IKIGO CY’IMISORO N’AMAHORO v. HEIFER PROJECT INTERNATIONAL RWANDA Ltd

# IKIGO CY’IMISORO N’AMAHORO v. HEIFER PROJECT INTERNATIONAL RWANDA Ltd

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2015-03-27 - Case/document no.: RCOMA 0031/11/CS - Collection: Supreme Court

## Text

## Page 1

IKIGO CY’IMISORO N’AMAHORO v. HEIFER PROJECT INTERNATIONAL RWANDA Ltd [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RCOMA 0031/11/CS (Mugenzi, P.J., Rugabirwa na Kanyange, J.) 27/03/2015] Amategeko agenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa – Kuryozwa ibyangijwe – Kuba hari sheki yatanzwe n’uwishyuraga umwenda w’umusoro ihwanye n’amafaranga yishyuzwaga, ikabikuzwa kuri konti ye, agahabwa inyemezabwishyu n’uwayabikuje ariko ayo mafaranga akaburirwa irengero bitewe n’uburiganya bw’abakozi bari bashinzwe kuyabikuza, ntibivuze ko uwo umwenda w’umusoro wishyuwe ahubwo waranyerejwe – Amategeko agenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa, ingingo ya 260. Amategeko agenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa – Ubujurire bwuririye ku bundi – Indishyi z’ikurikiranarubanza – Igihembo cy’Avoka – Umuburanyi ntiyasaba guhabwa indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka mu gihe yakoze amakosa yo kutishyura umwenda w’umusoro – Incamake y’ikibazo : IKIGO CY’IMISORO N’AMAHORO cyandikiye HEIFER PROJECT RWANDA Ltd cyiyishyuza umwenda w ‘umusoro ku mushahara y’abakozi bayo ungana na 43.520.972 frws. HEIFER yishyura 5.000.000 frws, inatanga na sheki ihwanye n’amafaranga 38.520.927 bunvikana ko izabikuzwa amafaranga amaze kugera kuri konti yayo. HEIFER iha RRA n’inyemezabwishyu ihwanye n’iyo sheki. IKIGO CY’IMISORO N’AMAHORO gikomeza kwishyuza HEIFER izo 38.520.972 frws hamwe n’inyungu z’ubukererwe ziyakomokaho, yose hamwe akaba angana na 60.378.213frws. HEIFER yahise irega Ikigo cy’imisoro n’amahoro mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, uru rukiko narwo rugitegeka kutongera kwishyuza HEIFER kubera ko yarangije kwishyura. IKIGO CY’IMISORO N’AMAHORO kijurira mu Rukiko rw’Ikirenga kivuga ko HEIFER igomba kuyishyura 38.520.927 frws n’inyungu z’ubukererwe ziwukomokaho kubera ko amafaranga atageze kuri konti yayo. HEIFER nayo ivuga ko itakongera kwishyura kubera ko yarangije kuyatanga. HEIFFER yatanze ubujurire byuririye ku bundi bwatanzwe na HEIFER isaba ko IKIGO CY’IMISORO N’AMAHORO cyatanga amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cy’Avoka, IKIGO CY’IMISORO N’AMAHORO kivuga ko nta ndishyi HEIFER yahabwa kubera ko yakoze amakosa yo kutishyura umwenda w’umusoro. Incamake y’iicyemezo: 1. Mu gihe hari umutungo wanyerejwe bitewe n’amakosa y’abakozi, abakoresha bagomba kwirengera ingaruka yabyo. Bityo abakoresha nabo bafite uburenganzira bwo kuzikurikiranira abakozi babo mu gihe babonetse ku birebana n’igihombo babateje. 2. Nta ndishyi zikwiye guhabwa iyo zisabwe n’ababuranyi mu gihe buri wese afite ibyo yatsindiye n’ibyo yatsindiwe mu rubanza. Ubujurire bw’uwareze bufite ishingiro kuri bimwe. Ubujurire bwuririye ku bundi nta shingiro bufite. Imikirize y’urubanza ihindutse mu ngingo zawo zose.

## Page 2

Amagarama y’urubanza aherereye kuwareze n’uwarezwe. Amategeko yashingiweho: Itegeko ryo kuwa 30/07/1888 rigenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa, ingingo ya 260. Nta manza zifashishijwe. Urubanza

