HABIMANA V. BK (BANK OF KIGALI LIMITED)
The Supreme Court held that BK unlawfully suspended Habimana after his provisional release, as Article 30 (10) only allows suspension during actual detention. Compensation is limited to salary for the period of unlawful suspension, excluding other benefits or damages.
Source-derived case information.
- Citation
- RS.INJUST.SOC 0001/15/CS
- Parties
- Applicant: Habimana Edouard; Respondent: BK (Bank of Kigali Limited)
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 12 June 2015
- Case Number
- RS.INJUST.SOC 0001/15/CS
- Procedural Posture
- Labour Dispute / Supreme Court Review on Grounds of Injustice
- Outcome
- Partially allowed for both parties; Habimana awarded salary for unlawful suspension period only.
- Legal Topics
- Suspension of Employment Contract, Unlawful Suspension, Employee Compensation, Procedural Fairness
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Habimana Edouard
Applicant
BK (Bank of Kigali Limited)
Respondent
Procedural Posture
Labour Dispute / Supreme Court Review on Grounds of Injustice
Legal Issues
- 1 Whether the suspension of Habimana's employment contract by BK after his provisional release was lawful under Article 30 of the 1967 Labour Law
- 2 Whether Habimana is entitled to compensation for unlawful suspension and other claimed damages
Ratio Decidendi
The Supreme Court held that BK unlawfully suspended Habimana after his provisional release, as Article 30 (10) only allows suspension during actual detention. Compensation is limited to salary for the period of unlawful suspension, excluding other benefits or damages.
Court Disposition
Partially allowed for both parties; Habimana awarded salary for unlawful suspension period only.
Orders
- BK to pay Habimana 985,347 Frw as salary for 2 months and 9 days of unlawful suspension.
- Each party to pay half of court costs (50,000 Frw each).
Full Case Text
Judgment text and source record
19 paragraphs
# HABIMANA V. BK (BANK OF KIGALI LIMITED)
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2015-06-12 - Case/document no.: RS.INJUST.SOC 0001/15/CS - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
HABIMANA V. BK (BANK OF KIGALI LIMITED) [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – N° RS.INJUST.SOC 0001/15/CS (Hatangimbabazi, P.J., Mukamulisa na Hitiyaremye, J.) 12 Kamena 2015] Amategeko agenga umurimo – amasezerano y’umurimo – ihagarikwa ry’amasezerano y’akazi – Ntihabaho guhagarika amasezerano y’umurimo by’agateganyo igihe umukozi adafunzwe cg akurikiranwaho icyaha n’inzego zibishizwe – Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo, ingingo ya 30 (10). Amategeko agenga umurimo – amasezerano y’umurimo – ihagarikwa ry’amasezerano y’akazi rinyuranyije n’amategeko – Indishyi – Guhagarikwa binyuranyije n’amategeko bitangirwa indishyi zingana n’umushara ugenewe umukozi w’igihe atarahari ariko ibindi agenerwa ntibibarirwamo – Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo, ingingo ya 33. Incamake y’ikibazo: Habimana yari umuyobozi w’ishami rya BK i Cyangugu, kuwa 23/10/1995 azagufungwa bya agateganyo n’ubugenzacyaha ariko azagufungurwa