KABAGIRE v. UMUBYEYI

# KABAGIRE v. UMUBYEYI

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2015-09-18 - Case/document no.: RCOMA 0170 - Collection: Supreme Court

## Text

## Page 1

KABAGIRE v. UMUBYEYI [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RCOMA 0170 (Kayitesi, P.J., Nyirinkwaya na Mukandamage, J.) 18 Nzeli 2015] Amategeko agenga ibimenyetso – Amasezerano y’ubucuruzi – Igemurwa r’ibicuruzwa – Kuba nta bimenyetso uwishyuza agaragaza byemeza ko yashyikirije ibicuruzwa uwo mwenda ushingiyeho uwo yishyuza,ntiyahabwa amafaranga yishyuza ndetse n’indishyi mbonezamusaruro yishyuza, Itegeko n 15/2004 ryo kuwa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso, ingingo ya 3. ᵒ Indishyi – Indishyi z’igihombo – Kuba uwishyuza ariwe watangije urubanza, nyamara azi neza ko uwo yishyuza nta mwenda amufitiye, agashaka umwunganira kandi bikaba byaramwangirije, agombwa kuryozwa icyo gihombo yamuteje, Itegeko ryo kuwa 10/07/1888 rigenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa, ingingo ya 258. Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi – Ubujurire bwuririye kubundi – Kuba amafaranga uwishyuza asaba guhabwa n’uwo yishyuza atarigeze aregerwa, ntibyasuzumwa muri uru rubanza, Itegeko nº21/2012 ryo kuwa 13/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y imanza z imbonezamubano, iz Ubucuruzi, iz ubutegetsi n iz umurimo, ‟ ‟ ‟ ‟ ‟ ‟ ingingo ya 4. Incamake y’ikibazo: Kabagire hamwe n’uwitwa Umubyeyi bagiranye amasezerano yo kuzajya amugyemurira ibikoresho binyuranye bya farumasi, Kabagire nawe akamwishyura anyujije amafaranga kuri konti ye muri banki, undi nawe akandika umubare w’amafaranga amwishyuye n’asigaye. Ikibazo cyavutse kubera inyemezabuguzi eshatu ( factures) zihwanye n’amafaranga angana na 29.140.000 frws Umubyeyi avuga ko atishyuwe na Kabagire, bituma amurega mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, asaba kwishyurwa. Urukiko rwemeza ko ikirego cy’umubyeyi gifite ishingiro, rutegeka Kabagire kumwishyura 25.880.350 frws y’umwenda amubereyemo, indishyi z’ubukererwe n’iz’ikurikiranarubanza kubera ko Umubyeyi agaragaza ibimenyetso bigizwe na factures eshatu atishyuwe kandi Kabagire nawe akaba abyemera. Kabagire yajuriye mu Rukiko rw’Ikirenga avuga ko umucamanza yashingiye ku nyemezabuguzi Umubyeyi yerekanye, Kabagire avuga ko atemera ziriya nyemezabuguzi mu rwego rwo kwemera umwenda avuga ko yazimuhaye zigamije kumworoheza kubona inguzanyo ya banki kugirango ahaze isoko ryo kugemura ibikoresho bya Pharmacie . Uhagarariye Kabagire avuga ko factures Umubyeyi yerekana ntaho zihuriye n’ibicuruzwa kubera ko amezi zakoreweho atigeze agura ibikoresho bya farumasi muri Uganda, avuga kandi ko historique bancaire y’Umubyeyi igaragaza ko atigeze atunga ayo mafaranga, ko umucamanza ntaho yahera yemeza ko hari Umwenda Kabagire afitiye Umubyeyi kuko atashobora kwerekana bon de commande yamuhaye, ntiyerekane n’ikimenyetso cyerekana ko yabisoreye mbere yo kubyinjiza mu Rwanda, ndetse na TVA yabitanzeho, ko agomba kwerekana uburyo amasezerano yabo yashyizwe mu bikorwa kuva ibicuruzwa biva muri Uganda kugera mu Rwanda. Avuga ko asaba Urukiko kutaryoza Kabagire umwenda ku bicuruzwa atahawe ndetse na 18% y’indishyi mbonezamusaruro y’umwenda wishyuzwa. Kabagire avuga ko afite urupapuro rwo muri RRA rwerekana ko muri 2011 umwaka wose yatumije hanze ibicuruzwa bifite agaciro ka 3.000.000 frws nyamara Umubyeyi akaba amurega

