KAMIKAZI v. GASANA N’ABANDI
The High Court held that only sale agreements executed before a notary have legal effect for land transfers. Since Kamikazi's purchase was notarized, it prevails over Gasana's earlier private agreement. The court also found that compensation or damages were not warranted as the parties failed to prove wrongful...
Source-derived case information.
- Citation
- RS/INJUST/RC00011/2024/HC/KIG
- Parties
- Applicant: Kamikazi Fiona; Respondent: Gasana Eddy Jean Baptiste; Interested Party: Umuringa Marie Madeleine; Interested Party: Nzigamasabo Fabrice; Interested Party: Keza Didine
- Court
- High Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 7 February 2025
- Case Number
- RS/INJUST/RC00011/2024/HC/KIG
- Procedural Posture
- Civil Appeal (land Dispute) / High Court Rehearing on Grounds of Injustice
- Outcome
- appeal allowed in part; prior judgment modified
- Legal Topics
- Land Sale Agreements, Validity of Contracts, Priority of Notarized Agreements, Jurisdiction of Mediation Committees, Compensation in Land Disputes
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Kamikazi Fiona
Applicant
Gasana Eddy Jean Baptiste
Respondent
Umuringa Marie Madeleine
Interested Party
Nzigamasabo Fabrice
Interested Party
Keza Didine
Interested Party
Procedural Posture
Civil Appeal (land Dispute) / High Court Rehearing on Grounds of Injustice
Legal Issues
- 1 Whether mediation committees had jurisdiction over the dispute given the value of the land
- 2 Which sale agreement prevails when multiple agreements exist for the same land
- 3 Whether compensation or damages are owed to any party
Ratio Decidendi
The High Court held that only sale agreements executed before a notary have legal effect for land transfers. Since Kamikazi's purchase was notarized, it prevails over Gasana's earlier private agreement. The court also found that compensation or damages were not warranted as the parties failed to prove wrongful conduct by Gasana.
Court Disposition
appeal allowed in part; prior judgment modified
Orders
- The sale agreement between Umuringa Marie Madeleine and Kamikazi Fiona for plot UPI 5/07/05/01/4578 is upheld as valid.
- The subsequent sale from Kamikazi Fiona to Nzigamasabo Fabrice and Keza Didine is upheld as valid.
Full Case Text
Judgment text and source record
31 paragraphs
# KAMIKAZI v. GASANA N’ABANDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-02-07 - Case/document no.: RS/INJUST/RC00011/2024/HC/KIG - Collection: High Court
## Text
## Page 1
KAMIKAZI v. GASANA N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RUKURU – RS/INJUST/RC00011/2024/HC/KIG (Murererehe, J. P, Hitimana na Nkusi, J.) 07 Gashyantare 2025] Amategeko agenga imanza mbonezamubano – Umutungo utimukanwa – Amasezerano y’ubugure ku mutungo utimukanwa – Agaciro k’amasezerano y’ubugure mu gihe hari amasezerano menshi ku butaka bumwe – Amasezerano y’ubugure yakorewe imbere ya notaire niyo agira agaciro n’ubwo haba hari abandi bitwa ko baguze mbere y’uko ayo masezerano akorwa ariko bo batarakoreye amasezerano yabo imbere ya noteri. Incamake y’ikibazo: Gasana yareze muri Komite y’abunzi ku rwego rw’Akagari avuga ko Umuringa yamugurirshije mbere ikibanza gifite ubuso bungana na 25m/25m, nyuma akigurisha na Kamikazi we amujyana kwa noteri w’ubutaka, hasohoka icyangombwa cyanditse mu mazina uyu Kamikazi yakigusrishije aribo Nziagamasabo na Keza. Iyo Komite y’Abunzi yemeje ko ikibanza ari icya Gasana, Umuringa ajuririra uwo mwanzuro mu bunzi bo ku murenge nabo bemeza ko icyo kibanza ari icya Gasana. Umuringa yaregeye uwo mwanzuro w’Abunzi ku rwego rw’umurenge mu Rukiko rw’Ibanze rwa Nyamata, hagobokeshwamo Kamikazi, Nzigamasabo na Keza, maze rwo Rukiko, ariko Urukiko rw’Ibanze rwemeje ko icyo kirego nta shingiro gifite, ko nta masezerano yabaye hagati y’Umuringa na Kamikazi. Bityo, rwemeza ko amasezerano yabaye hagati ya Kamikazi na Nzigamasibo n’umugore we Keza n’amasezerano y’ubukode burambye bahawe kuri icyo kibanza ateshejwe agaciro, ikibanza kikandikwa kuri Gasana, rutegeka ko Kamikazi asubiza Nzigamasibo n’umugore we amafaranga y’ikiguzi cy’ikibanza. Umuringa yajuririye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo asaba indishyi zo kugobokeshwa mu rubanza rujuririrwa, avuga ko hemejwe ko ikibanza kiburanwa gihabwa Gasana kandi amasezerano y’ubugure yakozwe adakurikije amategeko, ndetse rwemeza ko Kamikazi asubiza amafaranga y’ikiguzi nyamara bitararegewe. Gasana yireguye avuga ko impamvu z’ubujurire zitahabwa ishingiro, ko ahubwo yahabwa ikibanza yaguze agahabwa n’indishyi. Urukiko Rwisumbuye rwaciye urubanza rwemeza ko icyabanza cyandikwa kuri Gasana, ko amasezerano yabaye hagati ya Umuringa na Kamikazi nta gaciro afite, bityo n’ayabaye hagati ya Kamikazi na Nzigamasibo ateshejwe agaciro, uyu Kamikazi akaba agomba gusubiza abo yagurishije icyo kibanza kiburanwa, Nzigamasibo na Keza, amafaranga y’ikiguzi cyacyo bari bamuhaye. Kamikazi yasabye ko urwo rubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane arabyemererwa, Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga yemeza ko rwongera kuburanishwa n’uru Rukiko Rukuru. Muri uru rubanza, Kamikazi avuga ko akarengane ke gashingiye ku kuba urukiko rwaravuze ko amasezerano ye na Umuringa adafite agaciro rwirengaije ko itegeko riteganya ko iyo hari amasezerano menshi yakozwe ku butaka bumwe amasezerano agomba guhabwa agaciro ari aba yarakorewe imbere ya noteri. Avuga kandi ko gashingiye ku kuba yaratagetswe gusubiza amafaranga yari yahawe na Nzigamasibo na Keza bagura, nyamara baraguze ubutaka bubiri burimo n’ubwo buburanwa. Gasana yireguye avuga ko ikirego cya Kamanzi nta shingiro gifite kuko ibimenyetso ashingiraho aburana yabitanze urubanza rwaramaze gupfundikirwa, urukiko rukaba ntaho rwari kubikura ngo rubisuzume. Muri uru rubanza, Umuringa nawe avuga ko habayeho akarengane, kuko inkiko zombi zananiwe kwemeza amasezerano afite agaciro nyamara nk’uko biteganijwe n’amategeko amasezerano agira agaciro iyo akorewe imbere ya noteri. Naho Nzigamasabo we yasabye ko ako karengane kakemurwa
