KANYABUTEMBO v RUGAMBA
The Court of Appeal held that since the applicant had already appealed the main judgment and her appeal was not admitted, she could not file a new appeal based on the clarification judgment. The law does not allow using a clarification decision to reopen appeal rights for a judgment that is no longer appealable....
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 00001/2022/CA
- Parties
- Applicant: Kanyabutembo Virginie; Respondent: Rugamba Xavier
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 13 April 2022
- Case Number
- RCAA 00001/2022/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Decision
- Outcome
- appeal not admitted
- Legal Topics
- Cohabitation Property Rights, Division of Property, Appeal Procedure, Clarification of Judgments
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Kanyabutembo Virginie
Applicant
Rugamba Xavier
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Decision
Legal Issues
- 1 Whether an appeal can be lodged against a judgment and its clarification when the original judgment was already appealed and not admitted
- 2 Whether the applicant is entitled to further appeal based on the clarification decision
Ratio Decidendi
The Court of Appeal held that since the applicant had already appealed the main judgment and her appeal was not admitted, she could not file a new appeal based on the clarification judgment. The law does not allow using a clarification decision to reopen appeal rights for a judgment that is no longer appealable. Therefore, the appeal was not admitted.
Court Disposition
appeal not admitted
Orders
- The appeal by Kanyabutembo Virginie is not admitted.
- The High Court judgment RCA00097/2018/HC/MUS and its clarification RS/RECT/RC00013/2021/HC/MUS remain unchanged.
Full Case Text
Judgment text and source record
30 paragraphs
# KANYABUTEMBO v RUGAMBA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2022-04-13 - Case/document no.: RCAA 00001/2022/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
KANYABUTEMBO v. RUGAMBA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA 00001/2022/CA (Munyangeri, P.J.) 13 Mata 2022] Itegeko rigenga imiburanishirize y’imanza mbonezamubano – Ubujurire bw’ikirego gisobanuza urubanza – Iyo urubanza rwajuririwe ntirwakirwe, hanyuma hakaza gutangwa ikirego cyo kurusobanuza nacyo kikajuririrwa hamwe n’urwo rubanza, ubwo bujurire ntibwakirwa ku bijyanye n’urubanza rwasobanuwe kuko ari ugushakisha indi nzira yo kurujurira. Incamake y’icyemezo : Uru rubanza rwatangiye Kanyabutembo arega Rugamba mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu asaba urukiko kumutegeka kuva mu mutungo we, yagiyemo akawiyandikishaho muburyo bunyuranyije n’amategeko yitwaje ko bababanye nk’umugore n’umugabo, avuga ko uwo ikibanza yagihawe muri gahunda yo gutuza abadafite aho baba bari bahungutse naho inzu zubatsemo akaba ariwe waziyubakiye kuko ariwe woherezaga amafaranga yo kuzubakisha yakoreraga aho yaje kujya kuba muri Leta zunze ubumwe z’Amerika. Rugamba we yiregura avuga ko nawe yagize uruhare mu kubaka ayo mazu kandi ko n’amafaranga yavuye mu nzu bari bafitanye bakaza kuyigurisha nayo yakoreshejwe mu kubaka ayo mazu, Urukiko Rwisumbuye rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Kanyabutembo gifite ishingiro kuri bimwe, ko ikibanza kiburanwa Kanyabutembo agifatanyije na Rugamba, ko Kanyabutembo ari we wubatse inyubako ziri muri icyo kibanza, uburen, hanyuma rutegeka Kanyabutembo guha Rugamba amafaranga ahwanye n’uruhare rwe kuri icyo kibanza, na we akegukana ikibanza n’inyubako zirimo. Kanyabutembo yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwirengagije ibimenyetso bigaragaza ko yahawe ikibanza, Rugamba yuririye ku bujurire bwatanzwe na Kanyabutembo asaba ko n’amazu yubatse muri icyo kibanza bayagabana. Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Kanyabutembo nta shingiro bufite, ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na Rugamba bufite ishingiro. Kanyabutembo yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire, avuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze mu gufata icyemezo rwishe amategeko nkana, ngo rwiha ububasha bwo kwemeza isezerano ryo gushyingirwa, ruca urubanza ku kitararegewe kandi yarajuririye ikibazo kijyanye no kutishimira gutegekwa gutanga indishyi z’uruhare rwa Rugamba ku kibanza, nyamara Urukiko rufata icyemezo cy’uko bashyingiranywe, ngo rugamije kumunyaga umutungo we. Umwanditsi Mukuru w’Urukiko rw’Ubujurire yemeje ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Kanyabutembo butari mu bubasha bw’urwo Rukiko. Kanyabutembo yatanze ikirego mu Rukiko rw’Ibanze rwa Gisenyi asaba ko cyamunara iteganyijwe ku mutungo we, harangizwa urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru ihagarara kuko nta ho byateganyijwe mu cyemezo cy’Urukiko.Urukiko rw’Ibanze rwa Gisenyi rwaciye urwo rubanza, rwemeza ko cyamunara ihagarara. Rugamba yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rwisumbuye, asaba ko iyo cyamunara ikomeza kuko ikurikije amategeko, Urukiko rwemeje ko cyamunara ihagaritswe ku mpamvu z’uko nta genagaciro umuhesha w’Inkiko yakoresheje, rwemeza ko mu gihe umuhesha w’Inkiko yabikosora yakongera gutangira ibijyanye no kurangiza urubanza.
