KAYIRANGA v. KOPERATIVE INDATWA KAYONZA
The Supreme Court held that the Cooperative had no legal basis to seize and retain Kayiranga David's rice without compensation, as the relevant Ministerial Instructions did not grant such authority. The lower courts erred by failing to consider key evidence, including a signed agreement acknowledging the...
Source-derived case information.
- Citation
- RS/INJUST/RCOM 00004/2024/SC
- Parties
- Applicant: Kayiranga David; Respondent: Koperative Indatwa Kayonza
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 27 August 2024
- Case Number
- RS/INJUST/RCOM 00004/2024/SC
- Procedural Posture
- Commercial / Supreme Court Review on Grounds of Injustice
- Outcome
- Partially allowed; lower court decision reversed in all parts relevant to the applicant's claims.
- Legal Topics
- Rice Trade Regulation, Cooperative Rights and Obligations, Property Rights, Compensation for Unlawful Seizure
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Kayiranga David
Applicant
Koperative Indatwa Kayonza
Respondent
Procedural Posture
Commercial / Supreme Court Review on Grounds of Injustice
Legal Issues
- 1 Whether the Cooperative had legal authority to seize and retain rice grown by Kayiranga David without compensation
- 2 Whether the lower courts failed to consider relevant evidence and legal provisions, resulting in injustice
- 3 Whether Kayiranga David is entitled to compensation for the rice and related damages
Ratio Decidendi
The Supreme Court held that the Cooperative had no legal basis to seize and retain Kayiranga David's rice without compensation, as the relevant Ministerial Instructions did not grant such authority. The lower courts erred by failing to consider key evidence, including a signed agreement acknowledging the Cooperative's obligation to pay for 6,330 Kg of rice. The applicant's property rights were violated, and he is entitled to compensation for the rice and related damages.
Court Disposition
Partially allowed; lower court decision reversed in all parts relevant to the applicant's claims.
Orders
- Koperative Indatwa Kayonza to pay Kayiranga David 3,196,650 Frw for the value of 6,330 Kg of rice seized.
- Koperative Indatwa Kayonza to pay Kayiranga David 500,000 Frw as moral damages.
Full Case Text
Judgment text and source record
35 paragraphs
# KAYIRANGA v. KOPERATIVE INDATWA KAYONZA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-08-27 - Case/document no.: RS/INJUST/RCOM 00004/2024/SC - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
KAYIRANGA v. KOPERATIVE INDATWA KAYONZA [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RS/INJUST/RCOM 00004/2024/SC (Mukamulisa, P.J., Kazungu na Kalihangabo, J.) 27 Nzeri 2024] Amategeko agenga ubucuruzi bw’umuceri mu Rwanda – Gucuruza umuceri udatonoye kandi utari umuryango wa Koperative – Mu gihe Amabwiriza ya Minisitiri w’Ubucuruzi adaha Koperative uburenganzira bwo gufatira umuceri uhingwa n’abaturage ku giti cyabo cyangwa abawumamye, ntibiba bishoboka ko iyo Koperative yawegukana ntacyo yishyuye kuko byaba ari ukwikungahaza nta mpamvu kandi ibyo bikaba bibujijwe mu mategeko. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko rw'Ubucuruzi, Kayiranga arega Koperative Indatwa Kayonza, asaba ko itegekwa kugarura umusaruro w’umuceri yigabije no kwishyura indishyi zinyuranye. Urwo Rukiko rwemeje ko ikirego cya Kayiranga kidafite ishingiro, ko atasubizwa umuceri we Koperative yafatiriye kubera ko ariyo ifite ubuzimagatozi n'uruhushya rwo gucuruza umuceri udatonoye, ajuririra mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi nabwo aratsindwa kuko aterekanye ikimenyetso kigaragaza ko afite uruhushya rutangwa na Minisiteri y'ubucuruzi bwo guhinga no gucuruza umuceri udatonoye. Kayiranga David yasabye ko urwo rubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, hemezwa ko ruburanishwa n’Urukiko rw’Ikirenga. Mu miburanire ya Kayiranga mu rubanza rusubirwamo ku mpamvu y’akarengane ku kibazo cyijyanye no kumenya niba Koperative Indatwa yategekwa kwishyura umuceri wa Kayiranga yatwaye, avuga ko Koperative yamutwariye umuceri yari amaze gusarura ungana na 10.450 Kg, imubwira ko izamwishyura ku munsi ukurikiyeho, nyuma iyo Koperative ihindura imvugo ivuga ko umuceri atari uwe, yongeraho kandi ko umuyobozi wa Koperative yasinyiye imbere y’abaturage avuga ko yemera kumwishyura 6.330 Kg akibaza ukuntu yasinyiye kumwishyura kandi uwo muceri ari uwa Koperative. Ku rundi ruhande, Koperative yo yiregura ivuga amabwiriza ya Minisitiri w’ubucuruzi yo ku wa 3/11/2012 asobanura ko abantu bemerewe gucuruza umuceri udatonoye ari Koperative zonyine, agateganya kandi ko undi muntu ku giti cye uhinze umuceri ku buso butageze kuri hegitari 10 awushyikiriza Koperative akaba ariyo iwugemura ku nganda ziwutunganya. Ikavuga ko Kayiranga yanyuranyije n’ayo mabwiriza bityo icyemezo cyo kumunyaga umuceri kitanyuranyije n’amategeko. Incamake y’icyemezo: Mu gihe Amabwiriza N° 22 yo kuwa 03/04/2014 yuzuza amabwiriza ya Minisitiri N°19 yo kuwa 3/11/2012 yerekeye itunganywa n’icuruzwa ry’umuceri mu Rwanda ya Minisitiri w’Ubucuruzi adaha Koperative uburenganzira bwo gufatira umuceri uhingwa n’abaturage ku giti cyabo cyangwa abawumamye, ntibiba bishoboka ko iyo Koperative yawegukana ntacyo yishyuye kuko byaba ari ukwikungahaza nta mpamvu kandi ibyo bikaba bibujijwe mu mategeko. Ikirego cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane gifite ishingiro kuri bimwe.