## Page 2
bagahabwa indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’avoka, kuko we na Keza babonye ubutaka mu buryo bukurikije amategeko. Incamake y’icyemezo: Amasezerano y`ubugure yakorewe imbere ya notaire ariyo agira agaciro n`ubwo haba hari abandi bitwa ko baguze mbere y`uko ayo masezerano akorwa, ariko bo batarakoreye amasezerano yabo imbere ya noteri. Bityo, ubugure bwabaye hagati ya Gasana na Umuringa ntibwahabwa ishingiro mu gihe butakozwe mu buryo bukurikije amategeko ngo bube bwarakorewe imbere ya Noteri w’Ubutaka, bukaba butandukanye n’ubwakozwe hagati ya Kamikazi n’Umuringa, bwakozwe mu buryo bw’inyandikompamo. Ikirego gisaba gusubirashamo urubanza ku mpamvu z’akarengane gifite shingiro. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, ingingo ya 62 n’iya 63. Itegeko No37/2016 ryo ku wa 08/09/2016 rigena imitunganyirize, ifasi, ububasha n’imikorere bya komite y’abunzi, ingingo ya10 n’iya 11. lteka rya Ministiri No 002/008 ryo kuwa 01/04/2008 rigena uburyo iyandikishwa ry’ubutaka rikorwa, ingingo ya 34. Imanza zifashishijwe: RS/INJUST/RC 00012/2021/SC, Nsengiyumva v. Ntagungira n’Abandi rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 22/10/2022. RS/INJUST/RC 00014/2021/SC, Mukandori aburana na Kayitesi rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/05/2022. RS/INJUST/RAD00002/2020/SC, Semapondo Charles v. Rwasimpenzi Wellars, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 10 Ukuboza 2021. RS/INJUST/RC00003/2020/SC, CIFTCI v. Nshimiyimana n’Undi rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 30/09/2021. RS/INJUST/RC00004/2020/SC, Nsanzimana Wilson v. Gacunga Esperance n’Abandi rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 09/04/2021. RS/INJUST/RC00010/2019/SC, Twizerimana v. Manizabayo Kennedy, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 25/09/2020. RS/INJUST/RC00022/2018/SC, Busoro Gervais v. Busoro Mugunga Desire n’abandi, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 28/06/2019. RCAA00002/2023/CA, Ngabonziza M. Alphonse v. Mugabo Fransis barega Kazoza Rushago Justin, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/11/2023. RCAA00021/2022/CA, Mambo Kalisa Charles v. Rutagengwa Georges n’abandi rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/02/2023. Urubanza I. IMITERERE Y`URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangirie mu bunzi b’akagali ka Gakamba, Gasana Eddy Baptiste avuga ko Umuringa Marie Madeleine yamugurishije mbere ikibanza giherereye mu mudugudu wa Rukora Akagali ka Gakamba, Umurenge wa Mayange mu Karere ka Bugesera, intara y’Iburasirazuba kibaruye kuri UPI 5/07/05/01/4578 gifite ubuso bwa m25/m25 akaza guhindukira akakigurisha na Kamikazi Fiona we akamujyana kwa noteri w’ubutaka hasohoka icyangombwa cyerekana ko icyo ikibanza ari icya Nzigamasabo Fabrice na Keza Fiona. Ku wa 18/04/2019, Abunzi b’Akagali bemeje
## Page 3
ko icyo kibanza ari icya Gasana Eddy Baptiste. Umuringa Marie Madeleine yajuririye uwo mwanzuro mu bunzi b’umurenge wa Mayange, ariko kuwa 18/07/2019 Abunzi b’Umurenge nabo bemeza ko ikibanza kiburanwa ari icya Gasana Eddy Baptiste. [2] Umuringa Marie Madeleine yaregeye uwo mwanzuro w’Abunzi b’Umurenge wa Mayange mu Urukiko rw’Ibanze rwa Nyamata, muri urwo rubanza hagobokeshwamo, Kamikazi Fiona, Nzigamasabo Fabrice na Keza Didine, maze Urukiko rw’Ibanze kuwa 27/11/2020 rwemeza ko ikirego cyatanzwe na Umuringa Marie Madeleine nta shingiro gifite, ko nta masezerano y’ubugure yabaye hagati ya Umuringa Marie Madeleine na Kamikazi Fiona, ko amasezerano y’ubugure bw’ikibanza UPI 5/07/05/01/4578 yo kuwa 21/11/2018 yabaye hagati ya Kamikazi Fiona na Nzigamasabo Fabrice n’umugore we Keza Didine n’amasezerano y’ubukode burambye bahawe kuri icyo kibanza ateshejwe agaciro, ikibanza kikandikwa kuri Gasana Eddy Baptiste. Rutegeka Kamikazi Fiona gusubiza Nzigamasabo Fabrice na Keza Didine ikiguzi cy’amafaranga miliyoni zirindwi (7000.000Frw) baguze icyo kibanza; Umuringa Marie Madeleine agaha Gasana Eddy Baptiste indishyi z’akababaro, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’avoka, rutegeka ko amafaranga 10,000Frw y’igarama Umuringa Marie Madeleine yatanze arega ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [3] Kamikazi Fiona yajuririye urwo rubanza mu Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo avuga ko Urukiko rw’Ibanze rwemeje ko Kamikazi Fiona asuziba Nzigamasabo Fabrice na Keza Didine ikiguzi cy’amafaranga miliyoni zirindwi (7000.000Frw) kandi bitararegewe, rwahaye agaciro amasezerano Umuringa Marie Madeleine yakoranye na Gasana Eddy Baptiste rwirengagije ko yakozwe mu buryo budakurikije amategeko asoza asaba indishyi zishingiye kukugobokeshwa mu rubanza. [4] Gasana Eddy Baptiste yireguye avuga ko impamvu z’ubujurire