## Page 2
Kanyabutembo yatanze ikirego cyo gusobanuza urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru, mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, narwo rwemeza ko icyo kirego nta shingiro gifite kuko nta kidasobanutse muri urwo Rubanza. Kanyabutembo yajuririye icyo cyemezo hamwe n’urubanza yasobanuzaga mu Rukiko rw’Ubujurire, avuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwirengagije ibimenyetso bigaragaza ko ikibanza yagihawe wenyine nk’umugore udafite umugabo. Uhagarariye Rugamba avuga ko Urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Kanyabutembo yarujuririye mu Rukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe ntibwakirwa, ko rero atari akwiye kongera kurujuririra yitwaje urubanza rwaciwe ku kirego cyo kurukosoza. Uhagarariye Kanyabutembo avuga ko itegeko ritabuza ko imanza zombi zajuririrwa, hashingiwe ku biteganywa n’amategeko. Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko nta mpamvu n’imwe yatuma Kanyabutembo yongera kujuririra urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru yuririye ku bujurire bw’ikirego gisobanuza urwo rubanza, mu gihe rwari rwarajuririwe, Ubwanditsi bw’Urukiko rw’Ubujurire bugasanga butagomba kwandikwa. Incamake y’icyemezo : Urubanza rusobanuza urundi rushobora kujuririrwa hamwe n’urubanza rwasobanurwaga. Iyo urubanza rwajuririwe ntirwakirwe, hanyuma hakaza gutangwa ikirego cyo kurusobanuza nacyo kikajuririrwa hamwe n’urwo rubanza, ubwo bujurire ntibwakirwa ku bijyanye n’urubanza rwasobanuwe kuko ari ugushakisha indi nzira yo kurujurira. Ubujurire ntibwakiriwe. Amategeko yashingiweho : Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 140 Nta manza zifashishijwe. I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Kanyabutembo Virginie na Rugamba Xavier babanye nk’umugabo n’umugore batarasezeranye imbere y’amategeko, babanira muri Repubulika iharanira Demokarasi ya Congo (République Démocratique du Congo), babyarana abana baridwi (7). Nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu mwaka wa 1994 mu Rwanda, umuryango wose wagarutse mu Rwanda, batura mu Karere ka Rubavu, bigeze mu mwaka wa 1998 muri gahunda yo gushakira amacumbi abatahutse badafite aho kuba, ubuyobozi bwabahaye ikibanza kibaruye kuri UPI: 3/03/04/04/1497, giherereye mu Mudugudu w’Uburanga, Akagari ka Mbugangari, Umurenge wa Gisenyi, Akarere ka Rubavu, Intara
## Page 3
y’Iburengerazuba, baza kucyubakamo amazu bifashishije amafaranga yakomotse ku nzu bagurishije bari bafite muri Repubulika iharanira Demokarasi ya Congo. [2] Kanyabutembo Virginie avuga ko yaje kujya gushakisha ubuzima muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika (United States of America), akajya yohereza amafaranga yo gukomeza kubaka muri icyo kibanza, ariko ko mu gihe cy’ibarura ry’ubutaka, Rugamba Xavier yibarujeho icyo kibanza 100%, bituma ku wa 19/12/2017 Kanyabutembo Virginie atanga ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, arusaba gutegeka ko Parcelle ifite nº UPI: 3/03/04/04/1497, iherereye mu Mudugudu w’Uburanga, Akagari ka Mbugangari, Umurenge wa Gisenyi, Akarere ka Rubavu, Intara y’Iburengerazuba imwandikwaho igakurwa kuri Rugamba Xavier