## Page 2
Imikirize y’urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ihindutse mu ngingo zayo zose. Amategeko yashingiweho: Amabwiriza ya Minisitiri N° 22 yo kuwa 03/04/2014 yuzuza amabwiriza ya Minisitiri N°19 yo kuwa 3/11/2012 yerekeye itunganywa n’icuruzwa ry’umuceri mu Rwanda, ingingo ya 2. Nta manza zifashishijwe Urubanza I. IMITERERE Y’IKIBAZO [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko rw'Ubucuruzi, Kayiranga David arega Koperative Indatwa Kayonza (yitwa Koperative muri uru rubanza), asaba ko itegekwa kugarura umusaruro w’umuceri yigabije, no kwishyura indishyi zinyuranye. Mu gusobanura ikirego cye, Kayiranga David yavuze ko abayobozi ba Koperative bagiye mu rugo rwe ruherereye mu Mudugudu wa Rwisirabo, Akagari ka Kageyo, Umurenge wa Mwiri, Akarere ka Kayonza, Intara y'lburasirazuba bagasanga imodoka yo mu bwoko bwa Fuso, ifite plaque RAE 292 T, ipakiye umuceri udatonoye yari amaze gusarura ungana na 10.450 Kg maze bagategeka umushoferi kuwutwara mu kibanza cy’iyo Koperative ndetse bakawupakurura, ariko bakaba baranze kumwishyura igiciro cyawo nk’uko bari babimwemereye banga no kumugarurira umuceri we. [2] Koperative yireguye ivuga ko yafatiriye umuceri ungana n'imifuka 71 bingana na 6330 Kg, kandi ko bashingiye ku mabwiriza ya Minisitiri w’Ubucuruzi yo ku wa 3/11/2012, mu ngingo yayo ya 1, aho agaragaza ko abantu bemerewe gucuruza umuceri udatonoye ari Koperative zonyine. Koperative yongeyeho ko ayo mabwiriza yateganyaga kandi ko umuntu wese ucuruza umuceri udatonoye agomba kunyura muri Koperative ndetse ko abantu bafashwe bamama umuceri (bagura binyuranije n'amategeko) bahanwa ndetse mu bihano bahabwa hakaba harimo no kwamburwa umuceri bafatanwe. [3] Koperative yakomeje ivuga ko Kayiranga David atari umunyamuryango wayo kandi ko adafite uburenganzira bwo gucuruza umuceri udatonoye, ko yaje kugura umuceri n'abaturage mu buryo bunyuranyije n'amategeko bituma Koperative yiyambaza inzego zinyuranye zifata imodoka yari iwupakiye nk'uko bigaragazwa n'inyandiko yo ku wa 22/2/2022, izo nzego zikaba zaranategetse ko umuceri uhinduka uwa Koperative, isaba ko Kayiranga David nta faranga na rimwe yahabwa mu gihe atagaragaje aho ahurira na Koperative. [4] Muri urwo rubanza hagobotsemo uwitwa Ndayisaba Eliab wasabaga ko Kayiranga David ategekwa kumusubiza amafaranga ye angana na 2.240.000 yamuhaye ngo amuzanire umuceri udatonoye ntawumugezeho hamwe na 150.000 Frw yo guhagarara kw’imodoka (stationnement) na 1.000.000 Frw y’igihembo cy’Avoka no kumusiragiza mu manza. [5] Mu rubanza RCOM 00549/2022/TC rwaciwe ku wa 27/02/2023, Urukiko rw’Ubucuruzi rwemeje ko ikirego cya Kayiranga David nta shingiro gifite, ko atasubizwa umusaruro w’umuceri
## Page 3
Koperative yafatiriye, ko atanishyurwa 4.702.500 Frw yasabye y’indishyi z’akababaro n’inyungu zinyuranye kimwe n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka. Yategetswe kwishyura Koperative 500.000 Frw y’igihembo cy’Avoka na 200.000 Frw y’ikurikiranarubanza. Rwemeje kandi ko ikirego cya Ndayisenga Eliab kidafite ishingiro, ko amafaranga yaregeye atayahawe kuko atagaragaza ukuri kw'ibyo aregera. [6] Mu gufata icyo cyemezo, Urukiko rw'Ubucuruzi rwashingiye ku kuba Kayiranga David ataragaragaje ko yari afite uburenganzira bwo guhinga umuceri cyangwa bwo kuwugurisha udatonoye nk'uko amabwiriza ya Minisitiri w’Ubucuruzi yabiteganyaga, rusanga uwo muceri ugomba kuguma mu maboko ya Koperative kuko ariyo ifite ubuzimagatozi n'uruhushya rwo gucuruza umuceri udatonoye kuko Kayiranga David yawuguze n'abahinzi b’iyo Koperative mu buryo butemewe. [7] Kayiranga David yajuririye mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi avuga ko Urukiko rw’Ubucuruzi rwagoretse ibyavuzwe n’ababuranyi, ko rutarahaye agaciro ibimenyetso n’ingingo z’amategeko yatanze, bigatuma rudaha agaciro indishyi yasabye no kuba rwarageneye Koperative indishyi zidafite ishingiro. [8] Mu rubanza RCOMA 00177/2023/HCC rwaciwe kuwa 14/11/2023, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Kayiranga David nta shingiro bufite, ko nta gihindutse ku mikirize y’urubanza rwajuririwe, rutegeka Kayiranga David kwishyura Koperative 1.000.000 Frw y’indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka. [9] Mu gufata icyo cyemezo, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwashingiye ku mpamvu zikurikira : Kuba nta kimenyetso Kayiranga David yerekana kigaragaza ko afite uruhushya rutangwa na Minisiteri y'ubucuruzi bwo guhinga no gucuruza umuceri ndetse nta n’ikigaragaza ko umuceri wafatiwe iwe ari uwo yahinze ku giti cye ; Niyo yaba afite uruhushya rwo guhinga umuceri, ntabwo yemerewe kuwucuruza ku giti cye ahubwo agomba gushyikiriza umusaruro we inganda zemewe zifite uruhushya rwo gutunganya umuceri udatonoye1, kandi ubwo bubasha bufitwe na Koperative indwatwa Kayonza . [10] Kayiranga David yandikiye Perezida w'Urukiko rw'Ubujurire asaba ko urubanza RCOMA 00177/2023/HCC rwasubirwamo ku mpamvu z'akarengane. Amaze gusuzuma icyo kibazo,
1 Rwashingiye ku ngingo ya 2 y’Amabwiriza ya Minisitiri yuzuza Amabwiriza ya Minisitiri n° 19 yo ku wa 3/11/2012 yerekeye itunganywa n’icuruzwa ry’umuceri mu Rwanda iteganya ko Amakoperative y’abahinzi b’umuceri afite uruhushya rwo gucuruza umuceri udatonoye bakawushyikiriza gusa inganda zemewe zifite uruhushya rwo gutunganya umuceri rutangwa na Minisitiri ufite ubucuruzi n’inganda mu nshingano ze. Ayo makoperative agomba kuba afite ubuzimagatozi butangwa n’ikigo cy’Igihugu gishinzwe amakoperative kandi bwaratangajwe mu Igazeti ya Leta. Umuhinzi w’umuceri waba udafite koperative abarizwamo ku mpamvu zitamuturutseho, agomba kugira koperative ifite ibyangombwa biteganywa n’aya mabwiriza acishamo umusaruro we ukagurishirizwa hamwe n’uwabanyamuryango b’iyo koperative”. Umuhinzi w’umuceri wabigize umwuga uhinga ku buso buri hejuru ya hegitari 10 ashobora gusaba uruhushya rwo gucuruza umuceri udatonoye rutangwa na Minisitiri ufite ubucuruzi n’inganda mu nshingano ze. Uwahawe urwo ruhushya ashyikiriza umusaruro we inganda zemewe zifite uruhushya rwo gutunganya umuceri udatonoye.