zitahabwa ishingiro, ko ahubwo yahabwa ikibanza yaguze agahabwa n’ indishyi. [5] Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rushingiye kukuba Umuringa Marie kukuba Umuringa Marie Madeleine kuwa 20/12/2016 yaragurishije Gasana Eddy Baptiste ikibanza kibarue kuri UPI 5/07/05/01/4578 giherereye mu mudugudu wa Rukora, akagali ka Gakamba, Umurenge wa Mayange kugiciro cya 2.000.000 ariko amasezerano atariho umukono y’ubuyobozi bw’akagali, kukuba Gasana Eddy Baptiste yarasabye Umuringa Marie Madeleine kumukorera mutation akamubwira ko yamaze kugurisha ubwo butaka na Kamikazi Fiona ko ahubwo yamusubiza amafaranga ye akamwongereraho 1.000.000, kuba kandi Umuringa Marie Madaleine yaragombaga kubahiriza amasezerano kuko yayasinyeho n’ubwo we avuga ko atayemera, kukuba kandi urubanza rwaciwe n’urukiko rw’Ikirenga rutakurikizwa muri uru rubanza kuko byaba ar’arugutanga umurongo mubi wazajya utuma abagurishije bahindukira bakagurisha abandi bagamije kubariganya amafaranga, kukuba kandi abaguze ikintu cy’undi bagomba kugisubizwa nabo nabo baguze wa amafaranga bishyuye uwabagurishije. [6] Mu rubanza RCA00193/2020/TGI/GSBO rwaciwe n’urwo rukiko kuwa 06/07/2021 rwemeje ko ubujurire bwa Kamikazi Fiona nta shingiro bufite;rwemeza ko imikirize y’urubanza numero RC00348/2019/TB/NYMTA rwaciwe n’Urukiko rw’Ibanze rwa Nyamata kuwa 27/11/2020 ihindutse kuri bimwe; rwemeza ko amasezerano y’ubugure yabaye hagati ya Umuringa Marie Madeleine na Kamikazi Fiona nta gaciro afite; ko amasezerano y’ubugure bw’ikibanza UPI 5/07/05/01/4578 yo kuwa 21/11/2018 yabaye hagati ya Kamikazi Fiona na Nzigamasabo Fabrice n’umugore we Keza Didine ateshejwe agaciro;rwemeza ko ikibanza kiburanwa gifite UPI 5/07/05/01/4578 ari icya Gasana Eddy Baptiste; ko amasezerano y’ubukode burambye (Icyangombwa cy’ubutaka) yacyo ateshejwe agaciro, icyo kibanza kikwandikwa kuri Gasana Eddy Baptiste wagitsindiye; rutegeka Kamikazi Fiona gusubiza Nzigamasabo Fabrice na Keza Didine ikiguzi cy’amafaranga 7000.000Frw baguze icyo kibanza;rutegeka Umuringa Marie Madeleine guha Gasana Eddy Baptiste indishyi zingana na 500.000Frw y’igihembo cy’Avoka ku rwego rw’ibanze, 500.000Frw ku rwego rwisumbuye, 200.000Frw y’indishyi z’akababaro n’ ibihumbi maganatatu (300000Frw)
## Page 4
y’ikurikiranarubanza;rutegeka ko amafaranga 20,000Frw y’igarama Kamikazi Fiona yatanze arega ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [7] Kamikazi Fiona yandikiye Perezida w’Urukiko Rukuru asaba ko urubanza RCA00193/2020/TGI/GSBO rwaciwe n’urwo Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo kuwa 06/07/2021 rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, uyu abikorera raporo yohererzwa Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga, maze mu cyemezo nimero 023/CJ/2024022 cyo ku wa 22/02/2022, yemeza ko rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, rukazaburanishwa n’Urukiko Rukuru. [8] Kamikazi Fiona mu myanzuro yo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane avuga ko akarengane gashingiye kukuba urukiko rwaravuze ko amasezerano ya Kamikazi Fiona na Umuringa Marie Madeleine adafite agaciro rwirengaije ko itegeko ritekanya ko iyo hari amasezerano menshi yakozwe ku butaka bumwe amasezerano agomba guhabwa agaciro ari aba yarakorewe imbere ya noteri, ko kandi Urukiko rw’Ibanze rwa Nyamata mukwemeza ko Kamikazi asubiza Nzigamasabo Fabrice n’umugore we Keza Didine amafaranga 7.000.000 rutabonye ko baguze ubutaka bubiri burimo n’ububuranwa akarengane. [9] Uhagararaiye Eddy Jea Baptiste Gasana, yiregura avuga ko ikirego cya Kamikazi Fiona ntashingiro gifite kuko ibimenyetso azana muri uru rubanza bitaburanishijwe kubera ko yabishyizemo urubanza rwaramaze gupfundikirwa, urukiko rukaba ntaho rwari kubikura ngo rubisuzume. Ko asaba indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’avoka. [10] Umuringa Marie Madeleine avuga ko habayeho akarengane kuko inkiko zombie zananiwe kwemeza amasezerano afite agaciro nyamara nk’uko biteganijwe n’amategeko amasezerano agira agaciro iyo akorewe imbere ya noteri. [11] Nzigamasabo na Keza avuga ko hari akarengane kuri Nzigamasabo na Keza kuko ubutaka buburanwa babubonye mu buryo bukurikije amategeko, bityo ko hakemurwa ako karengane bagahabwa indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’avoka. [12] Ikigomba gusuzumwa muri uru rubanza ni ukumenya niba: a) Kumenya niba ntabubasha Abunzi bari bafite bwo gufata umwanzuro kuri uru rubanza. b) Gusuzuma amasezerano y'ubugure bw'ubutaka agira agaciro igihe hari amasezerano menshi ku butaka bumwe. c) Kumenya niba hari indishyi zatangwa muri uru rubanza. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA a) Kumenya niba nta bubasha Abunzi bari bafite bwo gufata umwanzuro kuri uru urubanza [13] Me Mucyesha David uhagarariye Kamikazi Phiona avuga ko hasuzumwa niba Abunzi bari bafite ububasha bwo gukemura izi mpaka. Abunzi b’Akagari baregewe ubutaka bwari bwanditse kuri Kamikazi, ayo masezerano yari ashingiye ku nyandikomvaho yakorewe imbere ya Noteri w’Umurenge kandi ubutaka buburanwa bwagurishijwe 7.000.000F. Ingingo ya 10 niya 11 y’Itegeko ryagengaga Imitunganyirize, Imikorere n’Ububasha bw’Abunzi, zigaragaza ko ntabubasha bari bafite bwo gusuzuma amasezerano cyangwa impaka zifite agaciro karenze 3.000.000Frw. Bityo ko asaba urukiko kubanza gusuzuma izi nenge nirusanga zifite ishingiro rukazategeka ko ibintu bisubira uko byari biri mbere ya 2019.