by’agateganyo kuwa 20/11/1995. Hashize iminsi ibiri afunguwe BK yamwandikiye imunyesha ko ahagaritswe ku akazi by’agateganyo. Amaze kubona icyemezo cyo kudakurikiranwa n’ubushinjacyaha kuwa 4/1/1996 yasubijwe mu kazi ariko ahita arega BK mu Rukiko rwa mbere rw’Iremezo rwa Kigali avuga ko BK yahagaritse amasezerano y’akazi mu buryo bunyuranyije n’amategeko maze rwemezako icyo cyemezo cya BK gikurikije amategeko kikaba kitagomba kuvanwaho. Habimana yajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire rwa Kigali, rwemeza ko BK itsinzwe no kuba yarahagaritse Habimana nyuma y’uko afunguwe by’agateganyo, runayitegeka kumuha indishyi hamwe n’amafaranga y’ikurikiranarubanza. BK yasabye iseswa ry’urwo rubanza mu Rukiko Rusesa Imanza, maze nyuma y’ivugururwa ry’inzego z’ubucamanza ryo muri 2004, urwo rubanza rwohererezwa mu Rukiko Rukuru rwa Repubulika, rwemeza ko Habimana atsinzwe, rwemeza ko amasezerano y’akazi yahagaritswe mu buryo bukurikije amategeko. Habimana yajuririye mu Rukiko rw’Ikirenga maze Urukiko rwemeza ko ubujurire butakiriwe kubera ko urubanza rujuririrwa rwaciwe mu rwego rwa nyuma n’Urukiko Rukuru rwa Repubulika. Habimana yiyambaje Urwego rw’Umuvunyi asaba ko urubanza RSOC A 0211/06/HC/Kig. rwasubirwamo ku mpamvu z’akarengane, maze Urwego rw’Umuvunyi rwandikira Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga rusaba ko urubanza rumaze kuvugwa rwasubirwamo ku mpamvu z’akarengane, rusobanura ko muri urwo rubanza Urukiko Rukuru rwa Repubulika rwirengagije ibiteganywa n’ingingo ya 30 y’Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo iteganya ibihagarika Kontaro y’umurimo. Mu gusubirisha urubanza ku impamnvu Habimana yasabye indishyi zinyuranye harimo inyungu z’ubukererwe bw’imyaka 12, indishyi yagenewe n’urukiko rw’ubujurire hiyongereyeho prime de
## Page 2
bilan y’amezi abiri, amafaranga y’ikurikiranarubanza, igihembo cy’Avoka na y’indishyi z’akababaro. BK ikeregura ivuga ko ibyo Habimana asaba nta shingiro bifite maze mu bujurire bwuririye k’ubundi yasabye indishyi zo gushorwa mu manza zidafite ishingiro, igihembo cy’Avoka. Habimana avuga ko izo ndishyi BK isaba, nta shingiro zifite kuko ariyo yamurenganyije. Incamake y’icyemezo: 1. Ntihabaho guhagarika amasezerano y’umurimo by’agateganyo igihe umukozi adafunzwe cg akurikiranwaho icyaha n’inzego zibishizwe bityo rero ibivugwa ko icyemezo cyafunguraga Habimana by’agateganyo kidakuraho ikurikiranwa rye cyangwa se ngo kimugire umwere, nta kamaro byayigirira muri uru rubanza, kuko ibyo gukurikiranwa cyangwa kugirwa umwere, atari byo bituma habaho cyangwa hatabaho ihagarika rya kontaro y’umukozi by’agateganyo. 2. Guhagarikwa binyuranyije n’amategeko bitangirwa indishyi zingana n’umushara umugenewe w’igihe atarahari ariko ibindi umukozi agenerwa bitabarirwamo. 3. umuburanyi afite uburenganzira bwo kujurira igihe atashimiye icyemezo cy’urukiko, rero inyungu z’ubukererwe ntizitangwa igihe gukererwa kwaturutse kuri ubwo bujurire. 4. indishyi z’akababaro ntizitangwa igihe uzisaba atagaragaza icyo azishingiraho. 