MUHONGWANSEKO N’UNDI v RUTAYISIRE N’ABANDI
The Court of Appeal held that the bailiff executed the judgments in strict accordance with the will and the court orders, that Rutayisire was rightfully given the property as specified in the will, and that any additional structures were not subject to separate allocation absent a specific court order. No injustice...
Source-derived case information.
- Citation
- RS/INJUST/RC 00009/2021/CA
- Parties
- Applicant: Muhongwanseko Emertha; Applicant: Mukandengo Benedicte; Respondent: Rutayisire Muziga Jean Bosco; Respondent: Niyibizi Béatrice; Intervener: Mukundamana Eric; Intervener: Mwizeramana Jacques; Intervener: Mukamana Clémentine; Intervener: Mushimiyimana Marie Claire; Intervener: Musengamana Olivier; Intervener: Mukamfizi Agnès
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 21 October 2022
- Case Number
- RS/INJUST/RC 00009/2021/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed
- Legal Topics
- Wills and Succession, Execution of Judgments, Partition of Matrimonial Property, Testamentary Interpretation, Standing and Intervention
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Muhongwanseko Emertha
Applicant
Mukandengo Benedicte
Applicant
Rutayisire Muziga Jean Bosco
Respondent
Niyibizi Béatrice
Respondent
Mukundamana Eric
Intervener
Mwizeramana Jacques
Intervener
Mukamana Clémentine
Intervener
Mushimiyimana Marie Claire
Intervener
Musengamana Olivier
Intervener
Mukamfizi Agnès
Intervener
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the execution of judgments RC23.701/95, RC26.183/96, RC27.340/97, RC0148/10/TGI/NYGE, RCA0428/11/HC/KIG was conducted in accordance with the will and the law.
- 2 Whether Rutayisire Muziga Jean Bosco was improperly given property not mentioned in the will.
- 3 Whether additional structures built after the will should have been included in the execution.
Ratio Decidendi
The Court of Appeal held that the bailiff executed the judgments in strict accordance with the will and the court orders, that Rutayisire was rightfully given the property as specified in the will, and that any additional structures were not subject to separate allocation absent a specific court order. No injustice was found in the High Court’s decision, and the applicants’ claims were dismissed.
Court Disposition
appeal dismissed
Orders
- Applicants’ claim for extraordinary review is dismissed as unfounded.
- Intervention claims by Mukundamana Eric, Mwizeramana Jacques, Mukamana Clémentine, Mushimiyimana Marie Claire, and Musengamana Olivier are dismissed as unfounded.
Full Case Text
Judgment text and source record
41 paragraphs
# MUHONGWANSEKO N’UNDI v RUTAYISIRE N’ABANDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2022-10-21 - Case/document no.: RS/INJUST/RC 00009/2021/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
MUHONGWANSEKO N’UNDI v RUTAYISIRE N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RS/INJUST/RC 00009/2021/CA (Nyirandabaruta; P.J., Kamere na Kanyange J.) 21 Ukwakira 2022] Itegeko ryerekeye imicungire y'umutungo w'abashyingiranywe, impano n'izungura – irage – Iyo uwaraze yagaragaje neza ibyifuzo bizakurikizwa mu irage nyuma yuko apfuye bikanemezwa n’Urukiko bigomba kubahirizwa bityo. Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza mbonezamubano – kurangiza urubanza – Mu kurangiza urubanza ku nyubako zakomeje guhindurwa zubakwa, ku buryo umuhesha w’Inkiko cyangwa undi muntu atamenya inzu ivugwa mu rubanza nta kosa umuhesha w’Inkiko aba akoze mu gihe ahesheje uwatsinze urubanza zimwe mu nyubako nshya ziri mu kibanza kiburanwa. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiye Kasine arega mu Rukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Kigali mu buryo bw’ikirego gitanzwe n’umuburanyi umwe asaba gutesha agaciro irage ryakozwe na Mulindabigwi umugabo we bashyingiranywe mu buryo bwemewe n’amategeko, kuko ngo rimwambura umutungo wose we n’abana babyaranye, akavuga ko ryakozwe rwihishwa na Rutayisire Muziga, umwana wa Mulindabigwi yabyaranye nundi mugore akaba ari nawe nyakwigendera yasize agize umukuru w’umuryango, ngo agamije inyungu ze bwite. Uru rubanza rwanagobotsemo ku bushake Nakabyeyi, Muhongwanseko na Mukandengo barugobokamo. Urukiko rwa mbere rw’Iremezo rwa Kigali mu rubanza Urubanza No 23.701/95/S1, rwavuze ko “Rwemeye kwakira ikirego rwashyikirijwe na Kasine kandi ko gifite ishingiro; rwemeza ko irage ryitirirwa Mulindabigwi ryakozwe nta gaciro rifite ndetse nta n’ako ryigeze (Ce testament est nul et de nul effet); Rwemeje ko umutungo wa Mulindabigwi waba uwimukanwa n’utimukanwa ugomba gushyirwa hasi abamukomokaho bakagabana hakurikijwe umuco n’ubwumvikane bitagenda gutyo bagakizwa n’inzego zibishinzwe. Nyuma yaha, Rutayisire Muziga yatanze ikirego mu Rukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Kigali asubirishamo urubanza No 23.701/95, arega Kasine, Urukiko mu rubanza RC26.183/96, rwemeje ko Rwemeje ko ikirego cyo gusubirishamo urubanza gifite ishingiro, ko icyemezo cyafashwe mu rubanza rusubirishwamo cyo gusesa ririya rage kivuyeho. Nyuma y’izi manza Kasine yatanze ikindi kirego gishya mu Rukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Kigali arega Rutayisire Muziga, asaba Urukiko gutegeka igabana ry’umutungo yari yarashakanye na nyakwigendera Mulindabigwi ariko yajya gupfa agasiga awuraze Rutayisire. Urukiko mu rubanza RC27.340/97, rwemeje ko Rutayisire Muziga atsinzwe; Rutegeka ko Kasine ahabwa 50% ku mutungo wose uri i Gasharara muri Segiteri Runda, muri Gitarama wasizwe n’umugabo we Mulindabigwi, 50% isigaye ikagabanwa na bene Mulindabigwi bose, ariko inzu iri i Runda/Gitarama ikarererwamo abana Mukamfizi undi mugore wa Mulindabigwi yabyaranye na nyakwigendera. Mushimiyimana na Musengimana (abana Mulindabigwi yabyaranye na Mukamfizi) nabo batanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge cyo gutambamira urubanza RC27.340/97 baregaga “Succession Kasine” na Rutayisire Muziga. Urukiko rwaciye urubanza
## Page 2
RC0148/10/TGI/NYGE ruvuga ko icyo ikirego gifite ishingiro; Rutegeka ko urubanza RC27.340/97 TPI Kig ruhindutse kuri byose, ko hagumanye agaciro ibikubiye mu irage. Rutegeka abazungura ba Kasine gutanga indishyi zitandukanye. Succession Kasine ihagarariwe na Muhongwanseko yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru i Kigali, Urukiko mu rubanza RCA0428/11/HC/KIG, Rwemeje kutakira ikirego rwashyikirijwe na Succesion Kasine kuko cyaje mu buryo budakurikije amategeko; Bityo imikirize y’urubanza RC0148/10/TGI/NYGE ikaba igomba kugumaho. Umuhesha w’Inkiko w’umwuga Niyibizi yarangije imanza