KARURETWA V UWASE
- Citation
- RCA00016/2021/CA CMB RCAA 00017/2021/CA
- Status
- Civil
- Jurisdiction
- Rwanda
- Court
- Court of Appeal
- Decision
- 30 March 2023
- Posture
- Civil Appeal (succession/inheritance) / Final Appellate Judgment (court of Appeal)
- Case number
- RCA00016/2021/CA CMB RCAA 00017/2021/CA
More details
- Court
- Court of Appeal
- Decision
- 30 March 2023
- Posture
- Civil Appeal (succession/inheritance) / Final Appellate Judgment (court of Appeal)
- Case number
- RCA00016/2021/CA CMB RCAA 00017/2021/CA
On this page
Professional case brief
Research organized from the available case record
01
Holding and result
The Court held that only property proven to have been acquired by Karuretwa Grâce after Rutayisire's death independently or as a gift is excluded from the estate. The 2016 succession law applies, entitling Uwase Pamela Claudine to 25% of the estate and Karuretwa Grâce to 75%. Karuretwa Grâce did not have parental obligations towards Uwase Pamela Claudine as she was not aware of her paternity and Uwase was of age; thus, she does not lose inheritance rights. Properties specifically proven to be acquired after Rutayisire's death or as gifts are excluded from the estate to be inherited.
Court disposition
partially allowed (Karuretwa's appeal allowed in part, Uwase's appeal dismissed)
Orders
- The appeal by Karuretwa Grâce is allowed in part; the appeal by Uwase Pamela Claudine is dismissed.
- The High Court judgment RCA00472/2019/HC/KIG of 22/07/2021 is varied regarding the properties Uwase Pamela Claudine is entitled to inherit.
- The house No. 8 (UPI: 1/02/10/01/2037) in Gacuriro remains with Nyamvumba Andrew; Karuretwa Grâce to inherit 75% of its value (22,000,000 Frw at time of acquisition), Uwase Pamela Claudine 25%.
- Karuretwa Grâce to inherit 75% and Uwase Pamela Claudine 25% of the property UPI: 1/02/04/01/1131 (Gasave, Musezero, Gisozi, Gasabo, Kigali), with Uwase to reimburse Karuretwa 376,000 Frw (25% of 1,504,000 Frw spent on construction).
- Karuretwa Grâce to inherit 75% and Uwase Pamela Claudine 25% of the property UPI: 2/08/10/03/4085 (Taba, Masaka, Rugarika, Kamonyi, Southern Province).
- Uwase Pamela Claudine has no right to inherit property UPI: 1/02/10/03/2916 (Kabuhunde, Kagugu, Kinyinya, Gasabo, Kigali) and UPI: 1/02/12/02/352 (Gatagara, Gasanze, Nduba, Gasabo, Kigali).
- Properties UPI: 1/02/04/01/1131 and UPI: 2/08/10/03/4085 to be sold and proceeds divided 75% to Karuretwa Grâce, 25% to Uwase Pamela Claudine.
- Karuretwa Grâce and Uwase Pamela Claudine have preemptive rights to purchase inherited property.
- Court fees as per the judgment.
02
Material facts
Parties
Karuretwa Grâce
Appellant/respondent Counsel: Me Uzabakiriho Irené, Me Rwimo ClotildeUwase Pamela Claudine
Respondent/appellant Counsel: Me Ngendakuriyo Célestin, Me Kamali Jean BaptisteAmounts and remedies
- Value of Gacuriro House (upi: 1/02/10/01/2037) for Inheritance Purposes: Frw 22,000,000
- Construction Expenses on Gasave House (upi: 1/02/04/01/1131) to Be Reimbursed Pro Rata: Frw 1,504,000
- Amount to Be Reimbursed by Uwase to Karuretwa (25% of Construction Expenses): Frw 376,000
03
Procedural history
Posture
Civil Appeal (succession/inheritance) / Final Appellate Judgment (court of Appeal)
04
Questions and positions
Legal issues
- 01
Whether property acquired by a surviving spouse after the death of the other spouse forms part of the estate to be inherited
- 02
Whether Karuretwa Grâce should lose inheritance rights for alleged failure of parental duties
- 03
Which law governs the succession dispute: 1999 or 2016 succession law
- 04
Whether certain properties should be included in the estate for inheritance by Uwase Pamela Claudine
Party arguments
- Applicant
- Uwase Pamela Claudine argued she is the biological child of Rutayisire Jean Claude, raised by him, and entitled to inherit his estate. She claimed Karuretwa Grâce neglected parental duties and should not receive 75% of the estate, and that all property acquired after Rutayisire's death was derived from his assets and should be included in the estate.
- Respondent
- Karuretwa Grâce argued that properties acquired after Rutayisire's death were obtained independently or as gifts, not from the deceased's estate, and should not be included in the inheritance. She denied neglecting parental duties and asserted that the applicable law is the 2016 succession law, limiting Uwase's share to 25%.
05
Court’s reasoning
Legal principles
- 01
Law No 27/2016 of 08/07/2016 on matrimonial regimes, donations and successions
Property acquired by a surviving spouse after the death of the other spouse, if proven to have been acquired independently or as a gift, does not form part of the estate to be inherited.
- 02
Law No 32/2016 of 28/08/2016 governing persons and family, Article 321
Parental authority over a child born out of wedlock is vested in the parent who raises the child.
- 03
Law No 27/2016 of 08/07/2016, transitional provisions, Article 100
The law applicable to succession is the one in force at the time the claim is filed, unless it prejudices rights under the previous law.
- 04
Law No 15/2004 of 12/06/2004 on evidence in judicial proceedings, Article 3
Each party must prove the facts they allege in court.
06
Ratio, limits and disposition
Ratio decidendi
The Court held that only property proven to have been acquired by Karuretwa Grâce after Rutayisire's death independently or as a gift is excluded from the estate. The 2016 succession law applies, entitling Uwase Pamela Claudine to 25% of the estate and Karuretwa Grâce to 75%. Karuretwa Grâce did not have parental obligations towards Uwase Pamela Claudine as she was not aware of her paternity and Uwase was of age; thus, she does not lose inheritance rights. Properties specifically proven to be acquired after Rutayisire's death or as gifts are excluded from the estate to be inherited.
Obiter and limits
- Allegations that all property acquired after the spouse's death derives from the deceased's estate must be supported by evidence, not mere assertion.
- The right to purchase inherited property before third parties is affirmed for the heirs.
Court disposition
partially allowed (Karuretwa's appeal allowed in part, Uwase's appeal dismissed)
- The appeal by Karuretwa Grâce is allowed in part; the appeal by Uwase Pamela Claudine is dismissed.
- The High Court judgment RCA00472/2019/HC/KIG of 22/07/2021 is varied regarding the properties Uwase Pamela Claudine is entitled to inherit.
- The house No. 8 (UPI: 1/02/10/01/2037) in Gacuriro remains with Nyamvumba Andrew; Karuretwa Grâce to inherit 75% of its value (22,000,000 Frw at time of acquisition), Uwase Pamela Claudine 25%.
- Karuretwa Grâce to inherit 75% and Uwase Pamela Claudine 25% of the property UPI: 1/02/04/01/1131 (Gasave, Musezero, Gisozi, Gasabo, Kigali), with Uwase to reimburse Karuretwa 376,000 Frw (25% of 1,504,000 Frw spent on construction).
- Karuretwa Grâce to inherit 75% and Uwase Pamela Claudine 25% of the property UPI: 2/08/10/03/4085 (Taba, Masaka, Rugarika, Kamonyi, Southern Province).
- Uwase Pamela Claudine has no right to inherit property UPI: 1/02/10/03/2916 (Kabuhunde, Kagugu, Kinyinya, Gasabo, Kigali) and UPI: 1/02/12/02/352 (Gatagara, Gasanze, Nduba, Gasabo, Kigali).
- Properties UPI: 1/02/04/01/1131 and UPI: 2/08/10/03/4085 to be sold and proceeds divided 75% to Karuretwa Grâce, 25% to Uwase Pamela Claudine.
- Karuretwa Grâce and Uwase Pamela Claudine have preemptive rights to purchase inherited property.
- Court fees as per the judgment.
Source and reliance status
Court of Appeal · 30 March 2023
This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.
Judgment reading view
Judgment text
The complete available source text.
Court of Appeal
Civil· 30 March 2023
KARURETWA V UWASE
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-03-30 - Case/document no.: RCA00016/2021/CA CMB RCAA 00017/2021/CA - Collection: Court of Appeal
Text
Page 1
KARURETWA V UWASE [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCA00016/2021/CA CMB RCAA 00017/2021/CA (munyangeri, P.J.) 30 Werurwe 2023] Itegeko ryerekeye imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura – izungura – Izungura ry’umwe mu bashakanye – umutungo wabonywe nyuma y’urupfu rwumwe mu bashakanye – Mu izungura ry’umutungo w’abashakanye, umutungo wabonywe nyuma n’umwe mu bashakanye ushaka kuzugura, yaba yarawuhashye cyangwa yarawuhawe abigaragariza ibimenyetso, ntabwo ujya mu mutungo rusange uzungurwa. Itegeko rigenga abantu n’umuryango – Umuryango – Ububasha bwa kibyeyi ku mwana wavutse ku batarashyingiranywe bugirwa n’umubyeyi umurera. Incamake y’ikibazo: uru rubanza rwatangiye Uwase arega Karuretwa mu Rukiko rw’Ibanze rwa Kacyiru, asaba Urukiko kwemeza ko ari mwene Rutayisire , akamwandikwaho, akagira n’uburenganzira ku mutungo we , avuga kuva afite amezi abiri yarezwe na se Rutayisire, kuko atabanaga na nyina witwaga Ndisabiye wapfuye, aho agiriye imyaka icumi (10), Rutayisire yashakanye na Karuretwa, bafatanya kumurera ariko mu mwaka wa 2006, Rutayisire na we arapfa asiga nta mwana abyaranye na Karuretwa, avuga ko uyu yakomeje kumurera, ariko bigeze mu mwaka wa 2007 yihakana ko ari umwana wa Rutayisire, amwirukana mu nzu ya se, amwima n’ubundi burenganzira bwose bw’umwana. Urukiko Mu rubanza RC0077/09/TB/KCY rwemeje ko Uwase ari mwene Rutayisire, ko byandikwa mu bitabo
by’irangamimerere kandi ko afite uburenganzira ku mutungo we. Karuretwa yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, avuga ko Urukiko rw’Ibanze rwa Kacyiru rwaciye urubanza rushingiye ku mvugo z’abatangabuhamya gusa, rwirengagiza inyandiko Rutayisire yiyandikiye avuga ko Uwase ari umwana arera. Urukiko mu rubanza RCA0275/09/TGI/GSBO rwaciwe ku wa 26/04/2012, rwemeje ko Uwase atari mwene Rutayisire bityo ko nta n’uburenganzira afite ku mutungo we. Uwase yasubirishijemo urwo rubanza ingingo nshya. Urukiko Mu rubanza RCA00047/2018/TGI/GSBO rwemeje ko Uwase ari mwene Rutayisire kandi ko afite uburenganzira ku mutungo we. Uwase yongeye kurega Karuretwa mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, asaba kuzungura umutungo wasizwe na Rutayisire. Urukiko mu rubanza RC00144/2019/TGI/GSBO rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Uwase nta shingiro gifite, ko nta zungura ryabaho mu gihe Karuretwa washyingiranywe na se buryo bukurikije Amategeko akiriho. Uwase yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, avuga ko mu kwemeza ko igihe cyo kuzungura kitaragera, Urukiko Rwisumbuye rwirengagije amategeko n’ibimenyetso yarushyikirije, kandi ko rwibeshye ku itegeko ryagombaga gukoreshwa ku kibazo aregera cy’izungura ry’umutungo wasizwe na se Rutayisire.
