UBUSHINJACYAHA v. HABIYAKARE
The acts of Habiyakare Jean-Paul, specifically striking the victim with a stone on the head, constitute murder due to the deadly nature of the weapon and the vital area targeted, regardless of whether the victim died immediately. However, due to his age (19) and being a first-time offender, these are accepted as...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00453/2024/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Defendant: Habiyakare Jean-Paul
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 21 March 2025
- Case Number
- RPAA 00453/2024/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Court of Appeal Final Judgment
- Outcome
- Appeal partially allowed; conviction for murder upheld; sentence reduced.
- Legal Topics
- Murder, Assault Causing Death, Sentencing, Mitigating Circumstances
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
Habiyakare Jean-Paul
Defendant
Procedural Posture
Criminal Appeal / Court of Appeal Final Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the acts committed by Habiyakare Jean-Paul constitute murder or assault causing death
- 2 Whether the sentence should be reduced due to mitigating circumstances
Ratio Decidendi
The acts of Habiyakare Jean-Paul, specifically striking the victim with a stone on the head, constitute murder due to the deadly nature of the weapon and the vital area targeted, regardless of whether the victim died immediately. However, due to his age (19) and being a first-time offender, these are accepted as mitigating circumstances warranting a reduction of the sentence from life imprisonment to 25 years.
Court Disposition
Appeal partially allowed; conviction for murder upheld; sentence reduced.
Orders
- The conviction for murder is upheld.
- The sentence is reduced to 25 years imprisonment instead of life imprisonment.
Full Case Text
Judgment text and source record
26 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v. HABIYAKARE
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-03-21 - Case/document no.: RPAA 00453/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v. HABIYAKARE [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00453/2024/CA (Gakwaya, P.J.) 21 Werurwe 2025] Amategeko agenga imanza z’inshinjabyaha – Icyaha cy’ubwicanyi – Ubushake bwo kwica undi – Ubushake bwo kwica undi, bugaragazwa n’ikintu cyakoreshejwe gishobora kwica, aho cyakoreshejwe ku mubiri w’umuntu, ni ukuvuga mu cyico ndetse n’ihohoterwa rikabije ryakoreshejwe. Amategeko agenga imanza nshinjabyaha – Icyaha cy’ubwicanyi – Icyaha cyo gikubita no gukomeretsa byateye urupfu – Kuba uwakubiswe atarapfiriye aho yakubitiwe, ahubwo akaza gupfa ageze kwa muganga, byonyine bidatuma icyaha kiba icyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu ahubwo ikirebwa ari igikoresho cyakoreshejwe n’aho uwapfuye yakubiswe. Incamake y’ikibazo: Muri uru rubanza Habiyakare yakurikiranywe n’Ubushinjacyaha mu Rukiko Rwisumbuye rwa Muhanga ku cyaha cy’ubwicanyi, buvuga ko yatahanye na nyirakuru witwa Kamahoro bavuye mu kabari banyweragamo, bagenda batongana bapfa ko Habiyakare yanze kumugurira inzoga, bageze aho abantu batababona aramukubita kugeza apfuye. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rwemeza ko uregwa ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi, rumuhanisha igihano cy’igifungo cya burundu. Habiyakare yajuririye urukiko rukuru, urugereko rwa Nyanza, asaba kugabanyirizwa igihano yahawe kuko yakoze icyaha kubw’ubusembure, anasabako inyito y’icyaha yahamijwe yahinduka, agahanirwa icyaha cyogukubita no gukomeretsa byateye urupfu kuko yarwanye na Kamahoro akamusiga atarapfa. Urwo Rukiko narwo rwaciye urubanza rwemeza ubujurire bwa Habiyakare nta shingiro bufite. Habiyakare nanone yajuririye Urukiko rw’Ubujurire. asaba guhindurirwa inyito y’icyaha yahamijwe cy’ubwicanyi agahanirwa icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, kuko yamukubise ariko amusiga atarapfa, anasaba kugabanyirizwa igihano kuri icyo cyaha yemera. Ubushinjacyaha bwo buburana buvuga ko Habiyakare atagaragaza icyo anenga ibisobanuro bihamya ko yakoze icyaha cy’ubwicanyi, nk’uko bigaragara mu gace ka 16 n’aka 17 tw’urubanza yajuririye, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rukaba rwarasobanuye neza ko yagiye azi neza ko yishe Kamahoro ndetse abimenyesha mu buryo buziguye abantu babonanye nawe avuye kumwica.