## Page 4
Perezida w'Urukiko rw'Ubujurire yandikiye Perezida w'Urukiko rw'Ikirenga asaba ko uru rubanza rwasubirwamo ku mpamvu z'akarengane. Perezida w'Urukiko rw'Ikirenga amaze gusuzuma raporo yarukozweho, yemeje ko rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, ruhabwa RS/INJUST/RCOM 00004/2024/SC. [11] Iburanisha ry’urubanza ryabereye mu ruhame ku wa 09/07/2024, Kayiranga David yunganirwa na Me Ntaganda Rwamulima Anicet na Me Munyandatwa Nkuba Milton naho Koperative ihagarariwe na Me Kagabo Venuste. Urukiko rwabanje gusuzumwa inzitizi yatanzwe na Koperative isaba kutakira ikirego gisaba gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane, kuko Kayiranga David yasubirishijemo urubanza ingingo nshya mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi akanarusubirishamo ku mpamvu z’akarengane, ko ibyo binyuranyije n'amategeko kuko umuburanyi yiyambaza akarengane igihe amaze kugaragaza ko nta bundi bujurire busanzwe cyangwa budasanzwe bushoboka. [12] Nyuma yo kumva ibisobanuro byatanzwe n’ababuranyi, Urukiko rushingiye no ku murongo rwatanze mu manza zitandukanye usobanura ko igihe umuburanyi abona atujuje ibisabwa kugira ngo asabe gusubirishamo urubanza ingingo nshya, nta kimubuza gusaba ko urubanza rwe rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, apfa kudakoresha izo nzira zombi icyarimwe2,rwemeje ko kuba Kayiranga David yarabonye atujuje ibisabwa maze akareka ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya, bitaba impamvu yo kutakira ikirego yatanze cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane. [13] Iburanisha ryarakomeje, ababuranyi bajya impaka ku bibazo bijyanye no kumenya niba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutarahaye agaciro ibimenyetso n’ingingo z'amategeko byatanzwe na Kayiranga David, kumenya niba Koperative yategekwa kwishyura umuceri wa Kayiranga David yatwaye, n’ikibazo kijyanye n’indishyi zinyuranye zasabwe n’ababuranyi.
II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURWA RYABYO. Kumenya niba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutarahaye agaciro ibimenyetso n’ingingo z'amategeko byatanzwe na Kayiranga David bikamutera akarengane [14] Kayiranga David yunganiwe na Me Ntaganda Rwamulima Anicet na Me Munyandatwa Nkuba Milton, avuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutahaye agaciro inyandiko yasinyanye na Koperative imbere y’abaturage bari baje mu nama yatumijwemo n’Umuvunyi Mukuru, mu rwego rwo gukemura ibibazo byabo, aho iyo Koperative yemeraga kwishyura 6330 Kg gusa, ko kandi iyo Koperative yabyiyemereye mu iburanisha. Anenga kandi urwo Rukiko kuba rwaranze guha agaciro imvugo z’abatangabuhamya be3 ahubwo rugaha agaciro ubuhamya bwa Ndayisaba
2 Reba urubanza RS/INJUST/RC 00017/2022/SC rwaciwe kuwa 17/7/2023 haburana Muhozi steven na bagenzi be. Reba kandi n’urubanza RS/REV/INJUST/COM 0001/13/CS rwaciwe ku wa 28/3/2014, haburana Mberabagabo Innocent n’abandi na Fiat Amélie n‘abandi . 3 Kuri attachments 009, 010 na 011 hariho inyandiko ziriho ubuhamya bw’abahinze n’abasaruye umuceri wahinzwe na Kayiranga David, ubuhamya bw’uwakodesheje Kayiranga David umurima yahinzemo umuceri, n’ubuhamya bw’uwafashije Kayiranga David gupakira umuceri.
## Page 5
Eliab nyamara yaramaze gukatirwa ku cyaha cy’inyandiko mpimbano mu rubanza RP 00888/2022/TGI/MHG rwabaye itegeko. [15] Akomeza avuga ko mu gika cya 24 cy’urubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, Urukiko rwavuze ko umuceri wa Kayiranga David nawo ari uwa Koperative kuko bawumufatanye yawumamye, akibaza icyo rwashingiyeho mu gihe hari abatangabuhamya bazi neza ko ariwe wihingiye uwo muceri. [16] Asaba Urukiko kuzasuzuma inyandikomvugo y’inama ya Koperative yo ku wa 22/02/2022 igarukwaho na Koperative, kuko uretse no kuba Kayiranga David atarigeze atumirwa muri iyo nama, ntabwo bishoboka ko inama yaba yarayobowe n’Umuyobozi w’Akarere nyamara inyandikomvugo igasinywaho n’Umuyobozi wa Koperative. [17] Kayiranga David akomeza avuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwanze guha agaciro ingingo z’amategeko yatanze ntirwagira n’icyo ruzivugaho. Izo ngingo akaba ari izi zikurikira: iya 34 y'Itegeko Nshinga rya Repubulika y'u Rwanda ryo muri 2003, nk'uko ryavuguruwe muri 2015 (ubu akaba ari ingingo ya 34 y’Itegeko Nshinga rya Repubulika y'u Rwanda ryo ku wa 04/08/2023)4. Asanga n’ubwo yaba yararenze ku ngingo ya 2 y'Amabwiriza n° 22 yo ku wa 03/04/2014 ya Minisitiri w'Ubucuruzi yuzuza Amabwiriza ya Minisitiri n° 19 yo kuwa 3/11/2012 yerekeye itunganywa n’icuruzwa ry’umuceri mu Rwanda, uretse ko nta n’aho yigeze ayirengaho kuko ayo mabwiriza nta muntu ategeka gusaba uruhushya rwo guhinga umuceri iyo ahinga munsi ya hegitari 10, Urukiko rutari kurenga ku ngingo ya 34 y'Itegeko Nshinga rya Repubulika y'u Rwanda. Ingingo ya 151,3o y'Itegeko Nshinga rya Repubulika y'u Rwanda ryo muri 2003, nk'uko ryavuguruwe muri 2015 (ubu ni ingingo ya 152, 1.c y’Itegeko Nshinga rya Repubulika y'u Rwanda ryo ku wa 04/08/2023)5 kubera ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwirengagije gusubiza buri kibazo cyose yari yagaragaje ngo ruvuge n’ingingo z’amategeko rushingiraho, akaba asanga rwaraciye hejuru y’ibigomba gusuzumwa. ingingo ya 11 y’Itegeko no 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi5 kuko Urukiko rwarenze ku biteganywa n’iyi ngingo ubwo rwashingiraga ku kimenyetso cyatanzwe na Koperative (Raporo y’inama ya Koperative) no ku buhamya bw’uwitwa Ndayisaba Eliab, nyamara ibi bimenyetso byose bitarigeze bigibwaho impaka.