## Page 5
[14] Umuringa Marie Madeleine na Me Nsengimana Emmanuel umwunganira bavuga ko Abunzi ntabubasha bari bafite bwo kuburanisha umutungo utari hagati y’ababuranyi kuko wari wanditse kuri Kamikazi, Abunzi ntibari bemerewe kubijyamo, ni inenge kuba nyiri ubutaka atarabaye mu manza z’Abunzi agahamagazwa ikibazo kigeze mu rukiko, izo nenge zose zakosorwa. [15] Gasana Eddy Jean Baptiste na Me Ngutegure Bellancille umwunganira bavuga ko ibyo Me David avuga ko Abunzi nta bubasha bari bafite ataribyo kuko yaregeye ubutaka yaguze 2.000.000Frw kandi Abunzi babifitiye ububasha. Amafaranga 7000000F zavuzwe yaguzwe ibibanza 2, ariko ko UPI 5/07/05/01/4578 ariyo baburana kandi cyaguzwe 2.000.000F. Ntabwo iyo nzitizi ikwiye gutangwa mu manza z’akarengane. [16] Me Evode Kayitana uhagarariye Nzigamasabo Fabrice na Keza Didine avuga ko Abunzi ntabubasha bagira bwo gutesha agaciro amasezerano, ibi bijya mu nkiko, bityo uru rukiko ruzemeze ko Abunzi ntabubasha bari bafite. UKO URUKIKO RUBIBONA [17] Ingingo 10 y’Itegeko No37/2016 ryo ku wa 08/09/2016 rigena imitunganyirize, ifasi, ububasha n’imikorere byakomite y’abunzi itegenya ko komite y’Abunzi ku rwego rw’Akagari ifite ububasha bwo gusuzuma ibibazo byose by’imbonezamubano byerekeranye n’ibi bikurikira: Umutungo wimukanwa n’utimukanwa n’izungura kuri iyo mitungo mu gihe agaciro kabyo katarengeje miliyoni eshatu z’amafaranga y’u Rwanda (3.000.000Frw). [18] Uru rukiko rusanga Abunzi bari bafite ububasha bwo kuburanisha uru rubanza kuko icyaburanwaga ari ikibanza Gasana yagaragaza ko yari yaraguze amafaranga 2.000.000Frw; ibyo rero bigaragaza ko ikiburanwa cyari gifite agaciro kari mu bubasha bw’Abunzi, naho ibivugwa ko cyari gifite ibyangombwa, ibyo ntakigaragaza ko Gasana yari abizi kuko atari azi ko uwo yavugaga ko bakiguze yakigurishije undi. Bityo iyo nzitizi yatanzwe na Kamikazi Phiona ntashingiro yahabwa. [19] Uru rukiko rusanga iyi nzitizi y’iburabubasha igombaga gusuzumwa muri uru rubanza kuko yo yemewe ko isuzumwa mu manza z’akarengane kuko ari ndemyagihugu, nkuko byatanzweho umurongo mu urubanza RS/INJUST/RC00022/2018/SC hagati ya Busoro Gervais na Busoro Mugunga Desire n’abandi, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 28/06/2019, igika cya 18, aho rwasesenguye ingingo ya 62, igika cya mbere, n’iya 63 z‘Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, rugasanga zumvikanisha ko iyo Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga asuzumye raporo yashyikirijwe ku rubanza rw’akarengane, akemeza ko rwongera kuburanishwa, ayoherereza Umwanditsi Mukuru w’Urukiko rw’Ikirenga kugira ngo urwo rubanza rushyirwe kuri gahunda y’iburanisha, Urukiko ruburanisha urubanza mu mizi bundi bushya nta zindi nzitizi zitanzwe zatuma urubanza rutaburanishwa mu mizi uretse inzitizi ndemyagihugu, ibyo kandi byanagarutsweho mu urubanza RS/INJUST/RAD00002/2020/SC1. b. Gusuzuma amasezerano y'ubugure bw'ubutaka agira agaciro igihe hari amasezerano menshi ku butaka bumwe [20] Me Mucyesha David uhagarariye Kamikazi Phiona avuga ko issue ya mbere ari ugusuzuma amasezerano afite agaciro kuyandi yose yakozwe, igisubizo kiri mu ngingo ya 34 y’Iteka rya Ministre ryo kuwa 1/4/2008 rigena uburyo iyandikishwa ry’ubutaka rikorwa, hashingiwe ku masezerano y’inyandiko y’umwimerere yakorewe imbere ya noteri w’ubutaka cyangwa undi muyobozi. Ikibazo gihari ni icy’amasezerano 2, amwe yemerwa n’uwayakoze kuko ntaho yayahungira kuko yakorewe
1 Urubanza RS/INJUST/RAD00002/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 10 Ukuboza 2021 hagati ya Semapondo Charles na Rwasimpenzi Wellars.
## Page 6
imbere ya Noteri w’Umurenge yohereza dosiye mu kigo cy’ubutaka, andi masezerano Kamikazi atemera avuga ko atujujwe kubera ko ugura atishyuye ikiguzi cyari cyumvikanyweho. Iyo hari amasezerano y'ubugure bw'ubutaka menshi yakorewe ku butaka bumwe, amasezerano agira agaciro ku yandi yose nayakorewe imbere ya Noteri w’ubutaka, Nkuko biteganywa n'iyo ngingo yavuzwe haruguru. Kuri Kamikazi amasezerano yakorewe imbere ya noteri w’ubutaka niyo yahabwa agaciro, bityo amasezerano ye akaba ariyo agomba guhabwa agaciro ku yandi yose kuko yakorewe imbere ya Noteri w'Umurenge wa Mayange. Ikindi ni uko Kamikazi ari “acquerereur de bonne fois”, rwazareba urubanza RCOMA0002/13/CS rwo kuwa 23/10/2015 (ruri muri systeme), p 11 paragraphe ya 35. [21] Umuringa Marie Madeleine avuga habayeho akarengane kuko yagaragarije inkiko amasezerano yemera, Mariyamu yamubwiye ko nta mafaranga afite bemeranywa ko agurisha abandi akamusubiza amafaranga, ko aribwo yagurishije Kamikazi amukorera mutation, ko ariko amasezerano yakoreye imbere ya noteri ariyo yateshwejwe agaciro kandi ariyo yubahirije amategeko. Amasezerano ya Nakabaza Mariyamu na Gasana Eddy ntayemera sinyemera, yishyuye amafaranga agera kuri 2.000.000F kandi aya Nakabaza ntayo yahawe yose. Ko akandi karengane ni uko nkuko babivuga yakabaye yarakiriye 4.000.000frs akomoka kuri Eddy na Mariam, hakaba haremejwe ko Phiona kuko yagombaga gusubizwa amafaranga ye na Eddy wahawe ubutaka bwe ariko siwe wagombaga kumusubiza kuko uretse kuvuga ko bemeranyijwe kwishyura 2000000frs ntaho bagaragaza ko bayampereye. [22] Me Nsengimana Emmanuel umwunganira avuga