kuko atari iye, kuko yayihawe wenyine, ko kandi n’ubwo babanye nk’umugabo n’umugore batasezeranye imbere y’amategeko. Yasabye kandi indishyi zo gushorwa mu manza zingana na 1,050,000Frw. [3] Mu rubanza RC00220/2017/TGI/RBV rwaciwe ku wa 24/10/2018, Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Kanyabutembo Virginie gifite ishingiro kuri bimwe, ko ikibanza kibaruye kuri UPI: 3/03/04/04/1497 giherereye mu Mudugudu w’Uburanga, Akagari ka Mbugangari, Umurenge wa Gisenyi, Akarere ka Rubavu, Intara y’Iburengerazuba Kanyabutembo Virginie agifatanyije na Rugamba Xavier, ko Kanyabutembo Virginie ari we wubatse inyubako ziri muri icyo kibanza , akaba ari we uzifiteho uburenganzira wenyine, rutegeka Kanyabutembo Virginie guha Rugamba Xavier 7,500,000Frw y’uruhare rwe kuri icyo kibanza, na we akegukana ikibanza n’inyubako zirimo, ko amasezerano y’ubukode burambye nº 1497/RUB/GIS yakorewe kuri icyo kibanza asheshwe, ababuranyi basabwa gushyikiriza umubitsi w’impapurompamo z’ubutaka mu Karere ka Rubavu icyo cyemezo cy’Urukiko kugira ngo ibigikubiyemo byubahirizwe, Rugamba Xavier ategekwa guha Kanyabutembo Virginie indishyi zingana na 520,000Frw akubiyemo amafaranga y’igihembo cy’Avoka n’amagarama y’urubanza, rutegeka ko Kanyabutembo Virginie yandikwaho icyo kibanza, amaze kubahiriza ibikubiye muri icyo cyemezo, ingwate y’amagarama ingana na 20,000 Frw yatanzwe na Kanyabutembo Virginie iguma mu Isanduku ya Leta. [4] Kanyabutembo Virginie yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwirengagije ibimenyetso bigaragaza ko yahawe ikibanza, rukanga kubaza ababitanga ngo bagaragaze ukuri kwabyo. Rugamba Xavier yuririye ku bujurire bwatanzwe na Kanyabutembo Virginie, asaba ko n’amazu yubatse muri icyo kibanza bayagabana, avuga ko Urukiko rubanza rwavuze ko inzu ziri muri icyo kibanza zubatswe na Kanyabutembo Virginie wenyine, rwirengagiza ko hari amafaranga yakoreshejwe mu kuzubaka akomoka ku nzu yabo bagurishije yari I Bukavu muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, ko kandi yamaze imyaka 13 arera abana wenyine, ndetse ko kuba yari afite akazi, atari kubura uruhare ashyira mu iyubakwa ry’ayo mazu yubatswe muri icyo kibanza. muri icyo kibanza kandi yariabana imyaka 13 akaba kandi ntiyishimiye iyo mikirize y’urubanza, maze kuwa 01/11/2018 ayijuririra mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ubujurire bwe bwandikwa kuri RCA00097/2018/HC/MUS, avuga ko Rugamba Xavier yireguye avuga ko ubujurire bwatazwe na Kanyabutembo Virginie nta shingiro bufite, ahubwo abwuririraho asaba ko n’amazu ari muri icyo kibanza nayo bayagabana. Yanenze icyemezo cy’Urukiko ko rwemeje ko inzu zubatse ku kibanza kiburanwa zubatswe na Kanyabutembo Virginie gusa, rwirengagije ko hari amafranga yakoreshejwe mu kubaka ayo mazu akomoka ku nzu yabo bagurishije yari i Bukavu muri Repubulika iharanira demokarasi ya Congo,