Incamacye y’icyemezo: 1. Ubushake bwo kwica undi, bugaragazwa n’ikintu cyakoreshejwe gishobora kwica, aho cyakoreshejwe ku mubiri w’umuntu, ni ukuvuga mu cyico ndetse n’ihohoterwa rikabije ryakoreshejwe, bityo ukubita umuntu ibuye mu mutwe bikamuviramu urupfu ni icyaha cy'ubwicanyi biturutse ku cyakoreshejwe (ibuye) n'igice cy'umubiri cyakubiswe (mu mutwe). Kubera iyo mpamvu nta makosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwakoze rwemeza ko Habiyakare ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi. 2. Kuba uwakubiswe atarapfiriye aho yakubitiwe, ahubwo akaza gupfa ageze kwa muganga, byonyine bidatuma icyaha kiba icyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, bityo kuba uregwa
## Page 2
asaba ko yahanirwa icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu kuko yasize nyakwigendera atarapfa, ntabwo byamukuraho kuba yarakoze icyaha cy’ubwicanyi, kuko ikirebwa ari igikoresho cyakoreshejwe n’aho uwapfuye yakubiswe. 3. Nubwo Habiyakare atemera icyaha mu buryo budashidikanywaho, akaba yemera ko yakoze icyaha cya gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, nyamara ibikorwa yakoze bigize icyaha cyo kwica, ariko harebwe ko ari ubwa mbere akurikiranwe n’Urukiko mu buryo buzwi no kuba yarakoze icyaha akiva mu buto kuko yari afite imyaka cumi n’icyenda (19) y’amavuko, bikwiye kumubera impamvu nyoroshyacyaha, agahanishwa igihano cy’igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25), aho kuba igihano cy’igifungo cya burundu. Ubujurire bufite ishingiro kuri bimwe ; Imikirize y’urubanza ihindutse kubirebana n’igihano. Amategeko yashingiweho: Ingingo ya 60 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, nk’uko yahinduwe n’Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 4/12/2023. Imanza zifashishijwe: Ubushinjacyaha vs Uzabakiriho, RPAA 0021/14/CS-RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017. Ubushinjacyaha vs Nkuriyemunda Sebakaza, RPAA 00088/2022/CA–CMB RPAA 00089/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/4/2024. Ubushinjacyaha vs Kanani, RPAA 00001/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 6/5/2020. Ubushinjacyaha vs Kabarere, RPAA 00332/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/12/2024. Ubushinjacyaha vs Rukagana, RPAA 00030/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 309/2021. RPAA 00244/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/9/2024. Ubushinjacyaha vs Nyamwasa Myasiro, RPAA 00486/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/2/2025.
Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 31/12/2019 mu masaha ya nijoro, Habiyakare Jean-Paul yatahanye na nyirakuru witwaga Kamahoro Drocelle bavuye mu kabari banyweragamo, bamanuka batongana bapfa ko Habiyakare Jean-Paul yanze kumugurira inzoga, bageze aho abantu batababona Habiyakare Jean- Paul aramukubita kugeza apfuye, amusiga aho arigendera.