5.igihe ababuranyi bafite ibyo batsindirwa mu rubanza indishyi zogushorwa mu manza nti zitangwa. Ikirego gifite ishingiro kuri bimwe. Amagarama y’urubanza aherereye ku impande zombi. Amategeko yashingiweho: Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo, ingingo ya 30 (10); 33 Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Habimana Edouard yari Umuyobozi w’ishami rya BK i Cyangugu, aho kuwa 23/10/1995, yafashwe agafungwa by’agateganyo n’Ubugenzacyaha, noneho kuwa 20/11/1995 akaba yarafunguwe by’agateganyo. [2] Nyuma y’iminsi ibiri ariko afunguwe, ni ukuvuga kuwa 22/11/1995, Bank ya Kigali yamwandikiye imumenyesha ko ahagaritswe ku kazi by’agateganyo kuva kuwa 23/10/1995
## Page 3
kubera ko akurikiranwa n’Ubushinjacyaha, kuzageza habonetse icyemezo ku kirego akurikiranyweho. [3] Icyo cyemezo cyo kudakurikiranwa n’Ubushinjacyaha yagihawe kuwa 4/1/1996 maze asubira mu kazi, ariko arega BK mu Rukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Kigali ko yahagaritse amasezerano y’akazi mu buryo bunyuranyije n’amategeko. [4] Urwo rukiko rwaciye urubanza RC 36.396/2001, rwemeza ko Habimana atsinzwe, ko icyemezo cyafashwe na BK gihagarika amasezerano y’akazi (suspension du contrat de travail) cyubahirije amategeko, bityo kikaba kitagomba kuvanwaho. [5] Habimana yajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire rwa Kigali, ruca urubanza RCA 13.818/Kig, rwemeza ko BK itsinzwe no kuba yarahagaritse Habimana nyuma y’uko afunguwe by’agateganyo, kuko kuwa 20/11/1995 yarekuwe by’agateganyo, BK yo ikamuhagarika ku kazi kuwa 22/11/1995, maze rushingiye ku ngingo ya 33 y’Itegeko rigenga umurimo, rutegeka BK guha Habimana 2.121.130 Frw y’indishyi na 150.000 Frw y’ikurikirana rubanza. [6] BK yasabye iseswa ry’urwo rubanza mu Rukiko Rusesa Imanza, maze nyuma y’ivugururwa ry’inzego z’ubucamanza ryo muri 2004, urwo rubanza rwohererezwa mu Rukiko Rukuru rwa Repubulika, rwemeza ko Habimana atsinzwe, rwemeza ko amasezerano y’akazi yahagaritswe mu buryo bukurikije amategeko. [7] Habimana yajuririye mu Rukiko rw’Ikirenga, ruca urubanza RSOC AA 0006/08/CS, rwemeza kutakira ngo rusuzuma ubujurire bwa Habimana Edouard ku rubanza rwaciwe ku birebana no guhagarikwa ku kazi mu buryo bunyuranyije n’amategeko kuko rwaciwe mu rwego rwa nyuma n’Urukiko Rukuru rwa Repubulika, arirwo RSOC A 0211/06/HC/Kig. [8] Nyuma yo kutishimira icyemezo cy’Urukiko Rukuru rwa Repubulika mu rubanza RSOCA 0211/06/HC/Kig rumaze kuvugwa rurebana n’uko BK yahagaritse amasezerano y’akazi mu buryo bunyuranyije n’amategeko, Habimana yiyambaje Urwego rw’Umuvunyi asaba ko urubanza RSOC A 0211/06/HC/Kig. rwasubirwamo ku mpamvu z’akarengane, maze Urwego rw’Umuvunyi rwandikira Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga rusaba ko urubanza rumaze kuvugwa rwasubirwamo ku mpamvu z’akarengane, rusobanura ko muri urwo rubanza RSOC A 0211/06/HC/Kig, Urukiko Rukuru rwa Repubulika rwirengagije ibiteganywa n’ingingo ya 30 y’Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo iteganya ibihagarika Kontaro y’umurimo. [9] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame kuwa 5/5/2015, Habimana Edouard aburanirwa na Me KIZA Faustin, naho BK iburanirwa na Me Rusanganwa Jean Bosco. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URU RUBANZA Kumenya niba Habimana yarahagaritswe ku kazi mu buryo bunyuranije n’ingingo ya 30 y’Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo [10] Habimana n’umwunganira bavuga ko akarengane ke gashingiye ku kuba Urukiko Rukuru rwa Repubulika rwarirengagije ku buryo bugaragarira buri wese ingingo ya 30 y’Itegeko ryo
