UBUSHINJACYAHA v IRADUKUNDA

UBUSHINJACYAHA v IRADUKUNDA

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2022-09-06 - Case/document no.: RPAA 00309/2021/CA - Collection: Court of Appeal

Text

Page 1

UBUSHINJACYAHA v IRADUKUNDA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00309/2021/CA (Mukamurenzi, P.J.) 06 Nzeli 2022] Amategeko agenga ibimenyetso – Ikimenyetso cyemeza igihe umuntu yavukiye – Kuba hari inyandiko y’ivuka iteganywa n’amategeko nk’ikimenyetso kigaragaza igihe cy’ivuka yatanzwe n’umwanditsi w’irangamimerere ubifitiye ububasha w’umurenge umwana yavukiyemo, ni yo igomba gushingirwaho hemezwa itariki umwana yavutseho. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, uregwa akurikiranywe ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka cumi n’itanu (15) y’amavuko wahawe izina rya U. V., nyuma yuko biketswe ko uwo mwana atwite, nuko ajyanywe kwa muganga basanga aratwite koko, anavuga ko uwamuteye iyo nda ari Iradukunda(uregwa), uyu nawe akaba yaraburanye yemera icyaha. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rwemeza ko uregwa ahamwa n’ icyaha cyo gusambanya umwana, rumuhanisha igifungo cy’imyaka makumyabiri (20). Uregwa yajuririye Urukiko Rukuru asaba kugabanyirizwa igihano kuko yaburanye yemera icyaha ndetse akaba yaracyemeye mu nzego zose yanyuzemo ariko Urukiko Rwisumbuye rurabyirengagiza, ntirwamugabanyiriza igihano, rumuhanisha igihano kiremereye. Urwo Rukiko narwo rwaciye urubanza rusanga uregwa yaragabanyirijwe igihano kugera ku gito cyateganyirijwe icyaha yahamijwe kandi ko impamvu zashingiweho zitakongera gushingirwaho n’Urukiko Rukuru ngo rumugabanyirize

igihano. Uregwa nanone yajuririye Urukiko rw’Ubujurire hasuzumwa ikibazo cyo kumenya niba uwasambanyijwe yari yujuje imyaka y’ubukure. Iradukunda avuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije ko yaryamanye na U.V. babyumvikanyeho kandi ko yari arengeje imyaka 18 y’amavuko, ko yajuriye kugira ngo agaragarize urukiko ifishi yakingirijweho akivuka igaragaza neza ko yavutse ku wa 29/10/1999, ko ariwe wayimwoherereje yanga ko akomeza gufungwa arengana, ko iyo fishi ivuguruza icyiswe icyemezo cy’amavuko n’ifishi ya batisimu ubwabyo bivuguruzanya. Ubushinjacyaha bwo bwaburanye buvuga ko imvugo z’uwajuriye ko urukiko rwirengagije ibimenyetso yarugaragarije atari byo kuko ubwo yaburanaga mu nkiko zibanza, nta kimenyetso yigeze atanga kigaragaza igihe U.V. yavukiye. Bukomeza buvuga ko kubera ko muri dosiye harimo ibyemezo byinshi bivuguruzanya ku myaka ya U.V, basabye inyandiko y’ivuka iza igaragaza ko U.V yavutse mu mwaka wa 2003 kandi uwo mwaka uhura n’uwo Ubushinjacyaha bwagaragazaga, ko iyo nyandiko ari yo yashingirwaho kuko yatanzwe n’inzego zibifitiye ububasha. Incamake y’icyemezo: Kuba hari inyandiko y’ivuka iteganywa n’amategeko nk’ikimenyetso kigaragaza igihe cy’ivuka yatanzwe n’umwanditsi w’irangamimerere ubifitiye ububasha w’umurenge umwana yavukiyemo, ni yo igomba gushingirwaho hemezwa itariki umwana yavutseho. Urubanza ruhindutse gusa ku byerekeranye n’igihano.