Page 2
Urukiko mu rubanza RCA00472/2019/HC/KIG rwaciwe ku wa 22/07/2021, Urukiko Rukuru rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Uwase bufite ishingiro, ko azungura se Rutayisire, rutegeka ko imitungo itandukanye itimukanwa ya Rutayisire igurishwa, ku kiguzi cyayo Karuretwa agatwara 75%, Uwase agatwara 25%, rutegeka ko abo bazungura bafite uburenganzira bwo kuba bagura umutungo uzungurwa mbere y’undi muntu wese, ko ubugure Karuretwa yagiranye na Nyamvumba bugumana agaciro kabwo, ko nta ndishyi zigomba gutangwa muri urwo rubanza. Karuretwa yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire, avuga ko Urukiko Rukuru rwaciye urubanza ku bitarajuririwe, ko rwategetse ko Uwase azungura umutungo we, kandi ntirwagira icyo ruvuga ku bujurire bwuririye ku bundi yatanze. Uwase na we yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire, avuga ko Urukiko Rukuru rwageneye Karuretwa 75% by’umutungo uzungurwa kandi yarateshutse ku nshingano za kibyeyi, ko rwibeshye ku Itegeko rigomba gukoreshwa mu kugena uruhare Uwase afite ku mutungo wa Rutayisire uzungurwa, kandi ko mu mutungo uzungurwa, rwakuyemo uwagurishijwe na Karuretwa. Urukiko mu rubanza rwahurije ubujurire bw’impande zombie hamwe rufite RCA00016/2021/CA CMB RCAA 00017/2021/CA, rwemeje ko icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rukuru kirebana n’ingingo Uwase yajuririye mu Rukiko Rukuru zifitanye isano nizo n’icyemezo kitamunyuze cyafashwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa
Gasabo kandi zikomoka ku kirego yarushyikirije gisaba izungura ry’umutungo wasizwe na Rutayisire, bityo Urukiko rw’ubujurire rwemeza ko Urukiko Rukuru rutatandukiriye. Ku bijyanye no kumenya niba Urukiko Rukuru nta cyo rwavuze ku bujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na Karuretwa, Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko iyo ngingo y’ubujurire nta shingiro ifite kuko Atari guhabwa indishyi yasabaga mu Rukiko Rukuru kandi yaratsinzwe urubanza naho ngo kuba ntacyo Urukiko Rukuru rwavuze ku nzu yari yaratije Uwase, Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko ntacyo Urukiko Rukuru rwari kuyivugaho kuko yari yashyizwe mu mutungo rusange uzungurwa. Ku bijyanye n’imitungo itimukanwa itandukanye Karuretwa asaba ko ivanwa mu izungura kuko yayihashye nyuma y’urupfu rwa Rutayisire cyangwa se ko yayihawe, mu gihe Uwase we avuga ko imitungo yose Karuretwa yabonye nyuma y’urupfu rwa se Rutayisire yakomotse ku musaruro w’imitungo yasize. Karuretwa avuga kandi ko hari n’imyenda itandukanye iri ku mitungo yasizwe na Rutayisire. Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko koko imitungo imwe yagaragarijwe ibimenyetso itajya mu izungurwa kuko Karuretwa yayihashye nyuma y’urupfu rwa Rutayisire cyangwa se yayihawe nk’impano. Naho imyenda yagaragarijwe ibimenyetso rwavuze ko nayo iri mu bigize ibizungurwa mu gihe uzungura yemeye kuzungura. Urukiko rwemeje kandi ko nyuma y’urupfu rwa Rutasyisire Karuretwa yakomeje gukora ndetse yiteza imbere abasha no kwishyura imyenda Rutayisire yarafite. ndetse anabungabunga umutungo yasize. Ku bijyanye no kuba Urukiko Rukuru rwarageneye Karuretwa 75% by’umutungo uzungurwa kandi yarateshutse ku nshingano za kibyeyi, Urukiko rwemeje ko, nta burenganzira Karuretwa agomba gutakaza mu izungura kuko nta nshingano za kibyeyi yari afite kuri Uwase, kuko yabanaga na
Page 3
Rutayisire atazi ko yabyaye Uwase, nkuko byemejwe n’Inkiko kandi akaba akaba yarujuje imyaka y’ubukure, ndetse rwemeza ko Uwase adatanga ibimenyetso bifatika byuko Karuretwa yamwangaje. Ku bijyanye no Kumenya Itegeko ry’izungura rikwiye gushingirwaho Urukiko rwemeje ko kuba ikirego kiregera izungura cyatanzwe na Uwase ku rwego rwa mbere mu mwaka wa 2019, byukana ko cyatanzwe hariho itegeko N˚ 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 ryerekeye imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura, bityo akaba ariryo ryagombaga no gukurikizwa. Incamake y’icyemezo: 1. Ku birego bijyaye n’izungura byatanzwe hariho itegeko N˚ 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 ryerekeye imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura niryo rigomba gukurikizwa mu kuzungura. 2.Ububasha bwa kibyeyi ku mwana wavutse ku batarashyingiranywe bugirwa n’umubyeyi umurera. bityo, umwe mubashyingiranywe utarabyaye Umwana urerwa nabo bombi nta nshingano za kibyeyi amufiteho zatuma atakaza uburenganzira mu izungura. 3.Mu izungura ry’umutungo w’abashakanye, umutungo wabonywe nyuma n’umwe mu bashakanye ushaka kuzugura, yaba yarawuhashye cyangwa yarawuhawe abigaragariza ibimenyetso, ntabwo ujya mu mutungo rusange uzungurwa kuko aba yarakomeje gukora ibikorwa bimuteza imbere ku buryo bitavugwa ko umutungo wose yabonye nyuma y’urupfu rwa nyakwigendera byakwitwa ko ukomoka ku mutungo bari basangiye. 4.Imyenda yishyuwe
cyangwa ikishyurwa na nyakwigendera igaragarizwa ibimenyetso, ijya mu bintu rusange bigomba kuzungurwa mu gihe uzungura yemeye kuzungura nyakwigendera. Ubujurire bwa Karuretwa bufite ishingiro kuri bimwe. Ubujurire bwa Uwase nta shingiro bufite. Amategeko yashingiweho. Itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 12, 156 Itegeko N˚32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango, Ingingo ya 321, gikorwa cyose cy’umuntu cyangiririje undi gitegeka nyir’ugukora ikosa rigikomokaho kuriha ibyangijwe322 Itegeko N˚ 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 ryerekeye imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura. Itegeko N˚15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, Ingingo ya 3. Nta manza zifashishijwe. Urubanza
Page 4
I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uwase Pamela Claudine avuga ko kuva afite amezi abiri yarezwe na se Rutayisirejean Claude, kubera ko atabanaga na nyina witwaga Ndisabiye Marie Josée witabye Imana mu mwaka wa 2004, ko amaze kugira imyaka icumi (10), Rutayisire Jean Claude yashakanye na Karuretwa Grâce nk’umugabo n’umugore, bombi bafatanya kumurera, mu mwaka wa 2006, Rutayisire Jean Claude na we yitaba Imana nta mwana abyaranye na Karuretwa Grâce, uyu akomeza kumurera, ariko bigeze mu mwaka wa 2007 avuga ko atari umwana w’umugabo we, amwirukana mu nzu ya se, anahagarika kumuvuza, kumugaburira ndetse no kumwishyurira amashuri. [2] Uwase Pamela Claudine yareze Karuretwa Grâce mu Rukiko rw’Ibanze rwa Kacyiru, asaba Urukiko kwemeza ko ari mwene Rutayisire Jean Claude, akamwandikwaho, akagira n’uburenganzira ku mutungo we. Mu rubanza RC0077/09/TB/KCY rwaciwe ku wa 06/11/2009, Urukiko rw’Ibanze rwa Kacyiru rwemeje ko Uwase Pamela Claudine ari mwene Rutayisire Jean Claude, ko byandikwa mu bitabo by’irangamimerere kandi ko afite uburenganzira ku mutungo we. [3] Karuretwa Grâce yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, avuga ko Urukiko rw’Ibanze rwa Kacyiru rwaciye urubanza rushingiye ku mvugo z’abatangabuhamya gusa, rwirengagiza inyandiko Rutayisire Jean Claude yiyandikiye avuga ko Uwase Pamela Claudine ari umwana arera. Mu rubanza RCA0275/09/TGI/GSBO rwaciwe ku wa 26/04/2012,
Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwemeje ko Uwase Pamela Claudine atari mwene Rutayisire Jean Claude bityo ko nta n’uburenganzira afite ku mutungo we. [4] Uwase Pamela Claudine yasubirishijemo urubanza RCA0275/09/TGI/GSBO ingingo nshya. Mu rubanza RCA00047/2018/TGI/GSBO rwaciwe ku wa 26/10/2018, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwemeza ko Uwase Pamela Claudine ari mwene Rutayisire Jean Claude kandi ko afite uburenganzira ku mutungo we, imikirize y’urubanza RCA0275/09/TGI/GSBO ivanwaho. [5] Uwase Pamela Claudine yongeye kurega Karuretwa Grâce mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, asaba kuzungura umutungo wasizwe na Rutayisire Jean Claude. Mu rubanza RC00144/2019/TGI/GSBO rwaciwe ku wa 25/10/2019, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Uwase Pamela Claudine nta shingiro gifite, ko nta zungura ryabaho mu gihe Karuretwa Grâce washyingiranywe na se akiriho, rutegeka Uwase Pamela Claudine guha Karuretwa Grâce indishyi zingana na 600.000Frw. [6] Uwase Pamela Claudine yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, avuga ko mu kwemeza ko igihe cyo kuzungura kitaragera, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwirengagije amategeko n’ibimenyetso yarushyikirije, kandi ko rwibeshye ku itegeko ryagombaga gukoreshwa ku kibazo aregera cy’izungura ry’umutungo wasizwe na se Rutayisire Jean Claude. [7] Mu rubanza RCA00472/2019/HC/KIG rwaciwe ku wa 22/07/2021, Urukiko Rukuru rwemeje ko ubujurire
bwatanzwe na Uwase Pamela Claudine bufite ishingiro, ko azungura se Rutayisire Jean Claude utakiriho, rutegeka ko umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/0710/03/2916 uherereye ahitwa Kabuhunde-Kagugu-Kinyinya, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, kuri UPI: 2/08/10/03/4085 uherereye ahitwa Masaka, Rugari, Akarere ka Kamonyi, Intara y’Amajyepfo, kuri UPI: 1/02/12/02/352 uherereye ahitwa Gatagara-Gasanze- Nduba-Akarere ka Gasabo-Umujyi wa Kigali, kuri UPI:
Page 5
1/02/04/01/1131, uherereye ahitwa Gasave-Musezero-Gisozi-Akarere ka Gasabo-Umujyi wa Kigali ugurishwa, ku kiguzi cyayo Karuretwa Grâce agatwara 75%, Uwase Pamela agatwara 25%, rutegeka ko abo bazungura bafite uburenganzira bwo kuba bagura umutungo uzungurwa mbere y’undi muntu wese, ko ubugure Karuretwa Grâce yagiranye na Nyamvumba Andrew ku mutungo nº 8 uri i Gacuriro bugumana agaciro kabwo, ko nta ndishyi zigomba gutangwa muri urwo rubanza, ingwate y’amagarama yatanzwe ihwana n’ibyakozwe mu rubanza. [8] Karuretwa Grâce yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire, avuga ko Urukiko Rukuru rwaciye urubanza ku bitarajuririwe, ko rwategetse ko Uwase Pamela Claudine azungura umutungo we, no kuba nta cyo rwavuze ku bujurire bwuririye ku bundi yatanze, ubujurire bwandikwa kuri RCAA00016/2021/CA. [9] Uwase Pamela Claudine na we yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire, avuga ko Urukiko Rukuru rwageneye Karuretwa Grâce 75% by’umutungo uzungurwa kandi yarateshutse ku nshingano za kibyeyi, ko rwibeshye ku itegeko rigomba gukoreshwa mu kugena uruhare UWASE Pamela Claudine afite ku mutungo wa Rutayisire Jean Claude uzungurwa, kandi ko mu mutungo uzungurwa, rwakuyemo uwagurishijwe na Karuretwa Grâce, ubujurire bwe bwandikwa kuri RCAA 00017/2021/CA. Izo manza zombi zahurijwe mu rubanza RCA00016/2021/CA CMB RCAA 00017/2021/CA kugira ngo ziburanishirizwe hamwe. [10] Iburanisha
ry’urubanza mu ruhame ryashyizwe ku wa 02/02/2022, Karuretwa Grâce ahagarariwe na Me Uzabakiriho Irené afatanyije na Me Rwimo Clotilde, Uwase Pamela Claudine yunganiwe na Me Ngendakuriyo Célestin, Karuretwa Grâce ashyira muri dosiye y’urubanza ibaruwa isaba ko iburanisha ry’uwo munsi ryimurwa kugira ngo habanze hacibwe urubanza ruri mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, rufitanye isano n’urwajuririwe. [11] Iburanisha ry’urubanza ryimuriwe ku wa 14/03/2022, hategerejwe icibwa ry’urubanza RC00369/2021/TGI/GSBO rwari ruteganyijwe kuburanishwa ku wa 10/02/2022, rukaba kandi rwarasubirishagamo ingingo nshya urubanza RCA0047/2018/TGI/GSBO, ababuranyi bongera gusaba ko iburanisha risubikwa kubera ko urubanza rwavuzwe rwari mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwari rutaracibwa, ryimurirwa ku munsi utazwi kugira ngo ruzongere guhamagazwa nyuma y’icibwa ry’urwo rubanza. [12] Mu rubanza RC00369/2021/TGI/GSBO rwaciwe ku wa 20/01/2023, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwemeje ko ikirego cya Karuretwa Grâce nta shingiro gifite, ko nta gihindutse ku mikirize y’urubanza RCA0047/18/TGI/GSBO, rutegeka Karuretwa Grâce guha Uwase Pamela Claudine 1.500.000Frw y’igihembo cya Avoka, amafaranga y’ingwate y’amagarama yatanze arega, aguma mu Isanduku ya Leta. [13] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 06/03/2023, Karuretwa Grâce yunganiwe na Me Uzabakiriho Irené afatanyije na Me Rwimo Clotilde, Uwase Pamela Claudine yunganiwe na Me Ngendakuriyo Célestin afatanyije na Me Kamali Jean Baptiste. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYABYO Kumenya niba Urukiko Rukuru rwaraciriye urubanza ku bitarajuririwe
Page 6
[14] Me Uzabakiriho Irené uhagarariye Karuretwa Grâce avuga ko Uwase Pamela Claudine yajuririye urubanza RC00144/2019/TGI/GSBO avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwirengagije amategeko n’ibimenyetso mu kwemeza ko igihe cy’izungura kitaragera no kuba rwaribeshye ku itegeko ryagombaga gukoreshwa mu izungura ry’umutungo wa nyakwigendera Rutayisire Jean Claude, ko ariko Urukiko rwarenze kuri izo mpamvu z’ubujurire, rwemeza ko Uwase Pamela Claudine atwara 25% na ho Karuretwa Grâce agatwara 75% nta tegeko rushingiyeho, akaba asanga Urukiko Rukuru rwarageneye buri muburanyi umugabane, kandi ibyo bitari byajuririwe. [15] Karuretwa Grâce avuga ko kuba Urukiko Rukuru rwarafashe icyemezo ku byerekeye izungura ry’umutungo we kandi bitari byajuririwe, asanga icyo cyemezo cyarafashwe ku ngingo itarajuririwe. [16] Uwase Pamela Claudine avuga ko Urukiko Rukuru rutarenze imbibi z’icyajuririwe, kuko rwasuzumye impamvu ze z’ubujurire, rugasanga igihe cy’izungura cyarageze koko, rugategeka ko bagabana umutungo rwagaragarijwe mu buryo buteganywa n’amategeko. [17] Me Ngendakuriyo Célestin wunganira Uwase Pamela Claudine avuga ko ikirego cyatanzwe mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo kirebana no kuzungura umutungo wasizwe na Rutayisire Jean Claude, akaba ari na byo byajuririwe mu bujurire bwa mbere no mu bujurire bwa kabiri, uretse ko hari ingingo zigenda zihinduka bitewe n’aho urubanza rugeze, akaba
asanga kuvuga ko Urukiko Rukuru rwaciriye urubanza ku bitarajuririwe atari byo. Uko Urukiko rubibona [18] Ingingo ya 156 y’itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko “Urukikorwajuririwe ruburanisha gusa ubujurire mu mbibi z’icyajuririwe. Urukiko rufata icyemezo ku ngingo zatumye uwatanze ubujurire ajurira cyangwa uwabwuririyeho na we akajurira”. [19] Nk’uko byagaragajwe mu bika bibanza, Uwase Pamela Claudine yajuriye mu Rukiko Rukuru, avuga ko mu kwemeza ko igihe cyo kuzungura kitaragera, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwirengagije amategeko n’ibimenyetso yarushyikirije, kandi ko rwibeshye ku itegeko ryagombaga gukoreshwa ku kibazo aregera cy’izungura ry’umutungo wasizwe na se Rutayisire Jean Claude, Urukiko Rukuru rusanga igihe cyo kuzungura Rutayisire Jean Claude cyarageze, rufata icyemezo ku buryo izungura ry’umutungo wasizwe na Rutayisire Jean Claude rizakorwa hagati ya Karuretwa Grâce na Uwase Pamela Claudine. [20] Urukiko rurasanga icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rukuru kirebana n’ingingo Uwase Pamela Claudine atari yishimiye mu cyemezo cyafashwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, izo ngingo n’ubundi zikaba zari zifitanye isano n’ikirego yari yarushyikirije gisaba izungura ry’umutungo wasizwe na Rutayisire Jean Claude, bityo Urukiko Rukuru rukaba rutaratandukiriye. Iyi ngingo y’ubujurire ya Karuretwa Grâce ikaba nta shingiro ifite. Kumenya niba Urukiko Rukuru nta cyo rwavuze ku bujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na KARURETWA Grâce
Page 7
[21] Me Uzabakiriho Irené avuga ko mu bujurire bwuririye ku bundi bwari bwatanzwe n’uwo yunganira, yasabaga ko niba Uwase Pamela Claudine ashaka kuzungura inzu ibaruye kuri UPI: 1/02/04/01/1131, yamusubiza amafaranga angana na 3.000.000Frw y’umwenda yamwishyuriye ndetse n’inyungu mbonezamusaruro zawo zingana na 7.020.000Frw zibariwe kuri 18% ku mwaka, zikabarwa kuva mu mwaka wa 2006 kugeza muri 2019 ubwo baburanaga. Avuga kandi ko yasabaga indishyi zingana na 20.000.000 yari yasabye mu rubanza RC00144/2019/TGI/GSBO ntazihabwe, amafaranga y’igihembo cya Avoka angana na 1.500.000Frw, 1.000.000Frw y’igihembo cya Avoka na 1.000.000Frw y’ikurikiranarubanza ku rwego rw’ubujurire, 3.000.000Frw ahwanye n’inyungu yahombeje, yose hamwe akaba 36.520.000Frw, kumutegeka kumusubiza inzu yo kubamo urukiko rubanza rwamugeneye, ariko ko Urukiko Rukuru nta cyo rwabivuzeho. [22] Uwase Pamela Claudine avuga ko kuba umucamanza atarasubije kuri ubwo bujurire, byatewe n’uko nta kimenyetso cy’umwenda Karuretwa Grâce avuga yishyuye yigeze agaragaza, ngo ushaka kuzungura agire icyo yawumufashaho. Uko Urukiko rubibona [23] Nk’uko byasobanuwe hejuru, Urukiko rwajuririwe rugomba gufata icyemezo ku ngingo z’ubujurire zatanzwe n’uwajuriye ndetse n’izatanzwe n’uwatanze ubujurire bwuririye ku bw’uwajuriye. [24] Dosiye y’urubanza igaragaza ko mu nama ntegurarubanza yabereye mu Rukiko Rukuru ku wa 29/05/2020,
uhagarariye Karuretwa Grâce yavuze ku bikubiye mu bujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe n’uwo ahagarariye ari na byo bikubiye mu gika cya 20 cy’uru rubanza. Mu nyandikomvugo y’iburanisha kandi, Urukiko Rukuru rwabazaga ababuranyi niba hari icyo bongera ku bikubiye mu myanzuro yabo n’ibyatangarijwe mu nama ntegurarubanza, bikaba byumvikanisha ko mu gihe cyo gufata icyemezo, rwagombaga no kwifashisha ibikubiye mu nyandikomvugo y’inama ntegurarubanza. [25] Muri urwo rwego rwo kugira icyo bongera ku byashyizwe mu myanzuro no mu nyandikomvugo y’inama ntegurarubanza, mu iburanisha ryo ku wa 17/12/2020, Me Rwimo Clotilde wari uhagarariye Karuretwa Grâce, yasabye Urukiko Rukuru gufata icyemezo ku nzu yahawe by’agateganyo Uwase Pamela Claudine mu rubanza rw’ikirego cyihutirwa, kuko rwatanzwemo umutungo w’uwo ahagarariye kandi ari wo wari umutunze, na ho mu nyandikomvugo y’iburanisha ryo ku wa 21/05/2021, Me Uzabakiriho Irené na we wari uhagarariye Karuretwa Grâce, yasabye ko inzu yahawe Uwase Pamela Claudine mu kirego cyihutirwa, yafatwaho icyemezo. [26] Ku birebana no kuba abunganizi ba Karuretwa Grâce bavuga ko nta cyo Urukiko Rukuru rwavuze ku bujurire bwuririye ku bundi bwari bwatanzwe na Karuretwa Grâce, uru Rukiko rurasanga atari byo, kubera ko yaba indishyi yasabaga, amafaranga y’igihembo cya Avoka, imyenda yifuzaga gusubizwa n’uwaba ashaka kuzungura Rutayisire Jean Claude ndetse