4 Iteganya ko buri muntu afite uburenganzira ku mutungo bwite, waba uwe ku giti cye cyangwa uwo asangiye n’abandi. Umutungo bwite, uw’umuntu ku giti cye cyangwa uwo asangiye n’abandi ntuvogerwa. Uburenganzira ku mutungo ntibuhungabanywa keretse ku mpamvu z’inyungu rusange kandi hakurikijwe ibiteganywa n’amategeko”. 5 Iteganya ko urubanza rwose ruciwe rugaragaza impamvu rushingiyeho rukandikwa mu ngingo zarwo zose kandi rugasomwa mu buryo buteganywa n’itegeko 5 Iteganya ko Umucamanza adashobora gushingira icyemezo cye ku bitagaragajwe mu iburanisha. Ntashobora kandi no guca urubanza ashingiye ku byo aruziho ku giti cye.
## Page 6
ingingo ya 43 y'Itegeko n° 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano 6 , ko iyo urukiko ruha agaciro iyi ngingo, ruba rwarashingiye ku nyandiko Kayiranga David yasinyanye na Perezida wa Koperative maze rukabona ko habayeho amasezerano hagati y’impande zombi, kuko muri iyi nyandiko Koperative yemeraga kwishyura 6330 Kg (bikuyemo uwangijwe n’imvura ubwo wari ku mbuga yayo), mu gihe Kayiranga David we yishyuza umuceri wose wapakiwe ungana na 10450 Kg. [18] Asoza avuga ko yaba Koperative, yaba Inkiko zaciye urubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, batigeze bagaragaza ingingo z’amabwiriza ya Minisitri w’Ubucuruzi cyangwa andi mategeko igihugu kigenderaho zigaragaza ko Koperative ifite ububasha bwo gufatira umuceri wa Kayiranga David ikawutwara ntacyo yishyuye. [19] Me Kagabo Venuste uhagarariye Koperative avuga ko ibivugwa na Kayiranga David ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, rwirengagije ibimenyetso yatanze nta shingiro bifite, ko ndetse bitumvikana ukuntu Kayiranga David azana muri uru rubanza urundi rubanza yaburanye na Ndayisaba Eliab rudafite aho ruhuriye n’uru, kandi urwo rubanza rundi rukaba rwaraje imanza z’umuceri zararangiye. Akomeza avuga ko igihe Kayiranga David yatangaga ikirego, nta bimenyetso yari afite kuko n’ibyo aburanisha ubu yabibonye nyuma y’itangwa ry’ikirego. [20] Asaba Urukiko kudaha agaciro ubuhamya buri muri dosiye bwa Mukamurenzi Valentine, Niyibizi Clémentine, Mukantezimana Josiane na Mukantagara Marie kuko Kayiranga David atagaragaza ko bufite aho buhuriye n’umuceri uburanwa kandi bukaba bwarakorewe umunsi umwe (ku wa 29/04/2022), ndetse ko butatangiwe imbere ya Noteri. Yongeraho ko n’ubuhamya bw’uwo Kayiranga David yaba yarakodesheje umurima nabwo budakwiye guhabwa agaciro kuko yabushatse nyuma yo gutanga ikirego. Yongeraho ko ibivugwa na Kayiranga ko Koperative yemereye imbere y’Umuvunyi kuzishyura ibilo 6330, ntabyabayeho, kuko atabitangiye ibimenyetso, cyane cyane ko yanditse asaba umwimerere w’inyandiko ijyanye n’ibyavugiwe mu nama Umuvunyi yayoboye, akaba atarawuhabwa. [21] Ku birebana n’amategeko, Me Kagabo Venuste yasoje avuga ko ibyo Kayiranga David aburanisha byose byasuzumwe n’Urukiko ariko rugasanga atsindwa, ko rero ibibazo by’imyumvire y’amategeko byaharirwa Urukiko rukazabifataho icyemezo. UKO URUKIKO RUBIBONA: [22] Ingingo ya 3, igika cya mbere, y’Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo (ryakurikizwaga igihe urubanza rwatangiraga) zateganyaga ko “Buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana”, iya 4 ikavuga ko “Urukiko ruca urubanza rwaregewe hakurikijwe ibimenyetso bihuye na kamere y’ikiburanwa”. Ingingo ya 9 y’iryo tegeko yo ivuga ko “Ibimenyetso bihamya amasezerano cyangwa ibindi bikorwa bishobora gutangwa hakoreshejwe inyandiko, ubuhamya, uburyo bwo gucukumbura, ukwiyemerera k’umuburanyi cyangwa herekanywe ibindi bintu bifatika”.
6 Iteganya ko inyandiko iriho umukono igaragaza icyakozwe ikozwe atari mu rwego rw’amasezerano iba ihagije nk’ikimenyetso cy‟amasezerano.