Page 2

Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, ingingo ya 108. Itegeko No 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ingingo ya 49, 58, 59 n’iya 133. Itegeko Nº 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango, ingingo ya 61 n’iya 64. Imanza zifashishijwe: RS/INCOSNT/SPEC 00003/2019/SC, Re Kabasinga, rwaciwe n’Urukiko Rw’Ikirenga ku wa 04/12/2019. RS/INCOSNT/SPEC 00005/2020/CS-RS/INCOSNT/SPEC 00006/2020/CS rwaciwe n’Urukiko Rw’Ikirenga ku wa 12/02/2020. RS/INJUST/RP 00003/2019/SC, Ubushinjacyaha vs. Niyonsaba rwaciwe n’Urukiko Rw’Ikirenga ku wa 28 Mutarama 2022. RPAA 00032/2019/CA, Ubushinjacyaha vs. Nzafashwanimana rwaciwe n’Urukiko Rw’Ubujurire ku wa 28/02/2020 Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, Ubushinjacyaha burega Iradukunda Daniel icyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka cumi n’itanu (15) y’amavuko wahawe izina rya U. V. Busobanura ko mu kwezi kwa 11/2018 aribwo abaturanyi n'abavandimwe baketse ko uwo mwana atwite, babibwira ababyeyi be, bamujyana kwa muganga bamusuzumye basanga aratwite koko, anavuga ko uwamuteye iyo nda ari Iradukunda Daniel. Uyu yemeye ko yamusambanyije, arafatwa ashyikirizwa Ubugenzacyaha. [2] Iradukunda Daniel yaburanye yemera icyaha. Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwamuhamije icyaha cyo

gusambanya umwana, rumuhanisha igifungo cy’imyaka makumyabiri (20). Ibimenyetso rwashingiyeho birimo kuba yaraburanye yemera icyaha, imvugo z’abatangabuhamya ndetse n’imvugo z’umwana wasambanyijwe. [3] Iradukunda Daniel yajuririye Urukiko Rukuru asaba kugabanyirizwa igihano kuko yaburanye yemera icyaha ndetse akaba yaracyemeye mu nzego zose yanyuzemo ariko Urukiko Rwisumbuye rurabyirengagiza, ntirwamugabanyiriza igihano, rumuhanisha igihano kiremereye. [4] Urukiko Rukuru rwaciye urubanza ku wa 03/07/2020, rwemeza ko ubujurire bwa Iradukunda Daniel nta shingiro bufite, rugumishaho imikirize y’urubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo. Impamvu rwashingiyeho akaba ariko rwasanze yaragabanyirijwe igihano kugera ku gito cyateganyirijwe icyaha yahamijwe kandi ko impamvu zashingiweho zitakongera gushingirwaho n’Urukiko Rukuru ngo rumugabanyirize igihano. [5] Iradukunda Daniel ntiyishimiye imikirize y’urubanza ajuririra na none Urukiko rw’Ubujurire avuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije ko yaryamanye na U.V. babyumvikanyeho kandi ko yari arengeje imyaka 18 y’amavuko, ko yajuriye kugira ngo agaragarize urukiko ifishi

Page 3

yakingirijweho akivuka igaragaza neza ko yavutse ku wa 29/10/1999, ko ariwe wayimwoherereje yanga ko akomeza gufungwa arengana, ko iyo fishi ivuguruza icyiswe icyemezo cy’amavuko n’ifishi ya batisimu ubwabyo bivuguruzanya. [6] Urubanza rwaraburanishijwe, rurapfundikirwa ariko igihe umwiherero ku rubanza wari utararangira, ku wa 19/07/2022, Ubushinjacyaha bushyira muri dosiye inyandiko y’ivuka (acte de naissance) ya U.V. nk’ikimenyetso kigaragaza igihe U.V yavukiye gitandukanye n’ibindi bimenyetso byagiweho impaka mu iburanisha ry’urubanza. [7] Mu rubanza rubanziriza urundi, urukiko rwemeje ko iburanisha ryongera gupfundurwa kugira ngo ababuranyi bagire icyo bavuga kuri iyo nyandiko y’ivuka yashyizwe muri dosiye. Iburanisha ry’urubanza ryapfunduwe ku wa 05/09/2021, ababuranyi bose baritaba, Iradukunda Daniel yunganiwe na Me De Bonheur Jeanne d’Arc, Ubushinjacyaha buhagarariwe na Bunyoye Grâce, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. Iburanisha ripfundikiwe ababuranyi bamenyeshejwe ko urubanza ruzasomwa kuwa 16/09/2022. [8] Mu rubanza harasuzumwa ikibazo kijyanye no kumenya niba Iradukunda Daniel yarahamijwe icyaha cyo gusambanya umwana mu gihe uwo yasambanyije yari akuze n’icyo kumenya niba yagabanyirizwa igihano II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYABYO  Kumenya niba Iradukunda Daniel yarahamijwe icyaha cyo gusambanya umwana mu gihe uwo yasambanyije yari yujuje imyaka

