUBIBONA [10] Urukiko rurasanga icyo GardaWorld (Rwanda) Ltd na Ndahumuremyi Jean Damascene bemeranywaho, ni uko ikibazo gishingiye ku kuba GardaWorld Rwanda Ltd yarashatse guhindura amasezerano Ndahumuremyi Jean Damascene yari asanzwe akoreraho, Ndahumuremyi Jean Damascene we ntiyemere ko ahinduka, kubera ko kuba umukoresha ahindutse bidatuma amasezerano umukozi yari asanzwe akoreraho ahinduka. Uhagarariye Garda World Rwanda Ltd akavuga ko n’ubundi amasezerano Ndahumuremyi Jean Damascene yakoreragaho atari agiye guhindurwa, kubera ko uburenganzira bwe yabugumanaga, ahubwo bukaniyongera, ibyo bikaba bitakwitwa guhindura amasezerano, kandi uburenganzira bw’umukozi budahindutse. [11] Urukiko rurasanga bigaragara ko ababuranyi bemeranywa ku biteganywa n’ingingo ya 15 y’itegeko itegeko N° 66/2018 ryo ku wa 30/08/2018 rigenga umurimo mu Rwanda iteganya ko “Iyo habayeho ihinduka ry’imiterere y’ikigo, mu rwego rw’amategeko amasezerano y’umurimo atararangira agumana agaciro kayo hagati y’umukoresha mushya n’abakozi bari basanzwe b’ikigo. Icyakora, iseswa ry’ayo masezerano rishobora kubaho gusa mu buryo buteganywa n’iri tegeko”. Uhagarariye GardaWorld (Rwanda) Ltd avuga ko icyo iyi ngingo ivuga ari uko uburenganzira umukozi yari afite ku mukoresha wa mbere abugumana, n’uhagarariye Ndahumuremyi Jean Damascene akaba ari uko abyumva. Icyo batumvikanaho ni uko GardaWorld (Rwanda) Ltd yasabye ko ubwo burenganzira bw’abari basanzwe ari abakozi bushyirwa mu nyandiko nshya, bikaba ari n’uburyo buhawe umukozi kugaragaza ko yemera gukorana n’umukoresha mushya, nk’uko biteganywa n’ingingo ya 16 y’Itegeko rigenga umurimo mu Rwanda, ndetse ubwo burenganzira ahubwo bukaba buniyongera kuko uretse abagiye bongererwa imishahara, hari no gufatirwa ubwishingizi bwo kwivuza muri mutuelle de santé, mu gihe uhagarariye Ndahumuremyi Jean Damascene we avuga ko GardaWorld (Rwanda) Ltd itagombaga guhindura amasezerano kuko bituma hari uburenganzira Ndahumuremyi Jean Damascene atakaza nk’umushahara n’ibijyanye n’uburambe. [12] Urukiko rurasanga ingingo ya 3, 3° y’Itegeko rigenga umurimo mu Rwanda, isobanura amasezerano y’umurimo ko ari amasezerano hagati y’umukoresha n’umukozi wiyemeza gukora akurikije amabwiriza y’umukoresha akabihemberwa umushahara. Ni ukuvuga ko amasezerano ari ibyo umukoresha yumvikanyeho n’umukozi, bijyanye n’imikoranire yabo bombi, ni ukuvuga uburenganzira n’inshingano kuri buri ruhande. Urukiko rurasanga ibiteganywa n’ingingo ya 15 y’Itegeko rigenga umurimo, iteganya ko iyo habayeho ihinduka ry’imiterere y’ikigo, mu rwego rw’amategeko amasezerano y’umurimo atararangira agumana agaciro kayo hagati y’umukoresha mushya n’abakozi bari basanzwe b’ikigo, icyo bivuga, ni uko ku ruhande rw’umukozi, uburenganzira bwe n’inshingano arabigumana imbere y’umukoresha mushya, n’umukoresha mushya akagumana inshingano n’uburenganzira by’uwari umukoresha wa mbere. [13] Urukiko rurasanga mu kwemeza ko GardaWorld yakoze amakosa, Urukiko Rwisumbuye rwabishingiye ku kuba “iyo habayeho guhindura imiterere y’ikigo, nk’uko byagenze kuri AGESPRO Security Company Ltd yihuje n’indi Company KK Security Rwanda Ltd ziba sosiyete imwe, ikitwa GardaWorld Rwanda Ltd, abakozi bari basanzwe bakorera umukoresha wa mbere amasezerano yabo