## Page 7
[23] Mu bimenyetso Kayiranga David avuga ko bititaweho mu rubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, harimo inyandiko yo ku wa 09/03/2022 iri muri dosiye y’urubanza yiswe “Umwanzuro ku kibazo hagati ya Koperative Indatwa na Kayiranga David cyashyikirijwe Nyakubahwa Umuvunyi Mukuru”. Iyo nyandiko yerekana ko Kayiranga David (umuhinzi w’umuceri) na Perezida w’iyo Koperative witwa Batibuka Laurent bagaragaje ikibazo bafitanye imbere y’Umuvunyi Mukuru, hari n’izindi nzego z’Akarere ka Kayonza n’iz’Umurenge wa Mwili, aho Kayiranga David yavuze ko yambuwe n’ubuyobozi bw’iyo Koperative umusaruro w’umuceri we. Iyo nyandiko ikomeza isobanura ko Umuvunyi Mukuru yatanze icyifuzo cy’uko ubuyobozi bwa Koperative bwishyura Kayiranga 6330 Kg bigakorerwa inyandiko y’ubwumvikane babifashishwemo na MAJ nk’umukozi w’Akarere. Ikomeza ivuga ko ubwumvikane butagezweho kuko ubuyobozi bwa Koperative bwemeraga kwishyura 6330 Kg, Kayiranga David we akavuga ko agomba kwishyurwa 10450 Kg. Iyo nyandiko yerekana kandi ko ku birebana n’ubwoko bw’umuceri Koperative yafashe, Kayiranga avuga ko ari umuceri muremure, mu gihe Perezida wa Koperative avuga ko ari umuceri uvanze7. [24] Ikindi kimenyetso Kayiranga David avuga ko cyirengangijwe kigizwe n’inyandiko yo ku wa 08/09/2022 yanditswe na Karakwende Steven, wemeje ko ku wa 09/02/2022, yari mu rugo rwa Kayiranga David ruherereye mu Karere ka Kayonza akamufasha gupakiza umusaruro we w’umuceri ungana n’imifuka 95 ihwanye na 10450 Kg, bamara kuwugeza mu modoka hakaza abitwa Mugwaneza Marthe na Sindayigaya Naom bagategeka umushoferi kujyana imodoka ku biro bya Koperative Indatwa Kayonza8. [25] Muri dosiye hari nanone inyandiko ya Nshimiyimana Xavier yo ku wa 08/09/2022 nawe wemeza ko ari we wakinguriye imodoka yari ije gupakira umuceri kuko Kayiranga David yari yamuhaye uburenganzira bwo gutanga uwo muceri ungana n’imifuka 959. Iyo nyandiko nayo Kayiranga David avuga ko yirengagijwe mu rubanza rusabirwa gusubirishwamo ku mpamvu y’akarengane. [26] Dosiye y’Urukiko rw’Ubucuruzi10 igaragaza kandi inyandiko zinyuranye harimo iyo ku wa 10/02/2022 y’uwitwa Semanzi Félicien aho asobanura ko yafashwe ku wa 09/02/2022 atwaye imodoka RAE 292T yarimo umuzigo w’umuceri wa Kayiranga David ungana n’imifuka 71, akaba yarawupakururiye kuri site y’ahitwa Kageyo. [27] Ibindi bimenyetso Kayiranga David avuga ko byirengagijwe, bigizwe n’inyandiko zikubiyemo ubuhamya bwa Mukamurenzi Valentine, Niyibizi Clémentine na Mukantezimana Josiane zisobanura ko bamufashije mu bikorwa byo guhinga umuceri kugeza usaruwe11. [28] Urukiko rurasanga by’umwihariko inyandiko yavuzwe haruguru yo ku wa 09/03/2022 igaragaza ko Koperative yemeraga kwishyura Kayiranga David umuceri uhwanye na 6330 Kg. Kuba mu miburanire yayo ivuga ko itemera iyo nyandiko, Urukiko rusanga imyiregurire yayo itahabwa agaciro cyane cyane ko Koperative itigeze iyiregera ko ari impimbano.
7 Reba dosiye y’Urukiko rw’Ubucuruzi kuri attachment 002. 8 Reba dosiye y’Urukiko rw’Ubucuruzi kuri attachment 017. 9 Reba dosiye y’Urukiko rw’Ubucuruzi kuri attachment 018. 10 Attachment 021 11 Reba dosiye y’Urukiko rw’Ubucuruzi kuri attachment 052.
## Page 8
[29] Byongeye kandi n’ibyo Koperative ivuga ko Kayiranga David adakwiye kuburanisha iyo nyandiko kubera ko yandikiye Akarere ka Kayonza asaba umwimerere wayo akaba atarayibona, nabyo nta shingiro bifite kuko inyandiko iri muri dosiye igaragaza ko ari umwimerere ndetse n’umuyobozi wa Koperative akaba yarayishyizeho umukono. Ikiboneka ahubwo muri dosiye, ni uko Urukiko rw’Ubucuruzi ari rwo rwasabye Kayiranga David kuzazana indi nyandiko isomeka neza kandi igaragaza aho Koperative yaba yaremereye kugarura umusaruro we ungana na 6330 Kg. Bikumvikana ko ibyo yakoze yandikira Akarere byari mu rwego rwo kubahiriza ibyasabwe n’urwo Rukiko. [30] Urukiko rusanga rero imvugo ya Me Kagabo Venuste uhagarariye Koperative ko igihe Kayiranga David yatangaga ikirego, nta bimenyetso yari afite ko n’ibyo aburanisha yabibonye nyuma y’itangwa ry’ikirego, nta shingiro ikwiye guhabwa. [31] Mu rubanza RCOMA 00177/2023/HCC rwaciwe ku wa 14/11/2023 rusabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasuzumye ikibazo kirebana no kumenya niba ibimenyetso n'ingingo z'amategeko byatanzwe na Kayiranga David, bitarahawe agaciro. Mu bimenyetso Kayiranga yavugaga ko bitasuzumwe harimo n’inyandiko yo ku wa 09/03/2022 yavuzwe haruguru yasinyanye n’Ubuyobozi bwa Koperative ; icyo kibazo Urukiko rwavuze ko rutakwirirwa rukigarukaho kuko cyasubijwe mu isesengura ry’ikibazo cya mbere. [32] Nyamara nk’uko biboneka muri kopi y’urubanza, mu isesengura ry’ikibazo cya mbere cyarebanaga no kumenya niba Urukiko rw’Ubucuruzi rwaragoretse ibyavuzwe n’ababuranyi, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ntirwahaye agaciro imiburanire ya Kayiranga David rushingiye gusa ku mpamvu y’uko nta kimenyetso yagaragaje cy’uko afite uruhushya rutangwa na Minisiteri y’Ubucuruzi rwo guhinga cyangwa gucuruza