## Page 2

29.140.000 frws. Uhagarariye Umubyeyi avuga ko uyu yatanze ingwate y’inzu ye kugirango abone inguzanyo ya banki, avuga ko inyemezabuguzi yazitanze mu Rukiko kugirango yerekane ko azashobora gukora isoko yahawe na Kabagire, avuga ko asaba urukiko ko izo facture zahabwa agaciro kazo, icyemezo cy’urukiko kikagumaho, Umubyeyi akishyurwa 29.140.000 frws ku nyemezabuguzi eshatu zitishyuwe, n’indishyi mbonezamusaruro kubw’igihombo yatejwe no kutishyurwa kandi ari umucuruzi. Urukiko rwabajije Umubyeyi niba afite inyemezabuguzi zaho yaguriraga ibicuruzwa avuga ko ntaza afite kubera ko yazanaga ibicuruzwa, bagahurira ku mupaka na KABAGIRE akamuhereza ibicuruzwa hamwe n’ inyemezabuguzi kugirango abisorere, asaba urukiko kureba kuri izo factures kuko zigaragaza ukuntu yagiye azana ibicuruzwa mu bice bitandukanye abinyuza kuri gasutamo. Ku byerekeye indishyi zisabwa na Kabagire, Umuhagararirye asaba ko Umubyeyi yacibwa indishyi zingana na 5.000.000 zo gushorwa mu manza ku maherere, n’izigihembo cya’Avoka zingana na 2.000.000 Frws. Incamake y’icyemezo: 1. Kuba nta bimenyetso uwishyuza agaragaza byemeza ko yashyikirije ibicuruzwa uwo yishyuza, ntiyahabwa amafaranga yishyuza ndetse n’indishyi mbonezamusaruro yishyuza. 2. kuba uwishyuza ariwe watangije urubanza, nyamara azi neza ko uwo yishyuza nta mwenda amufitiye, agashaka umwunganira kandi byaramwangirije, agombwa kuryozwa icyo gihombo. 3. Kuba amafaranga uwishyuza asaba guhabwa n’uwo yishyuza atarigeze aregerwa, ntibyasuzumwa muri uru rubanza kubera ko bitaregewe. Ubujurire bufite ishingiro. Ubujurire bwuririye kubundi nta shingiro bufite. Amagarama y’urubanza aherereye kuwareze. Amategeko yishingiweho: Itegeko nº21/2012 ryo kuwa 13/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y imanza ‟ z imbonezamubano, iz Ubucuruzi, iz ubutegetsi n iz umurimo, ingingo ya 4, Itegeko ‟ ‟ ‟ ‟ ‟ n 15/2004 ryo kuwa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso, ingingo ya 3, Itegeko ryo kuwa ᵒ 10/07/1888 rigenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa, ingingo ya 258. Nta manza zifashishijwe

## Page 3

Urubanza

I. IMITERERE Y’URUBANZA MURI MAKE [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, Umubyeyi Marie Claire arega Kabagire Ndekwe Alexis ko bagiranye amasezerano yo kuzajya amugemurira ibikoresho binyuranye bya “Pharmacie”, mu mikoranire yabo Kabagire yishyuraga Umubyeyi anyuza amafaranga kuri konti ye andi akayamwoherereza mu buryo bwa “transfert bancaire”, ubundi akajya yandika muri “agenda” ye umubare w amafaranga amwishyuye n asigaye. ‟ ‟ [2] Ikibazo cyavutse kubera inyemezabuguzi “factures” Umubyeyi Marie Claire avuga ko Kabagire Ndekwe Alexis atamwishyuye zihwanye na 29.140.000 Frw, arizo “facture” n° 0022/2011 ihwanye na 7.765.000 Frw, “facture” n° 0023/11 ihwanye na 12.375.000 Frw na “facture” n° 0024/11 ihwanye na 9.000.000 Frw, Kabagire Ndekwe Alexis we akaba yaravugaga ko nta mwenda amufitiye ko yamwishyuye amafaranga yose yari amurimo. [3] Urukiko Rukuru rw Ubucuruzi rwaregewe rwaciye urubanza, rwemeza ko ikirego ‟ cy Umubyeyi Marie Claire gifite ishingiro, rutegeka Kabagire Ndekwe Alexis kumwishyura ‟ 25.880.350 Frw y umwenda amubereyemo, n indishyi z uko yawukereranywe, ‟ ‟ ‟ iz ikurikiranarubanza n igihembo cy Avoka zingana na 500.000 Frw. ‟ ‟ ‟ [4] Urukiko Rukuru rw Ubucuruzi rwasobanuye mu cyemezo cyarwo ko umwenda ‟ Umubyeyi Marie Claire asaba Kabagire Ndekwe Alexis yawugaragarije ibimenyetso bigizwe n inyemezabuguzi (Factures) nawe ubwe yemera, arizo “ ‟ facture” n° 0022/2011, “facture” n° 0023/11 , na “facture” n° 0024/11 zihwanye n amafaranga 29.140.000 Frw; ko kuba Kabagire ‟ Ndekwe Alexis yemera izo “factures” ariko akavuga ko zakozwe mu rwego rwo gufasha Umubyeyi kubona inguzanyo nta gihamya simusiga yabigaragararije . [5] Ku byerekeye 3.259.650 Frw ababuranira Umubyeyi Marie Claire bari basabye ko Kabagire yishyura ngo kubera ko nawe ubwe ayemera, Urukiko rwasanze uretse n uko Kabagire ‟ Ndekwe Alexis nta bimenyetso bimurengera agaragaza, umwenda wose yishyuzwa atawemera uretse 3.259.650 Frw yonyine, bityo ko ayo 3.259.650 Frw agomba kuvanwa muri 29.140.000 Frw yishyuzwa. [6] Kabagire Ndekwe Alexis yajuririye urubanza mu Rukiko rw Ikirenga avuga ko mu ‟ kwemeza ishingiro ry umwenda umucamanza yashingiye ku nyemezabuguzi (Factures) ‟ yirengagije uburyo zakozwemo n icyo zari zigamije, ko yemeje ko hari umwenda afitiye ‟ Umubyeyi aterekanye ibimenyetso biwushyigikira, kandi ko atigeze aha agaciro ukuba Umubyeyi atarabashije kwerekana inzira n uburyo ibicuruzwa yishyuza byamugezeho, no kuba ‟ ataritaye ku cyemezo cyatanzwe na Rwanda Revenue Authority kigaragaza ko ibicuruzwa byinjiye mu Rwanda kuva mu kwezi kwa Mutarama kugeza m„Ukuboza 2011 bifite agaciro ka 3.483.978Frw. [7] Iburanisha ry urubanza ryabereye mu ruhame kuwa 21/07/2015, Kabagire Ndekwe ‟ Alexis yitabye yunganiwe na Me Karangwa Vincent afatanyije na Me Rukangira Emmanuel, naho Umubyeyi Marie Claire yunganiwe na Me Kabeya Mulombi Augustin.