y’ubukureo [9] Iradukunda Daniel avuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije ko yaryamanye na U.V. babyumvikanyeho nk’umukobwa mukuru wari urengeje imyaka 18 kuko ifishi yakingirijweho n’ifishi ye ya batisimu yamwoherereje bigaragaza ko yavutse ku wa 29/10/1999, ko ibyo bimenyetso bivuguruza ibimenyetso byatanzwe n’Ubushinjacyaha kubera ko nabyo ubwabyo bivuguruzanya kuko hamwe bigaragaza ko umwana yavutse ku wa 29/01/2003 ahandi bikagaragaza ko yavutse kuwa 01/1/2003. Asaba ko Urukiko rwashigira ku bimenyetso yatanze rukamugira umwere akajya kurera umwana we kuko abayeho nabi kuko nyina yishakiye undi mugabo. [10] Me De Bonheur Jeanne d’Arc na Me Cyiza Clément bamwunganira bavuga ko nta buryozwacyaha bukwiye kubaho kuri Iradukunda Daniel kuko atasambanyije umwana, ko icyabayeho ari imibonano mpuzabitsina yakozwe ku bwumvikane hagati y’abantu bakuru. Basaba urukiko kuzasesengura ibimenyetso byatanzwe na Iradukunda Daniel kuko ari byo bigaragaza ukuri ku gihe U.V yavukiye, kubera iko ibimenyetso by’Ubushinjacyaha bitera urujijo ndetse n’ifishi ya batisimu yatanzwe na paruwasi ya Ririma igaragaza ko U.V. yavutse ku wa 29/01/2003 atari umwimerere naho ifishi umwana yakingirijweho bwerekana ikaba ituzuye mu gihe ibyatanzwe na Iradukunda Daniel basaba ko bishingirwaho byo ari umwimerere, ibyo bimenyetso bikaba bikwiye kumurengera akagirwa umwere ku cyaha cyo gusambanya umwana nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA 00157/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2021, aho rwagaragaje ko ibyemezo bitandukanye birimo icyemezo cy’amavuko, ifishi y’ubuzima bw’umwana n’ifishi ya batisimu, birimo amakuru yuzuzanya kandi afite “précision” ku buryo butuma Urukiko ruyafataho ukuri, ruvuga ko ibyo byemezo aribyo bigaragaza ukuri.

Page 4

[11] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ibivugwa na Iradukunda Daniel ko urukiko rwirengagije ibimenyetso yarugaragarije atari byo kuko ubwo yaburanaga mu nkiko zibanza, nta kimenyetso yigeze atanga kigaragaza igihe U.V. yavukiye, ko ahubwo ibimenyetso bigaragaza ko U.V. atavutse taliki ya 29/01/2003 ko ahubwo yavutse taliki ya 29/10/1999 yabitanze kuri uru rwego kandi nabyo busanga nta gaciro byahabwa kuko muri dosiye yakozwe n’Ubugenzacyaha, hari ifishi ya batisimu igaragaza ko U.V. yavutse taliki 29/01/2003, ko yaba ifishi ya batisimu cyangwa ifishi y’ikingiza bitangwa na Iradukunda Daniel bikemangwa kuko bitagaragaza aho byavuye, bimwe bikaba bisibye bitanagaragaza uwabitanze, ko ariyo mpamvu yatumye Ubushinjacyaha bwandikira paruwasi n’ikigo nderabuzima busaba amakuru ku bijyanye n’izo nyandiko. Paruwasi ya Rilima igaragaza ko ifishi ya batisimu yatanzwe na Iradukunda ari impimbano kuko yerekanye ko U.V. wahabatirijwe yavutse ku wa 29/01/2003, ikigo nderabuzima cya Rilima nacyo kinyomoza iby’uko U.V. yavutse mu mwaka wa 1999 kuko mu iperereza bakoze nyuma yo kubura izina rya nyina wa U.V. mu bitabo by’ababyeyi bahabyariye, bagiye kumushaka ababwira ko yamubyariye mu rugo mu kwezi kwa mbere 2003, ko nyuma ariho yagiye kumukingiza, barebye igitabo cyanditswemo abana bakingiwe mu kwezi kwa mbere kwa 2003, basanga handitsemo ko U.V. yavutse ku wa 29/01/2003. [12] Iburanisha