## Page 5
y’akazi yagombaga kugumana agaciro kayo n’umukoresha mushya, bivuga ko uburenganzira bari basanganywe akomoka ku masezerano ya mbere yari gukomeza gushyingirwaho birimo umushahara yari agezweho, uburambe ndetse n’ibindi, …. Aha byumvikana ko ikibazo gihari ari ukumenya niba ibyitwa ko amasezerano ahindutse, ari uko kuba hari inyandiko nshya y’amasezerano yakozwe, cyangwa niba byitwa ko amasezerano yahinduwe ari uko inshingano n’uburenganzira byari bikubiye mu masezerano ya mbere byahinduwe. [14] Urukiko rurasanga ibifatwa nko kuba amasezerano y’umurimo yahinduwe, byatanzweho umurongo mu rubanza RSOCA00218/2023/HC/KIG, rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 27/09/2024, aho GardaWorld Rwanda Ltd yaburanaga na Nkorerimana Leonidas ikibazo nk’iki iburana na Ndahumuremyi Jean Damascene muri uru rubanza. Muri urwo rubanza RSOCA00218/2023/HC/KIG, uru Rukiko rwemeje mu gika cya 14 cyarwo, ko amasezerano y’umurimo atari inyandiko igaragaza ibyumvikanyweho, ahubwo amasezerano ni ibikubiye muri iyo nyandiko, kuko nibyo biba byumvikanyweho, ko kuvuga ko amasezerano yahinduwe bisaba kugaragaza uburenganzira cyangwa inshingano zahinduwe mu masezerano mashya, bigaragaza ko uburenganzira bw’umukozi bwahinduwe n’umukoresha mushya kandi Itegeko ritabyemera. [15] Urukiko rurasanga hashingiwe ku murongo umaze kugaragazwa mu gika kibanziriza iki, ikigomba gusuzumwa ni ukumenya niba hari uburenganzira Ndahumuremyi Jean Damascene yari afite yari agiye gutakaza kubera gusinya amasezerano mashya. [16] Urukiko rurasanga ibyo Ndahumuremyi Jean Damascene ashingiraho, avuga ko umushahara we wahindurwaga n’amasezerano mashya yasabwaga gusinya, nta shingiro bifite, kuko kuba hari handitswe ko umushahara fatizo ari amafaranga 56.661 bitavuze ko ariyo mafaranga yagombaga kujya ahembwa, ku buryo byakumvikana ko umushahara w’ukwezi wari ugiye kugabanuka ukaba amafaranga 56.661, kuko uyu ni umushahara fatizo (salaire de base) ufite ibindi bigenda byiyongeraho, hariho n’amafaranga y’uburambe kubera igihe umukozi amaze mu kazi. Iki kibazo kandi cyasuzumwe mu nama yahuje intumwa z’abakozi, umukoresha, umugenzuzi w’umurimo n’uhagarariye MIFOTRA, hakaba hari hemejwe ko nta mukozi uzagabanyirizwa umushahara. Ndahumuremyi Jean Damascene yagombye kuba agaragaza ko GardaWorld Rwanda Ltd yarenze kuri ibyo bari bemeranyijwe, ikamugabanyiriza umushahara, bikaba aribyo byatumye adashyira umukono ku masezerano mashya. [17] Urukiko rurasanga muri rusange, ikigaragara ari uko nta nshingano nta n’uburenganzira by’umukozi byagabanyijwe mu masezerano mashya yagombaga gusinywa hagati y’umukoresha mushya na Ndahumuremyi Jean Damascene, kuko nk’uko uhagarariye GardaWorld Rwanda Ltd abivuga, iki kibazo cyasuzumwe imbere y’umugenzuzi w’umurimo hagati y’umukoresha, abahagarariye abakozi ndetse n’abahagarariye Minisiteri ifite umurimo mu nshingano zayo. Muri raporo yakozwe n’umugenzuzi w’umurimo mu Karere ka Gasabo, yo ku wa 13/04/2021, uhagarariye umukoresha mushya yasobanuye ko amasezerano abakozi bahawe agaragaza neza uburambe bwabo hashingiwe ku gihe umukozi yatangiriyeho akazi muri AGESPRO (seniority), anagaragaza ko havuguruwe ingingo zimwe na zimwe hakurikijwe amategeko kandi ko byari ngombwa kugira ngo hazashobore guhuzwa abakozi b’ikigo cya AGESPRO na KK Security. Yasobanuye kandi ko hatabayeho kugabanya umushahara w’abakozi kuko amasezerano yashyizwe mu bikorwa ku wa 1/3/2021 umukoresha yakoze ku buryo ntawe ugabanyirizwa umushahara kandi guhera iyo tariki, amafaranga y’umushahara n’andi mashimwe azatangira kubarwa muri ubwo buryo guhera Werurwe 2021, kandi uburenganzira bwose bw’umukozi buzubahirizwa n’uburambe bwe buzakomeza agaciro kabwo. Ibi byatumye muri iyo nyandiko, hafatwa uyu mwanzuro uvuga ko abakozi batazemera gusinya amasezerano y’umurimo kugeza ku wa 30/4/2021 bazasezererwa n’umukoresha maze hakazahabwa ibyo amategeko ateganya.