umuceri, rwemeza ko umuceri wafatiriwe atari uwo yahinze ku giti cye, kuko atari yemerewe kuwucuruza, ko rero atasubizwa umusaruro w’umuceri Koperative yafatiriye. [33] Mu kugera kuri uwo mwanzuro, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwashingiye ku nyandikomvugo y’inama yo ku wa 22/02/2022 ya Koperative aho abayirimo bemeje ko Kayiranga yakoze amakosa yo kumama umuceri ko agomba kubisabira imbabazi, n’inyandiko yo ku wa 11/03/2022 ya Ndayisaba Eliab zigaragaza ko umuceri wafatiwe kwa Kayiranga David atari uwo yahinze ku giti cye ahubwo ari uwo amama kuko adafite uruhushya rutangwa na Minisiteri y'ubucuruzi. [34] Hashingiwe ku bimaze kuvugwa haruguru, Urukiko rurasanga ibindi bimenyetso byasobanuwe haruguru Kayiranga yavugaga ko byirengagijwe, bitarasuzumwe mu rubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, kuko mu gufata icyemezo ntacyo rwabivuzeho. [35] Nyuma y’ibisobanuro bimaze gutangwa, Urukiko rusanga imvugo ya Kayiranga David y’uko yarenganye bitewe n’uko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwirengagije ibimenyetso yarushyikirije kandi byari kumugirira akamaro, ifite ishingiro, ibyo bikaba bihagije kugira ngo uru Rukiko rukosore ako karengane. [36] Urukiko rusanga muri ibyo bimenyetso, icy’ingenzi Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwagombaga gusesengura kigizwe n’inyandiko yo ku wa 09/03/2022 Kayiranga David yasinyanye
## Page 9
na Perezida wa Koperative aho yemeraga kumwishyura 6330 Kg. Iyo nyandiko, hamwe n’izindi zigizwe n’ubuhamya bwa Karakwende Steven, Nshimiyimana Xavier na Semanzi Felicien bwavuzwe haruguru, ziraza kugarukwaho mu isesengura ry’ikibazo gikurikiraho. [37] Urukiko rusanga ibindi bimenyetso Kayiranga David ashingiraho bijyanye no kugaragaza ko ari we wahinze umuceri uburanwa, atari ngombwa kubisuzuma kubera ko nk’uko biza kugaragara mu kibazo cya kabiri kiri busuzumwe, impaka ziri muri uru rubanza ntabwo ari izijyanye no kumenya niba umuceri wafatiriwe ari uwo Kayiranga David wahinze cyangwa ko yawumamye, ahubwo ni icyo kumenya niba Koperative yari ifite uburenganzira bwo gufatira no kwegukana uwo muceri. Kumenya niba Koperative Indatwa Kayonza yategekwa kwishyura umuceri wa Kayiranga David yatwaye [38] Kayiranga David yunganiwe na Me Ntaganda Rwamulima Anicet na Me Munyandatwa Nkuba Milton, avuga ko Koperative yamutwariye umuceri yari amaze gusarura ungana na 10.450 Kg, imubwira ko izamwishyura ku munsi ukurikiyeho, none yahinduye imvugo, ikaba isigaye ivuga ko umuceri utari uwe, ko ahubwo ari uwa Koperative. [39] Akomeza avuga ko ibyo Koperative ivuga ubu itabivuze mbere kandi ko umuyobozi wayo yasinyiye imbere y'abaturage yemera kumwishyura 6.330 Kg yiyibagije ko hari n’uwo yanyagije ukangirika, bityo akaba yibaza ukuntu yasinyiye kumwishyura uwo muceri kandi ari uwa Koperative. Asoza asaba Urukiko kwemeza ko Koperative yatwaye umuceri we, ko igomba kuwumwishyura hashingiwe ku biciro bigezweho. [40] Me Kagabo Venuste uhagarariye Koperative avuga ko amabwiriza ya Minisitiri w’Ubucuruzi yo ku wa 3/11/2012 asobanura ko abantu bemerewe gucuruza umuceri udatonoye ari Koperative zonyine, ko kandi ayo mabwiriza yateganyaga ko undi muntu wese ku giti cye uhinga umuceri ku buso butageze kuri hegitari 10, umusaruro we awushyikiriza Koperative akaba ariyo iwugemura ku nganda, ndetse ko Koperative ahagarariye ariyo yari ifite uburenganzira bwo guhinga umuceri muri Kayonza. [41] Yakomeje avuga ko Kayiranga David yanyuranyije n’ayo mabwiriza, amama umuceri mu baturage, afatwa agiye kuwugurisha, ari nayo mpamvu icyemezo cyo kuwumunyaga kitanyuranyije n’amategeko kuko inyandiko ziri muri dosiye (attachment ya 21) zigaragaza ko uwo muceri atari uwa Kayiranga David cyane cyane ko amaze gufatwa atigeze yemera ko uwo muceri ari uwe, n’umushoferi wawupakiraga akaba yaravuze ko ari uwa Ndayisaba Eliab. UKO URUKIKO RUBIBONA: [42] Ingingo ya 2 y’Amabwiriza ya Minisitiri N° 22 yo kuwa 03/04/2014 yuzuza amabwiriza ya Minisitiri N°19 yo kuwa 3/11/2012 yerekeye itunganywa n’icuruzwa ry’umuceri mu Rwanda iteganya ko “amakoperative y’abahinzi b’umuceri afite uruhushya rwo gucuruza umuceri udatonoye bakawushyikiriza gusa inganda zemewe zifite uruhushya rwo gutunganya umuceri rutangwa na Minisitiri ufite ubucuruzi n’inganda mu nshingano ze. Ayo makoperative agomba kuba afite ubuzimagatozi butangwa n’ikigo cy’Igihugu gishinzwe amakoperative kandi bwaratangajwe mu igazeti ya Leta. Umuhinzi w’umuceri waba udafite koperative abarizwamo ku