ripfunduwe, Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko kubera ko muri dosiye harimo ibyemezo byinshi bivuguruzanya ku myaka ya U.V, basabye inyandiko y’ivuka iza igaragaza ko U.V yavutse mu mwaka wa 2003 kandi uwo mwaka uhura n’uwo Ubushinjacyaha bwagaragazaga, ko iyo nyandiko ari yo yashingirwaho kuko yatanzwe n’inzego zibifitiye ububasha. [13] Iradukunda Daniel n’umwunganira bavuga ko n’ubundi ibimeyetso bihari bivuguruzanya, ko iyo nyandiko y’ivuka (acte de naissance) nayo yasabwe ku « Irembo » ntacyo yari guhindura kuko ibiri ku ndangamuntu ya U.V ari byo byayigarutseho mu gihe nayo batayemeraga, ko basaba ko yagirwa umwere kuko iyo nyandiko y’ivuka ntacyo ikemura kuko hakiri ugushidikanya.

UKO URUKIKO RUBIBONA [14] Ingingo ya 108 y’Itegeko no 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko "Ibimenyetso bishobora gushingira ku mpamvu zose z’ibyabaye n’ibyemejwe n’amategeko, ababuranyi bapfa kuba barabigiyeho impaka. Urukiko ruhamya ku buryo butavuguruzwa ko ibimenyetso byose bishinja cyangwa bishinjura ari byo kandi bishobora kwemerwa". [15] Ingingo ya 61 y’Itegeko nº 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango iteganya ko ‘’Irangamimerere y’abantu yemezwa kandi ikagaragazwa n’inyandiko z’irangamimerere, zandikwa ku buryo buteganywa n’iri tegeko. Yemezwa kandi ku buryo budasanzwe n’imanza zisimbura cyangwa zikosora izo nyandiko cyangwa n’imanza zerekeye irangamimerere. Inyandiko z’irangamimerere cyangwa imanza zizisimbura cyangwa zizikosora zubahwa na buri wese’’. [16] Ingingo ya 64, igika cya mbere, agace ka mbere (1°) y’iryo Tegeko igateganya ko “Ububasha bwo kwakira imenyesha ry’irangamimerere bufitwe n’umwanditsi w’irangamimerere w’aho umwana yavukiye cyangwa w’aho ababyeyi baba cyangwa batuye, ku byerekeye ivuka”.

Page 5

[17] Urukiko rusanga Iradukunda Daniel yarajuriye avuga ko yahamijwe icyaha cyo gusambanya umwana kandi uwo basambanye atari umwana; mu gushimangira ibyo avuga atanga ibaruwa ya U.V. iriho umukono wa Noteri, yanditswe ku wa 11/05/2022 avuga ko Iradukunda Daniel yamuteye inda yujuje imyaka 19, ko ibyo yavuze abazwa n’urwego rw’Ubugenzacyaha (RIB) yabitewe no gutinya ababyeyi be, ko habayeho kwibeshya igihe yibaruzaga agiye gufata indangamuntu, ayiherekesha ifishi ya batisimu igaragaza ko U.V yavutse ku wa 29/10/1999 n’ikarita yo gukingiza igaragaza ko yavutse kuri iyo tariki. [18] Rusanga nyuma yo kubona ibyo bimenyetso byatanzwe na Iradukunda Daniel, Ubushinjacyaha nabwo bwarakoze iperereza nabwo bushyira muri dosiye ifishi ya batisimu yatanzwe na Paruwasi ya Rilima iriho umukono wa Padiri Twagirayezu Patrice igaragaza ko umwana U.V. yavutse ku wa 29/01/2003, bugaragaza ifishi y’ubuzima bw’umwana yatanzwe n’Ikigo nderabuzima cya Rilima nayo igaragaza ko U.V. yavutse ku wa 29/01/2003, fotokopi y’igitabo cyanditswemo abana bakingijwe mu 2003 mu kigo nderabuzima cya Rilima kigaragaza ko U.V. yavutse ku wa 29/01/2003. Runasanga kuwa 19/07/2022, Ubushinjacyaha bwarashyize muri dosiye inyandiko y’ivuka ya U.V igaragaza ko yavutse kuwa 01/01/2003. [19] Urukiko rusanga urubanza ruburanishwa mu Rukiko Rwisumbuye no mu Rukiko Rukuru, ibimenyetso byagiweho impaka muri uru rukiko bitari