## Page 6
[18] Urukiko rurasanga ibyo Urukiko Rwisumbuye rwashingiyeho, rwemeza ko amasezerano Ndahumuremyi Jean Damascene yari afitanye na Agespro yasheshwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko, ni ukuba abakozi bari basanzwe bakorera umukoresha wa mbere amasezerano yabo ya mbere yari gukomeza gushingirwaho birimo umushahara yari agezeho, uburambe ndetse n’ibindi, ariko kuba bashatse gukoreshwa andi amsezerano, nubwo bigaragara ko bongeye gukorana n’umukoresha wa mbere ariyo Agespro Security Company Ltd kandi bavuga ko yari yavuyeho, ibyo binyuranije n’itegeko rigenga imirimo mu Rwanda. Aha byumvikana ko Urukiko Rwisumbuye rwemeje ko abakozi bagabanyirijwe imishahara, uburambe n’ibindi. Nyamara aha habaye kwibeshya, kubera ko nk’uko byasobanuwe, ntabwo Ndahumuremyi Jean Damascene agaragaza ko hari umushahara we wagabanyijwe, ko hari uburambe bwe bwari gutakara, cyangwa ko hari uburenganzira bwe ubwaribwo bwose yatakazaga kubera amasezerano mashya. Ahubwo nk’uko byasobanuwe, nawe ari mubasabwe gushyira umukono ku masezerano mashya kubera ko nta burenganzira bwe amwambura, atabikora agasezererwa. Ku bw’ibyo, kuba Ndahumuremyi Jean Damascene yaranze gushyira umukono ku masezerano mashya, kandi atagaragaza ko hari icyo amubangamiyeho mu burenganzira yari asanganywe, bigatuma asezererwa, ntaho binyuranyije n’amategeko, kubera ko icyahinduwe ari inyandiko ikubiyemo ibigize amasezerano naho ibikubiye mu masezerano bikaba bitarahindutse mu buryo bumubangamiye, ahubwo byahinduwe byongera uburenganzira bwe. Kandi amasezerano y’umurimo si inyandiko igaragaza ibyumvikanyweho, ahubwo amasezerano y’umurimo ni ibyumvikanyweho bikubiye muri iyo nyandiko, bishobora no kumvikanwaho mu magambo, bitanditse. Kuba Ndahumuremyi Jean Damascene atarahinduriwe ibyo yari yarumvikanye na Agespro Security Company Ltd nta mpamvu yari afite yatuma adashyira umukono ku nyandiko nshya ikubiyemo ibyo yari yarumvikanye n’umukoresha wa mbere, ndetse ikagira n’ibyo irenzaho mu nyungu ze. [19] Kubera impamvu zimaze gusobanurwa, ubujurire bwa GardaWorld Rwanda Ltd bufite ishingiro, indishyi Ndahumuremyi Jean Damascene yari yagenewe, zo kwirukanwa mu buryo bunyuranyije n’amategeko zikaba zigomba kuvanwaho. B. Gusuzuma ibihembo bya avocat [20] Uhagarariye Garda World Rwanda Ltd avuga ko Garda World isaba amafaranga y'ikurikiranarubanza: 500.000frw n'igihembo cya avocat ku nzego zombi: 1.000.000frw. [21] Uhagarariye Ndahumuremyi Jean Damascene avuga ko amafaranga asabwa nta shingiro afite kubera ko GardaWorld Rwanda Ltd ariyo yakoze amakosa yo kwirukana Ndahumuremyi Jean Damascène nta mpamvu. UKO URUKIKO RUBIBONA [22] Urukiko rurasanga amafaranga 500.000 y'ikurikiranarubanza n'igihembo cya avocat ku nzego zombi cya 1.000.000frw uhagarariye GardaWorld Rwanda Ltd asaba ntiyayahabwa yose kubera ko ari menshi, ikaba igenewe amafaranga 500.000 akubiyemo ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. C. Gusuzuma indishyi zo kwirukanywa binyuranije n’amategeko [23] Uhagarariye Ndahumuremyi avuga ko kubera ingaruka z’icyemezo kimwirukana cyamutunguye, urukiko ruzamugenere indishyi zo kwirukanwa zingana na 59.412Frw x 6 = 356.472Frw na cyane ko yahawe gusa inshuro eshatu kandi itegeko rivuga hagati y'inshuro 3 ariko zitarenze 6 akaba yarahawe inshuro 3 atari nibura hagati yazo n'esheshatu ahubwo ni eshatu kandi ruzaba runaciye umuco wo gukomeza gufata abakozi gutya no kubirukana uko bashaka mu buryo bunyuranije n'ibiteganywa n'amategeko kandi nta mategeko azaba yishwe.