## Page 4

II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’UKO URUKIKO RUBIBONA 2.1 Kumenya niba hari ibimenyetso bigaragaza ko Kabagire Ndekwe Alexis hari umwenda afitiye Umubyeyi Marie Claire ukomoka ku bicuruzwa yamugemuriye. [8] Me Karangwa Vincent na Me Rukangira Emmanuel uburanira Kabagire avuga ko uburyo umucamanza wo mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi yasobanuye icyemezo cye atari ko ibintu byagenze, ko inyemezabuguzi yashingiyeho yemeza ishingiro ry’umwenda atari cyo zari zigamije kuko zari zigamije gufasha Umubyeyi kubona inguzanyo muri Banki yitwa Amasezerano Community, ubwo bamusabye ikimenyetso cy’uko akora ubucuruzi bw’ibijyanye na Pharmacie“ maze akiyambaza Kabagire Ndekwe Alexis nk’umuntu bakoranaga, nawe akazimuha mu rwego rwo kumworohereza kubona inguzanyo, n’iyo nguzanyo ikaba yari iyo kumushoboza guhaza isoko rya „Pharmacie l’experience“ ya Kabagire, ari nayo mpamvu mu masezerano y inguzanyo izina ryiyo „Pharmacie“ rigaragaramo, ko rero zitari zigamije kwemera ‟ umwenda nk uko Umubyeyi abivuga, kandi n umucamanza ubwe yemeje ko iyi mikorere mu ‟ ‟ bucuruzi ishoboka. [9] Bavuga ko bitumvikana ukuntu Umubyeyi Marie Claire nk umucuruzi, yakora „ ‟ facture“ ya mbere ntiyishyurwe, iya kabiri bikaba uko akabirengaho akongera gutanga ibindi bicuruzwa, ko kandi urebye neza „factures“ Umubyeyi ashingiraho, usanga ntaho zihuriye n ibicuruzwa, ‟ dore ko muri ayo mezi zakoreweho nta muntu wigeze ujya kugura ibikoresho bya „Pharmacie“ muri Uganda, ko niyo Urukiko rwareba „historique bancaire“ y„Umubyeyi Marie Claire rwasanga atarigeze atunga ariya mafaranga. Bongeraho ko gusaba umwenda byabaye kuwa 30/08/2011 „factures“ zigakorwa imwe ku wa 28/06/2011, indi kuwa 15/07/2011, indi kuwa 30/08/2011, kandi zose zigakorerwa mu mashini ya Kabagire kandi ku munsi umwe, byerekana ko nta kindi byari bigamije uretse gufasha Umubyeyi kubona umwenda, ko rero kuba hari „factures“ bitavuga ko ibicuruzwa byaguzwe kandi byagiye kwa Kabagire. [10] Me Karangwa Vincent na Me Rukangira Emmanuel bavuga kandi ko kuba Umubyeyi yemera ko ibyo bicuruzwa byaturukaga muri Uganda yagombaga kugaragaza inzira byanyuzemo kugira ngo bigere mu Rwanda n„ibyangombwa bimwemerera gucuruza ibikoresho bya „Pharmacie“, ko kugeza ubu Umubyeyi adashobora kwerekana „Bon de commande“ yahawe na Kabagire, ikimenyetso cy aho yabiguriye cyangwa se ikimenyetso cy uko yabisoreye mbere yo ‟ ‟ kubyinjiza mu Rwanda, ko rero kuba Umubyeyi adashobora kwerekana ibicuruzwa izo nyemezabuguzi zatangiwe, umucamanza ntacyo yahereyeho yemeza ko hari umwenda Kabagire amufitiye. Basoza bavuga ko bitumvikana ukuntu Umubyeyi yaba yaragurishije ibicuruzwa by agaciro ka 29.140.000 Frw ntiyerekane nibura aho yatangiye ‟ TVA yabyo, ko agomba kwerekana uburyo amasezerano yabo yashyizwe mu bikorwa kuva ibicuruzwa biva muri Uganda kugera mu Rwanda. Basoza basaba urukiko ko Kabagire ataryozwa umwenda ku bicuruzwa atahawe ndetse n’ indishyi mbonezamusaruro za 18% y’umwenda wishyuzwa. [11] Kabagire Ndekwe Alexis we avuga ko afite urupapuro rwo muri Rwanda Revenue Authority (RRA) rwerekana ko muri 2011 umwaka wose yatumije hanze ibicuruzwa bingana na 3.000.000 Frw n’imisago nyamara Umubyeyi akaba amurega agera kuri 29.140.000 Frw, ko kuvuga ko yahawe inguzanyo ari uko atanze inzu ataribyo kuko muri Banki banareba ubushobozi bw’uwaka inguzanyo ariyo mpamvu yakorewe „factures“ kugira ngo Banki ikunde