I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Kuwa 11/12/2003, Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro cyandikiye HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA kiyishyuza umwenda w’umusoro ku mishahara y’abakozi bayo ungana na 43.520.927 Frw, Heifer Project International-Rwanda yahise yishyura icyo Kigo 5.000.000 Frw, inagiha sheki ifite n° 1374597 ya 38.520.927 Frw y’umwenda w’umusoro usigaye, ariko ko icyo Kigo kikazabikuza ayo mafaranga kuri konti yayo n° 101-1118002-90 iri muri BCDI –Siège, ari uko ayo mafaranga amaze kugera kuri iyo konti. [2] Kuwa 13/12/1003, umukozi w’Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro yahaye HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA inyemezabwishyu (reçu) ifite n° 1031250 igaragaza ko icyo Kigo cyishyuwe 38.520.927 Frw y’umwenda w’umusoro wari usigaye. Kuwa 22/05/2008, Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro cyongeye kwishyuza HEIFER PROJECT INTERNATIONAL- RWANDA umusoro ungana na 38.520.927 Frw n’inyungu z’ubukererwe ziwukomokaho, yose hamwe akaba 60.378.213 Frw kubera ko amafaranga 38.520.927 atageze kuri konti yacyo, HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA yo ikavuga ko itakongera kwishyura uwo musoro kuko yarangije kuwishyura. [3] HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA yareze Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, rwemeza ko ikirego cyayo gifite ishingiro, rutegeka Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro kutongera kwishyuza HEIFER PROJECT INTERNATIONAL- RWANDA umusoro ungana na 38.520.927 Frw n’inyungu zawo z’ubukererwe kubera ko yarangije kuwishyura, rutegeka kandi Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro kuyiha 2.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [4] Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro cyajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ikirenga kivuga ko HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA igomba kucyishyura 38.520.927 Frw y’umusoro n’inyungu z’ubukererwe ziwukomokaho kubera ko ayo mafaranga atageze kuri konti yacyo, HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA yo ikavuga ko itakongera kwishyura icyo Kigo ayo mafaranga n’inyungu zayo z’ubukererwe kuko yarangiye kwishyura ayo mafaranga. [5] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame kuwa 17/02/2015, Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro gihagarariwe na Me Gasana Raoul, naho HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA ihagarariwe na Me Kabera Johnson.

## Page 3

II. IBIBAZO BIRI MURI URU RUBANZA N’ISESENGURWA RYABYO : 1. Kumenya niba HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA yarishyuye Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro umwenda w’umusoro ungana na 38.520.927 Frw [6] Me Gasana Raoul uburanira Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro avuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwemeje ko HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA yishyuye icyo Kigo umwenda w’umusoro ku bihembo by’abakozi bayo ungana na 38.520.927 Frw, rwirengagije ko ayo mafaranga atageze kuri konti yacyo bitewe nuko sheki yahaye umukozi wacyo nk’ingwate y’ubwishyu bw’umwenda itanditseho izina ry’icyo Kigo, ko ahubwo yanditseho n° 102029003 itari iy’icyo Kigo, kandi ko umukozi wacyo n’uwa HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA bari bakurikiranyweho icyaha cyo kunyereza umusoro baburiwe irengero. [7] Uburanira Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro asobanura ko nubwo umukozi wacyo yashyikirijwe n’umukozi wa HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA sheki ya 38.520.927 Frw, kandi ayo mafaranga akaba yarabikujwe kuri konti yayo kuwa 07/01/2004 n’umuntu utarashoboye kumenyekana hakoreshejwe sheki yayo yavuzwe haruguru, ko kandi nubwo umukozi w’icyo Kigo yahaye HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA inyemezabwishyu (reçu) igaragaza ko yishyuye umusoro ungana na 38.520.927 Frw, bitayikuraho inshingano yo kongera kwishyura uwo musoro kubera ko ayo mafaranga atari umusoro wishyuwe wanyerejwe, ko ahubwo ari amafaranga Heifer Project International-Rwanda yibwe yateganyaga kwishyura umusoro. [8] Me Kabera Johnson uburanira HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA avuga ko nta kosa Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakoze ubwo rwemezaga ko yishyuye Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro umusoro ungana na 38.520.927 Frw yari ikibereyemo kubera ko yahaye umukozi w’icyo Kigo sheki ihwanye na 38.520.927 Frw, ko kandi ayo mafaranga yabikujwe kuri konti yayo hakoreshejwe iyo sheki, ndetse ko umukozi wacyo yayihaye inyemezabwishyu igaragaza ko yarangije kwishyura umwenda w’umusoro yari ifite, ariko ko uwo musoro wanyerejwe n’abakozi b’icyo Kigo nk’uko byemejwe na Komiseri Mukuru w’icyo Kigo igihe yandikiraga Porokireri amumenyesha ko abakozi b’icyo Kigo banyereje umusoro wa Leta. [9] Ku bijyanye no kuba sheki yakoreshejwe kwishyura umusoro iriho nomero, aho kwandikwaho izina ry’Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro, uburanira HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA yasobanuye ko umukozi wayo yabajije uw’icyo Kigo nomero ya konti yacyo agomba kwandika kuri sheki, ariko kubera ko umukozi w’icyo Kigo yari afite umugambi wo kunyereza 38.520.927 Frw y’umusoro, yabwiye umukozi wayo ko nomero ya konti y’icyo Kigo ari n° 102029003, undi aba ariyo yandika kuri iyo sheki bitewe n’uko atarazi nomero ya konti y’icyo Kigo, ko kandi iperereza ryakozwe n’icyo Kigo ryagaragaje ko iyo nomero ari nomero ya konti ya murumuna w’umukozi w’icyo Kigo wakiriye iyo sheki. UKO URUKIKO RUBIBONA