n’inyungu z’igihombo, byose yari yabishyize mu mafaranga agaragaza ko asaba indishyi zose hamwe zingana na 36.520.000Frw, ibi Urukiko Rukuru rukaba rwarabivuzeho mu gika cya 17 cy’urubanza rujuririrwa, aho rwavuze ko kuba ubujurire bwatanzwe na Uwase Pamela bufite ishingiro, Karuretwa Grâce atagomba guhabwa indishyi yasabye kuko nta cyo zaba zishingiyeho, ko ahubwo rusanga Uwase Pamela ari we washowe mu
Page 8
rubanza ku maherere, akaba ari we wakabaye yarabisabiye indishyi ko ariko nta zo yasabye, rwanzura ko nta ndishyi zigomba gutangwa , ko n’igarama ryatanzwe rihera mu Isanduku ya Leta. Ibi kandi Urukiko Rukuru rwabigarutseho mu cyemezo cyarwo rugira ruti: “Rutegetse ko nta ndishyi zigomba gutangwa muri uru rubanza, ko buri muburanyi yirengera ibyo yatanze mu gukurikirana urubanza no kuburana mu nkiko”. [27] Ku birebana n’inzu yari yahawe by’agateganyo Uwase Pamela Claudine mu rubanza rw’Ikirego cyihutirwa RC00221/2019/TGI/GSBO rwaciwe ku wa 08/04/2019, aho Urukiko rugira ruti: ”Rutegetse Karuretwa Grâce guha Uwase Pamela Claudine inzu yo kubamo by’agateganyo iri mu kibanza gifite UPI: 1/02/04/01/1131 iherereye mu Mudugudu wa Gasave, Akagari ka Musezero, Umurenge wa Gisozi, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, mu gihe urubanza RC 00144/2019/TGI/GSBO
rutaracibwa”,
rukajuririrwa
mu
Rukiko
Rukuru
kuri RCA00065/2019/HC/KIG rwaciwe ku wa 13/05/2019, aho urwo Rukiko rwagumishijeho imikirize y’urubanza rwajuririrwaga, abunganizi ba Karuretwa Grâce bavuga ko nta cyo Urukiko Rukuru rwayivuzeho, uru Rukiko rurasanga kuba rwarayishyize mu bigomba kuzungurwa na Karuretwa Grâce na Uwase Pamela Claudine, nta kindi rwagombaga kuyivugaho. Bityo, iyi ngingo y’ubujurire ya Karuretwa Grâce na yo ikaba nta shingiro ihawe. Kumenya niba umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/10/01/2027; UPI: 1/02/04/01/1131; UPI: 1/02/10/03/2916; UPI: 2/08/10/03/4085 na UPI: 1/02/12/02/352 itaragombaga gushyirwa mu mutungo uzungurwa [28] Me Uzabakiriho Irené wunganira Karuretwa Grâce avuga ko Urukiko Rukuru rwemeje ko Uwase Pamela Claudine azungura imitungo y’uwo yunganira, nyamara ko yerekanye ibimenyetso bigaragaza ko yayibonye nyuma y’urupfu rwa Rutayisire Jean Claude, kandi ko Uwase Pamela Claudine yari yareze ashaka kuzungura umutungo wasizwe na Rutayisire Jean Claude nyamara ntiyashobora kuwugaragaza, Urukiko rumwemerera kuzungura uwa Karuretwa Grâce. [29] Me Rwimo Clotilde na we wunganira Karuretwa Grâce, ashimangira ko nta mutungo Rutayisire Jean Claude yasize. Ku birebana n’inzu ifite n˚8, ibaruye kuri UPI: 1/02/10/01/2037 iherereye i Gacuriro, avuga ko ku rupapuro rwa 11, mu gika cya 13 cy’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwavuze ko bigaragara ko Karuretwa Grâce yagurishije iyo nzu kandi atari byo,
kuko nta masezerano y’ubugure yagaragajwe, kandi ko rutavuga igihe ayo masezerano yaba yarakorewe, cyangwa ngo ruvuge ingano y’amafaranga yaba yarishyuwe. Akomeza avuga ko uwo mutungo utigeze uba uwa Rutayisire Jean Claude, ahubwo wari uwa Rwanda Social Security Board (RSSB), bityo ko Karuretwa Grâce atari kugira uburenganzira ku nzu ya RSSB, kugeza ubwo yagira ububasha bwo kuyigurisha no kuyikorera ihererekanyamutungo. [30] Me Rwimo Clotilde akomeza avuga ko mu ngingo ya 3 n’iya 7 y’amasezerano Rutayisire Jean Claude yari yaragiranye na RSSB, hateganya ko "iyo umuntu ananiwe kwishyura uwo mutungo ukomeza kuba uwa RSSB kandi amafaranga yatanzwe ntasubizwe”. Akomeza asobanura ko kuba inyandiko yatanzwe na Uwase Pamela Claudine yanditswe na RSSB, yemeza ko uwo mutungo wari mu ideni rikarangira kwishyurwa mu mwaka wa 2014, ibi bigaragaza ko mbere y’uwo mwaka wa 2014, uwo mutungo utari uwa Rutayisire Jean Claude, kuko atari kuwitirirwa kandi yarapfuye mu mwaka wa 2006, kandi ko mu masezerano yagiranye na RSSB ateguriwe uwo mutungo, ahubwo yagombaga kwishyura ideni rirebana na wo, mu gihe yaba atakiriho iryo deni rigakomeza kwishyurwa na Karuretwa Grâce, ari na yo mpamvu nyuma y’uko yitabye Imana, uwo mutungo wamwanditsweho,
Page 9
ariko ko yananiwe kuryishyura nk’uko bigaragara ku mugereka wa 15, akaba asanga Urukiko bityo rutari kwemeza ko iyo nzu igaruka mu mutungo wasizwe na Rutayisire Jean Claude, kugira ngo Uwase Pamela Claudine awuzungureho. [31] Me Rwimo Clotilde asobanura kandi ko iyi nzu yubatswe habaye amasezerano y’igurizakodesha (location vente) hagati ya RSSB na Rutayisire Jean Claude, mu gihe amaze gupfa, Karuretwa Grâce nk’umuzungura wari usigaye ari wenyine, atangira kwishyura umwenda wa RSSB ariko agera aho ananirwa, aba ari bwo Nyamvumba Andrew yahaguraga, yubakamo indi nzu, ku buryo iyari isanzwemo yayisenye, ko rero uwo mutungo utigeze uba uwa Rutayisire Jean Claude. [32] Karuretwa Grâce avuga ko ingingo ya 3 n’iya 7 z’amasezerano bari baragiranye na RSSB mu kwezi kwa Mutarama/2005, zivuga ko udashobora kugurisha umutungo utararangiza kwishyura umwenda, ko nta n’integuza uhabwa iyo udashoboye kurangiza kwishyura umwenda, ndetse ko n’amafaranga y’ubwishyu waba umaze gutanga utayasubizwa, ko Rutayisire Jean Claude yitabye Imana mu kwezi kwa Mata/2006 kandi ko inyandiko zirebana n’ayo masezerano ziri muri dosiye. Na we ashimangira ko iyo nzu uko imeze ubu atari ko yari imeze mu gihe Nyamvumba Andrew yayiguraga, ko mbere yari mu bwoko bw’inzu zigeretse bisanzwe kandi zifatanye (simple étages jumelés) [33] Uwase Pamela Claudine avuga ko mu rubanza RCA00472/2019/HC/KIG
rujurirwa, yagaragarije Urukiko ko inzu igeretse iherereye i Gacuriro iri mu kibabanza nº 8 cyahindutse UPI: 1/02/10/01/2037 yari yanditse kuri Rutayisire Jean Claude kandi ko yakodeshwaga ikinjiza umusaruro, nyuma y’urupfu rwe, RSSB ikaba yaratanze amakuru ivuga ko iyo nzu yanditswe kuri Karuretwa Grâce, akaba nta ho yavuze ko Karuretwa Grâce yananiwe kuyishyura hanyuma ikayisubirana. Asaba Urukiko kudaha ishingiro imvugo za Karuretwa Grâce kuko zitavuguruza ibimenyetso yatanze, ahubwo zigamije guhisha ukuri, kuko atagaragaza ukuntu ikigo RSSB cyasubiranye iyo nzu mbere y’uko igurishwa Nyamvuba Andrew. [34] Me Kamali Jean Baptiste wunganira Uwase Pamela Claudine avuga ko inzu ibaruye kuri UPI: 1/02/10/01/2037 iherereye i Gacuriro, RSSB yagaragaje ko ivanywe ku mazina ya Rutayisire Jean Claude, yandikwa kuri Karuretwa Grâce, kandi ko Urukiko rwabonye ko ari Karuretwa Grâce wari ufite ububasha bwo gukoresha ihererekanyamutungo ry’umutungo wanditswe kuri Nyamvumba Andrew, kubera ko ari we nyine uwo mutungo wari wanditseho, akaba rero atarigeze agaragariza Urukiko ikimenyetso kigaragza ko hari umwenda wishyuwe RSSB. [35] Akomeza avuga ko batamenye umubare w’amafaranga yagurishijwe iyo nzu igeretse ari na yo mpamvu bari basabye Urukiko Rukuru ko uwayiguze agobokeshwa mu rubanza cyangwa hakagaragazwa agaciro kayo, akaba asaba ko inzu igeretse igarurwa mu mitungo igomba
kuzungurwa. [36] Me Ngendakuriyo Célestin na we wunganira Uwase Pamela Claudine, avuga ko kuba Karuretwa Grâce avuga ko nta mutungo Rutayisire Jean Claude yasize, ko uhari wose ari uwe ku buryo uwo yunganira nta burenganzira agomba kuwugiraho, asanga Urukiko Rukuru rwaragize icyo ruvuga ku nkomoko y’iyo mitungo, rusanga Uwase Pamela Claudine agomba kuyigiraho uburenganzira. Atanga urugero rw’umutungo uri i Gacuriro uvugwa mu gika cya 12 cy’urubanza rujuririrwa, aho rwashingiye ku makuru rwahawe na RSSB avuga ko uwo mutungo wari uwa Rutayisire Jean Claude
Page 10
akiriho, amaze kwitaba Imana wandikwa kuri Karuretwa Grâce, uyu awugurisha Nyamvumba Andrew, ndetse aza no kumukorera ihererekanyamutungo. Asaba ko uwo yunganira agira uburenganzira kuri uyu mutungo, kubera ko hagaragajwe ko wari wanditse kuri se mbere y’uko yitaba Imana, kandi ko KARURETWA Grâce adashobora kuvuguruza amakuru yatanzwe na RSSB. [37] Ku birebana n’umutungo ufite UPI: 1/02/04/01/1131 uherereye mu Mudugudu wa Gasave, Akagari ka Musezero, Umurenge wa Gisozi, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, Me Rwimo Clotilde avuga ko ku rupapuro rwa 10 cy’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwavuze ko Karuretwa Grâce yivugiye ko iyo nzu yashatswe na Rutayisire Jean Claude akiriho, ariko akaza kwitaba Imana atarangije kwishyura umwenda ikomokaho kandi atari ko yavuze, ko ahubwo yavuze ko Rutayisire Jean Claude yitabye Imana hari umwenda urebana n’iyo nzu batari bakarangije kwishyura kuko bari barafatanyije gusahaka uwo mutungo, kandi ko banki yamutegetse kwishyura uwo mwenda cyangwa hagatezwa cyamunara kugira ngo ibone ubwishyu bwayo, yabura uko abigenza akawishyura, ko rero uwo mutungo utigeze uba uwe na Rutayisire Jean Claude mbere y’uko yitaba Imana mu mwaka wa 2006, ahubwo yaweguriwe ari uko arangije kwishyura uwo mwenda wa banki. Avuga kandi ko iyo ataza kwishyura uwo mwenda, banki yari guteza cyamunara iyo nzu ikagurwa n’undi muntu, ko iyo biba bityo UWASE Pamela Claudine