## Page 4
kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo ryakurikizwaga igihe BK yahagarikaga amasezerano ye y’akazi. [11] Basobanura ko iyo ngingo iteganya ibintu 11 bishobora guhagarika amasezerano y’akazi cyangwa kontaro y’umurimo, ari ko hakaba nta na kimwe BK yagaragarije Urukiko cyari gihari kuwa 22/11/1995 cyatumaga ifata iyambere mu guhagarika amasezerano y’akazi yari ifitanye nawe bitewe n’uko kuwa 22/11/1995, yari atagifunzwe kuko yari yarafunguwe by’agateganyo kuwa 20/11/1995. [12] Bavuga ko mu rwego rw’amategeko umuntu afatwa nk’umwere igihe cyose atarahamwa n’icyaha nk’uko bikubiye mu ngingo ya 19 y’Itegeko Nshinga ivuga ko «Umuntu wese afatwa nk’umwere ku cyaha aregwa igihe cyose kitaramuhama burundu mu buryo bukurikije amategeko…», ndetse ingingo ya 43 y’Itegeko Nshinga ikaba ivuga ko «Mu gukoresha uburenganzira n’ubwisanzure, buri wese azitirwa gusa n’itegeko…». [13] Basoza bavuga ko kuba Urukiko Rukuru waravuze ko Habimana yagombaga kwereka BK icyemezo gihamya ko atagikurikiranywe n’Ubushinjacyaha ku cyaha cy’ubujura kugira ngo amasezerano y’akazi abe yasubukurwa, rwirengagije ingingo ya 19 imaze kuvugwa mu gihe byari bizwi neza ko Habimana adafunzwe kandi ko nta n’iyindi mpamvu yari ihari yari kumubuza gukora akazi ke, bakaba basanga hakurikijwe ingingo ya 43 nayo yavuzwe, Habimana yari afite uburenganzira bwo gusubizwa mu kazi nta yandi mananiza, bityo akaba yaravukijwe uburenganzira n’ubwisanzure bwe. [14] Me Rusanganwa uburanira BK avuga ko Urukiko rutirengagije ingingo ya 30 y’Itegeko rigenga umurimo nk’uko bivugwa na Habimana n’umwunganira, kubera ko iteganya impamvu zituma amasezerano y’umurimo ahagarikwa, kandi inyinshi murizo zikaba ari izidaturuka ku mukoresha cyangwa umukozi. Asobanura ko agace ka 10° k’iyo ngingo gateganya ko igihagarika amasezerano y’akazi ari ugufungwa k’umukozi, bigakurwaho no kudakatirwa igihano, ko rero atari yo yahagaritse amasezerano y’akazi ya Habimana, ko ahubwo uyu yahagaritswe no gufungwa kwe. [15] Akomeza avuga ko Habimana yafunzwe kuwa 23/10/1995, aribwo BK yahitaga imuhagarika by’agateganyo, noneho aho afunguriwe, ntiyamenyesha BK ko atagikurikiranywe, ko rero iryo hagaragara ry’amasezerano ritari kuvaho kandi nta cyemezaga BK ko atagikurikiranywe, cyane cyane ko nyuma y’amezi atatu Habimana amaze kugaragaza icyangombwa cy’uko atagikurikiranywe, yasubijwe mu kazi. [16] Ku birebana n’uko Urukiko Rukuru rwirengagije ingingo ya 43 y’Itegeko Nshinga, Me Rusanganwa avuga ko iyi ngingo ya Habimana nta shingiro ifite, kubera ko mu gihe umukozi yahagaritswe ku kazi buturutse ku gufungwa kwe, icyemezo cyo kudakurikiranwa n’icyemezo cy’urukiko kigira uregwa umwere, ari byo byemezo byonyine bituma ihagarikwa ry’amasezerano y’umurimo rivaho, bityo Urukiko Rukuru rukaba ntaho rwibeshye ruvuga ko icyemezo gifungura by’agateganyo kidakuraho ikurikiranwa ry’uregwa cyangwa se ngo kimugire umwere. UKO URUKIKO RUBIBONA