ko Umuringa yumvikanye na Nakabaza Mariyamu 2000000F amuha 1.500.000F amusigaramo 500.000F yari kumuha bagiye guhinduza, Nakabaza yabuze amafaranga kuko yari afite ibibazo muri Kenya amusaba kugurisha abandi akamusubiza amafaranga ye. Nakabaza Mariyamu yashatse umukiriya ariko Umuringa yaramaze kugurisha undi kandi icyo kibanza yari yongereyeho ikindi. Umuringa yategetswe gusubiza Eddy 2.000.000F kandi atari yari kumusubiza, Umuringa yemeraga gusubiza Nakabaza Mariyamu amafaranga ye hanyuma nawe agakemura ibibazo afitanye na Eddy. Kamikazi Phiona yakagombye kuba yarahawe ubutaka bwe yaguze kuko niwe ufite amasezerano yakozwe mu buryo bukurikije amategeko. [23] Gasana Eddy Jean Baptiste avuga ko bafite amasezerano 2 yakozwe mu 2016, amasezerano ye yakozwe mu kwa 12/2016 Umuringa ntayemera. Ariko amaze kugurisha Mariyamu bakoze amasezerano imbere y’ubuyobozi, mu kwa 12 nyuma y’amezi 6 Mariyamu yamuhuje na Madeleine kugirango bakorane amasezerano kuko ubutaka bwari butamwanditseho. Yaguze na Nakabaza Mariam amuha 2000000F, Mariam nawe asubiza Umuringa 500.000F; icyo gihe yemeye ko azamukorera mutation kandi yari yasinye, icyo gihe ubutaka bwari butarabona mutation ninayo mpamvu handitswe UPI yose. Mariyamu yaguze mukwa 6/2016 njye ngura 12/2016. Yategereje ko amukorera mutation araheba, bigeze 2019 ajya gutanga ikirego mu Bunzi. Icyo gihe Umulinga yavuze ko yaguze na Nakabaza atari Gasana, ko atanamuzi kandi yaravuze ko yamuhamagaye ngo aze amusubize amafaranga. Urukiko ruzarebe inyandikomvugo ya Mariyamu kuko baburanye ahari. Amafaranga Umuringa yavuze ngo yamuhaye 2000000F ni indishyi z’akababaro kandi ntayo yatanze. [24] Me Ngutegure Bellancille umwunganira avuga ko ingingo ya 34 na 35 mugenzi we yavuze z’iteka rya minister zivuga amasezerano yakorewe imbere ya noteri w’ubutaka cyangwa undi mutegetsi, ariko mu gusesengura izo ngingo havugwamo imbere yundi mutegetsi kandi umuyobozi w’Akagari iyi nyandiko yayisinyeho. Ntabwo bivuga noteri, n’undi mutegetsi wese aremewe. Jurisprudance bazana ziri clear ko amasezerano agira agaciro ari ayakorewe imbere ya noteri, bazanye jurisprudence zo kuva 2019-2020, iyi mirongo ntabwo yakuraho ibintu byakozwe mbere itarajyaho, kandi ingingo ya 33 na 34 ntahanditse noteri. Niba Gasana yaraguze muri 2016 ntabwo hakoreshwa jurisprudence ya nyuma yaho. Urubanza rwa TB Nyamata rwabaye hagati ya Umuringa na Nakabaza, Umuringa yaregeye gutesha agaciro amasezerano abonye atsinzwe atanga ikirego muri TB Nyamata
## Page 7
nabwo aratsindwa. Mu rubanza RC00331/2019/TB/NYAMATA, Umuringa yashakaga inzira yo gutesha agaciro ayo masezerano, ajurira mu urubanza RCA 00141/2020/TGI/GSBO, urubanza rwaje gusibwa kuko atarukurikiranye. Ziriya jurisprudence bazana niza nyuma y’ubugure Gasana yakoze kandi niwe waguze mbere ya Fiona ndetse Nakabaza yasubijwe amafaranga none yongeye gufata amafaranga ya Fiona. Amafaranga 2.000.000F niyo baguze ariko amuha 1.500.000Frw hasigara 500.000F yari kumuha bazoke mutation. Eddy Gasana ntiyari azi Fiyona na Nzigamasabo, we yareze Umuringa kuko niwe yari azi. Umuringa yajuriye muri TB Nyamata kuko Eddy yaje kumureba asaba amakuru mu butaka, aza kumenya uburyo ubutaka bwagiye buhererekanywa. Gasana yasabye Umuringa kumukorera mutation we akamusaba 1.500.000F ngo amuhe ikindi kibanza, abo bantu babamenye bageze mu rukiko kandi mu bunzi ntibavuzwe nayo masezerano ntiyigeze agaragazwa mu bunzi. [25] Akomeza avuga ko avuga ko Gasana Eddy Jean Baptiste na Umuringa Marie Madeleine bagiranye amasezerano y’ubugure b’ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/07/05/01/4578, gifite m25x25m giherereye mu Umudugudu wa Rukora, Akagari ka Gakamba, Umurenge wa Mayange, Akarere ka Bugesera. Umuringa Marie Madeleine yabanje kugurisha icyo kibanza uwitwa Nakabaza Mariam tariki ya 28/06/2016 amafranga 2000.000frw, nyuma Nakabaza aza kugira ikibazo arwaza umwana ashaka kugurisha icyo kibanza ngo abone uko avuza umwana we; yaje kubona umuguzi ariwe Gasana Eddy Jean Baptiste, hanyuma Nakabaza Mariam amuhuza na Umulinga Marie Madeleine tariki ya 20/12/2016 kugirango azabe ariwe akorerwa mutation. Gasana Eddy yahuye na Umulinga Marie Madeleine bakorana amasezerano y’ubugure bw’ubutaha bwavuzwe haruguru, nawe abwirwa ko icyangombwa nikiboneka azakorerwa mutation. Umuringa Marie Madeleine yakomeje kurerega Gasana Eddy Jean Baptiste yanga kumukorera mutation, noneho Gasana atungurwa no kuba Umuringa Marie Madeleine yaramuciye inyuma yongera kugurisha ubwo butaka uwitwa Kamikazi Fiona ngo wari uje ashaka ibibanza bibiri byegeranye, noneho Umuringa amugurisha na cya kibanza yirengagije ko yamaze kukigurisha. Avuga ko kuba Kamikazi yarakorewe amasezerano kwa notaire w’ubutaka ntibikuraho ko Umuringa Marie Madeleina yakoze uburiganya akagurisha ikibanza ku nshuro ya kabiri. Ko batakwitwaza ubwo buriganya uwabagurishije yakoreye umuguzi wa mbere akajya kubwandikishaho ubutaka yamaze kugurisha; ahubwo bashakisha uko abasubiza amafaranga yabo yo kuri icyo kibanza dore ko hamaze kuba imanza nyinshi ziburana kuri ubwo butaka bubaruye kuri UPI: 5/07/05/01/4578 kandi zose zamaze kuba itegeko zaranarangijwe ubwo butaka ubu bwamaze gusubizwa nyirabwo Gasana Eddy Jean Baptiste.