atari kumurega, akaba asanga Urukiko Rukuru rutari gutegeka ko iyo nzu ijya mu byo azungura, hatabanje gukurwamo ibyo Karuretwa Grâce yatanze kuri iyo nzu ndetse akaba anibaza niba yari gushyirwa mu mitungo izungurwa mu gihe Rutayisire Jean Claude yayisize mu mwenda wishyuwe na Karuretwa Grâce. [38] Me Rwimo Clotilde akomeza asobanura ko ku munsi wo kuva ku rupfu rwa Rutayisire Jean Claude, nta muntu wigeze yigaragaza ngo avuge ko yagira uruhare mu kwishyura imyenda yasize, kandi ko iyi nzu Karuretwa Grâce yashoboye kurokora, ari na yo Urukiko rwahaye by’agateganyo Uwase Pamela Claudine, akaba asanga iyo atayirokora ngo yishyure uwo mwenda, itari kumugarukira. [39] Karuretwa Grâce avuga ko iyi nzu yo ku Gisozi ari yo babagamo nk’umuryango, ko batigeze bayikodesha kandi ko ari yo Urukiko rwahaye Uwase Pamela Claudine, inyandiko z’umwenda urebana na yo wishyuwe Banki y’Abaturage y’u Rwanda, zikaba ziri muri dosiye. Akomeza avuga ko yari afite akazi kamuhemba umushahara, ku buryo muri uwo mushahara ari ho yakuraga ubwishyu bw’iyo myenda kandi ko iyo Rutayisire Jean Claude aba afite ubundi bushobozi, ataba yarapfuye amusize mu myenda. [40] Uwase Pamela Claudine avuga ko kuba Karuretwa Grâce avuga ko abavandimwe ba Rutayisire Jean Claude banze kumuzungura, ari ukwirengagiza ko batari kubikora bazi neza ko afite umwana umukomokaho nk’uko bagiye babihamya mu manza yaburannye na
Karuretwa Grâce, kandi ko kuvuga ko hari umwenda yishyuye mu mwaka wa 2008 urebana n’uyu mutungo, ariko ntagaragaze amasezerano y’iyo nguzanyo, aho uhuriye n’iyubakwa ry’iyo nzu ndetse n’aho Rutayisire Jean Claude yitabye Imana ageze yishyura, nta ho yahera agira icyo ayivugaho. Akomeza avuga ko inzu y’ i Gacuriro n’iyo ku Gisozi zakodeshwaga amafaranga, bityo ko inzu iri i Gacuriro itaba yaragurishijwe ngo hishyurwe imyenda, mu gihe imitungo yaguzwe nyuma ifite agaciro gato ugereranyije n’agaciro k’inzu igeretse. [41] Me Ngendakuriyo Célestin avuga ko umutungo ufite UPI: 1/02/04/01/1131 wari uwa Rutayisire Jean Claude akiriho, ko kuba Karuretwa Grâce avuga ko yishyuye umwenda urebana na wo wenyine, akwiye kugaragaza amasezerano y’inguzanyo n’imyishyurire y’uwo mwenda kandi ko ari byo
Page 11
bamusabye kugaragaza mbere hose ntabikore ndetse ko abavandimwe avuga ko batamufashije kwishyura imyenda, batari gusohora amafaranga ataberetse ibimenyetso by’umwenda. Akomeza avuga ko Rutayisire Jean Claude yari afite ahantu henshi hava amafaranga yo kwishyura imyenda yaba yari afite harimo kuba yari afite akazi, kuba yarasize amazu akodeshwa, n’amafaranga yagombaga kwishyurwa n’Akarere ka Kicukiro. Me Kamali Jean Baptiste avuga ko inzu ifite UPI: 1/02/04/01/1131 ari yo yahawe Uwase Pamela Claudine ngo ayicumbikemo, kubera ko yari yarameneshejwe nta hantu afite ho kuba. [42] Ku birebana n’inzu ifite UPI: 1/02/10/03/2916 iherereye mu Mudugudu wa Kabuhunde, Akagari ka Kagugu, Umurenge wa Kinyinya, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, Me Rwimo Clotilde avuga ko ku rupapuro rwa 10 rw’urubanza RCA00472/2019/HC/KIG, Urukiko Rukuru mu bushishozi bwarwo rwavuze ko nta masezerano y’impano Karuretwa Grâce agaragaza, kandi ko nta handi yavanye uwo mutungo uretse mu byo yasigiwe n’umugabo we Rutayisire Jean Claude, nyamara atari ko bimeze, ko yasobanuye ko n’ubwo Uwase Pamela Claudine atashoboye kugaragaza ko iyo nzu yasizwe na Rutayisire Jean Claude, itigeze imwandikwaho kuko yitabye Imana uwo mutungo utaraboneka, ko ahubwo yawuhawe na musaza we witwa Rangira Joseph mu mwaka wa 2017, mu gihe Rutayisire Jean Claude yapfuye mu mwaka wa 2006, kandi ko Rangira Joseph yari yarakomoye
uwo mutungo k’uwitwa Munyemana Félicien, awuguze ku wa 01/07/2010 nk’uko bigaragazwa n’amasezerano y’ubugure ari ku mugereka n˚ 3. [43] Me Rwimo Clotilde akomeza asobanura ko nyuma y’uko Rangira Joseph aguze umutungo yahaye Karuretwa Grâce ho impano, ku wa 07/09/2010 Akarere ka Gasabo kari kamuhaye “acte de notoriété” nº 03130, igaragara ku mugereka n˚ 4 hamwe n’inyemezabwishyu, na ho ku wa 07/09/2010, ubuyobozi bw’Umurenge wa Kinyinya bukaba bwari bwarahaye Rangira Joseph icyemezo cy’ubugure kiri ku mugereka n˚ 05 amaze kwishyura 20.000 Frw nk’uko bigaragazwa n’inyemezabwishyu nº 008251 iri ku mugereka n˚ 06, ku wa 07/09/2010 na none, akaba yari yarahawe icyemezo cyo gusana kiri ku mugereka n˚ 07, amaze kwishyura 10.000Frw nk’uko bigaragazwa n’inyemezabwishyu iri ku mugereka n˚ 08, kandi ko ku wa 09/10/2013, Rangira Joseph yatanze dosiye isaba icyemezo cyo gusana inzu, igizwe n’ibaruwa yo ku wa 09/10/2013, amasezerano y’ubukode burambye, icyemezo cyo gusana, raporo y’isurwa ry’usaba gusana mu Karere ka Gasabo yo ku wa 26/07/2010 n’indangamuntu ye nk’uko bigaragara ku mugereka n˚ 9. Avuga ko ibi byose bigaragaza ko uwo mutungo utigeze uba uwa Rutayisire Jean Claude, ahubwo ko wari uwa Munyemana Félicien ukaza kuba uwa Rangira Joseph na Umurerwa Diane, hanyuma Karuretwa Grâce akaza kuwuhabwaho impano, ko rero Uwase Pamela Claudine atagomba kuwuzunguraho. [44] Me Ngendakuriyo
Célestin wunganira Uwase Pamela Claudine avuga ko ibimenyetso Karuretwa Grâce atanga bigaragaza ko uwo mutungo wabonetse nyuma y’umwaka wa 2014, amaze kugurisha inzu igeretse yavuzwe haruguru ifite nº 8, ko ibyo bigaragaza ko uwo mutungo ukomoka ku musaruro w’ibigize umutungo nyakwigendera Rutayisire Jean Claude yasize, asaba Urukiko kudaha agaciro ibivugwa ko uwo mutungo ari impano yahawe na Rangira Joseph, kubera ko nta masezerano y’impano yagaragaje, mu gihe cy’ihererekanya akaba ari Karuretwa Grâce na Rangira Joseph banditse ko ari impano, mu rwego rwo kurigisa umutungo ugomba kuzungurwa. [45] Me Ngendakuriyo Célestin avuga ko mu buzima busanzwe, abantu bakunda guhindura ukuri kw’ibyabaye mu gihe bakora ihererekanyamutungo, mu nyandiko yuzuzwa bakandikamo ko ari
Page 12
impano yatanzwe, kandi mu by’ukuri harabaye amasezerano y’ubugure. Avuga ko nta nyandiko y’umuryango wa Rangira Joseph uhaye Karuretwa Grâce impano y’umutungo runaka, ndetse ko adashobora kwerekana byibuze itungo rimwe yaba yaraguze mu mafaranga yagurishije inyubako igeretse ku gaciro kadasanzwe, ko kuba rero bimeze bityo, ari yo mpamvu ituma yemeza ko imitungo yose yabonetse nyuma y’urupfu rwa Rutayisire Jean Claude, yaguzwe mu mafaranga yagurishijwe iyo nyubako. [46] Me Kamali Jean Baptiste avuga ko kuba Karuretwa Grâce atarigeze agaragaza amasezerano y’impano yakozwe ahabwa umutungo ufite UPI: 1/02/10/03/2916, ibyo avuga ko yawuhaweho impano, nta shingiro byahabwa. [47] Ku birebana n’umutungo ufite UPI: 2/08/10/03/4085 uherereye Masaka-Rugarika-Kamonyi- Intara y’Amajyepfo, Me Uzabakiriho Irené avuga ko ku rupapuro rwa 11 rw’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwavuze ko imvugo za Karuretwa Grâce nta gaciro rwaziha kuko atagaragaza urutonde rw’umutungo yari afatanyije na Rutayisire Jean Claude kubw’isezerano ryo gushyingirwa mu buryo bw’ivangamutungo rusange, imikoreshereze yawo n’uko iyo mikoreshereze igaragaza nta gushindikanya ko hari itandukaniro n’indi yaba yarashatse nyuma, akaba asanga Karuretwa Grâce atari we wagombaga gusabwa iryo barura, ahubwo Uwase Pamela Claudine ari we wagombaga kurigaragaza. [48] Me Uzabakiriho Irené asobanura ko yabwiye Urukiko ko umutungo
ubaruye kuri UPI:2/08/10/03/4085 utigeze uba uwa Rutayisire Jean Claude, ko ari uw’uwo ahagarariye nk’uko bigaragazwa na kitansi yatangiweho amafaranga yo kwandikisha ubutaka nº 1919344 yo ku wa 02/05/2011, inyandiko isaba ibyangombwa by’ubutaka bitasohotse kandi ubutaka bwarabaruwe igaragara kuri form ya 26, icyemezo cy’agateganyo gihabwa uwabaruriwe ubutaka nº 5818185 cyo ku wa 29/04/2011, inyandiko y’Ikigo cy’Igihugu Gishinzwe Ubutaka yo ku wa 20/06/2011 n’icyemezo gihamya ko umuntu atafashe ibyangombwa by’ubutaka bya burundu nk’uko bigaragara ku mugereka n˚ 10. [49] Me Rwimo Clotilde avuga ko uyu mutungo Karuretwa Grâce yawuguze mu mwaka wa 2011 umugabo we atakiriho kandi ko kuba yagura imitungo nyuma y’urupfu rwa Rutayisire Jean Claude nta kibazo kirimo, kubera ko na we yasigaye akora, kandi ko Uwase Pamela Claudine yemejwe nk’umwana wa Rutayisire Jean Claude mu mwaka wa 2018, mbere hose Karuretwa Grâce akaba atari azi ko ari umwana w’umugabo we. [50] Uwase Pamela Claudine avuga ko Rutayisire Jean Claude akiriho, yajyaga yumva avuga imishinga afite yo gukorera mu butaka buherereye mu Karere ka Kamonyi kandi ko hari ibyo yari yaratangiye kuhakorera, ko rero Karuretwa Grâce yiyandikishijeho uwo mutungo ari uko Rutayisire Jean Claude amaze gupfa. [51] Me Ngendakuriyo Célestin avuga ko umutungo ufite UPI: 2/08/10/03/4085 wariho na mbere y’urupfu rwa Rutayisire Jean Claude, uretse ko kuba ihererekanyamutungo ryarakozwe nyuma y’urupfu rwe, umutungo ukandikwa kuri Karuretwa Grâce, bitambura Uwase Pamela Claudine uburenganzira bwo kuzungura uwo mutungo.