## Page 5
[17] Ingingo ya 30 y’Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo ryakurikizwaga igihe BK yahagarikaga amasezerano y’akazi ya Habimana iteganya ibintu 11 bituma habaho guhagarika kontaro y’umurimo, muri byo hakaba harimo agace ka 10, kavuga “iyo umuntu afunzwe, ariko adakatiwe”. [18] Isesengura ry’iyi ngingo ku bijyanye n’umuntu ufunzwe, ariko adakatiwe, ryumvikanisha ko noneho umuntu udafunzwe adashobora guhagarikwa ku kazi yakoraga, kuko biba bigaragara ko icyari kumubuza gukora akazi ke ari ukuba afunzwe, n’ubwo yari kuba atarakatirwa. [19] Ibi nanone birumvikanisha ko mu gihe umuntu atarafungwa, n’iyo haba hari icyo inzego zibishinzwe zimukurikiranyeho, mu gihe atarakatirwa, aba afite ubushobozi bwo gukora akazi yari asanzwe ariho hakurikijwe kontaro ye y’umurimo. [20] Kuba Habimana yarafashwe agafungwa kuwa 23/10/1995, ariko Ubushinjacyaha bukaza kumurekura by’agateganyo kuwa 20/11/1995, noneho agasubira ku kazi, hashira iminsi ibiri afunguwe, ni ukuvuga kuwa 22/11/1995, umukoresha we, ari we BK, akamuhagarika ahereye igihe yafungiwe kuwa 23/10/1995, Urukiko rurasanga iryo hagarika rinyuranyije n’imyumvire y’ingingo ya 30, agace ka 10 y’Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 ryashyiragaho amategeko agenga umurimo ryavuzwe haruguru. [21] Urukiko rurasanga ibyo uburanira BK avuga by’uko Habimana yagombaga kuyigaragariza icyemezo cy’uko Ubushinjacyaha butakimukurikiranye, cyangwa icyemezo cy’Urukiko kimugira umwere, kugirango adahagarikwa ku kazi, nta shingiro bifite, kuko ibyo nta na hamwe bivugwa mu ngingo ya 30, agace ka 10 kavuzwe haruguru, kubera ko icyo ahubwo agomba kugaragaza hakurikijwe iyo ngingo, ari uko aba adafunzwe. [22] Urukiko rurasanga n’ibyo uburanira BK avuga by’uko icyemezo cyafunguraga Habimana by’agateganyo kidakuraho ikurikiranwa rye cyangwa se ngo kimugire umwere, nta kamaro byayigirira muri uru rubanza, kuko ibyo gukurikiranwa cyangwa kugirwa umwere, atari byo bituma habaho cyangwa hatabaho ihagarika rya kontaro y’umukozi by’agateganyo, mu gihe ibiyihagarika byasobanuwe neza mu ngingo ya 30, by’umwihariko ku bijyanye no kuba “umuntu afunzwe, ariko adakatiwe” bivugwa mu gace ka 10 k’iyo ngingo. [23] Urukiko rurasanga rero kuba Habimana yarahagaritswe mu buryo bunyuranyije n’amategeko, agomba guhabwa indishyi zijyanye n’iryo hagarikwa. Ku birebana n’indishyi zisabwa n’ababuranyi [24] Habimana n’umwunganira bavuga ko ihagarikwa rye ryamuteje igihombo cy’amafranga agera kuri 2.206.342Frw, ariyo mpamvu basaba ko BK yamuha 5.255.550 Frw y’inyungu z’ubukererwe z’imyaka 12, 2.121.130 Frw y’indishyi zari zagenwe n’Urukiko rw’Ubujurire hiyongereyeho 170.422 Frw ya “prime bilan” y’amezi 2, ikamuha 2.500.000 Frw y’ikurikirana rubanza, 5.350.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 5.000.000 Frw y’indishyi z’akababaro. [25] Basobanura ko izo indishyi ari izo kuva kuwa 23/10/1995, ubwo BK yandikaga ibaruwa imuhagarika ku kazi, kugera kuwa 04/01/1996 ubwo yamusubizaga ku kazi, zingana n’amezi abiri n’iminsi icyenda.