## Page 10
mpamvu zitamuturutseho, agomba kugira koperative ifite ibyangombwa biteganywa n’aya mabwiriza acishamo umusaruro we ukagurishirizwa hamwe n’uwabanyamuryango b’iyo koperative. Umuhinzi w’umuceri wabigize umwuga uhinga ku buso buri hejuru ya hegitari 10 ashobora gusaba uruhushya rwo gucuruza umuceri udatonoye rutangwa na Minisitiri ufite ubucuruzi n’inganda mu nshingano ze. Uwahawe urwo ruhushya ashyikiriza umusaruro we inganda zemewe zifite uruhushya rwo gutunganya umuceri udatonoye”. [43] Nk’uko byasobanuwe haruguru mu isesengura ry’ikibazo cya mbere, nta mpaka ziri ku bijyanye no kuba hari umuceri Koperative yafatiriye. Ahubwo icyo ababuranyi batemeranyaho ari nacyo kigize impaka muri uru rubanza, ni ukumenya niba Koperative yakwegukana umuceri yafatiriye itishyuye ikiguzi cyawo. Hari kandi ikibazo cyo kumenya ingano (quantity/quantité) n’ubwoko bw’umuceri wafatiriwe na Koperative kuko nacyo ababuranyi batakivugaho rumwe. [44] Nk’uko nanone byasobanuwe, mu guca urubanza, Urukiko rw’Ubucuruzi n’Urukiko Rukuru rw’Ubucururzi zatinze ku kibazo cyo kumenya niba umuceri wafatiriwe wari uwa Kayiranga David mu gihe atari afite uruhushya ruvugwa mu Mabwiriza ya Minisitiri n° 22 yamaze kuvugwa. [45] Urukiko rurasanga Amabwiriza ya Minisitiri w’Ubucuruzi n° 22 yo ku wa 03/04/2014 yibukijwe haruguru ntacyo avuga ku muntu ku giti cye wahinze umuceri anyuranyije nayo cyangwa uwafashwe awumama. Nta n’icyo yateganyije kijyanye n’ibihano yagenerwa nk’uko bimeze ku nganda kimwe n’imashini zitonora umuceri zitujuje ibisabwa kuko mu ngingo ya 7 y’ayo mabwiriza hateganyijwe ko umuceri watonorewe mu ruganda rutujuje ibisabwa, ukurwa kw’isoko ugashyikirizwa Ubuyobozi bw’Akarere wafatiwemo ugakoreshwa mu bikorwa by’ ubugiraneza naho imashini zitonora umuceri zitujuje ibisabwa zigakurwa ku isoko zikagurishwa n’Akarere mu nganda zisya ibyuma ziri mu Gihugu. Ingingo ya 9 yo ivuga ko amafaranga avuye mu igurishwa ry’umuceri udatonoye wafashwe ashyirwa kuri konti y’Akarere. [46] Nk’uko byasobanuwe haruguru, mu myiregurire yayo, Koperative ivuga ko yafatiriye umuceri uburanwa ishingiye ku Mabwiriza ya Minisitiri w’Ubucuruzi n° 22 yo ku wa 03/04/2014 amaze kuvugwa. Urukiko rurasanga ariko mu gihe ayo Mabwiriza ntaho yahaye Koperative uburenganzira bwo gufatira umuceri uhingwa n’abaturage ku giti cyabo cyangwa abawumamye, bitumvikana ko yawegukana ntacyo yishyuye kuko byaba ari ukwikungahaza nta mpamvu kandi bibujijwe mu mategeko. [47] Hashingiwe ku bimaze kuvugwa, urukiko rurasanga Koperative igomba gutegekwa kwishyura Kayiranga David umuceri we yafatiriye, igisigaye akaba ari ukumenya ingano n’ubwoko bwawo. [48] Ku bijyanye n’ingano w’uwo muceri, nk’uko byasobanuwe mu bika bibanza, ababuranyi ntibayivugaho rumwe kuko Kayiranga David avuga ko ungana na 10450 Kg, mu gihe Koperative yo yemezaga ko ari 6330 Kg. Mu bimenyetso Kayiranga David ashingiraho harimo inyandiko za Karakwende Steven na Nshimiyimana Xavier zagaragajwe haruguru, aho bemeje ko uwo muceri wanganaga n’imifuka 95 ihwanye na 10450 Kg. [49] Urukiko rurasanga ariko muri dosiye hari indi nyandiko yo ku wa 10/02/2022 y’uwitwa Semanzi Félicien aho asobanura ko yafashwe ku wa 09/02/2022 atwaye imodoka RAE 292T
## Page 11
yarimo umuzigo w’umuceri wa Kayiranga David ungana n’imifuka 71, akaba yarawupakururiye kuri site y’ahitwa Kageyo. Iyo uyihuje n’ubuhamya byavuzwe haruguru ko umuceri wanganaga n’imifuka 95, usanga ubu buhamya buvuguruzanya, ku buryo Urukiko ntaho rwahera rwemeza ko Koperative yatwaye umuceri ungana na 10450 Kg. [50] Urukiko rurasanga ahubwo rukwiye gushingira ku nyandiko yo ku wa 09/03/2022 Kayiranga David yasinyanye na Perezida wa Koperative kuko ku ikubitiro Koperative yemeraga kwishyura 6330 Kg n’ubwo ubu ibihakana, ariko nk’uko byasobanuwe haruguru, iyo nyandiko igomba guhabwa agaciro kayo kuko iriho umukono w’umuyobozi wa Koperative kandi ntabwo Koperative yigeze ivuga ko ari impimbano ngo inabiregere. Bityo Koperative ikaba igomba gusubiza Kayiranga David 6330 Kg by’umuceri yatwaye. [51] Ku bijyanye n’ubwoko bw’uwo muceri, ari nabwo bushingirwaho mu kugena igiciro cyawo, Kayiranga David avuga ko ari umuceri muremure naho Koperative ikavuga ko ari umuceri uvanze, ariko muri bose ntawabashije kugaragaza ibimenyetso by’ibyo avuga. [52] Hashingiwe ku itangazo rishyiraho ibiciro by’umuceri udatonoye ryo ku wa 21 Kamena 2024 rya Minisiteri y’ubucuruzi n’inganda (MINICOM) rigaragaza ko umuceri udatonoye w’intete ngufi uzajya ugurwa amafaranga 500 Frw ku kilo, umuceri w’intete ziringaniye ukagurwa 505 Frw ku kilo, umuceri w’intete ndende ukagurwa 515 Frw ku kilo naho umuceri wa Basmati ukagurwa 775 Frw ku kilo, no kuba nta muburanyi n’umwe werekana ibimenyetso bidashidikanywaho bigaragaza ubwoko bw’umuceri Koperative yafatiriye, Urukiko rurasanga mu bushishozi bwarwo rugomba kwemeza ko ubwoko bw’umuceri Koperative yatwaye ari umuceri w’intete ziringaniye. Urukiko rurasanga kandi bitewe n’igihe gishize uwo muceri uri mu maboko ya koperative, wabarirwa ku giciro kigezweho ubu nk’uko kigaragara mu itangazo rya Minisiteri y’ubucuruzi n’inganda ryavuzwe haruguru, bityo Koperative ikaba igomba gusubiza Kayiranga David 6330 Kg x 505 Frw/Kg = 3.196.650 Frw. Gusuzuma ishingiro ry’indishyi zisabwa n’ababuranyi [53] Kayiranga David yunganiwe na Me Ntaganda Rwamulima Anicet na Me Munyandatwa Nkuba Milton, avuga ko amafaranga y’indishyi Koperative yahawe n’inkiko zabanje nta shingiro ryayo, mu gihe ariyo nyirabayazana w’izi manza, kuko yanze kwishyura igiciro bumvikanye ikanga no kugarura umusaruro yatwaye. [54] Akomeza avuga ko ahubwo ariwe ugomba guhabwa indishyi zibazwe mu buryo bukurikira : agaciro k’umusaruro w’umuceri w’ibihembwe umunani (8) cyangwa umusaruro ubwawo, bibazwe mu buryo bukurikira : umusaruro wose = 10.450 Kg x 8 = 83.600 Kg ; agaciro k’umusaruro = 83.600 Kg x 700 Frw/Kg = 58.520.000 Frw ; Ubukode bw’isambu yo guhingamo : 150.000 Frw ; indishyi z’ubukererwe = 11.704.000 Frw (20% ku mwaka = 58.520.000 Frw x 20%) ; Inyungu Banki imwishyuza ubu kuko umwenda uba waramaze kwishyurwa = 378.250 Frw ;