RC23.701/95, RC26.183/96, RC 27.340/97, RC0148/10/TGI/NYGE na RC0735/10/TGI/NYGE, RCA 0428/11/HC/KIG n’icyemezo No 0019/13/CIV/GCS zari zarabaye itegeko, ahesha Rutayisire umuryango umwe (1) w’inzu ye iri ku Mumena i Nyamirambo, muri parcelle No 2229. Hanyuma uwo muhesha w’inkiko amuhesha imiryango itanu (5) y’inzu ye nayo iri muri iyo parcelle. Muhongwanseko na Mukandengo ntabwo bishimiye uburyo izo manza zarangijwemo, babitangira ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, barega Rutayisire Muziga n’Umuhesha w’Inkiko w’umwuga Niyibizi warangije izo manza, basaba ko irangizwa ry’imanza RC26.183/96, RC 23.701/95, RC 27.340/97 na RCA0428/11/HC/KIG ryateshwa agaciro ku mpamvu z’uko ridakurikije amategeko kuko Rutayisire Muziga yahawe ibitavugwa mu irage, birimo inzu y’ingarigari y’umuryango yagombaga gucunga, kandi hakaba hari imiryango yubatswe kuri iyo nzu atagombaga guhabwa. Muri urwo rubanza Rutayisire Muziga na Niyibizi bazamuye inzitizi yo kutakira ikirego cya Muhongwanseko na Mukandengo, bavuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rudafite ububasha bwo kuburanisha impaka zavutse mu irangizwa ry’urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru kuko mu manza ziregerwa harimo urubanza RCA0428/11/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru. Urukiko mu rubanza RC0160/14/TGI/NYGE rwemeje ko inzitizi yatanzwe yo kutakira ikirego cya Muhongwanseko na Mukandengo ku mpamvu y’iburabubasha ifite ishingiro, bityo rwemeza ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rudafite ububasha bwo kuburanisha ikirego gisaba gutesha agaciro irangizwa ry’urubanza harimo urubanza RCA0428/11/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru. Muhongwanseko na Mukandengo batanze noneho ikirego mu Rukiko Rukuru i Kigali, haregwa Rutayisire Muziga n’Umuhesha w’Inkiko w’umwuga Niyibizi, bongera gusaba Urukiko gutesha agaciro irangizwa ry’imanza RC26.183/96, RC 23.701/95, RC 27.340/97 na RCA 0428/11/HC/KIG na RC0148/10/TGI/NYGE. Urukiko Rukuru mu rubanza RCA0267/14/HC/KIG Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Muhongwanseko na Mukandengo kidafite ishingiro; -Rwemeje ko irangiza ry’imanza RC26.183/96, RC23.701/95, RC27.340/97, RCA0428/11/HC/KIG na RC0148/10/TGI/NYGE ritagomba guteshwa agaciro; -Rutegeka Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte gufatanya guha Rutayisire Muziga indishyi zitandukanye. Muhongwanseko na Mukandengo bahagarariwe bandikiye Urwego rw’Umuvunyi basaba kurenganurwa ku karengane kari mu rubanza RCA0267/14/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru, aho bavugaga ko mu kurangiza imanza zavuzwe haruguru Rutayisire Muziga yahawe ibinyuranye n’irage, agahabwa n’ibitagaragara mu irage rya Mulindabigwi. Urwego rw’Umuvunyi nyuma y’isuzuma rwemeje ko harimo akarengane, rwoherereza icyo kibazo Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga.