## Page 3
[2] Iperereza rirangiye, Ubushinjacyaha bwareze Habiyakare Jean-Paul mu Rukiko Rwisumbuye rwa Muhanga icyaha cy’ubwicanyi, busaba ko cyamuhama, agahanishwa igihano cy’igifungo cya burundu. [3] Habiyakere Jean-Paul yaburanye ahakana icyaha, avuga ko yasangiraga inzoga na Kamahoro Drocelle (nyirakuru), uyu amusaba kumugurira inzoga arayigura, yongera kumusaba indi nzoga amusubiza ko nta mafaranga afite, batangira gutukana, barahaguruka barataha, bageze mu nzira, uwo mukecuru aramuhirika ndetse amukubita ishyi ebyiri (2), nawe amukubita inkoni ahita asesera muri senyenge, amuhunga, uwo mukecuru nawe amukurikira muri izo senyenge, ahita yikubita mu cyobo cy’insina (nyirakuru), mu gitondo yumva bavuga ko mukecuru yapfuye. [4] Mu rubanza no RP 00117/2020/TGI/MHG rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga ku wa 16/7/2020, rushingiye ku kuba mu Bugenzacyaha no mu Bushinjacyaha, Habiyakare Jean- Paul yaremeye ko yavanye mu kabari na nyirakuru batukana bapfa ko yanze kumugurira inzoga, nyirakuru amukubita nawe akamukubita akamusiga aho akitahira, ku buhamya bwa Ntirenganya Athanase n’ubwa Iradukunda Gilbert bushinja Habiyakare Jean-Paul, ko yaje nijoro akababwira ko amaze kurwana na Kamahoro Drocelle ariko ko atazi niba amwishe, n’ubwa Ayirwanda Sylvestre wavuze ko uregwa yamwemereye ko ariwe wishe Kamahoro Drocelle, rwemeje ko Habiyakare Jean-Paul ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi, rumuhanisha igihano cy’igifungo cya burundu. [5] Habiyakare Jean-Paul yajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, avuga ko yemera icyaha aregwa, asobanura ko ari Kamahoro Drocelle wabanje kumukubita igiti akurikizaho kumuhirika mu kidamu, avuye muri icyo kidamu bararwana, mu gitondo yumva ko uwo mukecuru yapfuye. Avuga ko asaba kugabanyirizwa igihano yahawe kuko yakoze icyaha kubwo ubusembure bwa nyirakuru nk’umuntu mukuru yatumye anywa inzoga zinyuranye agasinda, ndetse akaba ariwe wabanje kumukubita igiti. Asoza asaba ko inyito y’icyaha yahamijwe yahinduka, agahanirwa icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu kuko yarwanye na Kamahoro Drocelle akamusiga atarapfa. [6] Mu rubanza no RPA 00641/2020/HC/NYZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza ku wa 7/5/2024, rushingiye ku kuba Habiyakare Jean-Paul yarakoze icyaha afite imyaka y’ubukure kandi nta burwayi bwo mu mutwe afite, kuba Kamahoro Drocelle ataramurushaga imbaraga ku buryo yamunywesha inzoga ku ngufu, kuba mu buhamya bwa Iradukunda Gilbert, Ntirenganya Athanase n’ubwa Ayirwanda Sylvestre bataravuze ko babonye Habiyakare Jean-Paul asa n’uwahohotewe kandi akaba atagaragaza ikimenyetso cyemeza ko yarwanye na Kamahoro Drocelle, kuba mu Bugenzacyaha no mu Bushinjacyaha ataragaragaje ko yakoze icyaha kubera ubusembure, rwemeje ko ubujurire bwa Habiyakare Jean-Paul nta shingiro bufite. [7] Ku wa 28/5/2024, Habiyakare Jean-Paul yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, asaba guhindurirwa inyito y’icyaha yahamijwe, agahanirwa icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu aho kuba icyo kwica, ashingiye ko yakubise Kamahoro Drocelle akamusiga atarapfa; asaba kugabanyirizwa igihano kuri icyo cyaha yemera, hashingiwe ko ari ubwa mbere akoze icyaha, ko kandi Urukiko rw’Ubujurire rudakwiye kuzitirwa no kuba Inkiko zabanje zaravuze ko atemera icyaha ngo rubishingireho rwanga kumugabanyiriza igihano, kuko mu manza zitandukanye, harimo urubanza no RPAA 00554/2021/CA n’urubanza no RPAA 00039/2021/CA, uru Rukiko rwasobanuye ko n’umuntu utemera icyaha ashobora kugabanyirizwa igihano.