Page 13
[52] Ku birebana n’umutungo ufite UPI: 1/02/12/02/352 uherereye mu Mudugudu wa Gatagara- Akagari ka Gasanze, Umurenge wa Nduba, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, Me Uzabakiriho Irené avuga ko Karuretwa Grâce awufiteho 24%, akaba yarawuguze na Manirabaruta Joseph ku wa 30/08/2017, uyu na we yari yarawuguze na Kalisa André nk’uko bigaragara ku mugereka n˚ 11 na n˚ 12, ko rero atigeze asangira uwo mutungo na Rutayisire Jean Claude mbere y’umwaka wa 2017 nk’uko bigaragazwa n’ inyandiko isaba ihererekanya ry’uburenganzira ku butaka rishingiye ku bugure, form 4 iri ku mugereka wa 4, kandi ko 76% isigaye atari iye. [53] Me Rwimo Clotilde avuga ko umutungo ufite UPI: 1/02/12/02/352 utigeze uba uwa Rutayisire Jean Claude, ko ari umutungo Karuretwa Grâce yari ahuriyeho n’abandi bantu, umugabo we amaze gupfa aba ari bwo yegurirwa umugabane we, akaba asanga uyu mutungo ari uwo Karuretwa Grâce yihahiye, bityo ukaba utagomba gushyirwa mu byo Uwase Pamela Claudine azungura, cyane ko atagaragaza umutungo wasizwe na Rutayisire Jean Claude. [54] Karuretwa Grâce avuga ko umutungo ufite UPI: 1/02/12/02/352 yawuhawe n’umuryango we. Asobanura ko inama y’umuryango yateranye ivuga ko ugiye kumwubakira inzu yo kubamo, kugira ngo izindi azikodeshe abashe kubona ubwishyu bw’imyenda, ko muri 2016 ari bwo uwo muryango wongeye guterana wishimira ko umwujurije inzu kandi ko inyandiko zakozwe atari
impimbano, kubera ko nta nyungu umuryango waba ufite zo kubeshya ko umuhaye impano atari yo. [55] Uwase Pamela Claudine avuga ko umutungo uvugwa na wo wabonetse Karuretwa Grâce amaze kugurisha inzu igeretse iri mu kibanza nº 8 yavuzwe haruguru, bityo ko wavuye mu musaruro w’ibigize umutungo wa nyakwigendera Rutayisire Jean Claude, Karuretwa Grâce akaba atagaragaza ahandi yakomoye ubushobozi bwo kugura uwo mutungo uretse kubivuga gusa. [56] Me Kamali Jean Baptiste avuga ko Uwase Pamela Claudine atari afite inshingano zo kugaragaza urutonde rw’umutungo uzungurwa kandi ko Urukiko rwabisobanuye neza ruvuga ko Karuretwa Grâce atagaragaje ibarura ry’umutungo wari ufitwe na Rutayisire Jean Claude mbere y’uko bashyingiranwa. Avuga kandi ko kuba Karuretwa Grâce asaba ko ushaka kuzungura yamusubiza ku mafaranga yatanze yishyura imyenda, byumvikanisha ko byibuze noneho yemera izungura, icyo asabwa akaba ari ukugaragaza ibimenyetso by’iyo myenda n’uburyo yayishyuye, uwaba ashaka kuzungura akagira aho ahera. Uko Urukiko rubibona [57] Ingingo ya 3 y’itegeko N˚15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko” Buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana”. Na ho ingingo ya 12, igika cya mbere y’itegeko N˚22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko “Urega agomba kugaragaza ibimenyetso by’ibyo aregera. Iyo abibuze, uwarezwe aratsinda”. [58] Ababuranyi bemeranya ko amasezerano y’ivangamutungo rusange Rutayisire Jean Claude yari yaragiranye na Karuretwa Grâce yashyizweho iherezo n’urupfu rwe rwabaye mu mwaka wa 2006, hakaba hasigaye ikibazo cyo kumenya niba imitungo yose iregerwa yaragombaga kubarwa mu
Page 14
mutungo uzungurwa bitewe n’uko yasizwe na Rutayisire Jean Claude cyangwa yarakomotse ku mitungo yasize. [59] Ku bijyanye n’inzu n˚8 ibaruye kuri UPI: 1/02/10/01/2037 iherereye i Gacuriro mu Mudugudu wa 2020 Estate, ababuranyi bemeranya ko uwo mutungo Rutayisire Jean Claude yari yarawuhawe n’Ikigo cy’Ubwiteganyirize mu Rwanda mu buryo bw’ikodeshagurisha nk’uko bigaragazwa n’amasezerano yo ku wa 24/01/2005, yabaye hagati y’Ikigo cy’Ubwiteganyirize mu Rwanda (RSSB) na Rutayisire Jean Claude. [60] Karuretwa Grâce asobanura ko iyi nzu itagomba gushyirwa mu mutungo ugomba kuzungurwa kubera ko Rutayisire Jean Claude yapfuye akirimo umwenda wayo, akishyura wenyine, bikagera aho ananirwa, hanyuma uwitwa Nyamvumba Andrew akaba ari we wishyura umwenda wari usigaye, akanayegukana. [61] Ayo masezerano y’ikodeshagurisha agaragaza kandi ko uwo mutungo watanzwe ku gaciro kangana na 22.000.000Frw, uburyo bwo kwishyura ubukode bukaba bukubiye mu ngingo ya gatatu y’ayo masezerano, ahagombaga guhita hishyurwa avansi ingana na 2.500.000Frw, ku wa 01/12/2006 hakishyurwa 2.500.000Frw; ku wa 01/12/2008 hakishyurwa 2.500.000Frw, ku wa 01/12/2010 hakishyurwa 2.500.000Frw, hagombaga kandi kwishyura ubukode bungana na 150.000Frw ku itariki ya gatanu ya buri kwezi mu gihe kingana n’amezi ijana na mirongo inani (180 mois) ni ukuvuga guhera mu kwezi kwa Mutarama/2005 kugeza mu kwezi
k’Ukuboza/2019. [62] Dosiye y’urubanza irimo inyandiko nyinshi zanditswe n’Ikigo cy’Ubwiteganyirize mu Rwanda zirebana n’ikibazo cy’iyi nzu, nk’iyo ku wa 28/05/2008 isubira ku masezerano n˚500/331 y’ikodeshagurisha ry’inzu iri i Gacuriro muri 2020 Estate, n˚8, yari yarabaye hagati ya RSSB na Rutayisire Jean Claude, aho uburenganzira n’inshingano biyakubiyemo byimuriwe ku mazina ya Karuretwa Grâce nk’uko byateganywaga n’ingingo ya 11 y’ayo masezerano. [63] Hari ibaruwa yo ku wa 14/03/2011 yari igenewe Rutayisire Jean Claude (yasimbujwe Karuretwa Grâce), RSSB imuha integuza ya nyuma yo kwishyura amafaranga y’ubukode, hakaba hagaragara ko yari afite ibirarane byo kuva mu kwezi kwa 07/2010 kugeza mu kwezi kwa 02/2011 na Down Payment ya gatatu y’umwaka wa 2010. [64] Hari ibaruwa yanditswe ku wa 29/05/2013 (ahanditse Rutayisire Jean Claude harakosowehandikwa Karuretwa Grâce kubera ko yari yaritabye Imana), yibutsa kwishyura amafaranga y’ikirarane cy’ubukode bw’ukwezi kwa 04/2013, ibaruwa yo ku wa 03/01/2014 isaba Karuretwa Grâce, kwishyurwa ikirarane cy’amafaranga y’ubukode bw’ukwezi kwa 10 n’ukwa 11/2013; hari kandi ibaruwa yo ku wa 03/02/2014, yihanangiriza Karuretwa Grâce kwishyura amafaranga y’ubukode, akaba yarasabwaga kwishyura amafaranga y’ubukode bw’ukwezi kwa 10/2013, ukwa 11/2013 n’ukwa 12/2013. [65] Inyandiko zashyizwe muri dosiye zirebana n’ubwishyu bw’ubukode bw’inzu yari yarafashwe na RUTAYISIRE Jean Claude binyuze mu masezerano y’ikodesha gurisha, zigaragaza ko Rutayisire Jean Claude yarangizanyije no kwishyura amafaranga y’ubukode mu kwezi kwa 04/2006 kuko ari bwo yitabye Imana, akaba yaragombaga gusimburwa muri izo nshingano na Karuretwa Grâce, izo nyandiko zikaba zigaragaza ko mu kwezi kwa 03/2014, hari hasigaye kwishyurwa amafaranga y’ubukode
Page 15
angana na 16.516.132 Frw, uyu mwenda ukaba warishyuwe muri uwo mwaka nk’uko RSSB yabitanzeho amakuru mu ibaruwa yandikiye Uwase Pamela Claudine ku wa 26/11/2018, imumenyesha ko Rutayisire Jean Claude amaze kwitaba Imana, wanditswe ku mugore we witwa Karuretwa Grâce, kandi ko warangije kwishyurwa ku wa 02/06/2014, wegurirwa nyirawo. [66] Ku birebana no kuba Karuretwa Grâce avuga ko inzu iri i Gacuriro itagomba kujya mu mutungo ugomba kuzungurwa, Urukiko rurasanga kuba Rutayisire Jean Claude yarayisize, nta mpamvu yatuma ivanwa mu mutungo uzungurwa, kubera ko kuba yarishyuye umwenda urebana na wo, bitavutsa abandi bayifiteho uburenganzira kuyibugiraho, cyane ko uwiyemeje kuzungura uwitabye Imana, aba yemeye no kuzungura imyenda ye, bityo akaba afite inshingano zo kwishyura imyenda yasizwe n’uwo azunguye. [67] Ku birebana no kuba Karuretwa Grâce avuga ko inzu n˚8 iri i Gacuriro yageze mu maboko ya Nyamvumba Andrew biturutse ku kuba ari we wishuye amafaranga y’umwenda w’inzu yari asigaye, Urukiko rurasanga ibyo avuga nta shingiro bifite kuko atagaragaza ibimenyetso bifatika bigaragaza ko ari we wishyuye uwo mwenda koko, kandi n’iyo yawishyura ntibyakuraho ko iyo nzu yari yarasizwe na Rutayisire Jean Claude. Ikindi kandi ni uko ibaruwa yanditswe na RSSB, isobanura neza ko umwenda umaze kwishyurwa, inzu yegukanywe na Karuretwa Grâce, akaba atagaragaza ibimenyetso by’uburyo uwo
mutungo wavuye mu mazina ye, ukandikwa ku mazina ya Nyamvumba Andrew. [68] Uru Rukiko rero rurasanga, nk’uko Urukiko Rukuru rwabibonye, nta gushidikanya ko inzu yavuye kuri Karuretwa Grâce ijya kuri Nyamvumba Andrew, habaye amasezerano y’ubugure atashatse kwemera. Rurasanga ariko hataba harishyuwe ikiguzi kirenze amafaranga avugwa mu masezerano y’ikodeshagurisha avuga ko agaciro k’inzu kangana na 22.000.000Frw kandi nk’uko bigaragara ubwo bwishyu bwose bwatanzwe mu kwezi kwa 06/2014, kugeza icyo gihe, akaba nta mirimo yo kongera agaciro yashoboraga kuyikorerwaho nk’uko bikubiye muri ayo masezerano. [69] Urukiko rurasanga kandi ubugure bwaba bwarabaye muri icyo gihe Karuretwa Grâce yegurirwaga iyo nzu, hashingiwe ku bikubiye mu nyandiko yo ku wa 20/05/2014, aho RSSB yandikiraga umuyobozi wa Equity Bank Rwanda Ltd amusubiza ku kibazo yari yamugaragarije kirebana no kuba inyubako n˚8 ifite icyangombwa n˚2237 iherereye mu Murenge wa Kinyinya, mu Karere ka Gasabo yavanwa kuri RSSB ikandikwa kuri Nyamvumba Andrew, amusubiza ko iryo hinduranya ritashoboka mu gihe RSSB itarishyurwa umwenda ungana na 15.554.540Frw mbere y’itariki ya 31/05/2014, kandi ko uwo mwenda numara kwishyurwa, RSSB izavana iyo nyubako ku mazina yayo, ikandikwa ku mazina ya Karuretwa Grâce, uyu akaba ari we uzakora ibisigaye, avana umutungo ku mazina ye, ukwandikwa kuri Nyamvumba Andrew. [70] Urukiko rurasanga,
kuba Karuretwa Grâce n’abamwunganira bavuga ko umutungo wanditse kuri Nyamvumba Andrew uko umeze ubu atari ko wari umeze igihe yawegukanaga, ibyo bavuga bigomba guhabwa ishingiro, mu rwego rwo kwirinda ko hari abikungahaza nta mpamvu (enrichissement sans cause), iyo nzu ikagumana agaciro yari ifite mu gihe habaga amasezerano hagati ya Rutayisire Jean Claude n’Ikigo cy’Ubwiteganyirize mu Rwanda, ni ukuvuga 22.000.000Frw, kuko nta kandi gaciro kayo kigeze kagaragazwa ikimara kuvanwa mu mwenda, ayo mafaranga akaba ari yo ababuranyi bagomba kugabana hakurikijwe umugabane buri muzungura ateganyirizwa n’amategeko.