## Page 3
Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga nawe nyuma yo ku bisuzuma, yemeje ko urwo rubanza rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, maze arwohereza mu Rukiko rw’Ubujurire kugira ngo ruzaruburanishe. Muhongwanseko na Mukandengo bavuga ko Urukiko Rukuru rwabarenganyije rwemeza ko irangizwa ry’urubanza ritateshwa agaciro, ku mpamvu z’uko ryakurikije ibivugwa mu irage ryakozwe na Mulindabigwi, kandi ko hatanzwe ibidateganyijwe muri iryo rage. Uwitwa Mukundamana, Mwizeramana, Mukamana, Mushimiyimana na Musengamana bene Mulindabigwi na Mukamfizi ndetse na Mukamfizi ubwe bagobobotse ku bushake muri uru rubanza bavuga muri rusange ko bagamije kurengera inyungu zabo ku mutungo bakomora ku irage ryakozwe na Mulindabigwi uherereye mu Karere ka Kamonyi. Mu rubanza rubanziriza urundi, Urukiko rwemeje ko ukugoboka ku bushake kwa Mukundamana, Mushimiyimana, Musengamana, Mwizeramana na Mukamana kwemewe ariko ko ukugoboka ku bushake kwa Mukamfizi kutemewe. Abarega basobanura n ko mu irangiza ry’urubanza, Umuhesha w’Inkiko Niyibizi yavuze ko asubije Rutayisire amazu aburanwa kandi atarigeze ayatunga, ko nyina Kasine ari we wayabayemo, ariko ko umuhesha w’inkiko yafashe iyo nzu ya gatatu yubatswe na Mukandengo na yo akayiha Rutayisire, bakaba bibaza aho umuhesha w’inkiko yahereye ayiha Rutayisire kandi itari iriho ubwo hakorwaga irage, ko kuba kuba umuhesha w’inkiko yari asanze mu kibanza harimo amazu atatu kandi mu irage haravuzwemo abiri gusa byari gutuma yibaza ahavuye inzu ya gatatu. Bityo ngo ibyo yakoze byarabarenganyije. Abagobotse ku bushake muri rusange bavuga ko abana bose ba Mulindabigwi bareshya harebwe ibiteganywa n’amategeko y’izungura ku buryo nabo bafite uburenganzira kuri iyo mitungo se yasize. Rutayisire Muziga avuga ko umuhesha w’inkiko nta makosa yakoze mu kurangiza urubanza, ko yaje akamuhesha inzu yahawe na se mu irage ariko akaba atari ayitunze, ko nta kundi byari kugenda kuko iyo urubanza rutarangijwe ku neza rurangizwa ku gahato, ko irangiza ry’urubanza ryakozwe uko bikwiye hakurikijwe irage, kandi ko ntaho umuhesha w’inkiko yanyuranyije n’ibyemezo by’inkiko yarangizaga. Basomingera, uburanira Niyibizi, avuga ko ingarigari mu muco ari ubutaka, ko hasomwe iryo rage havugwamo amazu yatanzwe, ko urubanza rwaciwe kuri iyo nzu yahawe Rutayisire Muziga, naho umuhesha w’Inkiko Niyibizi akaba yarayimushyizemo hakurikijwe iryo rage Urubanza rwarangijwe rwari rwaremeje ko ari ryo rikurikizwa. Avuga kandi ko mu kurangiza urubanza Niyibizi yahasanze inzu ebyiri, aho mu miburanire y’abarega bagaragaje ko yari inzu imwe bagiye bongeraho indi miryango igera kuri 11, Umuhesha w’Inkiko yamuhesheje gusa imiryango yari yometse ku nzu nyakwigendera Mulindabigwi yabagamo. Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RS/INJUST/RC 00009/2021/CA rwemeje ko amazu avugwa mu irage ko Rutayisire asigara muri imwe na Kasine agasigara mu yindi, atari ingarigari, kuko nyakwigendera Mulindabigwi yayabahaye muri iryo rage, rwemeza ko kuba mu irangizwa
## Page 4
ry’imanza zemeje ko irage rigumana agaciro, umuhesha w’inkiko yarahesheje Rutayisire inzu yari yarahawe na se Mulindabigwi, nta karengane kabaye mu rubanza kuri iyo ngingo. Urukiko rwemeje kandi ko Niyibizi Umuhesha w’Inkiko yarangije urubanza uko bikwiye kandi bikaba bikurikije amategeko kuko ari byo byategetswe mu manza zarangijwe. Incamake y’icyemezo: 1. Iyo umuhesha w’Inkiko arangije urubanza uko Urukiko rwabitegetse ntabwo aba ateje akarengane. 