## Page 5

imugurize icyo gihe akaba yaratse inguzanyo ya 30.000.000 Frw agahabwa 8.000.000 Frw gusa. Akomeza avuga ko atibuka igihe yagiriye ku mupaka wa Uganda n u Rwanda, ariko ko igihe ‟ kivugwa ko yazaniwe ibicuruzwa n Umubyeyi atigeze ajya Uganda, ko Urukiko rutabyemeye ‟ rwagenzura „passeport“ ye kuko ibigaragaza ndetse n impapuro afite zikaba zibigaragaza. ‟ [12] Asoza avuga ko ubusanzwe mu mikoranire yabo, Umubyeyi yazanaga ibicuruzwa umukozi we akabireba akabyandika muri „agenda“ akazamwishyura nyuma, ko ibicuruzwa by„amafaranga ari ku nyemezabuguzi bitashoboraga kugemurwa kuko ari byinshi cyane keretse bije muri „conteneur“. [13] Me Kabeya Mulombi Augustin uburanira Umubyeyi Marie Claire avuga ko abajuriye barimo kuburana nk aho urubanza rutangiye bwa mbere kandi urubanza ruri mu bujurire, ko ‟ urebye impamvu z ubujurire zabo ntacyo banenga ku rubanza rujuririrwa, ko ikibazo cyabaye ‟ kubera ko Umubyeyi na Kabagire bakoranaga mu cyizere nta nyandiko, Umubyeyi akaba atarigeze acuruza ibijyanye n imiti isaba icyangombwa ahubwo ko yazanaga ibikopo ‟ bishyirwamo imiti yagera hakurya y umupaka w u Rwanda na Uganda agahamagara Kabagire ‟ ‟ akaba ariwe uza kubifata akabyambutsa ndetse akaba ari nawe ubisorera. [14] Akomeza avuga ko ku nguzanyo Umubyeyi yahawe yatanze ingwate y inzu ye , ko ‟ „Factures“ atarizo zatanzwe nk ingwate, ko kuba rero umucamanza yaravuze ko bishoboka ‟ gukoresha „Factures“ kugira ngo ubone inguzanyo si ihame, ari nayo mpamvu habaho ubujurire, ko kandi amasezerano y inguzanyo yakozwe ku wa 15/09/2011 mu gihe inyemezabuguzi ‟ zakozwe mbere y amasezerano, Umubyeyi rero nk umuntu wari ufite isoko rya Kabagire ‟ ‟ yashoboraga gushaka amafaranga muri Banki nk uko yayashaka ahandi. ‟ [15] Avuga ko inyemezabuguzi yazitanze kugira ngo yerekane ko azashobora isoko ariko sizo zahereweho ngo ahabwe inguzanyo, ko icyahereweho ari inzu ye yatanze, ko umubare w amafaranga yahawe na Banki ari 8.000.000 Frw bitandukanye cyane na 29.140.000 Frw ‟ yishyuza, kandi ko umuntu ufite umwenda atabujijwe kuba yasaba undi muntu kumuguriza ari nako Umubyeyi yabigenje kugira ngo ashobore guhaza isoko rya „Pharmacie l Experience“. ‟ Akomeza avuga ko izi „factures“ zigomba guhabwa agaciro kazo, kubera ko Kabagire yaziregeye urukiko avuga ko Umubyeyi arimo kumuhuguza akoresheje izo „factures“ ariko agatsindwa muri izo manza, umucamanza akaba yarasobanuye neza ko izo „Factures“ zifite agaciro anasobanura ko Umubyeyi na Kabagire bakoranaga mu cyizere. [16] Ku bijyanye n’uburyo bakoranaga, Me Kabeya avuga ko hari n igihe Umubyeyi ‟ yazanaga ibicuruzwa Kabagire akandika muri „agenda“ gusa ndetse n undi witwa Phaina nawe ‟ wabimuzaniraga akaba ariko byagendaga, ko rero kuba „Factures“ zarakorewe mu mashini ya Kabagire nta kibazo byagombye gutera kuko ariko byari bisanzwe bigenda. Yongeraho ko bitumvikana ukuntu abunganira Kabagire basaba ibimenyetso by imvaho mu gihe nabo ‟ badashobora kwerekana nibura „bon de commande“ Kabagire yahaye Umubyeyi, ikiriho akaba ari uko bakoranaga mu cyizere gusa, ko rero Kabagire atagombye gukomeza kujijisha yerekana urupapuro rwa RRA kuko rutagaragaza ibyo acuruza byose, ibyo Umubyeyi Marie Claire yamuzaniraga akaba ari ibikoresho bya „Pharmacie“ kandi nabyo akaba abicuruza nyamara bitagaragara ku mbonerahamwe yerekana avuga ko yahawe na RRA.