## Page 4
[8] Urubanza rwahawe no RPAA 00453/2024/CA, ruburanishwa ku wa 6/3/2025, Habiyakare Jean-Paul yunganiwe na Me Ruberwa N. Silas, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Habineza Jean Damascène, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [9] Hakurikijwe imyanzuro n’imiburanire yo ku wa 6/3/2025, ibibazo bigomba gusuzumwa muri uru rubanza, ni ukumenya niba harebwe ibikorwa Habiyakare Jean-Paul aregwa, inyito y’icyaha yahamijwe ikwiye guhinduka agahamwa n’icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu aho kuba icyaha cyo kwica, no kumenya niba yagabanyirizwa igihano kubera impamvu nyoroshyacyaha agaragaza. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1. Kumenya niba ibikorwa Habiyakare Jean-Paul aregwa bigize icyaha cyo gikubita no gukomeratsa byateye urupfu, aho kuba icyaha cy’ubwicanyi yahamijwe [10] Habiyakare Jean-Paul avuga ko anenga Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza kuba rwaramuhamije icyaha cy’ubwicanyi rushingiye ku buhamya bw’abatarabonye uko ibintu byagenze, kuko bavuze ibyo babonye mu gitondo bageze ku murambo wa Kamahoro Drocelle, kandi mu by’ukuri icyo yakoze ari uko yamukubise ishyi, amusiga ari muzima, akaba yarapfuye mu gitondo, ko rero ibikorwa by’icyaha yakoze (les éléments constitutifs de l’infraction) bitagize icyaha cy’ubwicanyi yahamijwe, ibi bikaba bikwiye gukosorwa, agahanirwa icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu kuko aricyo kijyana n’ibikorwa yakoze. aho kuba icyaha cyo kwica. [11] Me Ruberwa N. Silas, wunganira Habiyakare Jean-Paul, avuga ko inyito y’icyaha cy’ubwicanyi cyahamijwe uwo yunganira yahindurwa, agahanirwa icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, kuko yakubise Kamahoro Drocelle, akamusiga atarapfa. [12] Ubushinjacyaha buvuga ko Habiyakare Jean-Paul n’umwunganizi we batagaragaza icyo banenga ibisobanuro bihamya ko yakoze icyaha cy’ubwicanyi, nk’uko bigaragara mu gace ka 16 n’aka 17 tw’urubanza yajuririye1, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rukaba rwarasobanuye neza ko yagiye azi neza ko yishe Kamahoro Drocelle, ndetse abimenyesha mu buryo buziguye Iradukunda Gilbert na Ntirenganya Athanase babonanye avuye kumwica. [13] Ubushinjacyaha bukomeza buvuga ko bukurikije uko inyandikomvugo yo ku wa 1/1/2020 yakozwe n’Ubugenzacyaha bwageze ku murambo wa Kamahoro Drocelle ibisonanura, nta gushidikanya ko Habiyakare Jean-Paul yakoze icyaha cy’ubwicanyi, kuko igaragaza ko umurambo wa Kamahoro Drocella wari usesetswe muri senyenge, wambitswe ubusa igice cyo hasi, wahumye amaso, wabyimbye amatwi n’amaboko, kandi mu Bugenzacya Habiyakare Jean-Paul yemeye ko yishe Kamahoro Drocelle akoresheje amaboko, inshyi, inkoni n’ingumi, ko rero ibyo avuga nta shingiro bifite. UKO URUKIKO RUBIBONA
1 Ingingo ya 183 y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/9/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza nshinjabyaha, mu duce twayo twa 5° na 6°, isaba ujurira kugaragaza mu mwanzuro we inenge cyangwa amakosa ari mu rubanza rujuririrwa, ibi kandi bigatangirwa ibimyenyetso cyangwa ibisobanuro kugira ngo bibe byakosorwa.