byaragaragarijwe izo nkiko zombi kuko icyagenderwagaho imyaka y’umwana ari iyavugwaga n’ababyeyi be n’inyandiko yiswe icyemezo cy’amavuko igaragaza ko U.V yavutse ku wa 29/01/2003 ariko itarashyizweho umukono n’ifishi ya batisimu igaragazaga ko U.V yavutse kuwa 29/01/2003. Ikibazo cy’imyaka ya U.V kikaba kitarigeze kigibwaho impaka kuko na Iradukunda Daniel yemeraga ko yamusambanyije ari umwana. [20] Urukiko rusanga ibimenyetso byatanzwe na Iradukunda Daniel muri uru Rukiko bitashingirwaho hagaragazwa ko U.V yavutse ku wa 29/10/1999 kubera ko amakuru ari ku ifishi ya batisimu yatanze avuguruzwa n’inyandiko yatanzwe n’Ubuyobozi bwa Paruwasi ya Rilima ivuga ko ibitabo bya paruwasi bigaragaza ko U.V yavutse kuwa 29/01/2003 no ikarita yo gukingiza ikaba igaragaraho ibintu byinshi bisibasibye n’ibyongeweho. Ubuhamya bwa U.V nabwo bukaba butaba ikimenyetso kigaragaza ko yavutse mu 29/10/1999, kuko icyagaragaye mu mvugo ze abazwa n’Ubugenzacyaha ari uko atashakaga ko Iradukunda afungwa, kubera ko yavugaga ko baryamanye babyumvikanyeho, Urukiko rukaba rubona ariyo mpamvu yashatse ibyo bimenyetso kugira ngo agaragaze ko icyo gihe yari mukuru ariko akaba atanagaragaza impamvu yategereje ko inkiko zihamya Iradukunda icyaha kugira ngo abone kuvuguruza amakuru ku myaka ye. [21] Urukiko rusanga muri dosiye harimo n’inyandiko zavuye mu iperereza ry’Ubushinjacyaha zirimo inyandiko y’ubuyobozi

bwa Paruwasi ya Rilima n’ibaruwa y’umuyobozi w’ikigo nderabuzima cya Rilima, ifishi y’ubuzima bw’umwana ndetse na fotokopi y’igitabo cyanditswemo abana bakingiwe mu kwezi kwa mbere 2003, byose bihuriza ku kuba U.V yaravutse ku itariki ya 29/01/2003. Runasanga kandi bwaranashyize muri dosiye fotokopi y’indangamuntu ya U.V n’inyandiko y’ivuka yatanzwe n’ibiro by’irangamimerere by’umurenge wa Nyamata bigaragaza ko U.V yavutse kuwa 01/01/2003. Ibyo bimenyetso nabyo bikaba bidahuriza ku itariki U.V yavukiyeho n’ubwo ukwezi n’umwaka yavutsemo bihura. [22] Urukiko rusanga ariko ikinyuranyo ku itariki kitatuma biteshwa agaciro ngo bifatwe nk’aho U.V yasambanyijwe arengeje imyaka 18 y’amavuko kuko ababyeyi bashobora kwibeshya