## Page 6

[17] Asoza asaba urukiko ko icyemezo cy urukiko rubanza cyagumaho, Umubyeyi ‟ akishyurwa amafaranga 29.140.000 Frw akomoka ku nyemezabuguzi zose uko ari eshatu zitishyuwe n’indishyi mbonezamusaruro za 18% y’umwenda wishyuzwa kubera igihombo yatejwe no kutishyurwa kandi ari umucuruzi. [18] Umubyeyi Marie Claire we avuga ko impamvu Kabagire ashaka kumwambura yitwaza ko ngo atari yemerewe kuzana ibikoresho bya „Pharmacie“, ari uko azi neza ko we yazaga agahagarara ku mupaka hirya muri Uganda noneho Kabagire akaza agafata ibicuruzwa akabyambutsa akaba ariwe usora, ko kandi ibicuruzwa yazanaga hari ibyo yaguraga mu ruganda ibindi akabigura hanze mu isoko, ndetse hakaba n ibyazaga bitagomba gutangirwa umusoro. ‟ Akomeza avuga ko „factures“ yatanze muri Banki zari izo kugira ngo barebe imikoranire ye na „Pharmacie l’Experience“ atarizo zabaye ingwate, ko kandi Urukiko ruramutse rumujyanye ku mupaka ari kumwe na Kabagire ibimenyetso byaboneka. [19] Avuga kandi ko yabonye amafaranga amaze kuba menshi ajya kwaka Kabagire „factures“ y amafaranga amubereyemo, ko icyo gihe yahamagaye Kabagire amusaba „Factures“ ‟ undi nawe agahamagara „Comptable“ agahera ko azimukorera, ariyo mpamvu zakozwe ku munsi umwe kandi ibicuruzwa byo byaraje mu bihe bitandukanye. Naho ku bijyanye na „bon de commande“ avuga ko ntayo afite kubera ko bakoranaga mu cyizere, ko ubundi yandikaga muri „agenda“ amafaranga amusigayemo. [20] Abajijwe niba hari inyemezabuguzi yaba afite z’aho yaranguriye ibyo bicuruzwa, yavuze ko ntazo afite kuko iyo bahuriraga ku mupaka yamuhaga ibicuruzwa bye n inyemezabuguzi ‟ kugira ngo abone uko asora, kandi ko adashobora no kujya kuzaka aho yabiguraga kuko hari ahantu hatandukanye. Naho ku bijyanye n igihe yagiye atangiramo ibicuruzwa yishyuza yavuze ‟ ko byamugora kubimenya, ariko ko Urukiko rwareba kuri izo „factures“ kuko zigaragaza ukuntu yagiye abizana mu bice bitandukanye ko kandi byose byanyuraga kuri Gasutamo ku buryo ariho ikimenyetso cyaboneka. UKO URUKIKO RUBIBONA [21] Ingingo ya 3 , igika cya 1 y Itegeko N ‟ ᵒ 15/2004 ryo kuwa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n itangwa ryabyo iteganya ko : „ Buri muburanyi agomba kugaragaza ‟ ‟ ukuri kw ibyo aburana , naho iya 197, igika cya mbere y„Igitabo cya gatatu cy urwunge ‟ ‟‟ ‟ rw amategeko mbonezamubano iteganya ko „„Usaba ko inshingano yubahirizwa agomba ‟ kuyitangira ibimenyetso„„. [22] Mu nyandiko zigize urubanza harimo iyatanzwe na Rwanda Revenue Authority (RRA) igaragaza ibicuruzwa bya Kabagire Ndekwe Alexis byinjiye mu Rwanda kuva kuwa 01-12/2011, iyi nyandiko ikaba igaragaza ko Kabagire Ndekwe Alexis yinjije mu Rwanda muri icyo gihe ibicuruzwa bifite agaciro ka 3.483.798 Frw kugera ku mupaka w u Rwanda ‟ 1. Harimo kandi amasezerano y inguzanyo yo kuwa 15/09/2011 hagati y„Amasezerano Community Bank ‟ 1 1 Reba imbonerahamwe igaragaza Importations for Alexis Kabagire (Pharmacie Experience) igaragara mu rubanza Nº RPA 091/13/tgi/Nyge Ndekwe Alexis yaburanagamo na Umubyeyi Marie Claire ku cyaha cy’ubwambuzi bushukana, imbonerahamwe igaragaza ko ibyo Kabagire yatumije mu mahanga bitarenga CIF 3.483.798 Frw