## Page 5
[14] Impaka muri iki kibazo zishingiye ku kumenya niba harebwe ibikorwa Habiyakare Jean- Paul aregwa kuba yarakoze, bidahuye n’inyito y’icyaha yahamijwe, ikaba igomba guhinduka, agahamwa n’icyaha cyo gukubita no gukomeretsa, aho kuba icyaha cy’ubwicanyi. [15] Nk’uko byemejwe mu rubanza n° RPAA 00001/2019/CA rwaciwe ku wa 6/5/20202, binemezwa no mu rubanza no RPAA 00332/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/12/20243, ‘’Ubushake bwo kwica undi, bugaragazwa n’ikintu cyakoreshejwe gishobora kwica, aho cyakoreshejwe ku mubiri w’umuntu, ni ukuvuga mu cyico ndetse n’ihohoterwa rikabije ryakoreshejwe’’. [16] Nk’uko byemejwe kandi mu rubanza no RPAA 00030/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/9/2021, haburana Ubushinjacyaha na rukagana semayinga Jean Damascène, ‘’Ukubita umuntu ibuye mu mutwe bikamuviramu urupfu ni icyaha cy'ubwicanyi biturutse ku cyakoreshejwe (ibuye) n'igice cy'umubiri cyakubiswe (mu mutwe)4’’. [17] Naho mu rubanza nº RPAA 00244/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/9/2024, Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko kuba uwakubiswe atarapfiriye aho yakubitiwe, ahubwo akaza gupfa ageze kwa muganga, ibi byonyine bidatuma icyaha kiba icyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, kubera ko mu gihe ushinjwa yakoresheje intwaro (igikoresho) yica kandi agakubita mu bwico ndetse na muganga akerekana ko umuntu yapfuye azize intwaro yakoreshejwe, nta kabuza ko uwabikoze agomba guhamwa n’icyaha cyo kwica umuntu ku bushake5 . [18] Kuva mu gace ka 13 kugeza mu gace ka 17 no mu gace ka 21 tw’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru, rushingiye ku kuba Habiyakare Jean-Paul yarakoze icyaha afite imyaka y’ubukure kandi nta burwayi bwo mu mutwe afite, kuba abatangabuhamya bose bataragaragaje ko babonye Habiyakare Jean-Paul asa n’uwahohotewe, kuba atagaragaza ikimenyetso cyemeza ko yarwanye na Kamahoro Drocelle, kuba mu Bugenzacyaha no mu Bushinjacyaha yaravuze ko yakubise ishyi n’imigeri Kamahoro Drocelle akamwica, rwemeje ko Habiyakare Jean-Paul yakoze icyaha cy’ubwicanyi aho kuba icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu. [19] Mu nyandikomvugo y’ibazwa rya Habiyakare Jean-Paul, abazwa mu Bugenzacyaha ku wa 1/1/2020, yemeye ko yakoze icyaha cyo kuba yarishe nyirakuru Kamahoro Drocelle, ko yamwishe akoresheje amaboko, amukubise ishyi ingumi n’inkoni, asobanura ko yavanye mu kabari na Kamahoro Drocelle, uyu agenda amutuka ashaka kumukubita kuko yari yanze kumugurira inzoga, aribwo yakubitaga uwo mukecuru amusiga aho arataha, abwira Iradukunda Gilbert ko amaze gukubita Kamahoro Drocelle. [20] Abazwa mu Bugenzacyaha ku wa 6/1/2020, Habiyakare Jean-Paul yavuze ko yemera icyaha cyo kuba yarishe Kamahoro Drocelle, ko yamukubise ingumi, urushyi n’ishami ry’igiti, asesera muri senyenge amuhunga ajya kuryama, nyirakuru asesera muri izo senyenge amukurikira, yitura mu cyobo cy’insina, akaba yarapfuye mu gitondo aguye mu maboko y’abari bagiye kumujyana kwa muganga.