## Page 6
[26] Me Rusanganwa uburanira BK avuga ko indishyi Habimana asaba nta shingiro zifite, kubera ko hari ukwezi yamaze afunze kuva 23/10/1995 kugeza kuwa 22/11/1995, kandi ko amaze gufungurwa kuwa 22/11/1995, yasubijwe ku kazi kuwa 04/01/1996, bikaba bitumvikana niba izo ndishyi asaba ari iz’uko kwezi kumwe yamaze hanze akabona gusubizwa ku kazi. [27] Akomeza avuga ko Habimana adakwiye gusaba indishyi kuko ariwe wishoye mu rubanza, bityo izo ndishyi zose zikaba nta shingiro zifite, ahubwo BK ikaba ariyo ikwiye kwishyurwa indishyi zo gushorwa mu manza n’igihembo cya Avoka. [28] Ku birebana n’ikibazo cya “prime bilan” ya 170.422 Frw, uburanira BK avuga ko Urukiko rw’Ikirenga rwagifasheho icyemezo mu rubanza RSOC AA 0014/09/CS aho rwategetse BK kwishyura 1.022.530 Frw ya “prime bilan” kandi, ikaba yaranakozwe, byongeye kandi Habimana akaba yararegeye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge kuri RSOC 0279/14/TGI/NYGE asaba indishyi zo gutinda kumwishyura “prime bilan”, Urukiko rukemeza ko icyo kirego cyashaje (prescription), urwo rubanza rukaba rwarabaye itegeko kuko rutajuririwe. [29] Naho ku birebana n’inyungu z’ubukererwe zingana na 5.255.550 Frw, Me Rusanganwa avuga ko izo nyungu zidashobora gutangwa kuko urubanza zishingiyeho rwakuweho n’urubanza RSOCA 0211/06/HC/KIG, kandi ko no kuzibarira kuri 19,5% bikaba bidashoboka kuko zibariwe ku ndishyi, atari ku mwenda, mu gihe BK igaragaza ko nta kosa ryabaye mu kutamusubiza ku kazi amaze gufungurwa by’agateganyo. [30] Ku birebana n’amafaranga 2.500.000 y’ikurikiranarubanza na 5.350.000 Frw y’igihembo cya Avoka, Habimana asaba, uburanira BK avuga ko nta shingiro afite kuko kuva uru rubanza rwatangira yari afite Avoka, akaba adashobora gusaba amafaranga y’ikurikirana rubanza ngo asabe n’igihembo cya Avoka. Yongeraho ko ku birebana n’igihembo cya Avoka, Habimana atagaragaza aho yamwishyuriye amafaranga asaba. [31] Naho ku birebana na 5.000.000 Frw y’indishyi z’akababaro, uburanira BK avuga ko nta shingiro zifite kubera ko uru rubanza ari urw’umurimo kandi itegeko ry’umurimo rikaba ridateganya indishyi z’akababaro (DI moraux). Asoza avuga ko yuririye ku bujurire bwa Habimana asaba ko BK yahabwa 5.000.000 Frw y’indishyi kubera kuyishora mu manza zidafite ishingiro, na 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka, naho Habimana n’umwunganira bavuga ko izo ndishyi BK isaba, nta shingiro zifite kuko ariyo yamurenganyije. Uko Urukiko rubibona [32] Nk’uko byavuzwe haruguru, Urukiko rurasanga mu gihe Habimana yahagaritswe mu buryo bunyuranije n’amategeko, agomba guhabwa indishyi zijyanye n’iryo hagarikwa. [33] Ingingo ya 33 y’Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo ryakurikizwaga igihe BK yahagarikaga amasezerano y’akazi ya Habimana iteganya ibikurikira: “iyo kontaro ihagaritswe bakurikije ibyanditse mu gika cya …10 cy’ingingo ya 30 imaze kuvugwa, umukoresha agomba guha umukozi amafaranga angana n’umushahara umugenewe, igihe adahari. ………..”.