## Page 7

n„Umubyeyi Marie Claire y amafaranga 8.000.000 Frw yo kumufasha guhaza isoko ryo ‟ kugemura ibikoresho bya „Pharmacie l Experience“ Kicukiro ‟ 2. [23] Urukiko rurasanga Umubyeyi Marie Claire mu kwemeza ko afitiwe na Kabagire Ndekwe Alexis umwenda ungana na 29.140.000 Frw ashingira ku nyemezabuguzi “factures” n° 0022/2011 ihwanye na 7.765.000 Frw, „facture“ n° 0023/11 ihwanye na 12.375.000 Frw na „facture“ n° 0024/11 ihwanye na 9.000.000 Frw, yose hamwe akaba 29.140.000 Frw, avuga ko izi nyemezabuguzi zose uko ari eshatu zitishyuwe nyamara ibicuruzwa bijyanye nazo byarashyikirijwe Kabagire Ndekwe Alexis. [24] Urukiko rurasanga imbonerahamwe y ibicuruzwa bya Kabagire byanyuze ku mupaka ‟ w u Rwanda na Uganda yatanzwe na RRA bifite agaciro ka 3.483.978 Frw, mu gihe Umubyeyi ‟ we avuga ko ibicuruzwa bye ashingiraho umwenda byinjiriye kuri uwo mupaka Kabagire akanabisorera3 bifite agaciro ka 29.140.000 Frw, ibi bikaba bigaragaza ko ibyo Umubyeyi avuga atari ukuri, kuko iyo ibyo bicuruzwa biba byarageze mu Rwanda nta cyari kubuza ko bigaragara mu nyandiko ya RRA igaragaza ibicuruzwa bya Kabagire byinjiye mu Rwanda muri icyo gihe inyemezabuguzi zakoreweho. 4 [25] Urukiko rurasanga kandi inkomoko ya 29.140.000 Frw agaragara kuri „factures“ eshatu, Umubyeyi Marie Claire avuga ko ayo mafaranga akomoka ku bicuruzwa yahaye Kabagire Ndekwe Alexis itagaragara, nyamara ari ngombwa kugaragaza inkomoko yayo hakurikijwe ibiteganywa n„ingingo ya 197, igika cya mbere cy„Igitabo cya gatatu cy urwunge rw amategeko ‟ ‟ mbonezamubano yavuzwe haruguru, byumvikana neza ko ari ngombwa kwerekana inkomoko idashidikanywaho y amafaranga yishyuza. ‟ [26] Urukiko rurasanga kandi „factures“ ubwazo zonyine Umubyeyi Marie Claire ashingiraho zidahagije kugira ngo hemezwe ko igiteranyo cy amafaranga azigaragaraho ari umwenda ‟ Kabagire abereyemo Umubyeyi Marie Claire, mu gihe aterekana aho yashyikirije Kabagire ibyo bicuruzwa (Preuve de livraison), inyandiko z uko yaranguye ibicuruzwa yishyuza ‟ n„ inyemezabuguzi z aho yabiguriye n uburyo yabyinjije kuri Gasutamo dore ko ibicuruzwa ‟ ‟ avuga yishyuza byaturukaga Uganda, n impamvu yatumye atishyurwa mu gihe yabitangaga ‟ nk uko biteganywa n ingingo ya 328 yo mu Gitabo cya gatatu cy urwunge rw amategeko ‟ ‟ ‟ ‟ mbonezamubano ivuga ko:„...umuguzi yishyurira ahantu no mu gihe ashyikirijwe icyo yaguze“ . [27] Urukiko rurasanga kuba „factures“ Umubyeyi aburanisha zarakozwe mbere gato y amasezerano y inguzanyo yo ku wa 15/09/2011, „facture“ ya mbere yakozwe ku wa ‟ ‟ 28/06/2011, indi kuwa 15/07/2011 iya nyuma ikorwa ku wa 30/09/2011, kuba umubare ugaragara kuri izo nyemezabuguzi wa 29.140.000 Frw uruta kure umubare ugaragazwa na RRA w ibicuruzwa Kabagire yinjije mu Rwanda mu gihe cyo kuva kuwa 03/01/2011 kugeza ku itariki ‟ ya 04/10/2011, no kuba aterekana aho yashyikirije Kabagire ibicuruzwa yishyuriza, bigaragaza ko izo „factures“ nta kindi zakorewe uretse gufasha umubyeyi kubona inguzanyo muri Banki nkuko ababuranira Kabagire babivuga. 2 2 Reba amasezerano y’inguzanyo mu ngingo yayo ya 1 ari kuri Cote ya 18-19 mu nyandiko zigize urubanza 3 3 Reba inyandiko-mvugo y’ibur anisha ryo ku wa 21/07/2015 ku rupapuro rwa 4 4 Reba inyandiko y’iburanisha ryo ku wa 21/07/2015