[26] Me Evode Kayitana uhagarariye Nzigamasabo na Keza avuga ko Nzigamasabo Fabrice n'umugore we Keza Didine basanga ubutaka bubaruye kuri UPI 5/07/05/01/4578 ari bo bagomba kubwegukana kubera ko babuguze mu buryo bwemewe n’amategeko, imbere ya notaire. Nk’uko na Gasana Eddy yivugira ko amasezerano ye yari ay’agateganyo (promesse de vente); ntabwo ari amasezerano y’ubugure ya burundu kuko n’igiciro cyose atari yarakishyuye bityo ubutaka aburana akaba nta burenganzira abufiteho, icyo afiteho uburenganzira ni amafaranga ye yari yaratanze akaba agomba kuyasubizwa. N’iyo kandi urukiko rwakwanzura ko habayeho amasezerano ya burundu (definitif) hagati ya Umurnga Marie Madeleine na Gasana Eddy Baptiste kuwa 20/12/2016, nabyo ntacyo byamarira Gasana Eddy kuko nk’uko byateganywa n’ ingingo ya 33 na 34 y’lteka rya Ministiri No 002/008 ryo kuwa 01/04/2008, ryagenga uburyo iyandikishwa ry'ubutaka rikorwamo igihe ubutaka buvugwa muri ruru rubaza bwagurishwaga, iyo habaye amasezerano menshi ku butaka bumwe, amasezerano y'ubugure bw'ubutaka agira agaciro ku yandi yose ani ayakorewe imbere ya noteri w’ubutaka, kabone nùbwo yaba ari yo yakozwe nyuma y`ayandi. Bivuze ko ko ubu butaka bugomba kwegukanwa na Nzigamasabo n’umugore kuko ari bo bafite amasezerano yakorewe imbere ya notaire. [27] Akomeza avuga kw’ibimaze kuvugwa mu gika kibanziriza iki binahura n’umurongo watanzwe n`Urukiko rw`Ikirenga mu rubanza RS/Injust/RC/00012/2021/SC n’urubanza RCAA00021/2022/CA,
## Page 8
zemeje ko amasezerano y`ubugure yakorewe imbere ya notaire ariyo agira agaciro n`ubwo haba hari abandi bitwa ko baguze mbere y`uko ayo masezerano akorwa ariko bo batarakoreye amasezerano yabo imbere ya noteri. Hari n’izindi nyinshi zagendeye kuri uwo murongo bashyize mu myanzuro. Bityo ko basaba urukiko gutegeka ko amasezerano afite agaciro ari ayakozwe hagati ya Umuringa Marie Madeleine yagiranye na Kamikazi Phionah kuko yakorewe imbere ya notaire; ndetse n`amasezerano yo kugurisha Kamikazi Phionah yagiranye nyuma na Nzigamasabo Fabrice n'umugore we Keza Didine bagura bwa butaka bubaruwe kuri UPI 5/07/05/01/4578, maze ubwo butaka bukegukanwa na Nzigamasabo Fabrice n'umugore we Keza Didine. Ibyo Gasana n’umwunganira bavuga ko nta retroactivite yari kubaho, ariko siko bigenda ku manza kuko umurongo ni securite juridique, non retroactivite aho itaba ni ku mategeko naho imanza zitanga umurongo ibintu byaramaze kubaho. Acquereur de bonne fois ni uwagiye kwa noteri, ibyo nibyo CA na SC bavuze, udupapuro tundi nta gaciro tugomba guhabwa. UKO URUKIKO RUBIBONA [28] Impaka ziri muri uru rubanza zishingiye mu kumenya amasezerano y’ubugure bw’ikibanza afite agaciro hagati yavugwa ko Umulinga M. Madeleine yakoranye na Gasana Eddy n’ayo Umulinga M. Madeleine yakoranye na Kamikazi Fiona. [29] Ingingo ya 34, igika cya mbere, y’Iteka rya Minisitiri N° 002/2008 ryo ku wa 01/4/2008 rigena uburyo iyandikishwa ry’ubutaka rikorwa iteganya ibi bikurikira: (…) amasezerano yo kwegurira undi ibintu ashobora gukorerwa imbere y'umubitsi w'inyandiko z’ubutaka, abikorera inyandiko mbere yo kubyandika. Umubitsi w'inyandiko z'ubutaka akora inyandiko gusa nyuma y'aho aboneye icyemezo cy'ubyeguriye undi kandi amaze kumenya neza umwirondoro n'ubushobozi bw'abagiranye amasezerano. (...). [30] Dosiye y’urubanza igaragaza ko akarengane ka Kamikazi agashingira ko yaguze ikibanza gifite UPI 5/07/05/01/4578 na Umulinga bikorerwa imbere Notaire w’ubutaka, ubwo butaka bumwandikwaho nawe aza kubugurisha Nzigamasabo Fabrice n'umugore we Keza Didine, nabyo bikorerwa imbere ya Notaire w’ubutaka, icyo kibanza kibandikwiho; rero ko amasezerano ya Gasana uvuga ko nawe yaguze icyo kibanza kuko amasezerano agaragaza atakozwe mu uburyo bukurikije amategeko akaba atarakorewe imbere ya notaire, bityo ko atashingirwaho. [31] Urukiko rusanga kibazo kijyanye no kumenya amasezerano y’ubugure ku mutungo utimukanwa w’ubutaka afite agaciro hagati ya Gasana na Umulinga yakozwe mu buryo bw’inyandiko bwite (acte sous seing privé), n’akozwe mu buryo bw’inyandiko mpamo (acte authentique) yakozwe hagati ya Umulinga na Kamikazi, byatanzweho umurongo mu urubanza RS/INJUST/RC00010/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 25/09/2020; aho urwo rukiko rwagaragaje ko kubirebana n’umutungo utimukanwa w’ubutaka nk’umutungo uri mu murage rusange w’imbaga y’Abanyarwanda bose, Leta y’u Rwanda yashatse ko umuguzi n’ugurisha batajya biherera bonyine ngo bakore amasezeranoy’ubugure, maze itegeka ko bene ayo masezerano agombakubahiriza imihango yihariye kugira ngo agire agaciro (advalidatatem). Imihango yihariye amasezerano y’ubugure bw’ubutaka agomba kubahiriza, akaba ari uko agomba gukorerwa imbere ya Noteri. Ko ingingo ya 342 igika cya mbere, y’Iteka rya Minisitiri N° 002/2008 ryo ku wa 01/4/2008 rigena uburyo iyandikishwa ry’ubutaka rikorwa yumvikanisha ko amasezerano y’ubugure bw’ubutaka atarakorewe imbere ya Noteri nta gaciro yagira, kubera ko atakwemerwa kugira ngo habeho ihererekanya ry’ubutaka ubugure bunandikwe, kandi ugura icyo aba agamije ari ukugira ngo agire uburenganzira
2 Ihererekanya rishingiye ku masezerano yo kwegurira undi ibintu ridashobora gukorwa iyo amasezerano rishingiyeho atakozwe ku buryo bw'inyandiko y’umwimerere (Les mutations en vertu de contrats d'aliénation ne peuvent être opérées que si les contrats sont passés en forme authentique).