## Page 4
kandi ko yaramaranye n’abana imyaka 13 yose abarera wenyine, ko kuba yariafite akazi atari kubura uruhare agira mu iyubakwa ry’ izo nzu mu kibanza cye. [5] Mu rubanza RCA00097/2018/HC/MUS rwaciwe ku wa 17/09/2019, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Kanyabutembo Virginie nta shingiro bufite, ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na Rugamba Xavier bufite ishingiro, ko urubanza RC00220/2017/TGI/RBV rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu ku wa 24/10/2018 ruhindutse kuri byose, ko icyemezo cy’ubukode burambye UPI 3/03/04/04/1497 bw’ikibanza kiri mu Mudugudu w’Uburanga, Akagari ka Mbugangari, Umurenge wa Gisenyi, Akarere ka Rubavu, cyanditswe kuri Rugamba Xavier kigomba guteshwa agaciro, Umwanditsi w’impapurompamo z’ubutaka akagikura ku mazina ya Rugamba Xavier, kikandikwa kuri Rugamba Xavier na Kanyabutembo Virginie, ibiri muri icyo kibanza byose bakabigabana mu buryo bungana, ko amafaranga Rugamba Xavier yagombaga guha Kanyabutembo Virginie avanyweho, ko Kanyabutembo Virginie agomba gusubiza Rugamba Xavier amafaranga 700,000 Frw, ko kandi amafaranga 40,000 Frw yatanzweho ingwate y’amagarama ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [6] Ku wa 10/10/2019, Kanyabutembo Virginie yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe buhabwa nº y’agateganyo PST RCAA 00035/2019/CA mu gihe hategerejwe ko hafatwa icyemezo ku iyandikwa ryabwo, yajuriye avuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze mu gufata icyemezo rwishe amategeko nkana, rwiha ububasha bwo kwemeza isezerano ryo gushyingirwa, ruca urubanza ku kitararegewe kandi yarajuririye ikibazo kijyanye no kutishimira gutegekwa gutanga 7,500,000 Frw yiswe ay’uruhare rwa Rugamba Xavier ku kibanza, nyamara Urukiko rufata icyemezo cy’uko bashyingiranywe, rugamije kumunyaga umutungo we. [7] Mu cyemezo n° 0057/2020/CIV/GCA cyo ku wa 08/07/2020, Umwanditsi Mukuru w’Urukiko rw’Ubujurire yemeje ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Kanyabutembo Virginie butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, ko butagomba kwandikwa mu bitabo by’ibirego byarwo, ashingiye ku kuba urubanza RCA00097/2018/HC/MUS rwaraciwe hashingiwe ku itegeko ririho, no kuba umutungo uri mu kibanza kibaruye kuri UPI: 3/03/04/04/1497 ufite agaciro kangana na 65.050.000Frw kagaragajwe n’umugenagaciro witwa Muzerwa Samuel ku wa 01/05/2019, kakaba katageze kuri 75.000.000Frw ateganywa n’ingingo ya 52, igika cya 2, agace ka 8º y’itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko. [8] Ku wa 05/08/2020, urubanza RCA00097/2018/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, urugereko rwa Musanze ku wa 17/09/2019 rwatewe cachet mpuruza kugira ngo rurangizwe. KANYABUTEMBO Virginie yatanze ikirego mu Rukiko rw’Ibanze rwa Gisenyi cyanditswe kuri RC00087/2021/TB/GIS, asaba ko cyamunara iteganyijwe ku mutungo UPI 3/03/04/04/1497 yahagarara kuko nta ho byateganyijwe mu cyemezo cy’Urukiko. Ku wa 08/03/2021, Urukiko rw’Ibanze rwa Gisenyi rwaciye urwo rubanza, rwemeza ko cyamunara ihagarara. [9] Rugamba Xavier yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, asaba ko iyo cyamunara ikomeza kuko ikurikije amategeko. Mu rubanza RCA00029/2021/TGI/RBV rwaciwe ku wa 08/04/2021, Urukiko remeje ko cyamunara ihagaritswe ku mpamvu z’uko nta genagaciro umuhesha w’Inkiko yakoresheje, rwemeza ko mu gihe umuhesha w’Inkiko yaba yubahirije ibiteganywa n’amategeko yakongera gutangira ibijyanye no kurangiza urubanza.