## Page 8

[28] Urukiko rurasanga na none „factures“ Umubyeyi Marie Claire avuga ko yikoreshereje ubwo yahamagaraga Kabagire akazimusaba zigakorerwa ku mashini ye bari kumwe4, zidashobora kumubera ikimenyetso kuko ubwe adashobora kwikorera ikimenyetso ngo akiburanishe mu Rukiko. Ibi bikaba bihuye n ibyemejwe mu rubanza ‟ Nº 00-19144 rwaciwe n Urukiko Rusesa Imanza rwo mu Bufaransa aho urwo Rukiko rwakuyeho urubanza rwaciwe ‟ n Urukiko Rwisumbuye rwa ‟ Rambouillet rwari rwategetse M.X kwishyura association Chantiers Yvelines amafaranga 1295 rushingiye gusa kuri „facture“ yakorewe M.X, mu cyemezo cyarwo Urukiko rusesa imanza rukaba rwaravuze ko gufata icyemezo muri ubwo buryo kandi ihame ari uko ntawe ushobora kwikorera ikimenyetso, Urukiko ruba rwishe amategeko5. [29] Hashingiwe ku ngingo z amategeko zavuzwe n ibisobanuro byatanzwe haruguru, ‟ ‟ Urukiko rw Ikirenga rurasanga nta bimenyetso Umubyeyi Marie Claire yarugaragarije byemeza ‟ ko yashyikirije ibicuruzwa Kabagire Ndekwe Alexis uwo mwenda yishyuza ushingiyeho, akaba adakwiye guhabwa amafaranga 29.140.000Frw ndetse n„indishyi mbonezamusaruro za 18% y umwenda yishyuza, bityo ubujurire bwa Kabagire Ndekwe Alexis bukaba bufite ishingiro. ‟ 2.2. Ku byerekeye indishyi Kabagire Ndekwe Alexis asaba [30] Mu mwanzuro Me Karangwa Vincent yashyikirije Urukiko rw Ikirenga yasabye ko ‟ Umubyeyi Marie Claire yacibwa indishyi zingana n amafaranga 5.000.000 kubera ko yashoye ‟ Kabagire mu manza ku maherere n indishyi zingana n amafaranga 2.000.000 y igihembo ‟ ‟ ‟ cy Avoka n ikurikiranarubanza. ‟ ‟ [31] Urukiko rurasanga indishyi Me Karangwa Vincent asaba mu mwanya wa Kabagire Ndekwe Alexis zifite ishingiro, kubera ko Umubyeyi Marie Claire yatangije urubanza, nyamara azi neza ko Kabagire Ndekwe nta mwenda amufitiye nk’uko byagaragajwe, bikaba byaratumye ashaka umwunganira kandi byaramwangirije, bityo akaba agombwa kuryozwa icyo gihombo hakurikijwe ibiteganywa n i‟ ngingo ya 258 y’Igitabo cya gatatu cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano iteganya ko igikorwa cyose cy’umuntu cyangirije undi gitegeka nyiri ukugikora kuriha ibyangiritse. [32] Urukiko rurasanga ariko amafaranga 5.000.000 asaba y’indishyi zo gushorwa mu manza ari umurengera bityo akaba agenewe 1.000.000 Frw mu bushishozi bw’Urukiko, naho ku mafaranga 2.000.000 asaba y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka akaba ahawe 500.000 Frw nayo agenywe mu bushishozi bw’Urukiko, yose hamwe akaba 1.500.000 Frw . 2.3. Ku bijyanye n’ubujurire bw‘Umubyeyi Marie Claire bwuririye ku bwa Kabagire Ndekwe Alexis 5 5 Attendu que, pour reconnaître M.X…, maître d’ouvrage, débiteur de l’association Chantiers-Yvelines et le condamner à lui payer la somme de 1295 Francs, le jugement, qui constate l’intervention d’ouvriers de l’association demandée par l’entrepreneur Rousseau, retient exclusivement une facture émise par elle sur M.X.. pour le montant indiqué;………qu’en statuant ainsi, alors que nul ne peut se constituer une prévue à lui-même, le tribunal a violé le texte susvisé;