## Page 12
Indishyi z’akababaro = 10.000.000 Frw ; Amafaranga y’igihembo cy’abavoka batandukanye yiyambaje = 3.500.000 Frw (1.500.000 Frw yo mu Rukiko rw’Ubucuruzi na 2.000.000 Frw yo mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi) ; Amafaranga y’ikurikiranarubanza = 2.000.000 Frw (1.000.000 Frw yo mu Rukiko rw’Ubucuruzi na 1.000.000 Frw yo mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi) ; Amafaranga y’ingwate y’amagarama yatanze arega = 60.000 Frw (20.000 mu Rukiko rw’Ubucuruzi na 40.000 Frw mu Rukiko Rukuru rw’ubucuruzi). [55] Me Kagabo Venuste avuga ko Koperative aburanira yagenewe n’Urukiko indishyi hashingiwe ku kuba yaratsinze urubanza kandi ikaba itarahawe ibirenze ibyo amategeko ateganya. Asanga n’indishyi zisabwa na Kayiranga David ntaho azishingira cyane cyane ko atari gutsindwa mu nkiko zabanje ngo ahabwe indishyi. Akomeza avuga ko indishyi mbonezamusaruro n’ibindi byose bisabwa na Kayiranga David nta shingiro bikwiriye guhabwa kuko nta hantu na hamwe yigeze abiburanisha mu nkiko zabanje ngo bibe byarirengagijwe, ko rero bitasuzumwa muri uru rubanza rw’akarengane. Asoza asaba indishyi zingana na 3.000.000 Frw zo gukurikirana urubanza no gushorwa mu manza z’amaherere. [56] Kayiranga David avuga ko indishyi zisabwa na Koperative nta shingiro zifite kuko ariyo nyirabayazana w’igihombo n’ibibazo byose yamuteje. UKO URUKIKO RUBIBONA [57] Ingingo ya 111 y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018, ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko “ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe.” [58] Urukiko rurasanga amafaranga ajyanye n’urubanza Kayiranga David asaba Koperative agomba kuyahabwa kubera ko atsinze urubanza. Ariko kubera ko 2.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka kingana na 3.500.000 Frw asaba kuva urubanza rugitangira akabije kuba menshi kandi atagaragaza ko ari yo yakoresheje koko, mu bushishozi bwarwo, rumugeneye 500.000 Frw y’igihembo cy’Avoka na 300.000 Frw y’ikurikiranarubanza kuri buri rwego muri eshatu yaburaniyemo, ni ukuvuga yose hamwe 2.400.000 Frw, hakiyongeraho 60.000 Frw y’ingwate y’amagarama yatanze arega (20.000 mu Rukiko rw’Ubucuruzi na 40.000 Frw mu Rukiko Rukuru rw’ubucuruzi). [59] Ku bijyanye n’indishyi z’akababaro zingana na 10.000.000 Frw Kayiranga David asaba, kugira ngo bene izo ndishyi zitangwe, uzisaba agomba kugaragaza ikosa yakorewe n’uwo azisaba, akababaro katewe n’iryo kosa n’isano itaziguye iri hagati y’iryo kosa n’akababaro avuga yagize.
## Page 13
[60] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa, Urukiko rwagaragaje ko Koperative yatwaye umuceri wa Kayiranga mu buryo bunyuranyije n’amategeko ku wa 09/02/2022, ndetse guhera icyo gihe akaba yarahangayikishijwe no gushaka uburyo yawugaruza kugira ngo awubyaze umusaruro, byumvikana ko indishyi z’akababaro asaba akwiye kuzihabwa. Ariko kubera ko 10.000.000 Frw asaba ari menshi, mu bushishozi bw’Urukiko agenewe indishyi z’akababaro zingana na 500.000 Frw. [61] Ku birebana n’amafaranga Kayiranga David asaba y’agaciro k’umusaruro w’umuceri w’ibihembwe umunani (8), ay’ubukode bw’isambu yo guhingamo, Urukiko rusanga atayagenerwa mu gihe yamaze guhabwa amafaranga ajyanye n’umuceri wafatiriwe. Naho indishyi z’ubukererwe n’amafaranga y’inyungu Banki yishyuza Kayiranga David, Urukiko rurasanga ntayo yagenerwa kuko adasobanura ishingiro ryayo kandi nta bimenyetso yabitangiye. [62] Ku birebana n’indishyi zisabwa na Koperative, Urukiko rurasanga ntazo igomba guhabwa kubera ko ari yo itsinzwe muri uru rubanza. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [63] Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Kayiranga David cyo gusubirishamo ku mpamvu z’akarengane urubanza RCOMA 00177/2023/HCC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ku wa 14/11/2023 gifite ishingiro kuri bimwe ; [64] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RCOMA 00177/2023/HCC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ku wa 14/11/2023, ihindutse mu ngingo zarwo zose ; [65] Rutegetse Koperative Indatwa Kayonza kwishyura Kayiranga David 3.196.650 Frw y’agaciro k’umuceri we yatwaye ; [66] Rutegetse Koperative Indatwa Kayonza kwishyura Kayiranga David 500.000 Frw y’indishyi z’akababaro ; [67] Rutegetse Koperative Indatwa Kayonza kwishyura Kayiranga David 2.460.000 Frw, akubiyemo ay’igihembo cy’Avoka, ay’ikurikiranarubanza n’ay’igarama.