## Page 9
ku butaka yaguze, ubwo burenganzira akaba atabubona atabanje kubwandikisha ngo abihererwe icyangombwa cy’iyandikisha ry’ubutaka. [32] Muri urwo rubanza Urukiko rw’Ikirenga rwavuzwe mu gika kibanziriza iki; rwanzuye ruvuga ko amasezerano y’ubugure bw’ubutaka atarakorewe imbere ya Noteri nta gaciro yagira, kubera ko atakwemerwa kugira ngo habeho ihererekanya ry’ubutaka ubugure bunandikwe, kandi ugura icyo aba agamije ari ukugira ngo agire uburenganzira ku butaka yaguze, ubwo burenganzira akaba atabubona atabanje kubwandikisha ngo abihererwe icyangombwa cy’iyandikisha ry’ubutaka, ibyo kandi byanagarutsweho mu urubanza RCAA 00002/2023/CA3 [33] Ibyo kandi byanagarutsweho mu manza RS/Injust/RC/00012/2021/SC, haburana Nsengiyumva, Ntagungira n’abandi; aho uru rukiko rwemeje ko amasezerano y`ubugure bw’umutungo utimukanwa atakozwe mu buryo bw`inyandikompamo nta gaciro aba afite. Ibi kandi byongeye gushimangirwa n`Urukiko rw`Ubujurire mu rubanza RCAA00021/2022/CA haburana Mambo Kalisa, Rutagengwa n’undi; aho uru rukiko narwo rwongeye kwemeza ko amasezerano y`ubugure yakorewe imbere ya notaire ariyo agira agaciro n`ubwo haba hari abandi bitwa ko baguze mbere y`uko ayo masezerano akorwa ariko bo batarakoreye amasezerano yabo imbere ya noteri. Izindi manza uyu murongo watanzwemo ni RS/INJUST/RC00004/2020/SC, haburana Nsanzimana, Nyirajyambere n’Abandi; RS/INJUST/RC00003/2020/SC, haburana CIFTCI, Nshimiyimana Yvon na Sebutinde Edourd; ndetse na RS/INJUST/RC00014/2021/SC, haburana Mukandori Costasie na Kayitesi Elyne. [34] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye y’urubanza igaragaza ko Gasana yagiranye amasezerano y’ubugure bw’ikibanza na Umulinga ku wa 25/09/2020 ku mafaranga (2.000.000Frw), bikaba byarakozwe mu buryo bw’inyandiko bwite (acte sous seing privé); nubwo Umulinga ayahakana. Dosiye y’urubanza kandi igaragaza k’uwo mutungo Umulinga yawugurishije Kamikazi Fiona unamwandikwaho nkuko bigaragazwa n’icyemezo cy’ubutaka yashyikirije urukiko, ariko nawe aza kuwugurisha na Nzigamasabo Fabrice n’umugore we Keza Didine banakora ihererekanya imbere ya Noteri w’Ubutaka, uwo mutungo ubandikwaho nkuko bigaragazwa n’icyemezo cy’ubutaka yashyikirije urukiko. [35] Urukiko rusanga hashingiwe ku ibiteganywa n’Iteka rya Minisitiri no ku bisobanuro by’umurongo watanzwe n’urubanza rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga rwavuzwe haruguru, n’zindi manza zakomeje kuwugenderaho, rusanga amasezerano y’ubugure yabaye hagati ya Umulinga na Gasana mu buryo bw’inyandiko bwite nta gaciro akwiye guhabwa, kubera ko atakozwe mu buryo bw’inyandiko mpamo kandi ari ko itegeko ribiteganya, ari nayo mpamvu kuva igihe Gasana avuga ko yaguriye ubwo butaka ku wa 20/12/2026 atabashaga kwiyandikishaho ubwo butaka ngo ahabwe icyemezo cy’ubutaka kigaragaza ko nyirabwo, ahubwo bwagumye kwandika kuri ba nyirabwo ari nabyo byatumye abasha kubugurisha Kamikazi Fiona. [36] Urukiko rero rusanga nubwo nubwo Gasana yemeza ko yakoranye amasezerano na Umulinga nubwo uyu ayahakana ariko ntashingiro byahabwa kuko rusanga yarayashyizeho umukono we kandi akaba atarigeze avuga ko ari amahimbano; ariko mu miburanire ya Gasana yivugiye ko yaguze na Nakabaza Mariyamu, akaba ari nawe aha amafaranga 1.500.000Frw hasigara 500.000Frw yagombaga gutangwa nyuma ya mutation, ariko yandikirana na Umulinga kuko ariwe ikibanza cyari cyanditseho; ibyo byose ariko rusanga bitatuma ubugure bwa Gasana buhabwa ishingiro mu gihe butakozwe mu buryo bukurikije amategeko ngo bube bwarakorewe imbere ya Noteri w’Ubutaka.
3 RCAA00002/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/11/2023, haburana Ngabonziza M. Alphonse na Mugabo Fransis barega Kazoza Rushago Justin.
## Page 10
[37] Urukiko rusanga ibyo Gasana n’umwunganira bavuga ko imirongo yatanzwe mu manza zavuzwe haruguru ko itashingirwaho kuko yabayeho mbere y’uko Gasana yaguriyeho; ibyo bavuga ariko ntashingiro byahabwa kuko izo manza zaje zisobanura ikigomba kumvikana mu ngingo ya ngingo ya 34, igika cya mbere, y’Iteka rya Minisitiri N°002/2008 ryo ku wa 01/4/2008 rigena uburyo iyandikishwa ry’ubutaka rikorwa, ibyo rero bitareberwa mu gihe ahubwo icyo uwo murongo wari ugamije ni ukumvikanishwa ubusobanuro bw’ingingo yari iriho ndetse no mu gihe na Gasana yaguraga ubutaka, ariyo mpamvu rero rusanga izo manza zatanze umurongo ku itegeko ryari risanzweho zigaragaza uko rigomba kumvikana n’ayahe amasezerano y’ubugure bw’ubutaka agomba guhabwa agaciro, ntacyabuza ko zishingirwaho mu guca imanza inkiko zifite kuri iki kibazo gisa n’izabyemejwemo. [38] Kubera izo mpamvu zose zasobanuwe haruguru, rusanga ubugure bw’umutungo w’ubutaka bufite UPI 5/07/05/01/4578 bwabaye hagati ya Umulinga Marie Madelene na Kamikazi Fiona aribwo bwakozwe mu buryo bukurikije amategeko bitandukanye nubwo Gasana yakoze; ariyo mpamvu ubwo bugure bwa Umulinga Marie Madelene na Kamikazi Fiona aribwo bufite agaciro. [39] Urukiko rusanga ibimaze kuvugwa mu gika kibanziriza iki, bigaragaza ko kuba rwasanze Umulinga Marie Madelene na Kamikazi Fiona aribwo bugomba guhabwa agaciro, bityo binatuma n’ayo Kamikazi Fiona yakoranye na Nzigamasabo Fabrice n'umugore we Keza Didine agomba kugumana agaciro kayo kuko babuguze na