## Page 5
[10] Kanyabutembo Virginie yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, avuga ko umucamanza yagiriye inama umuhesha w’Inkiko. Mu rubanza RCAA00002/2021/HC/MUS rwaciwe ku wa 28/10/2021, Urukiko rwaciye urubanza, rwemeza ko ubujurire bwatanzwe na Kanyabutembo Virginie butakiriwe, imikirize y’urubanza RCA00029/2021/TGI/RBV igumaho. [11] Ku wa 13/11/2021, Kanyabutembo Virginie yatanze ikirego cyo gusobanuza urubanza RCA0097/2018/HC/MUS mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, asobanuza ibikubiye mu gika cya 32 cy’urwo rubanza, aho Urukiko rwemeje “…ko icyangombwa cy’umutungo UPI: 3/03/04/04/1497 cyanditswe kuri Rugamba Xavier kigomba guteshwa agaciro, umubitsi w’Impapurompamo z’ubutaka akagikura ku mazina ya Rugamba Xavier kikandikwa kuri Rugamba Xavier na Kanyabutembo Virginie, ibiri muri icyo kibanza byose bakabigabana mu buryo bungana”, kubera ko Rugamba Xavier yabyuririyeho ashaka umuhesha w’Inkiko maze atangira inzira yo guteza cyamunara umutungo UPI: 3/03/04/04/1497 kandi nta ho urukiko rwabitegetse. [12] Mu rubanza RS/RECT/RC 00013/2021/HC/MUS rwaciwe ku wa 24/11/2021, Urukiko rwemeje ko ikirego cyo gusobanuza urubanza cyatanzwe na Kanyabutembo Virginie nta shingiro gifite, ko nta kidasobanutse gikwiye gusobanurwa mu rubanza RCA00097/2018/HC/MUS rwaciwe ku wa 17/09/2019. [13] Ku
wa
26/11/2021,
Kanyabutembo
Virginie
yajuririye
imanza RS/RECT/RC00013/2021/HC/MUS na RCA00097/2018/HC/MUS mu Rukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe bwandikwa kuri RCAA00001/2022/CA, avuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwirengagije ibimenyetso bigaragaza ko ikibanza kibaruye kuri UPI: 3/03/04/04/1497 yagihawe wenyine nk’umugore udafite umugabo, kuba rwaribeshye ku bimenyetso bigaragaza amafaranga yohererezaga abana be kugira ngo bubakishe inzu ziri muri icyo kibanza, rukabifata nk’aho amafaranga yohererezwaga Rugamba Xavier no kuba rwaravuze ko agomba kugabana na Rugamba Xavier inzu ziri muri icyo kibanza kuko bakomeje gukorana nk’umugore n’umugabo. [14] Iburanisha ry’urubanza mu ruhame ryashyizwe ku matariki atandukanye rigenda ryimurwa kubera impamvu zinyuranye, ruburanishwa mu ruhame ku wa 28/03/2022, Kanyabutembo Virginie ahagarariwe na Me Twizeyimana Théophile afatanyije na Me Ntagara Alain Mucyo, Rugamba Xavier yunganiwe na Me Mutagoma Anastase Robert, uwo munsi hasuzumwa inzitizi yatanzwe n’uruhande rwa Rugamba Xavier isaba kutakira ubujurire bwatanzwe na Kanyabutembo Virginie. II. IKIBAZO KIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYACYO Kumenya
niba
urubanza
RCA00097/2018/HC/MUS
rwajuririwe
hamwe n’urubanza RS/RECT/RC00013/2021/HC/MUS rwarashoboraga kujuririrwa [15] Me Mutagoma Anastase Robert wunganira Rugamba Xavier avuga ko ibiteganywa n’ingingo ya 140 y’itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, bataburana ikibazo cy’inkomoko y’umutungo kuko cyavuye mu nzira, ko ahubwo baburana ku cyemezo cyafashwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze mu rubanza nº RS/RECT/RC 00013/2021/HC/MUS ariko na byo bitagamije guhindura icyemezo cyarwo.