2 Reba agace ka makumyabiri na kane (24) k’urwo rubanza, haburana Ubushinjacyaha na KANANI Eugène. 3 Reba agace ka cumi na karindwi (17) k’urwo rubanza, haburana Ubushinjacyaha na KABARERE Pascasie. 4 Reba igika cya 23 cy’urubanza no RPAA 00030/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 309/2021. 5 Reba mu gace ka 16 k’urubanza nº RPAA 00244/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/9/2024.
## Page 6
[21] Inyandikomvugo yo ku wa 1/1/2020 yakozwe n’Umugenzacyaha wageze ku murambo wa Kamahoro Drocelle, igaragaza ko umurambo wa Kamahoro Drocelle wari usesetse muri senyenge, wambaye ubusa igice cyo hasi, yahumye amaso, amaboko, amatwi n’umunwa byabyimbye, ko hafi y’umurambo, bahasanze ibuye ririho amaraso. [22] Hari kandi inyandikomvugo y’ifatira yo ku wa 1/1/2020, igaragaza ko hafatiriwe ibuye rimwe (1) ryariho amaraso. [23] Raporo yakozwe na muganga ku wa 1/1/2020, igaragaza ko hari ikintu Kamahoro Drocella yakubiswe mu mutwe, kandi uko gukubitwa mu mutwe bikaba aribyo byabaye intandaro y’urupfu rwe. [24] Kuri iyo taliki yo ku wa 2/1/2020, kandi Umugenzacyaha yabajije umutangabuhamya witwa Niyibikora Aline (umwana wa Kamahoro Drocelle), akaba yaravuze ko nyina yishwe na Habiyakare Jean-Paul, ko yumvaga bavuga ko yamwishe akoresheje ingumi, imigeri ndetse n’ibuye, cyane ko iryo buye yaryiboneye ririho amaraso. [25] Urukiko rw’Ubujurie rurasanga ibimenyetso byagaragajwe haruguru byose, birimo imvugo z’uregwa n’iz’atangabuhamya bageze ku murambo wa Kamahoro Drocelle bagasanga yapfuye, inyandiko ifatira ibuye ryariho amaraso ryasanzwe iruhande w’umuramabo we, n’icyemezo cya muganga cyemeza ko Kamahoro Drocelle yishwe n’ikintu yakubiswe mu mutwe, birebewe hamwe n’imirongo yatanzwe n’Urukiko rw’Ubujurire mu manza zavuzwe haruguru, bigaragaza ko mu bintu bitandukanye byishe Kamahoro Drocelle, harimo ibuye yakubiswe mu mutwe. Rurasanga rero kuba Habiyakare Jean-Paul yarakubise uwahohotewe ibuye, ikintu gishobora kwica, mu mutwe, ni ukuvuga mu cyico (partie vitale du corps humain), akaba yarakoze icyaha cy’ubwicanyi. [26] Hashingiwe ku bisobanuro byagaragajwe haruguru, ibivugwa na Habiyakare Jean- Paul ko yahanirwa icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu kuko yasize Kamahoro Drocelle atarapfa, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga bitahabwa agaciro kuko uretse ko abatangabuhamya bageze kuri Kamahoro Drocelle bwa mbere bemeje ko basanze yapfuye, kandi n’ubwo koko ibyo avuga byaba ari ukuri, Kamahoro Drocelle akaba yarapfuye nyuma, ntabwo byamukuraho kuba yarakoze icyaha cy’ubwicanyi, kuko ikirebwa ari igikoresho cyakoreshejwe n’aho uwapfuye yakubiswe nk’uko byemejwe mu manza zavuzwe haruguru. [27] Kubera izo mpamvu zose, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nta makosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwakoze rwemeza ko Habiyakare Jean- Paul ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi, bityo iyi ngingo ye y’ubujurire nta shingiro ifite. 2. Kumenya niba Habiyakare Jean-Paul yagabanyirizwa igihano hashingiwe ku mpamvu nyoroshyacyaha yagaragaje. [28] Habiyakare Jean-Paul yasabye kugabanyirizwa igihano, hashingiwe ko ari ubwa mbere akoze icyaha, kuba yemera icyaha yakoze akagisabira imbabazi, no kuba yarakoze icyaha akiva mu buto kuko yari afite imyaka cumi n’icyenda (19) y’amavuko, ko kandi n’ubwo Urukiko rwasanga ukwemera kwe nta shingiro gufite, bitaba inzitizi yo kutagabanyirizwa igihano, kuko mu manza zitandukanye zaciwe n’uru Rukiko, harimo urubanza no RPAA 00554/2021/CA rwaciwe ku wa 29/3/2021, haburana Ubushunjacyaha na Harerimana Théogène n’urubanza no RPAA 00039/2021/CA rwaciwe ku wa 2/7/2021, haburana Ubushinjacyaha na Shakabatenda Jean