## Page 7
[24] Uhagarariye Gardaworld avuga ko iki kirego nta shingiro gifite kuko nta tegeko gishingiyeho. UKO URUKIKO RUBIBONA [25] Urukiko rurasanga ibyo uhagarariye Ndahumuremyi Jean Damascene asaba, ko yahabwa inshuro 6 z’umushahara we w’ukwezi nk’indishyi zo kwirukanwa mu buryo bunyuranyije n’amategeko, hashingiwe ku buryo yirukanywemo, nta mpamvu yo gusuzuma ishingiro ryabyo kubera ko n’izo yari yagenewe avuga ko ari nkeya zakuweho kubera ko atirukanywe mu buryo bunyuranyije n’amategeko nk’uko byari byemejwe mu rubanza rwajuririwe. D. Gusuzuma igihembo cy’avoka ku rwego rwo ku mugenzuzi w’umurimo [26] Uhagarariye Ndahumuremyi avuga asaba amafaranga y’igihembo cya Avoka wamwunganiye imbere y’umugenzuzi w’umurimo. [27] Uhagarariye Gardaworld avuga ko iki kirego nta shingiro gifite kuko nta tegeko gishingiyeho. UKO URUKIKO RUBIBONA [28] Urukiko rurasanga ibyo uhagarariye Ndahumuremyi Jean Damascène asaba, ko yahabwa amafaranga y’igihembo cya Avoka wamwunganiye imbere y’umugenzuzi w’umurimo, nta shingiro bifite kubera ko ikirego cye Urukiko Rukuru rwasanze nta shingiro gifite. E. Gusuzuma amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’avoka [29] Uhagarariye Ndahumuremyi avuga ko kubera gukomeza kumukurura mu manza kandi bakamutangisha n'amafaranga mu gukurikirana urubanza no kwishyura avocat kuri uru rwego GardaWorld Rwanda Ltd izategekwe kwishyura 500,000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka kuri uru rwego. [30] Uhagarariye Gardaworld avuga ko aya mafaranga ntayo akwiye kuko ari we wishyoye mu manza nta mpamvu. UKO URUKIKO RUBIBONA [31] Urukiko rurasanga amafaranga 500.000 y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza kuri uru rwego, Ndahumuremyi Jean Damascène asaba, ntayo yahabwa kubera ko ikirego cye nta shingiro gifite, bityo nka nyirabayazana w’urubanza rutari ngombwa, niwe ugomba kwirengera ibihombo yaba yaratewe no kurukurikirana. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [32] Rwemeje ko ubujurire bwa GardaWorld Rwanda Ltd bufite ishingiro. [33] Rwemeje ko ubujurire bwuririye ku bundi bwa Ndahumuremyi Jean Damascène nta shingiro bufite. [34] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RSOC00102/2022/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo kuwa 18/05/2023 rujuririrwa ihindutse kuri byose; bityo amafaranga y’u Rwanda 178.236Frw GardaWorld yari yategetswe guha Ndahumuremyi Jean Damascène nk’indishyi zo kumwirukana mu kazi mu buryo bunyuranije n’amategeko; n’andi 500.000 y’igihembo cya Avoka
## Page 8
n’amafaranga 100.000 y’ikurikiranarubanza ndetse n’amafaranga 20.000 y’ingwate y’amagarama yose ntayo ntayo igomba kumuha. [35] Rutegetse NDAHUMUREMYI Jean Damascène guha GardaWorld Rwanda Ltd amafaranga y’u Rwanda 500.000 y’igihembo cya Avoka; akanayisubiza amafaranga 40.000 yatanzeho ingwate y’igarama ijurira. [36] Rutegetse ko amafaranga yatanzweho ingwate y’amagarama ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.