Page 6

ku itariki bitewe n’igihe cyashize kugira ngo umwana abatizwe cyangwa yakingirijweho ndetse n’igihe yandikishijwe mu bitabo by’irangamimerere ariko kuba hari inyandiko y’ivuka iteganywa n’amategeko nk’ikimenyetso kigaragaza igihe cy’ivuka yatanzwe n’umwanditsi w’irangamimerere w’umurenge yavukiyemo, ubifitiye ububasha nk’uko biteganywa n’ingingo 61 n’iya 64 z’Itegeko nº 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 ryavuzwe, ikaba ari yo igomba gushingirwaho hemezwa ko U.V yavutse kuwa 01/01/2003. Bityo rero ibivugwa na Iradukunda Daniel ko asambanya U.V yari arengeje imyaka 18 y’amavuko bikaba nta shingiro bifite kuko inyandiko y’ivuka igaragaza ko yavutse kuwa 01/1/2003, bivuze ko asambanywa mu 2018 yari afite imyaka 15 y’amavuko.  Kumenya niba Iradukunda Daniel yagabanyirizwa igihano [23] Iradukunda Daniel yunganiwe na Me De Bonheur Jeanne d’arc na Me Cyiza Clément avuga ko yifuzaga ko yagirwa umwere kubera ibimenyetso umukobwa yatanze kuko atifuzaga ko yafungwa, akaba ari yo mpamvu yarwanaga no kubona ibimenyetso byamushinjura ariko ko nyuma yo kubona inyandiko y’ivuka igaragaza ko yavutse 1/1/2003, Urukiko ruramutse rusanze ari yo yashingirwaho, asaba ko yagabanyirizwa igihano hagendewe ku mahame ateganywa n’ingingo ya 49 y’Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange kuko yemeye icyaha kuva agifatwa kandi hakaba nta ngaruka icyaha cyateye, agahabwa imyaka mikeya kugira ngo

abashe kujya kurera umwana U.V yabyaye, ko hanashingirwa ku byemejwe mu rubanza nº RPAA 00032/2019/CA haburanaga Ubushinjacyaha na Nzafashwanimana Jean de Dieu, akagabanyirizwa igihano kugeza ku gifungo cy’imyaka 10. [24] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko mu nkiko zibanza Iradukunda Daniel yaburanye yemera icyaha agabanyirizwa igihano ndetse n’Urukiko Rukuru rubigarukaho ruvuga ko yagabanyirijwe igihano bihagije, ko rero asanga igihano yahawe kitagabanywa kuko ibyo bavuga ko nta ngaruka icyaha cyateje atari byo kuko yateye umwana inda ubu nawe akaba afite umwana arera kandi nawe ari umwana.

UKO URUKIKO RUBIBONA [25] Ingingo ya 133 igika cya kabiri y’Itegeko no 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko” uwahamijwe n’urukiko icyaha cyo gusambanya umwana ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu (25)”. [26] Ingingo ya 49 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 ryavuzwe iteganya ko “Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye uregwa agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo’’. [27] Ingingo ya 58 y’iryo Tegeko igateganya ko: “Umucamanza ubwe niwe ugena niba impamvu nyoroshyacyaha zemezwa n’umucamanza zahabwa agaciro. Kwemeza impamvu nyoroshyacyaha bigomba gusobanurwa mu cyemezo cy’Urukiko”. [28] Ingingo ya 59 agace ka 1o n’aka 3o y’iryo Tegeko yo ikavuga ko: “Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo ushinjwa, mbere yo gukurikiranwa, yemeye icyaha akagisabira

Page 7

imbabazi uwo yakoreye icyaha n’umuryango nyarwanda mu buryo budashidikanywa, akicuza kandi akishyura ibyo yangije nk’uko bari babimutegerejeho n’iyo mu ntangiriro z’iburanisha ku rwego rwa mbere, ushinjwa yireze akemera icyaha mu buryo budashidikanywa”. [29] Urukiko rw’Ubujurire rusanga uko igihano gitangwa n’ibishingirwaho byarasobanuwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza nº RS/INCOSNT/SPEC 00003/2019/SC rwaciwe ku wa 04/12/2019 no mu rubanza nº RS/INCOSNT/SPEC 00005/2020/CS-RS/INCOSNT/SPEC 00006/2020/CS rwaciwe ku wa 12/02/2020 rugagaragaza ko Umucamanza afite inshingano yo guhanisha uwahamwe n’icyaha igihano gikwiye, akurikije uburemere bw’icyaha yakoze, ingaruka cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo nk’uko biteganywa n’ingingo ya 49 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 ryavuzwe, rugaragaza ko kubuza Umucamanza kugabanya igihano giteganyijwe n’Itegeko mu gihe hari impamvu nyoroshyacyaha, cyangwa kubimwemerera ariko iryo gabanya ntirijye munsi y’igihano gito ntarengwa giteganyirijwe icyaha cyakozwe mu gihe icyo gihano kiri hejuru, byaba ari ukumwambura ubwisanzure n’ubwigenge bwo gutanga igihano kigendanye n’icyaha cyakozwe. [30] Ibyasobanuwe n’Urukiko rw’Ikirenga muri izo manza byashingiweho n’Uru Rukiko rw’Ubujurire mu manza zitandukanye zirimo urubanza nº RPAA 00032/2019/CA