## Page 7
de Dieu, zemejwemo ko nta cyabuza Urukiko kugabanya igihano, kabone n’ubwo uregwa yaba atemera icyaha. [29] Me Ruberwa N.Silas, wunganira Habiyakare Jean-Paul, avuga ko uwo yunganira yagabanyirizwa igihano hashingiwe ku mpamvu nyoroshyacyaha yagaragaje, no ku rubanza no RPAA 00449/2022/CA, haburana Ubushinjacyaha na Sinamenye Daniel, aho Urukiko rw’Ubujurire rwagabanyije igihano rushingiye ko uregwa ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha, ndetse igihano yahabwa kikagabanywa kugeza munsi y’igiteganywa n’amategeko hashingiwe ku rubanza no RS/INCONST/SPEC00003/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 4/12/2019, ugaragaza ko Umucamanza agomba guca urubanza mu bwisanzure, adashingiye kuri maximum na minimum. [30] Ubushinjacyaha buvuga ko ibisobanuro bya Habiyakare Jean-Paul n’umwunganizi we bigaragaza ko atemera icyaha mu buryo bwuzuye, kuko yemera icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, nyamara Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwaramuhamije icyaha cy’ubwicanyi, ko kandi ibyo yita ukwemera icyaha kwe, kutamubera impamvu nyoroshyacyaha kuko ukwemera icyaha kugirira akamaro uregwa, ari ugukozwe mu iburanisha ku rwego rwa mbere, nk’uko byemejwe n’Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza no RPA 00060/2021/CA, haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana n’abandi. [31] Ubushinjacyaha buvuga kandi ko bushingiye ku ngingo ya 49, igika cya mbere, y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, bukayihuza n’uko umurambo wa Kamahoro Drocelle wasanzwe umeze (wambaye ubusa), ndetse hari n’ibuye ririho amaraso nk’iryakoreshejwe muri ubwo bwicanyi, busanga Habiyakare Jean-Paul yarakoranye icyaha ubugome bukabije, ibyo bikaba bituma atagabanyirizwa igihano, cyane ko Urukiko rudategetswe kugabanya igihano n’ubwo haba hari impamvu nyoroshyacyaha, ahubwo rugena igihano mu bushishozi nk’uko byasobanuwe mu manza zitandukanye zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire.
UKO URUKIKO RUBIBONA [32] Impaka ziri kuri iki kibazo zishingiye ku kumenya niba harebwe imikorere y’icyaha cyakozwe na Habiyakare Jean-Paul n’impamvu nyoroshyacyaha agaragaza, akwiye kugabanyirizwa igihano yakatiwe n’Inkiko zabanje. [33] Nk’uko byemejwe mu rubanza nº RPAA 0021/14/CS-nº RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017, haburana Ubushinjacyaha na Uzabakiriho6, Urukiko ntirutegetswe kwemeza impamvu nyoroshyacyaha igihe cyose zigaragajwe, ngo rugabanyirize uregwa igihano, ahubwo ruzemeza mu bushishozi bwarwo, kandi rukaba rushobora kwanga no kuzemeza nk’impamvu ngabanya gihano, rurebye imikorere y’icyaha uregwa akurikiranweho cyangwa uburyo cyakozwemo. [34] Mu rubanza n° RPAA 00088/2022/CA–CMB RPAA 00089/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/4/2024, haburana Ubushinjacyaha na Nkuriyemunda Sebakaza waregwaga
6 Reba urubanza nº RPAA 0021/14/CS- nº RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/201, mu cyegeranyo cy’ibyemezo by’Inkiko ({2018} 4 RLR).