## Page 6
[16] Akomeza avuga ko urubanza nº RCA 00097/2018/HC/MUS, Kanyabutembo Virginie yari yararujuririye muri uru Rukiko, ubujurire bwe ntibwakirwa, ko rero atari akwiye kongera kurujuririra yitwaje urubanza rwaciwe ku kirego cyo kurukosoza kuko asanga rutari rugishoboye kujuririrwa. [17] Me Twizeyimana Théophile uhagarariye Kanyabutembo Virginie avuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwafashe icyemezo kidasobanutse, bituma kigira ingaruka ku irangizwa ry’urubanza, biba ngombwa ko hatangwa ibirego bisobanuza urubanza. Asobanura ko Rugamba Xavier ari we wasobanuje urubanza bwa mbere mu rubanza RS/RECT/RC 00002/2021/HC/MUS. [18] Me Ntagara Alain Mucyo na we uhagarariye Kanyabutembo Virginie avuga ko itegeko ritabuza ko imanza zombi zajuririrwa, hashingiwe ku biteganywa n’igika cya kabiri cy’ingingo ya 140 y’itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi. [19] Me Mutagoma Anastase Robert avuga ko mu gika cya kabiri cy’ingingo ya 140 y’itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ryavuzwe haruguru, Umushingamategeko yakoresheje ijambo “mu gihe zishobora kujuririrwa” ashaka kuvuga ko ari mu gihe urubanza rw’iremezo rushobora kujuririrwa nyine ko kandi urubanza rujuririrwa mu gihe cy’ukwezi kumwe. Akomeza avuga ko umucamanza yari yategetse ko umutungoushyirwa kuri Rugamba Xavier na Kanyabutembo Virginie nyuma bakagabana, ko mu gusobanuza urubanza kwakozwe na Rugamba Xavier, hari havutse ikibazo cyo kumenya niba habanza kugabana cyangwa kubandikaho umutungo bombi, ko ubu rero umutungo warangije kubandikwaho, hakaba hasigaye kuwugabana. Asaba ko harebwa ibiteganywa n’igika cya nyuma cy’ingingo ya 140 y’itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano ryavuzwe haruguru. [20] Me Twizeyimana Théophile avuga ko mbere yo kugabana umutungo, hagomba kubanza gusuzuma ibimenyetso by’inkomoko yawo, ko kutabisuzuma byaba ari uguca ikibazo hejuru, kandi ko n’agaciro k’umutungo kahindutse. Avuga kandi ko urubanza RCA00097/2018/HC/MUS rwashoboraga kujuririrwa kubera ko icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze cyagize ingaruka ku rubanza rwose, kubera ko igisobanuro cyatanzwe n’urwo Rukiko cyagize ingaruka ku rubanza rwose, akaba asanga izo manza zombi zidashobora gutandukanywa. [21] Me Mutagoma Anastase Robert avuga mu gusobanura urubanza, umucamanza atasubiye ku cyemezo cy’Urukiko, ko habaye hari ibindi bimenyetso Kanyabutembo Virginie yaba yarungutse mu gihe urubanza rwarengeje igihe cyo kujuririrwa, akwiye kubijyana mu Rukiko rwaciye urubanza bwa nyuma, agasubirishamo urubanza ingingo nshya, agasobanurira umucamanza aho yari yarabihishe mbere hose. [22] Me Ntagara Alain Mucyo asoza asaba Urukiko rw’Ubujurire gushingira ku murongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RS/RECT/RC 00001/2019/SC, hamenyekane igisobanuro rwatanze maze Kanyabutembo Virginie ahabwe amahirwe yo kugera imbere yarwo. Uko Urukiko rubibona
## Page 7
[23] Ingingo ya 140, igika cya kabiri y’itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko “Urubanza rusobanura cyangwa rukosora urundi rwuzuza urubanza rwasabiwe gusobanurwa cyangwa gukosorwa. Rushobora kujuririrwa rwonyine cyangwa hamwe n’urubanza rw’iremezo mu gihe imanza zombi zishobora kujuririrwa.” Igika cya gatanu cy’ingingo y’itegeko rimaze kuvugwa yo iteganya ko” Iyo urubanza rw’iremezo rwarengeje igihe cyo kujuririrwa, kurukosora cyangwa kurusobanura bishobora gutuma rujuririrwa, mu gihe ubujurire bushingiye gusa ku cyemezo cyafashwe ku byerekeye ikosorwa cyangwa isobanura ry’urubanza.” [24] Dosiye y’urubanza igaragaza ko mu rubanza RS/RECT/RC 00013/2021/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze ku wa 24/11/2021, Kanyabutembo Virginie yaregeye urwo Rukiko asaba gusobanura igika cya 32 cy’urubanza RCA00097/2018/HC/MUS, aho “[……] rwategetse ko icyangombwa cy’umutungo UPI: 3/03/04/04/1497 