## Page 9

[33] Me Kabeya Mulombi avuga ko amafaranga 3.259.650 umucamanza yavanye mu mwenda remezo ku buryo butumvikana kandi Kabagire nawe ubwe ayemera, agomba kwishyurwa Umubyeyi Marie Claire. Mu myanzuro ye, Me Kabeya asabira kandi uwo aburanira amafaranga y„ igihembo cy Avoka n ikurikiranarubanza angana na 2.500.000 Frw. ‟ ‟ [34] Me Karangwa Vincent na Me Rukangira Emmanuel baburanira Kabagire Ndekwe Alexis bavuga ko ikirego kijyanye n indishyi nta shingiro gifite, kuko biriya bicuruzwa bijyanye na ‟ „factures“ yishyuza bitigeze bibaho, ko ahubwo Kabagire yashatse gufasha Umubyeyi bikaba ariwe bikozeho. [35] Naho ku bijyanye n amafaranga 3.259.650 Me Kabeya asaba ko yishyurwa Umubyeyi, ‟ bavuga ko iki kirego nta shingiro gifite, kuko atigeze aregerwa, ko icyaregewe mu Rukiko Rukuru rw Ubucuruzi kigaragara mu mwanzuro wabo utanga ikirego ari amafaranga ajyanye na ‟ „factures“ eshatu gusa, ko ibindi Umubyeyi arimo kubizana bwa mbere mu bujurire. Bongeraho ko n„umucamanza wa mbere yasobanuye ko nta bimenyetso bifatika biwugaragaza, bivuga ko uwo mwenda utigeze ubaho. UKO URUKIKO RUBIBONA [36] Ingingo ya 4, igika cya 3 y Itegeko Nº 21/2012 ryo kuwa 13/06/2012 ryerekeye ‟ imiburanishirize y imanza z imbonezamubano, iz Ubucuruzi, iz ubutegetsi n iz umurimo ‟ ‟ ‟ ‟ ‟ ‟ iteganya ko ikiburanwa kidashobora guhindurwa na gato mu rukiko rw ubujurire“ naho ingingo ‟ ya 7 y iryo tegeko igateganya ko Umucamanza aca urubanza ku cyasabwe cyose kandi kuri icyo ‟ cyonyine. [37] Ku bijyanye n uru rubanza, Urukiko rw Ikirenga rurasanga amafaranga 3.259.650 ‟ ‟ Umubyeyi Marie Claire asaba guhabwa na Kabagire Ndekwe Alexis atarigeze aregerwa haba mu nyandiko itanga ikirego mu Rukiko Rukuru rw Ubucuruzi cyangwa se mu myanzuro iherekeza ‟ ikirego. Mu mwanzuro utanga ikirego wo kuwa 29/12/2011 wakozwe na Me Kabeya afatanyije na Me Gahunga ikirego cyari umwenda ungana na 29.140.000 wasigaye ku masezerano yo ku wa 01/12/210 hagati ya Kabagire Ndekwe Alexis na Umubyeyi Marie Claire, bityo ibijyanye n amafaranga 3.259.650 Umubyeyi Marie Claire asaba kwishyurwa bikaba bidashobora ‟ gusuzumwa muri uru rubanza kubera ko bitaregewe. III. ICYEMEZO CY‘URUKIKO [38] Rwemeje ko ubujurire bwa Kabagire Ndekwe Alexis bufite ishingiro; [39] Rwemeje ko ubujurire bw Umubyeyi Marie Claire bwuririye ku bwa Kabagire Ndekwe ‟ Alexis nta shingiro bufite; [40] Rwemeje ko imikirize y’urubanza Nº RCOM 0028/12/HCC rwaciwe n Urukiko Rukuru ‟ rw Ubucuruzi ku wa 12/10/2012 ruhindutse mu ngingo zayo zose. ‟ [41] Rutegetse Umubyeyi Marie Claire kwishyura Kabagire Ndekwe amafaranga 1.500.000 Frw akubiyemo indishyi zo gushorwa mu manza, ikurikiranarubanza n igihembo cy Avoka. ‟ ‟

## Page 10

[42] Rutegetse Umubyeyi Marie Claire kwishyura amagarama y urubanza angana na 100.000 ‟ Frw.