Page 16
[71] Ku birebana n’umwenda Karuretwa Grâce avuga ko yishyuye wenyine ufitanye isano n’iyi nyubako kandi asaba ko uwifuza kuzungura yamusubiza ibyo yishyuye, Urukiko rurasanga n’ubwo bwose bigaragara ko Rutayisire Jean Claude yitabye Imana atarangije kwishyura uwo mwenda, Karuretwa Grâce ntiyashoboye kugaragariza Urukiko ingano y’umwenda yishyuye, ishingiye ku bimenyetso by’ubwishyu bwawo. [72] Ku bijyanye n’inyubako ifite UPI: 1/02/04/01/1131 uherereye mu Mudugudu wa Gasave, Akagari ka Musezero, Umurenge wa Gisozi, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, Karuretwa Grâce n’abamwunganira bavuga ko utashyirwa mu mutungo wasizwe na Rutayisire Jean Claude ugomba kuzungurwa kubera ko na wo wari mu myenda, na ho Uwase Pamela Claudine n’abamwunganira bakavuga ko ugomba kubamo kubera ko nyine wasizwe na nyakwigendera Rutayisire Jean Claude, Urukiko rurasanga nk’uko byasobanuwe mu bika bibanza, kuba hari ibyo Karuretwa Grâce yakoze birebana n’iyi nzu, bitambura Uwase Pamela Claudine uburenganzira afite nk’umuzungura, kuko ibyo Karuretwa Grâce yakoze nk’umuzungura wari usigaye byari mu nshingano ze. [73] Ku birebana n’uyu mutungo, Karuretwa Grâce yagaragaje inyemezabwishyu zigaragaza amafaranga yagiye atanga agura ibikoresho by’ubwubatsi ndetse n’amasezerano atandukanye yagiye agirana n’umwubatsi, yose hamwe akaba angana na 1.504.000Frw, Urukiko rukaba rusanga Uwase Pamela Claudine ushaka
kuzungura kuri uyu mutungo, agomba kugira amafaranga asubiza Karuretwa Grâce ku yo yatanze ayubakisha. [74] Ku bijyanye n’umutungo ufite UPI: 1/02/10/03/2916 uherereye mu Mudugudu wa Kabuhunde, Akagari ka Kagugu, Umurenge wa Kinyinya, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, Karuretwa Grâce n’abamwunganira bavuga ko utagomba gushyirwa mu bizungurwa, kubera ko yawuhawe n’umuvandimwe we witwa Rangira Joseph, na ho Uwase Pamela Claudine n’abamwunganira bakavuga ko na wo wasizwe na Rutayisire Jean Claude, dosiye y’urubanza irimo inyandiko nyinshi zigaragaza ko mbere y’uko Karuretwa Grâce ahabwa icyangombwa cy’uyu mutungo, wari uwa Rangira Joseph na Umurerwa Diane, zigizwe n’inyandiko y’amasezerano y’ubugure hagati ya Rangira Joseph na Munyemana Félicien bw’ikibanza kirimo inzu iherereye mu Mudugudu wa Kabuhunde I, Akagari ka Kagugu, Umurenge wa Kinyinya, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, icyemezo cy’ubugure cyemeza ko Rangira Joseph yaguze umutungo muri Kabuhunde I, mu Kagari ka Kagugu,“Acte de notoriété” yo ku wa 07/09/2010 y’inzu ifite 9 m x 11 m, iri mu kibanza gifite 25 m x 29 m, giherereye mu Kagari ka Kagugu, icyemezo cyo gusana inzu Rangira Joseph yahawe n’ubuyobozi bw’Umurenge wa Kinyinya ku wa 07/09/2010, n’inyandiko yo ku wa 09/10/2013, Rangira Joseph asaba icyemezo cyo gusana inzu iri mu Murenge wa Kinyinya, aho asobanura ko ikibazo cy’amikoro cyari cyatumye atabasha
gusaba ibyo yari yasabiye gusana byose mu cyemezo cya mbere. [75] Dosiye irimo kandi inyandiko ifite umutwe witwa “inyandiko isaba ihererekanya ry’uburenganzira ku butaka rishingiye ku mpano cyangwa umunani” form 8, yujujwe na Umurerwa Diane na Rangira Joseph, ku kibanza n˚1/02/10/03/2916, ku bisobanuro ku ihererekanya ry’uburenganzira rishingiye ku butaka bakaba baranditsemo ijambo impano. [76] Urukiko rukurikije ibimenyetso byerekeranye n’uyu mutungo biri muri dosiye bimaze kugaragazwa mu bika bibanziriza iki, rurasanga nta gushidikanya ko ari impano yahawe Karuretwa Grâce, kuko uruhande ruvuga ko yawuguze mu byavuye mu mitungo yasizwe na Rutayisire Jean
Page 17
Claude, batabigaragariza ibimenyetso bidashidikanywaho, uretse kubivuga gusa. Ku bw’ibyo, uyu mutungo ukaba ugomba kuvanwa mu mitungo igomba kuzungurwa. [77] Ku byerekeranye n’umutungo ufite UPI: 2/08/10/03/4085, uherereye mu Mudugudu wa Taba, Akagari ka Masaka, Umurenge wa Rugarika, Akarere ka Kamonyi, Intara y’Amajyepfo, Karuretwa Grâce n’abamwunganira bavuga ko na wo udakwiye gushyirwa mu mutungo uzungurwa, kubera ko yawuhashye nyuma y’urupfu rwa Rutayisire Jean Claude, mu gihe Uwase Pamela Claudine n’abamwunganira bo bavuga ko ukwiye kujyamo kubera ko Rutayisire Jean Claude yasize yaraguze uwo mutungo uretse ko hari hatarabaho ihererekanyamutungo ngo uvanwe ku mazina y’abawumugurishije ushyirwe ku mazina ye, muri dosiye harimo icyangombwa cy’ubutaka kigaragaza ko uwo mutungo wanditswe ku mazina ya Karuretwa Grâce ku ruhare rwa 100%, amasezerano y’ubukode akaba atangira ku wa 22/05/2012. Hari kandi inyandiko y’amasezerano y’ubugure yo ku wa 19/04/2006, yabaye hagati ya Mukamarera Asiya na Mutanguha Yusufu bagurisha Rutayisire Jean Claude isambu iherereye mu Mudugudu wa Taba, Akagari ka Masaka, Umurenge wa Rugarika, Akarere ka Kamonyi, Intara y’Amajyepfo, ku giciro kingana na 215.000 Frw, kuri uwo munsi na none, bagiranye andi masezerano y’ubugure bw’indi sambu iherereye aho hantu, ku giciro kingana na 180.000Frw. [78] Urukiko rukurikije ibimenyetso birebana n’uyu mutungo,
rurasanga RUTAYISIRE Jean Claude yaritabye Imana uhari, kuba waranditswe ku mazina ya KARURETWA Grâce nyuma y’urupfu rwe, bikaba bitavutsa UWASE Pamela Claudine uburenganzira bwo kuwuzunguraho. [79] Ku bijyanye n’umutungo ufite UPI: 1/02/12/02/352 uherereye mu Mudugudu wa Gatagara, Akagari ka Gasanze, Umurenge wa Nduba, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, aho Karuretwa Grâce n’abamwunganira bavuga ko uwo mutungo utagomba gushyirwa mu mutungo izungurwa kubera ko ari impano yahawe n’umuryango ndetse akaba atawufiteho umugabane wa 100%, na ho Uwase Pamela Claudine n’abamwunganira bakavuga ko amafaranga waguzwe yakuwe mu yo yagurishije inzu igeretse y’i Gacuriro, muri dosiye harimo inyandiko y’amasezerano y’ubugure bw’uwo mutungo yo ku wa 30/08/2017, aho uwitwa Maniraruta Joseph agurishije Karuretwa Grâce inzu ifite UPI: 1/02/12/02/352 iri mu Mudugudu wa Gatagara, Akagari ka Gasanze, Umurenge wa Nduba, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, na ho icyangombwa cy’umutungo kikaba cyanditseho amazina y’abakodesha bagizwe na Murebwayire Mary, Karuretwa Grâce, Kalisa André, Kabera Florence na Tuyisenge Jean Marie Vianney, Karuretwa Grâce akaba afiteho umugabane ungana na 24%. [80] Urukiko rurasanga ibivugwa na Uwase Pamela Claudine ko uyu mutungo na wo ukomoka ku mafaranga yagurishijwe inzu y’i Gacuriro nta shingiro bifite, kubera ko nta bimenyetso bidashidikanywa abitangira, cyane ko
hagaragajwe ko Karuretwa Grâce yawuguze na Maniraruta Joseph ku wa 30/08/2017. [81] Muri rusange, uru Rukiko rurasanga ibivugwa n’uruhande rwa Uwase Pamela Claudine n’abamwunganira ndetse n’ibyemejwe n’Urukiko Rukuru ko umutungo wose Karuretwa Grâce yabonye nyuma y’urupfu rwa Rutayisire Jean Claude, ukomoka ku mafaranga yagurishijwe inzu y’ i Gacuririo ubu yanditse kuri Nyamvumba Andrew, nta bimenyetso bifatika babitangira, kandi kuvuga ko amafaranga yaba akomoka ku igurishwa ry’iyo nzu, byaba ari ugukabya bashaka kugaragaza ko nyuma y’urupfu rwa Rutayisire Jean Claude Karuretwa Grâce nta cyo yaba yarakoze cyatuma yiteza imbere, nyamara batabasha kugaragaza ahandi yaba yarakuraga amafaranga yagiye yishyura imyenda
Page 18
Rutayisire Jean Claude yitabye Imana barafashe, ndetse n’ayo yubakishije inzu yo ku Gisozi nk’uko ibimenyetso byayo byagaragajwe haruguru. [82] Urukiko rurasanga kuba imitungo igomba kugabanwa itimukanwa, ikaba idashobora kugabanyika uko bikwiye, iyo mitungo igomba kugurishwa, mu kiguzi kizavamo, Karuretwa Grâce agatwara umugabane ungana na 75%, Uwase Pamela Claudine agatwara umugabane ungana na 25%, aba kandi bakagira uburenganzira bwo kuba bagura mbere y’undi muguzi wese nk’uko biteganywa n’ingingo ya 951, igika cya gatatu y’itegeko N˚27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura. [83] Ku byerekeye inyandiko yatanzwe na Banki y’Abaturage y’ u Rwanda, Ishami rya Remera yemeza ko Rutayisire Jean Claude yitabye Imana afitiye iyo banki umwenda ugomba kuzishyurwa na Karuretwa Grâce, Urukiko rurasanga nta cyo rugomba kuyivugaho, kuko atagaragaje ingano y’uwo mwenda, ngo anagaragaze niba yarawishyuye cyangwa atarawishyura. Kuba Urukiko Rukuru rwarageneye KARURETWA Grâce 75% by’umutungo uzungurwa kandi yarateshutse ku nshingano za kibyeyi [84] Uwase Pamela Claudine avuga ko mu rubanza RCA00472/2019/HC/KIG, yagaragarije Urukiko ko kuva afite amezi 2 yarezwe na se Rutayisire Jean Claude, kubera ko atabanaga na mama we Ndisabiye Marie Josée waje kwitaba Imana mu mwaka wa 2004, yamara kugeza ku myaka 10 se agashakana na Karuretwa Grâce
nk’umugabo n‘umugore bakamurera bombi, mu mwaka wa 2006 Rutayisire Jean Claude aza kwitaba Imana nta mwana abyaranye na Karuretwa Grâce, uyu asigara amurera , aza no kurigisa inyandiko zigaragaza ko ari mwene Rutayisire Jean Claude, aramwirukana bituma ata ishuri kandi yari ageze mu mwaka wa 6 w’amashuri yisumbuye. [85] Uwase Pamela Claudine akomeza asobanura ko yagaragarije Urukiko ko mu gihe umubyeyi ateshutse ku nshingano za kibyeyi, hubahirizwa ibiteganywa n’ingingo ya 70 y’itegeko Nº 22/99 ryo ku wa 12/11/1999 ryuzuza igitabo cya mbere cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano kandi rishyiraho igice cya gatanu cyerekeye imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura, imugenera ¾ by’umutungo wa nyakwigendera, ndetse n’ingingo ya 76 y’itegeko Nº 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura, imugenera ½ cy’umutungo wa nyakwigendera, ko ariko Urukiko Rukuru rwirengagije amategeko, ibimenyetso n’ibisonuro yatanze, rumugenera uruhare rungana na ¼ ku mutungo uzungurwa, akaba asaba Urukiko rw’ubujurire kumurenganura. [86] Me Ngendakuriyo Célestin wunganira Uwase Pamela Claudine avuga ko uwari ukwiye kurera uwo yunganira ari we Karuretwa Grâce yateshutse ku nshingano za kibyeyi zo kumurera ndetse agera n’aho avuga ko yamureraga nk’urera umwana wese watoraguwe kandi ko ingingo ya 70 y’itegeko N˚22/99 ryo ku wa 12/11/1999
iteganya ko iyo umubyeyi ateshutse ku nshingano za kibyeyi, yamburwa ¾ by’umutungo. Asobanura ko guteshuka ku nshingano za kibyeyi kwa Karuretwa Grâce, 1 Ingingo ya 95, igika cya gatatu y’itegeko n˚27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura iteganya ko” Iyo ibintu bimwe bidashobora kugabanyika uko bikwiye, abazungura bumvikana uburyo bwo kubicunga no kugabana inyungu. Iyo bibaye ngombwa ko bigurishwa, abazungura bagira uburenganzira bwo kuba babigura mbere y’undi muntu wese”.
