KAREKEZI v. MUKANYARWAYA
The Supreme Court lacks jurisdiction over Karekezi's appeal because he did not demonstrate any of the grounds required by Article 43 of Organic Law nº 01/2004. Since the case was not heard on the merits, damages for pain and suffering are not awarded, but costs and attorney fees are granted to respondents who...
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 0129/10/CS
- Parties
- Appellant: Karekezi Fidèle; Respondent: Mukanyarwaya Marie Jeanne; Respondent: Ngarambe Jonas
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 12 April 2013
- Case Number
- RCAA 0129/10/CS
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Supreme Court Final Judgment
- Outcome
- Appeal dismissed for lack of jurisdiction
- Legal Topics
- Appellate Jurisdiction, Damages, Costs, Standing
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Karekezi Fidèle
Appellant
Mukanyarwaya Marie Jeanne
Respondent
Ngarambe Jonas
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Supreme Court Final Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the Supreme Court had jurisdiction to hear Karekezi's appeal under Article 43 of Organic Law nº 01/2004
- 2 Whether Mukanyarwaya and Ngarambe are entitled to damages and costs
Ratio Decidendi
The Supreme Court lacks jurisdiction over Karekezi's appeal because he did not demonstrate any of the grounds required by Article 43 of Organic Law nº 01/2004. Since the case was not heard on the merits, damages for pain and suffering are not awarded, but costs and attorney fees are granted to respondents who incurred expenses.
Court Disposition
Appeal dismissed for lack of jurisdiction
Orders
- Karekezi Fidèle to pay Mukanyarwaya Marie Jeanne 200,000 Frw for costs and attorney fees
- Karekezi Fidèle to pay Ngarambe Jonas 200,000 Frw for costs and attorney fees
Full Case Text
Judgment text and source record
13 paragraphs
# KAREKEZI v. MUKANYARWAYA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2013-04-12 - Case/document no.: RCAA 0129/10/CS - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
KAREKEZI v. MUKANYARWAYA [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RCAA 0129/10/CS (Mukanyundo, P.J., Rugabirwa na Kanyange, J.) 12 Mata 2013] Amategeko agenga ububasha bw’inkiko – Ubujurire – Ububasha bw’urukiko rw’ikirenga – Kuba ujurira nta mpamvu nimwe mu ziteganywa n’itegeko yarugaragarije yatuma ubujurire bwe buba mu bubasha bw’uru Rukiko bituma ubujurire butaba mu bubasha bw’ Urukiko rw’ikirenga –Itegeko - Ngenga nº 01/2004 ryo kuwa 29/01/2004 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga, ingingo ya 43 . Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano – Indishyi – Igenwa z’indishyi z’akababaro nta rubanza rwaciwe mu mizi – Igihe urubanza rutaburanishijwe mu mizi ntaho rwahera rugenera ababuranyi indishyi z’akababaro basaba, ariko igihe bigaragaye ko hari amafaranga barutanzeho bagenerwa mu bushishozi bw’Urukiko amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka. Incamake y’ikibazo: Mukanyarwaya yareze basaza be Karekezi na Karibwami mu Rukiko rw’ Iremezo rwa Gisenyi kuko bagurishije Ngarambe inzu ye atabahaye uburenganzira; maze Urukiko rutegeka Karekezi na Karibwami guha Mukanyarwaya amafaranga ahwanye n’agaciro k’iyo nzu nk’uko kagaragazwa n’igenegaciro iri muri dosiye hamwe n’indishyi z’akababaro, igihe cya Avoka hamwe nay’ikurikiranarubanza. Karekezi na Karibwami basubirishijemo urwo rubanza kuko rwaciwe badahari, banarugobokeshamo Ngarambe Jonas. Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rutegeka Ngarambe gusubiza Mukanyarwaya amafaranga ahwanye n’agaciro k’inzu ye yashenye n’umusaruro wayo. Rutegeka kandi Ngarambe, Karekezi na Karibwami gufatanya guha amafaranga Mukanyarwaya y’indishyi z’akababaro hamwe n’igihembo cya Avoka. Ababuranyi bose bajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rutegeka Karekezi na Karibwami gufatanya guha Mukanyarwaya amafaranga y’agaciro k’inzu, indishyi z’akababaro n’igihembo cya Avoka, bakanafatanya guha Ngarambe amafaranga y’igihembo cya Avoka. Karekezi yajuririye Urukiko rw’Ikirenga, ubujurire bwe bukorerwa ibanzirizasuzuma, umucamanza wabishinzwe yemeza ko ubwo bujurire bwakozwe mu buryo n’inzira bikurikije amategeko, ariko ko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga kuko nta mpamvu mu ziteganywa n’ingingo ya 43 y’Itegeko - Ngenga nº 01/2004 ryo kuwa 29/01/2004 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga, Karekezi yagaragaje yatuma ubujurire bwe buba mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga. Maze icyo cyemezo kimenyeshwa Karekezi. Karekezi yajuririye icyo cyemezo avuga ko kigomba guhinduka kuko ubujurire bwe buri mu bubasha bw’uru Rukiko, naho ababuranyi be bakabihakana. Hanyuma uburanira Karekezi yavuze ko aretse ubujurire yari yaratanze kubera ko yasanze butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga ariko uwo baburana ntiyemera uko kureka ubujurire. Ngarambe na Mukanyarwaya bo basabye indishyi z’akababaro, igihembo cy’avoka hamwe n’amafaranga y’ikurikiranarubanza hanyuma uburanira Karekezi akavuga ko nta ndishyi yabaha
## Page 2
kuko yajuriye kugira ngo arenganurwe, ariko ko nyuma y’aho yasanze ubujurire bwe butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga. Incamake y’icyemezo: 1. Kuba ujurira nta mpamvu nimwe mu ziteganywa n’ingingo ya ya 43 y’Itegeko - Ngenga nº 01/2004 ryo kuwa 29/01/2004 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga ryakurikizwaga igihe yajuriraga, yarugaragarije yatuma ubujurire bwe buba mu bubasha bw’uru Rukiko bituma ubujurire butaba mu bubasha bw’ Urukiko rw’ikirenga. 2. Igihe urubanza rutaburanishijwe mu mizi ntaho rwahera rugenera ababuranyi indishyi z’akababaro basaba, ariko igihe bigaragaye ko hari amafaranga barutanzeho bagenerwa mu bushishozi bw’Urukiko amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka. Ubujurire nta shingiro bufite. Amagarama y’urubanza aherereye kuri Karekezi. Amategeko yashingiweho: Itegeko - Ngenga nº 01/2004 ryo kuwa 29/01/2004 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga, ingingo ya 43. Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Gisenyi, Mukanyarwaya Marie Jeanne arega basaza be Karekezi Fidèle na Karibwami Pascal kuba baragurishije Ngarambe Jonas inzu ye atabahaye uburenganzira, Urukiko rutegeka Karekezi na Karibwami guha Mukanyarwaya 2.629.242 Frw ahwanye n’agaciro k’iyo nzu nk’uko kagaragazwa na “expertise” iri muri dosiye, 100.000 Frw y’indishyi z’akababaro, 100.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 50.000 Frw y’ikurikiranarubanza. [2] Karekezi na Karibwami basubirishijemo urwo rubanza kuko rwaciwe badahari, banarugobokeshamo Ngarambe Jonas. Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rutegeka Ngarambe gusubiza Mukanyarwaya 4.260.000 Frw ahwanye n’agaciro k’inzu ye yashenye n’umusaruro wayo. Rutegeka kandi Ngarambe, Karekezi na Karibwami gufatanya guha Mukanyarwaya 200.000 Frw y’indishyi z’akababaro na 200.000 Frw y’igihembo cya Avoka. [3] Ababuranyi bose bajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rutegeka Karekezi na Karibwami gufatanya guha Mukanyarwaya 3.250.000 Frw y’agaciro k’inzu, indishyi z’akababaro n’igihembo cya Avoka, bakanafatanya guha Ngarambe 200.000 Frw y’igihembo cya Avoka.