## Page 8
kuba yarishe Mushungwe Jean-Pierre amukubise ikintu mu mutwe, Urukiko rwemeje ko igihano cy’igifungo cya burundu Nkuriyemunda Sebakaza yakatiwe gikwiye kugabanywa kuko ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha ku buryo buzwi, agahanishwa igihano cy’igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25), kugira ngo ahabwe amahirwe yo kwikosora no gusubira mu muryango nyarwanda kugira ngo agire icyo yimarira7 . [35] Urukiko rw’Ubujurire, rurasanga n’ubwo Habiyakare Jean-Paul atemera icyaha mu buryo budashidikanywaho kuko atavuga ko yakubise nyakwigendera ibuye mu mutwe, akaba yemera ko yakoze icyaha cya gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, nyamara ibikorwa yakoze bigize icyaha cyo kwica, ariko harebwe ko ari ubwa mbere akurikiranwe n’Urukiko mu buryo buzwi no kuba yarakoze icyaha akiva mu buto kuko yari afite imyaka cumi n’icyenda (19)8 y’amavuko, bikwiye kumubera impamvu nyoroshyacyaha, agahanishwa igihano cy’igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25), aho kuba igihano cy’igifungo cya burundu yakatiwe n’Inkiko zabanje. [36] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibisabwa na Habiyakare Jean-Paul n’umwunganizi we ko yahanishwa igihano kiri munsi y’igiteganywa n’Itegeko hashingiwe ku murongo watanzwe mu rubanza no RS/INCONST/SPEC00003/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 4/12/2019, bitahabwa agaciro kuko kuko ingingo ya 60 Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, nk’ukoyahinduwe n’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 4/12/2023, ribuza Umucamanza kugena igihano kiri munsi y’igihano gito giteganyirijwe icyaha runaka, ari nabyo uru Rukiko rwasobanuye mu rubanza nº RPAA 00486/2023/CA rwaciwe ku wa 26/2/2025, haburana Ubushinjacyaha na Nyamwasa Myasiro Thaddée. [37] Hagendewe ku byasobanuwe haruguru byose, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga iyi ngingo y’ubujurire bwa HABIYAKARE Jean-Paul ifite ishingiro. [38] Kubera izo mpamvu zose, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ubujurire bwa Habiyakare Jean-Paul bufite ishingiro kuri bimwe, urubanza rwe rukaba ruhindutse gusa ku birebana n’igihano yakatiwe n’Inkiko zabanje. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [39] Rwemeje ko ubujurire bwa HABIYAKARE Jean-Paul bufite ishingiro kuri bimwe. [40] Rwemeje ko imikirize y’urubanza no RPA 00641/2020/HC/NYZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza ku wa 7/5/2024 ihindutse ku birebana n’igihano. [41] Rwemeje ko HABIYAKARE Jean-Paul ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi. [42] Rwemeje ko HABIYAKARE Jean-Paul ahanishwa igihano cy’igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25), aho kuba igihano cy’igifungo cya burundu yari yakatiwe. [43] Rutegetse ko amagarama y’urubanza aherera ku Isanduku ya Leta.
7 Reba agace ka 28 k’urwo rubanza. 8 Mu rubanza nº RPAA 00100/2024/CA, rwaciwe ku wa 20/12/2024, haburana Ubushinjacyaha na NZABANDORA Pascal, Urukiko rwagabanyirije uregwa igihano, rushingiye ko yakoze icyaha afite imyaka cumi n’icyenda (19).