Page 19
kugaragarira ku kuba aho kurerera Uwase Pamela mu muryango, ahubwo nyuma y’urupfu rwa Rutayisire Jean Claude yahise amumenesha, amushora mu manza zirimo n’iz’inshinjabyaha. [87] Karuretwa Grâce avuga ko atigeze yangaza Uwase Pamela Claudine, ko ahubwo yatwaye inda itateganyijwe, ahita yivana aho bari batuye kubera gutinya amaso y’abandi bana, akurikira umugabo wamuteye inda kandi ko yari yamubujije ndetse ko atanamwangaza kubera ko ari umunyempuhwe. [88] Me Uzabakiriho Irené wunganira Karuretwa Grâce avuga ko Karuretwa Grâce atari kugira inshingano za kibyeyi ku mwana utaremezwa ko ari mwene Rutayisire Jean Claude. Uko Urukiko rubibona [89] Ingingo ya 321 y’itegeko N˚32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango riteganya ko “Ububasha bwa kibyeyi ku mwana wavutse ku batarashyingiranywe bugirwa n’umubyeyi umurera.” Na ho iya 322 y’iryo tegeko igateganya ko “Ababyeyi bafite inshingano yo kwita no kurera umwana wabo utaragera ku myaka makumyabiri n’umwe (21) y’amavuko”. [90] Urukiko rurasanga, Karuretwa Grâce nta nshingano za kibyeyi yari afite kuri UWASE Pamela Claudine, kuko babanaga atazi ko yabyawe na RUTAYISIRE Jean Claude, aho byemejwe n’inkiko akaba yari yarujuje imyaka y’ubukure, aho avuga ko KARURETWA Grâce yamwangaje akaba nta n’ikimenyetso gifatika abigaragariza. Bityo, akaba nta burenganzira KARURETWA Grâce agomba gutakaza mu izungura. Kumenya itegeko
ry’izungura rikwiye gushingirwaho [91] Me Kamali Jean Baptiste wunganira Uwase Pamela Claudine avuga ko mu rubanza RCA00472/2019/HC/KIG rujuririrwa, Uwase Pamela Claudine yashingiye ku biteganywa n’ingingo ya 100 y’itegeko Nº 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura, iteganya ko “… Icyakora, imanza zose zari mu nkiko mbere y’uko iri tegeko ritangira gukurikizwa, ziburanishwa hakurikijwe ibiteganywa n’itegeko N◦ 22/99 ryo ku wa 12/11/1999 ryuzuza igitabo cya mbere cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano kandi rishyiraho igice cya gatanu cyerekeye imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura: 1° iyo ibiteganywa n’iri tegeko bibangamiye uburenganzira umwe mu baburanyi yahabwaga n’ibiteganywa n’itegeko n◦ 22/99 ryo ku wa 12/11/1999 ryuzuza igitabo cya mbere cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano kandi rishyiraho igice cya gatanu cyerekeye imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura…", akagaragariza Urukiko ko urubanza rw’izungura baburana rwatangiye mu mwaka wa 2007, ko mu kugena uruhare rwe, Urukiko rwari gushingira ku itegeko ryo mu mwaka wa 1999, rukaba rutarabihaye agaciro. Asobanura ko itegako ryo mu mwaka wa 1999 rigenera umwana 50% mu gihe itegeko ryo muri 2016 rigenera umwana wa nyakwigendera ¼. [92] Me Uzabakiriho Irené avuga ko Uwase Pamela Claudine yasabye kwemezwa ko ari mwene Rutayisire Jean Claude mu mwaka wa 2016, ko rero itegeko ry’izungura ryo muri 2016 ari ryo ryagombaga gukoreshwa, imanza zivugwa ko zabaye mbere ya 2016 akaba ari imanza nshinjabyaha, gusaba kwemezwa ko uri mwene kanaka cyangwa kuzugura umutungo, bikaba bidasabirwa mu manza nshinjabyaha.
Page 20
Uko Urukiko rubibona [93] Itegeko N˚27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura ryatangajwe mu Igazeti ya Leta ya Repubulika y’u Rwanda ku wa 01/08/2016. Mu ngingo zaryo z’inzibacyuho n’izisoza hateganyijwe ko ritangira gukurikizwa ku munsi ritangarijwe mu Igazeti ya Leta (ingingo ya 104), kandi ko itegeko N˚22/99 ryo ku wa 12/11/1999 ryuzuza igitabo cya mbere cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano kandi rishyiraho igice cya gatanu cyerekeye imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura n’izindi ngingo zose zinyuranyije na ryo bivanyweho (ingingo ya 103). Hateganyijwe kandi ko rikurikizwa no ku izungura ryafunguwe guhera ku itariki ya 1 Ukwakira 1990 ariko igabana rikaba ritaraba. [94] Ingingo z’inzibacyuho n’izisoza ry’iri tegeko, hateganyijwe uko bigomba kugenda ku bijyanye n’imanza zari zarashyikirijwe inkiko mbere y’uko iryo tegeko rishya ritangira kubahirizwa, aho ingingo yaryo ya 100, igika cya mbere, iteganya ko “Imanza zose zari mu nkiko mbere y’uko iri tegeko ritangira gukurikizwa ziburanishwa hakurikijwe ibiteganywa n’iri tegeko ariko nta gihinduwe ku mihango y’iburanisha yakozwe. Na ho igika cya kabiri hateganyijwe ko “Imanza zose zari mu nkiko mbere y’uko iri tegeko ritangira gukurikizwa ziburanishwa hakurikijwe ibiteganywa n’itegeko N˚22/99 ryo ku wa 12/11/1999 ryuzuza igitabo cya mbere cy’urwunge
rw’amategeko mbonezamubano kandi rishyiraho igice cya gatanu cyerekeye imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura : 1˚iyo ibiteganywa n’iri tegeko bibangamiye uburenganzira umwe mu baburanyi yahabwaga n’ibiteganywa n’itegeko N˚22/99 ryo ku wa 12/11/1999”. [95] Urukiko rurasanga ikirego kiregera izungura cyaratanzwe na Uwase Pamela Claudine mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo mu mwaka wa 2019, mu rubanza RC00144/2019/TGI/GSBO, bikaba byumvikanisha ko cyatanzwe hariho itegeko N˚ 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 ryarekeye imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura. Akaba nta kosa Urukiko Rukuru rwakoze mu gushingira kuri iri tegeko. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [96] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Karuretwa Grâce, bufite ishingiro kuri bimwe. [97] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Uwase Pamela Claudine, nta shingiro bufite. [98] Rwemeje ko urubanza RCA00472/2019/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 22/07/2021, ruhindutse ku birebana n’umutungo Uwase Pamela Claudine agomba kuzungura. [99] Rwemeje ko inzu n˚ 8 ifite UPI: 1/02/10/01/2037, iherereye i Gacuriro, mu Mudugudu wa 2020 Estate iguma mu maboko ya Nyamvumba Andrew, Karuretwa Grâce akazungura 75% bya 22.000.000 Frw y’agaciro kayo igihe yahabwaga Rutayisire Jean Claude, agaha Uwase Pamela Claudine 25 % yayo. [100] Rwemeje ko Karuretwa Grâce azungura umugabane ungana na 75% k'umutungo ufite UPI: 1/02/04/01/1131, uherereye mu Mudugudu wa Gasave, Akagari ka Musezero, Umurenge wa Gisozi, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, Uwase Pamela Claudine akawugiraho umugabane ungana na
Page 21
25%, ariko agasubiza Karuretwa Grâce 376.000Frw ahwanye na 25% by’ayo yakoresheje mu bwubatsi bw’iyo nzu, angana na 1.504.000Frw. [101] Rwemeje ko Karuretwa Grâce azungura umugabane ungana na 75% k'umutungo ufite UPI: 2/08/10/03/4085, uherereye mu Mudugudu wa Taba, Akagari ka Masaka, Umurenge wa Rugarika, Akarere ka Kamonyi, Umujyi wa Kigali, naho Uwase Pamela Claudine akawugiraho umugabane unganga na 25%. [102] Rwemeje ko Uwase Pamela Claudine adafite uburenganzira bwo kuzungura umutungo ufite UPI: 1/02/10/03/2916, uherereye mu Mudugudu wa Kabuhunde, Akagari ka Kagugu, Umurenge wa Kinyinya, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, n’umutungo ufite UPI:1/02/12/02/352, uherereye mu Mudugudu wa Gatagara, Akagari ka Gasanze, Umurenge wa Nduba, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali. [103] Rutegetse ko imitungo ifite UPI: 1/02/04/01/1131 uherereye mu Mudugudu wa Gasave, Akagari ka Musezero, Umurenge wa Gisozi, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, ufite UPI: 2/08/10/03/4085 uherereye mu Mudugudu wa Taba, Akagari ka Masaka, Umurenge wa Rugarika, Akarere ka Kamonyi, Intara y’Amajyepfo igomba kugabanwa igurishwa, Karuretwa Grâce agatwara umugabane ungana na 75%, na ho Uwase Pamela Claudine agatwara ungana na 25%. [104] Rutegetse ko Karuretwa Grâce na Uwase Pamela Claudine bafite uburenganzira bwo kuba bagura imitungo igomba kuzungurwa mbere y’undi muguzi wese. [105] Ruvuze ko amafaranga y’ingwate y’amagarama yatanzwe n’abajuriye, ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.
Case-aware research
Ask AI about this case
The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.