2. Iyo uwaraze yagaragaje neza ibyifuzo bizakurikizwa mu irage nyuma yuko apfuye bikanemezwa n’Urukiko bigomba kubahirizwa bityo. Kuba mu irage bigaragara neza ko uwaraze yahaye umugore we cyangwa umwana we, ntabwo abandi bana bamukomokaho bavuga ko uwo mutungo wahawe umuvandimwe wabo ari ingarigari igomba kugabanwa n’abazungura bose. 3. Mu kurangiza urubanza ku nyubako zakomeje guhindurwa zubakwa, ku buryo umuhesha w’Inkiko cyangwa undi muntu atamenya inzu ivugwa mu rubanza nta kosa umuhesha w’Inkiko aba akoze mu gihe ahesheje uwatsinze urubanza zimwe mu nyubako nshya ziri mu kibanza kiburanwa. Bityo mu gihe Nta rubanza ruhari rwemeje ko hari amakosa uwahawe mu irage yakoze asenya inyubako yahawe akubaka izindi, cyangwa ngo rube hari ikindi rwategetse kijyanye n’izo nyubako ku buryo hakozwe ikinyuranye nacyo, ibyakozwe byose bigumana agaciro kabyo. Gusubirishamo ku mpamvu z’akarengane urubanza RCA0267/14/HC/KIG nta shingiro gifite; Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko, ingingo ya 53,55 Itegeko N°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 111 Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, Ingingo ya 3 Amabwiriza Nº 01/2014 yo ku wa 18/07/2014 agena ibihembo mbonera by’Abavoka, Ingingo ya 34 Imanza zifashishijwe: urubanza RS/INJUST/RP 00001/2020/SC hagati y’UBUSHINJACYAHA na MAGARA n’abandi rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa18 /01/ 2021 , Urubanza RCOMAA 00001/2019/SC ruri hagati ya NTEGEYE na ECOBANK RWANDA Ltd n’undi, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 09 /09/2019 Urubanza RS/ INJUST/ RC 00004/2019/SC ruri hagati ya HAVUGIMANA n’abandi na CANDALI rwaciwe ku wa 28/07/2020, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 28 Nyakanga 2020
## Page 5
Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 17/07/1987, Mulindabigwi Richard yakoze inyandiko y’irage rigaragaza amerekezo y’imitungo ye irimo imitungo itimukanwa iherereye ahantu habiri (2) hatandukanye ariho i Nyamirambo muri Nyarugenge ho mu Mujyi wa Kigali mu kibanza cyari kibaruwe kuri no 2229, hakaba harabaga umugore we w’isezerano Kasine Léocadie n’abana babyaranye, aha kabiri hakaba ari mu cyahoze ari selire Gasharara, Segiteri Gihara, Komini Runda, Perefegitura ya Gitarama (ubu ni muri Kamonyi ho mu Ntara y’Amajyepfo) habaga undi mugore ariko batasezeranye witwa Mukamfizi Agnès hamwe n’abana babyaranye. Muri iri rage kandi havugwamo Rutayisire Muziga Jean Bosco, Mulindabigwi Richard yabyaranye n’undi mugore utari muri abo babiri bavuzwe haruguru, wanahawe na se inshingano zo kuba umukuru w’umuryango wose wa Mulindabigwi Richard. Muri iryo rage kandi Mulindabigwi Richard yavuze ko abakobwa be bashatse aribo Mukangira, Muhongwanseko na Mukandengo niharamuka hagize uba indushyi muri bo, azegera umukuru w’umuryango akamugenera umunani umukwiye ku ngarigari y’i Nyamirambo yasigiwe Kasine Léocadie na Rutayisire w’umutware. [2] Ku wa 09/05/1995, Kasine Léocadie yatanze ikirego gitanzwe n’umuburanyi umwe mu Rukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Kigali asaba gutesha agaciro irage ryakozwe na Mulindabigwi ku wa 17/07/1987 kuko rimwambura umutungo wose we n’abana babyaranye, akanavuga ko ryakozwe rwihishwa na Rutayisire Muziga Jean Bosco agamije inyungu ze bwite. Urubanza rwahawe no 23.701/95/S1, Nakabyeyi Adèle, Muhongwanseko Emeritha na Mukandengo Benedicta barugobokamo, rucibwa ku wa 10/12/1996 mu buryo bukurikira : “Rwemeye kwakira ikirego rwashyikirijwe na Kasine Léocadie kuko cyaje mu buryo n’inzira