nyirabwo Kamikazi Fiona nawe wabuguze mu buryo bukurikije amategeko. c. Gusuzuma niba urukiko rw'Ibanze rwa Nyamata rwarafashe icyemezo no ku butaka butaregewe [40] Me Mukesha David Uhagarariye Kamikazi Fiona avuga ko mu cyemezo cya Komite y'Abunzi b'Akagari ka Gakamba, hagaragara ko ubutaka buburanwa ari ubufite UPI: 5/0705/01/4578, bigaragara kandi ko mu masezerano y'Ubugure bw'ubutaka buva kuri Kamikazi bujya kuri Nzigamasabo Fabrice n’umugore we Keza Didine, baguze ubutaka bubiri, ubufite UPI: 5/0705/01/4578 na UPI: 5/0705/01/4577, byose hamwe babigura amafranga miliyoni 7,000,000frw. Urukiko muguca urubanza ntirwabyitayeho ngo rubone ko UPI: 5/07105/01/4577 ntaho ihuriye n'ikiburanwa. Mugusesa amasezerano rwari gutegeka ko hasubizwa ubutaka bufite UPI: 5/0705/01/4578; naho kubirebana n’amasezerano hagati ya Kamikazi na Nzigamasabo na Keza, urukiko wari kwibuka ko miliyoni zirindwi zaguze ubutaka bubiri, bityo ko hasubizwa 3,500,000frw, 1/2 cy'ikiguzi cy'ubutaka kuko ubutaka Nzigamasabo n'umugore bazasubiza ari UPI: 5/0705/01/4578, ntabwo ari ari UPI 5107/05/01/4577. Igihe ibyemezo byariho byaramuka bigumishijweho, urukiko ruzibuke ko UPI 4577 ntakibazo ifite. Kamikazi azategekwe gusubiza ½ 3500000Fr. [41] Gasana Eddy Jea Baptiste n’umwunganira Me Ngutegure Bellancille bavuga ko Kamikazi Fiona yashyize ibimenyetso mu rubanza rwaramaze gupfundikirwa, ibyo ariho azana hano ntabwo urukiko rwari kubyibwiriza kandi umwunganira yaragiye aba mu rubanza inshuro nyinshi, niwe wateye urujijo azanamo icyo kiguzi cya 7000.000Frw. Ibyo gusubizwa ½ y’ikiguzi ntabwo byigeze babisobanura mu rubanza. Baremera Kamikazi Fiona atasubizwa amafaranga yose, yasuzizwa ½ cy’ayo 7000000Frw zifitwe na Madeleine, agahabwa Fabrice kuko afite ikibanza kimwe. [42] Umuringa Marie Madeleine n’umwunganira bavuga ko Kamikazi Fiona yashyize ibimenyetso mu rubanza rwaramaze gupfundikirwa. Ibyo gusubizwa ½ y’ikiguzi ntabwo bigeze babisobanura mu rubanza. [43] Me Evode Kayitana uhagarariye Nzigamasabo na Keza Didine avuga ko Nzigamasabo Fabrice n'umugore we Keza Didine basanga ubutaka bubaruye kuri UPI 5/07/05/01/4578 ari bo bagomba kubwegukana kubera ko babuguze mu buryo bwemewe n’amategeko.
## Page 11
UKO URUKIKO RUBIBONA [44] Urukiko rusanga kubijyanye n’iyo ngingo y’ubujurire ya Kamikazi; koko bigaragara ko ikibanza gifite UPI 5/07/05/01/4577 cyavuzwe mu manza zabayeho nyamara cyo kitari cyararegewe nkuko kandi na Gasana nawe yemera ko icyo yaregeye ari ikibanza gifite UPI UPI 5/07/05/01/4578; bityo rero rusanga ntacyo cyagombaga kwemezwaho muri uru rubanza, dore ko nibyari byemejwe by’amafaranga 7.000.000Frw Kamikazi Fiona agomba gusubiza abo yagurishije ikibanza bigomba kuvanwaho kuko Kamikazi yagurishije ikibanza cye; nabo yakigurishije Nzigamasabo Fabrice n'umugore we Keza Didine bakaba bagomba kukigumana kuko bakiguze na Kamikazi wari warakiguze mu buryo bukurikije amategeko nkuko byasobanuwe haruguru; bityo rero icyo kibanza UPI 5/07/05/01/4577 kikaba ari ntacyemezo kigomba gufatwaho muri uru rubanza. c) Ibijyanye n’indishyi zasabwe muri uru rubanza [45] Me Mukesha David uhagarariye Kamikazi Fiona avuga ko asaba urukiko gutegeke Gasana na Umuringa kwishyura Kamikazi 5.000.000Frw y’indishyi zo gushorwa mu manza. [46] Umuringa Marie Madeleine avuga ko yahabwa na Gasana indishyi zinyuranye zingana na 5.000.000frs n'igihembo cy'avoka 2.000.000Frs, kubera ko Gasana Eddy yamwishyuye 2.0000.000Frs ndetse anahabwa ubutaka. [47] Uhagarariye Nzigamasabo n’umugore we Keza Didine avuga ko abo ahagarariye basaba urukiko gutegeka Gasana Eddy Jean Baptiste kubaha amafaranga 5.000.000Frw y'ibihembo bya avocat ku nzego zose na 2.000.000Frw y'ikurikirana rubanza ku nzego zose kubera kubashora mu manza. [48] Uhagarariye Gasana Eddy Jean Baptiste Gasana avuga ko izo ndishyi zitareba Gasana Eddy Jean Baptiste kuko atariwe wamugurishije ubutaka bwamukuruye mu manza. UKO URUKIKO RUBIBONA [49] Urukiko rusanga indishyi n’andi mafaranga Kamikazi, Umulinga na Nzigamasabo n'umugore we Keza Didine basaba Gasana batazihabwa kuko batagaragariza urukiko buryo ki Gasana ajya kugana inkiko yari agamije kubashora mu manza, kuko rusanga yarareze Umulinga ashingiye ku masezerano bagiranye y’ubugure bw’ikibanza n’ubwo uru rukiko rwasanze atarakozwe mu uburyo bukurikije amategeko bityo kubera iyo mpamvu akaba ari ntandishyi zigomba gutangwa muri uru rubanza. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [50] Rwemeje ko ikirego cya Kamikazi Fiona gisaba gusubirashamo urubanza ku mpamvu z’akarengane gifite shingiro. [51] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RCA00193/2020/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo kuwa 06/07/2021, rwasubirishijwemo ku mpamvu z’akarengane ruhindutse. [52] Rwemeje ko amasezerano y’ubugure bw’ikibanza UPI 5/07/05/01/4578 yabaye hagati ya Umuringa Marie Madeleine na Kamikazi Fiona afite agaciro. [53] Rwemeje ko amasezerano y’ubugure bw’ikibanza UPI 5/07/05/01/4578 yabaye hagati ya Kamikazi Fiona na Nzigamasabo Fabrice n’umugore we Keza ndetse n’amasezerano y’ubukode burambye (Icyangombwa cy’ubutaka) y’ikibanza agumanye agaciro kayo.
## Page 12
[54] Rwemeje ko amagarama y’urubanza ahwanye n’ibyarukozwemo.