## Page 3
[4] Karekezi yajuririye Urukiko rw’Ikirenga, ubujurire bwe bukorerwa ibanzirizasuzuma, umucamanza wabishinzwe, mu cyemezo n° 0038/10/Pré-ex/CS cyo kuwa 15/07/2010, yemeza ko ubwo bujurire bwakozwe mu buryo n’inzira bikurikije amategeko, ariko ko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga kuko nta mpamvu mu ziteganywa n’ingingo ya 43 y’Itegeko - Ngenga nº 01/2004 ryo kuwa 29/01/2004 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga, Karekezi yagaragaje yatuma ubujurire bwe buba mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga. [5] Karekezi yamenyeshejwe icyemezo cy’ibanzirizasuzuma kuwa 02/12/2010, akijuririra muri uru Rukiko kuwa 07/12/2010, ni ukuvuga mu gihe cy’iminsi 15 cyateganywaga n’ingingo ya 55, igika cya 4 y’Itegeko - Ngenga rimaze kuvugwa haruguru. [6] Mu bujurire bwe, Karekezi avuga ko icyemezo cy’ibanzirizasuzuma n° 0038/10/Pré-ex/CS kigomba guhinduka kuko ubujurire bwe buri mu bubasha bw’uru Rukiko, naho ababuranyi be bakabihakana. [7] Mu iburanisha ry’urubanza ryabereye mu ruhame kuwa 20/11/2012, uburanira Karekezi yavuze ko aretse ubujurire yari yaratanze muri uru Rukiko ashingiye ku ngingo ya 130 CPCCSA1 kubera ko yasanze butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga nk’uko n’umucamanza w’ibanzirizasuzuma yabyemeje, ariko uwo baburana ntiyemera uko kureka ubujurire. [8] Kuwa 21/12/2012, Urukiko rwasanze nta mpamvu yumvikana mu rwego rw’amategeko Karekezi yarugaragarije yatuma ibiteganywa n’ingingo ya 130 yavuzwe haruguru bitubahirizwa, rwemeza ko Mukanyarwaya afite uburenganzira bwo kwanga ukureka urubanza kwakozwe na Karekezi, rutegeka ko iburanisha ry’urubanza rizakomeza kuwa 05/03/2013. [9] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame kuwa 05/03/2013, Mukanyarwaya Marie Jeanne ahagarariwe na Me Rwigema Vincent, Ngarambe Jonas ahagarariwe na Me Nsabimana Jean Damascène, naho Karekezi Fidèle ahagarariwe na Me Rukarishya Philémon. II. IKIBAZO KIRI MU RUBANZA N’ISESENGURWA RYACYO: Kumenya niba Mukanyarwaya Marie Jeanne na Ngarambe Jonas bahabwa indishyi basaba [10] Uburanira Mukanyarwaya Marie Jeanne avuga ko Karekezi Fidèle akwiye kumuha indishyi z’akababaro zingana na 2.000.000 Frw kuko yamwandikiye ibaruwa yo kuwa 20/01/2011 amusaba imbabazi z’uko yamuhemukiye igihe yagurishaga inzu ye atabimuhereye uburenganzira, nyamara aho kumwishyura indishyi yatsindiwe, yakomeje kujuririra Urukiko rw’Ikirenga agamije gutinza irangiza ry’imanza yatsindiwe mu Nkiko zabanje mu gihe kirenga imyaka ibiri yose. [11] Avuga kandi ko Karekezi yamuha 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza yatakaje akurikirana uru rubanza kubera ko yatelefonye kenshi aba i Burayi, kandi ko yatubuye 1Iyo ngingo ivuga ko ”Kureka urubanza ni ukururegera hanyuma uwareze akavuga ko aretse kuruburana, uwo yaregaga akabyemera...”.