cyanditswe kuri Rugamba Xavier kigomba guteshwa agaciro, Umubitsi w’Inyandikompamo akagikura ku mazina ya Rugamba Xavier kikandikwa kuri Rugamba Xavier na Kanyabutembo Virginie, ibiri muri icyo kibanza byose bakabigabana mu buryo bungana.” Kanyabutembo Virginie yasobanuraga ko Rugamba Xavier akomeza kuririra ku bikubiye muri icyo gika ashaka umuhesha w’Inkiko watangiye inzira zo guteza cyamunara umutungo ubaruye kuri UPI : 3/03/04/04/1497 kandi nta ho rwabitegetse. [25] Mu gika cya 15 cy’urubanza RS/RECT/RC00013/2021/HC/MUS, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwagaragaje ko nyuma y’icibwa ry’urubanza nº RCA 00097/2018/HC/MUS, ababuranyi bemeranya ko umutungo uri mu kibanza nº 3/03/04/04/1497 bawusangiye, ko bagomba kuwugabana mu buryo bungana, rusanga n’ubundi igika cya 32 cy’urubanza ari byo kivuga, ko rero nta kidasobanutse gikwiye gusobanurwa. [26] Bigaragara kandi muri dosiye y’urubanza ko Kanyabutembo Virginie yari yarajuririye urubanza nº RCA 00097/2018/HC/MUS ku wa 10/10/2019, nyuma yo gusesengura impamvu yari yatanze avuga ko ubujurire bwa kabiri buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, Umwanditsi Mukuru w’Urukiko rw’Ubujurire afata icyemezo cyo kutandika ubwo bujurire, hashingiwe ku kuba butari mu bubasha bw’uru Rukiko. [27] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga, kuba Kanyabutembo Virginie yari yarajuririye urubanza nº RCA 00097/2018/HC/MUS mu bihe biteganywa n’itegeko, ubujurire yatanze ntibwandikwe, adakwiye gushingira ku cyemezo cyafashwe mu kirego yatanze arusobanuza, ngo yongere arujuririre muri uru Rukiko, bityo ibivugwa n’abamuhagarariye ko icyemezo cyafashwe mu rubanza rusobanuza cyagize ingaruka ku rubanza rw’iremezo ku buryo byatuma barujuririra akaba nta shingiro bifite, kuko nta bisobanuro bishya rwatangiye igika cy’urubanza yasabaga ko gisobanurwa. [28] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi, hakurikijwe ibisobanuro byatanzwe na Kanyabutembo Virginie mu myanzuro y’ubujurire no mu gihe cy’inama ntegurarubanza, impamvu ze z’ubujurire zidashingiye ku cyemezo cyafashwe mu rubanza RS/RECT/RC00013/2021/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze ku wa 24/11/2021, kuko nta cyo arunenga, ahubwo ashaka kurwitwaza atanga ubujurire bw’urubanza rutagishoboye kujuririrwa. [29] Ku birebana n’ibivugwa n’uhagarariye Kanyabutembo Virginie ko ubujurire bw’urubanza RCA00097/2018/HC/MUS bukwiye kwakirwa, kubera ko n’agaciro k’umutungo uburanwa
## Page 8
kahindutse, ubu kakaba karengeje 75.000.000Frw ateganywa n’itegeko, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nta shingiro byahabwa, kubera ko agaciro k’umutungo uburanwa kasuzumwe mu iyandikwa ry’ubujurire bwari bwatanzwe ku wa 10/10/2019 bujurire ntibwakirwa, ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire bushingiye ku gaciro k’ikiburanwa bukaba butagomba guhindurirwa igihe ababuranyi babishakiye, cyane ko bidateganywa n’ingingo ya 140 y’itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryavuzwe haruguru. [30] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga, nta mpamvu n’imwe yatuma Kanyabutembo Virginie yongera kujuririra urubanza RCA00097/2018/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze ku wa 17/09/2019, mu gihe rwari rwarajuririwe, Ubwanditsi bw’Urukiko rw’Ubujurire bugasanga butagomba kwandikwa, bityo, ubujurire bwe bukaba butagomba kwakirwa. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [31] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Kanyabutembo Virginie butakiriwe. [32] Rwemeje ko urubanza RCA00097/2018/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze ku wa 17/09/2019 rugasobanurwa n’urubanza RS/RECT/RC00013/2021/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze ku wa 24/11/2021, rudahindutse. [33] Ruvuze ko amagarama y’urubanza ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.