## Page 4

[10] Ingingo ya 260, igika cya gatatu y’Igitabo cya gatatu cy’urwunge rw’amategeko y’imbonezamubano, iteganya ko « Ba shebuja n'abakoresha baryozwa ibyangijwe n'abakozi babo mu gihe bakora imirimo babashinze ». [11] Ku birebana n’uru rubanza, Urukiko rurasanga umukozi wa HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA yarakoze ikosa ryo guha umukozi w’Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro sheki ifite n° 1374597 y’amafaranga 38.520.927 itanditseho izina ry’Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro cyagombaga kwishyurwa uwo musoro (Bénéficiaire), ahubwo yandikaho nomero 102029003 itari nomero ya konti y’icyo Kigo bituma ayo mafaranga atagera kuri konti yacyo kugira ngo uwo musoro wishyurwe, ahubwo ayo mafaranga akaba yaraburiwe irengero ubwo yabikuzwaga kuwa 07/01/2004 hakoreshejwe iyo sheki. [12] Urukiko rurasanga kandi umukozi w’Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro nawe yarakoze ikosa ryo guha HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA inyemezabwishyu yo kuwa 13/12/2003 igaragaza ko yarangije kwishyura umusoro ungana na 38.520.927 Frw, nyamara azi neza ko ubwo bwishyu butageze kuri konti y’Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro bitewe n’uko iyo sheki itari yanditseho izina ryacyo, iryo kosa rikaba ryaratumye ayo mafaranga aburirwa irengero nk’uko byasobanuwe haruguru. [13] Hakurikijwe ibyo bisobanuro, Urukiko rurasanga kuba amafaranga 38.520.927 yaraburiwe irengero bitewe n’amakosa y’abakozi bombi bavuzwe haruguru, bituma HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA n’Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro nk’abakoresha, bagomba kwirengera ingaruka z’amakosa yakozwe n’abakozi babo nk’uko biteganywa n’ingingo ya 260, igika cya gatatu y’Igitabo cyavuzwe haruguru, bityo HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA ikaba igomba kwishyura 30.189.106 Frw angana na kimwe cya kabiri (1/2) cy’amafaranga 60.378.213 yishyuzwaga na Komiseri Mukuru igihe yatahuraga ko uwo musoro utishyuwe, naho ikindi gice cyawo n’inyungu zacyo kikaba kigomba guherera ku Kigo cy’Imisoro n’Amahôro kubera ikosa ryakozwe n’umukozi wacyo ryagaragajwe haruguru. [14] Urukiko rurasanga ariko HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA n’Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro bafite uburenganzira bwo kuzikurikiranira abakozi babo mu gihe babonetse ku birebana n’igihombo babateje nk’uko byasobanuwe haruguru. 2. Kumenya niba ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA bufite ishingiro [15] Me Kabera Johnson uburanira HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA avuga ko itanze ubujurire bwuririye ku bundi isaba ko Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro cyayiha 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka yo kuri uru rwego yiyongera kuri 2.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka yagenewe ku rwego rwa mbere, yose hamwe akaba 3.000.000 Frw. [16] Me Gasana Raoul uburanira Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro avuga ko nta ndishyi HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA ikwiye guhabwa muri uru rubanza kubera ko yakoze amakosa yo kutishyura umwenda w’umusoro ungana na 38.520.927 Frw nk’uko byasobanuwe

## Page 5

haruguru, ko kandi itahabwa 2.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka yagenewe ku rwego rwa mbere, ko ahubwo ariyo ikwiye guha icyo Kigo 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka wakiburaniye. UKO URUKIKO RUBIBONA [17] Urukiko rurasanga nta ndishyi zigomba gutangwa muri uru rubanza kuko buri muburanyi afite ibyo yatsindiye n’ibyo yatsindiwe, bityo n’amafaranga 2.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka Heifer Project International-Rwanda yagenewe ku rwego rwa mbere akaba nta shingiro afite. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [18] Rwemeje ko ubujurire bw’Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro bufite ishingiro kuri bimwe; [19] Rwemeje ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA nta shingiro bufite; [20] Rutegetse HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA kwishyura Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro 30.189.106 Frw y’umusoro n’inyungu zawo; [21] Ruvuze ko imikirize y’urubanza RCOM 0237/10/HCC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi kuwa 24/03/2011 ihindutse mu ngingo zarwo zose; [22] Rutegetse Ikigo cy’Imisoro n’Amahôro gufatanya na HEIFER PROJECT INTERNATIONAL-RWANDA kwishyura amagarama y’uru rubanza angana na 100.000 Frw, ni ukuvuga ko buri ruhande rugomba kwishyura 50.000 Frw.