## Page 7
[34] Urukiko rurasanga hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo imaze kuvugwa, igihe kivugwamo Habimana atari ahari ari icyo kuva ahagaritswe na BK kuwa 23/10/1995, nk’uko BK yabisobanuye mu ibaruwa yamwandikiye, kugeza igihe BK imusubirije ku kazi kuwa 04/01/1996, ni ukuvuga mu gihe cy’amezi 2 n’iminsi 9 nk’uko byavuzwe mu rubanza rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire. [35] Nk’uko rero n’Urukiko rw’ubujurire mu rubanza RCA 13.818/KIG rwari rwamubariye umushahara ungana n’icyo gihe kimaze kuvugwa uhwanye na 985.347 Frw, Urukiko rurasanga ayo mafaranga ari yo Habimana akwiye guhabwa hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 33 y’Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo ryakurikizwaga igihe BK yamuhagarikaga ku kazi. [36] Urukiko rurasanga ariko iyo ngingo ya 33, nta kindi iteganya ku mukozi wahagaritswe ku kazi, uretse “umushahara umugenewe” (salaire), bityo ibindi bihembo (remunérations) Habimana yifuza, nk’uko yabigenewe n’Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RCA 13.818/Kig, birimo: “avantages ziyongera ku mushahara, gratification, prime de bilan, indemnite ELECTROGAZ, indemnité de telephone” bikaba ntaho bishingiye hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 33 imaze kuvugwa. [37] Uretse kandi n’ibiteganywa n’iyo ngingo imaze kuvugwa, Urukiko rurasanga ku rupapuro rwa munani rw’urubanza RSOC AA 0014/09/CS rwaciwe kuwa 02/10/2009, rwari rujyanye no kuba Habimana yarirukanywe mu buryo bunyuranije n’amategeko (licenciement abusif), Urukiko rw’Ikirenga rwarasuzumye icyo kibazo cya “prime bilan”, ndetse ku rupapuro rwa cyenda, igika cya 26, rusobanura ko amafaranga ya Electrogaz (amazi n’umuriro) n’amafaranga ya telephone bitari mu mushahara ugenerwa umukozi, ahubwo biri mu bindi umukozi agenerwa, ku bw’iyo mpamvu rero Habimana akaba atari akwiye kugarura ibyo bibazo byarangije gufatwaho icyemezo muri urwo rubanza. [38] Urukiko rurasanga n’ibyo Habimana avuga by’uko amafaranga y’umushahara yari yagenewe n’Urukiko rw’Ubujurire akwiye kwiyongeraho inyungu z’ubukererwe z’imyaka 12 bitewe n’uko BK yanze kuyamuha ntiyemere ko urubanza rurangizwa, ahubwo ikajurira nta shingiro bifite, kuko mu gihe hari hakiri impaka ku ishingiro ry’ayo mafaranga, nta mpamvu BK yari kwemera ko urubanza rurangizwa, akaba ari uburenganzira bwayo bwo kujurira mu gihe itishimiye icyemezo cy’Urukiko rwayitegetse kwishyura rushingiye ku ngingo ya 33 y’Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo ryavuzwe haruguru. [39] Urukiko rurasanga nanone indishyi z’akababaro Habimana yifuza zingana na 5.000.000 Frw atarashoboye kugaragaza icyo azishingiraho, mu gihe icyo ingingo ya 33 y’Itegeko ryo kuwa 28/02/1967 rishyiraho amategeko agenga umurimo ryavuzwe haruguru imuteganyiriza ari indishyi zijyanye n’umushahara we umugenewe, igihe adahari yarahagarikiwe kontaro y’akazi. [40] Urukiko rurasanga amafaranga y’ikurikirana rubanza, hamwe n’igihembo cya Avoka Habimana yifuza, ndetse n’ayo BK yifuza ajyanye n’indishyi kubera gushorwa mu manza hamwe n’igihembo cya Avoka, bombi badakwiye kuyahabwa, kuko hari ibyo bose batsindiwe muri uru rubanza. ICYEMEZO CY’URUKIKO
## Page 8
[41] Rwemeje ko ikirego cya Habimana cyo gusubirisihamo ku mpamvu z’akarengane urubanza RSOC A 0211/06/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru rwa Repubulika kuwa 06/06/2007, gifite ishingiro gusa ku bijyanye n’umushahara yagombaga kubona mu gihe cy’amezi 2 n’iminsi 9 uhwanye na 985.347 Frw; [42] Rwemeje ko ubujurire bwa Banki ya Kigali bwuririye ku bwa Habimana Edouard bufite ishingiro kuri bimwe; [43] Rutegetse Banki ya Kigali guha Habimana 985.347 Frw amaze kuvugwa haruguru; [44] Rutegetse Banki ya Kigali na Habimana gufatanya kwishyura amagarama y’urubanza, angana na 100.000 Frw, buri ruhande rugatanga amafaranga 50.000.