byemewe n’amategeko kandi ko gifite ishingiro; -Rwemeje ko irage ryitirirwa Mulindabigwi ryakozwe tariki ya 17/07/1987 nta gaciro rifite ndetse nta n’ako ryigeze (Ce testament est nul et de nul effet); -Rwemeje ko umutungo wa Mulindabigwi waba uwimukanwa n’utimukanwa ugomba gushyirwa hasi abamukomokaho bakagabana hakurikijwe umuco n’ubwumvikane bitagenda gutyo bagakizwa n’inzego zibishinzwe; -Rutegetse ko irage ryavuzwe haruguru nta gaciro rifite nta n’ako ryigeze nk’uko byasobanuwe haruguru; -Rutegetse ko abakomoka kuri Mulindabigwi bagomba kugabana umutungo wa Mulindabigwi aho uri hosenk’uko byasobanuwe haruguru; -Rutegetse ko amagarama y’urubanza yatanzweho ingwate arega ahwanye n’imirimo yakozwe muri uru rubanza”. [3] Mu mwaka wa 1996, Rutayisire Muziga Jean Bosco yatanze ikirego mu Rukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Kigali, arega Kasine Léocadie, asubirishamo urubanza no 23.701/95 rwavuzwe haruguru rwaciwe n’Urukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Kigali ku wa 10/12/1996. Iki kirego cyanditswe kuri RC26.183/96, urubanza rucibwa ku wa 22/05/1997 mu buryo bukurikira: “- Rwemeye kwakira isubirishamo ry’urubanza RC.23.701/95 ryakozwe na Rutayisire Muziga Jean Bosco kuko ryaje mu nzira no mu buryo bwemewe n’amategeko ko kandi bifite ishingiro; - Rwemeje ko icyemezo cyafashwe mu rubanza RC.23.701/95 cyo gusesa ririya rage kivuyeho; - Rukijije ko Rutayisire atsinze; -Rutegetse ko icyemezo cyafashwe mu rubanza RC 23.701/95 kivuyeho; -Rutegetse Kasine Léocadie gutanga amafaranga y’amagarama angana na 7250F azakurwamo 2500FRW agomba gusubizwa Rutayisire J.B.”.
## Page 6
[4] Ku wa 23/10/1997, Kasine Léocadie yatanze ikindi kirego gishya mu Rukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Kigali arega Rutayisire Muziga Jean Bosco, asaba Urukiko igabana ry’umutungo yari asangiye/yarashakanye na nyakwigendera Mulindabigwi Richard ariko yajya gupfa agasiga awuraze Rutayisire nk’aho wose wari uwe wenyine (“Ikiburanwa: Partage de l’indivision post- communautaire et partage de la succession de feu Mulindabigwi Richard”)1. Ikirego cyandikwa kuri no RC 27.340/97, urubanza rucibwa ku wa 25/05/1999 mu buryo bukurikira: “- Rwemeye kwakira no gusuzuma ikirego rwashyikirijwe na Kasine Léocadie kuko cyaje mu buryo bwubahirije amategeko ko kandi gifite ishingiro;-Rukijije ko Rutayisire Muziga J.B atsinzwe; -Rutegetse ko Kasine Leocadie ahabwa 50% ku mutungo wose uri i Gasharara muri Segiteri Runda, muri Gitarama wasizwe n’umugabo we Mulindabigwi Richard, 50% isigaye ikagabanwa na bene Mulindabigwi bose, ariko inzu iri i Runda/Gitarama ikarererwamo abana Mukamfizi yabyaranye na Mulindabigwi Richard; -Rutegetse Rutayisire Muziga Jean Bosco gutanga amafaranga 5.000Frw by’amagarama y’urubanza, akayatanga uru rubanza rukimara gusomwa, atayatanga, agakurwa mu bye ku ngufu za Leta, 2.500 Frw agasubizwa Kasine Leocadie kuko yayatanzeho ingwate arega”. [5] Nyuma y’urupfu rwa Kasine Léocadie imanza zimwe mu mwanya wa nyakwigendera zakomejwe n’abazungura be bahagarariwe na Muhongwanseko Emerthe. Mushimiyimana Marie Claire na Musengimana Olivier (abana Mulindabigwi Richard yabyaranye na Mukamfizi Agnès) nabo batanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge cyo gutambamira urubanza RC 27.340/97 ruri mu zavuzwe