## Page 4
n’inyandiko nyinshi, aranazohereza. Avuga na none ko akwiye kumuha n’igihembo cya Avoka kingana na 600.000 Frw kuko yamuburaniye kuva mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu kugeza muri uru Rukiko nk’uko bigaragazwa na kitansi yashyikirije urukiko. [12] Uburanira Ngarambe Jonas nawe avuga ko Karekezi Fidèle akwiye kumuha indishyi z’akababaro zingana na 2.000.000 Frw kuko yamushoye mu manza nta mpamvu kuko yajuririye uru Rukiko azi neza ko ubujurire bwe butari mu bubasha bwarwo, ndetse ko akwiye no kumusubiza 800.000 Frw y’igihembo cya Avoka yahawe n’uwo aburanira nk’uko bigaragazwa n’amasezerano bagiranye. [13] Uburanira Karekezi avuga ko nta ndishyi z’akababaro yaha Mukanyarwaya kuko yajuriye kugira ngo arenganurwe, ariko ko nyuma y’aho yasanze ubujurire bwe butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga. Anavuga ko atamuha n’amafaranga y’ikurikiranarubanza kuko atigeze atega indege ngo aze kuburana uru rubanza mu Rwanda kuko afite Avoka wamuburaniye utuye i Nyamirambo, ko rero yahabwa 3.250.000 Frw yatsindiye mu Nkiko zabanje akubiyemo indishyi z’akababaro, ay’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka. [14] Anavuga ko nta ndishyi akwiye guha Ngarambe kubera ko atigeze amurega muri uru Rukiko, kandi ko atahombye kuko ariwe ufite inzu iburanwa, ndetse ko atamuha n’igihembo cya Avoka hashingiwe ku masezerano yaba yaragiranye na Avoka we, kuko aribo gusa barebwa n’ayo masezerano. [15] Urukiko rurasanga nk’uko n’umucamanza w’ibanzirizasuzuma yabyemeje mu cyemezo n° 0038/10/Pré-ex/CS cyo kuwa 15/07/2010, ubujurire bwa Karekezi butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga kuko nta mpamvu nimwe mu ziteganywa n’ingingo ya 43 y’Itegeko- Ngenga nº 01/2004 ryo kuwa 29/01/2004 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga ryakurikizwaga igihe yajuriraga, yarugaragarije yatuma ubujurire bwe buba mu bubasha bw’uru Rukiko nk’uko nawe ubwe yabyiyemereye ubwo yaburaniraga imbere yarwo nk’uko byasobanuwe haruguru. [16] Urukiko rurasanga, mu gihe uru rubanza rutaburanishijwe mu mizi bitewe n’uko ubujurire bwa Karekezi butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga, ntaho rwahera rugenera Mukanyarwaya Marie Jeanne na Ngarambe Jonas indishyi z’akababaro basaba. [17] Urukiko rurasanga, ariko kuba Mukanyarwaya na Ngarambe bari bahagarariwe muri uru rubanza, bigaragara ko hari amafaranga barutanzeho, bityo Karekezi akaba akwiye guha buri wese 200.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka, yose hamwe akaba 400.000 Frw agenwe mu bishishozi bw’Urukiko. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [18] Rwemeye kwakira ubujurire bwa Karekezi Fidèle ku cyemezo n° 0038/10/Pré-ex/CS cy’ibanzirizasuzuma ry’urubanza RCAA 0037/10/CS kuko bwatanzwe mu buryo n’inzira bikurikije amategeko; [19] Rwemeje ko ubwo bujurire nta shingiro bufite;
## Page 5
[20] Rwemeje ko icyemezo cy’ibanzirizasuzuma nº 0038/10/Pré-ex/CS cyo kuwa 15/07/2010 kidahindutse; [21] Rutegetse Karekezi Fidèle guha Mukanyarwaya Marie Jeanne na Ngarambe Jonas, buri wese, 200.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka, yose hamwe akaba 400.000 Frw; [22] Rutegetse Karekezi Fidèle gutanga amagarama y’uru rubanza angana na 30.700 Frw, habariwemo n’ayo yaciwe mu Rukiko Rukuru, atayatanga mu gihe cy’iminsi umunani, ayo mafaranga agakurwa mu bye ku ngufu za Leta.