haburanaga Ubushinjacyaha na Nzafashwanimana Jean de Dieu rwaciwe ku wa 28/02/2020 n’izindi manza, abahamwe n’icyaha bakagabanyirizwa igihano kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko kubera impamvu nyoroshyacyaha, runasobanura ko ibiteganywa n’ingingo ya 60 igaka cya mbere agace ka ka kabiri y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 ryavuzwe haruguru ibuza umucamanza kugabanya igihano gito giteganyirijwe icyaha mu gihe hari impamvu nyoroshyacyaha, idakwiye gukoreshwa kuko inyuranye n’amahame y’ubutabera buboneye, ubwisanzure n’ubwigenge bw’Umucamanza. [31] Mu rubanza rujuririrwa hasuzumwe ikibazo kirebana no kugabanya igihano Iradukunda Daniel yahanishijwe n’Urukiko Rwisumbuye, mu isesengura ryacyo Urukiko Rukuru rugaragaza ko yagabanyirijwe igihano kubera kwemera icyaha, ahanishwa igihano gito gishoboka cy’ igifungo cy’imyaka 20 cyateganyirijwe icyaha yakoze iyo hari impamvu nyoroshyacyaha nk’uko biteganywa n’ingingo ya 60 y’Itegeko Nº68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, runavuga ko izo mpamvu zahereweho agabanyirizwa ibihano zitakongera kuba impamvu zatuma cyongera kugabanywa ku rwego rw’ubujurire. [32] Urukiko rusanga mu isesengura ry’ikibazo kirebana no kugabanya igihano, Urukiko Rukuru rutari kugarukira ku kuba Iradukunda Daniel yarahanishijwe igihano gito giteganyirizwa icyaha, ahubwo rwari kureba ibisobanuro byatanzwe n’Urukiko

rw’Ikirenga n’Urukiko rw’Ubujurire mu manza zavuzwe ku itangwa ry’igihano kubera ko uru rubanza rwaciwe iyo mirongo yaramaze gutangwa. Bityo n’ubwo kubera kwemera icyaha Iradukunda Daniel yahanishijwe igihano gito giteganyirizwa icyaha yahamijwe ariko harebwe imikorere y’icyaha n’uko yakoze iki cyaha ari bwo akiva mu bwana afite imyaka makumyabiri (20) y’amavuko, ikigero ahanini kirangwa n’ubushishozi bucye, hakanarebwa ko imyaka yari afite idatandukanye cyane n’iy’umwana yasambanyije kandi dosiye ikaba itagaragaza ko yari asanzwe afite imyitwarire mibi, nazo ari impamvu nyoroshyacyaha ziyongera ku kwemera icyaha, zatuma agabanyirizwa igihano kurushaho kugira ngo ahabwe amahirwe yo kugororwa, nyuma akazasubira mu muryango nyarwanda agifite imbaraga zatuma afatanya n’abandi kubaka igihugu nk’uko

Page 8

Urukiko rw’Ikirenga rwabisobanuye mu no RS/INJUST/RP 00003/2019/SC rwaciwe ku wa 28 Mutarama 2022 haburana Ubushinjacyaha na Niyonsaba Eric. [33] Hashingiwe ku bimanze gusobanurwa, ku biteganywa n’ingingo ya 49 y’Itegeko Nº68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 ryavuzwe no ku mpamvu nyoroshyacyaha zasobanuwe, Iradukunda Daniel akaba agomba kugabanyirizwa igihano, agahanishwa igifungo cy’imyaka icumi (10) gisimbura igifungo cy’imyaka makumyabiri (20) yari yahanishijwe ku rwego rubanza. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [34] Rwemeje ko ubujurire bwa Iradukunda Daniel nta shingiro bufite. [35] Rwemeje ko urubanza RPA 01318/2019/HC/KIG, rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 23/07/2020 ruhindutse gusa ku byerekeranye n’igihano. [36] Ruhanishije Iradukunda Daniel igifungo cy’imyaka icumi (10). [37] Rutegetse ko asonerwa amagarama y’urubanza kuko aburana afunzwe.