haruguru, aho baregaga “Succession Kasine Léocadie” na Rutayisire Muziga Jean Bosco. Ikirego cyabo cyanditswe kuri RC0148/10/TGI/NYGE. Kayitesi Muhoracyeye Clémentine, Gatete Gratien na Mulindabigwi Olivier na bo bakaba baratanze ikirego cyo gutambamira urubanza no RC 26/183/96, ikirego cyabo cyandikwa kuri RC0735/10/TGI/NYGE. Perezida w’Urukiko afata icyemezo cyo guhuza izi manza zombi zikaburanishirizwa hamwe, ariko mu gihe cy’iburanisha Me Murigande Gaspard avuga ko abo ahagarariye baretse ikirego RC 0735/10/TGI/NYGE, Urukiko rubifataho icyemezo ko ikirego cya Kayitesi Muhoracyeye Clémentine, Gatete Gratien na Mulindabigwi Olivier bakiretse, hagakomeza kuburanishwa gusa urubanza RC0148/10/TGI/NYGE rutambamira urubanza RC27340/97/ TPI Kigali. [6] Ku wa 10/11/2011, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwaciye urubanza RC0148/10/TGI/NYGE rumaze kuvugwa haruguru mu buryo bukurikira: “-Rwemeye kwakira no gusuzuma ikirego cya Mushimiyimana M. Claire na Musengimana Olivier kandi rwemeje ko gifite ishingiro; -Rutegetse ko urubanza RC27.340/97 TPI Kig ruhindutse kuri byose, ko hagumanye agaciro ibikubiye mu irage ryo ku wa 17/07/1987; -Rutegetse abazungura ba Kasine Léocadie gutanga indishyi zingana na miliyoni imwe n’ibihumbi ijana (1.100.000Frw) nk’uko byasobanuwe mu gice kibanziriza iki; -Rutegetse abazungura ba Kasine gutanga amagarama y’uru rubanza angana n’amafaranga ibihumbi 28.600Frw; -Rwibukije ababuranyi ko kujurira ari ukwezi kubarwa kuva umunsi uru rubanza rusomeweho”. [7] “Succession Kasine Léocadie” ihagarariwe na Muhongwanseko Emerthe yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru i Kigali, abaregwa ari Musengimana Olivier, Mushimiyimana Claire, 1 Ibisobanuro birambuye ku cyaregerwaga cyanditswe mu rurimi rw’igifaransa bigaragara mu ncarubanza ya R.C.27.340/97 mu gika cya 3, 4 na 5 ku rupapuro rwa mbere, icya 3 n’icya 7 ku rupapuro rwa kabiri, icya 2, 4 na 11 ku rupapuro rwa kane, igika cya 3 na 4 ku rupapuro rwa gatanu, n’igika cya nyuma ku rupapuro rwa karindwi.
## Page 7
Mukundamana na Mwizeramana. Ikirego cyahawe RCA0428/11/HC/KIG, urubanza rusomwa ku wa 22/02/2013 mu buryo bukurikira : “-Rwemeje kutakira ikirego rwashyikirijwe na Succession Kasine Léocadie kuko cyaje mu buryo budakurikije amategeko ; -Rwemeje ko n’ubwo mu nyandiko itanga ikirego harezwe Serubuga Laurent ibyo byakosorwa, bitaba impamvu y’uko abaregwa bataburana ; -Rwemeje ko succession Kasine yose yagombaga gutanga amagarama y’urubanza nk’uko byavuzwe haruguru, ikirego cyabo kikaba kitagomba kwakirwa ngo gisuzumwe. Bityo imikirize y’urubanza RC0148/10/TGI/NYGE ikaba igomba kugumaho ; - Rutegetse ko ikirego cya succession Kasine kitakiriwe ngo gisuzumwe kubera impamvu zavuzwe haruguru ; -Rutegetse succession Kasine Léocadie kwishyura amafaranga y’amagarama y’uru rubanza uko angana na 33.050Frw bakayatanga bahereye ku yo batanzeho ingwate y’amagarama barega uko angana na 6.000Frw bakayatanga mu gihe cy’ukwezi kumwe, batayatanga mu gihe gitegetswe agakurwa mu byabo ku ngufu za Leta”. [8] Ku wa 10/01/2014, Umuhesha w’Inkiko w’umwuga Niyibizi Béatrice yarangije imanza RC 23.701/95, RC26.183/96, RC27.340/97, RC0148/10/TGI/NYGE na RC0735/10/TGI/NYGE, RCA0428/11/HC/KIG n’icyemezo no 0019/13/CIV/GCS zari zarabaye itegeko, ahesha Rutayisire Jean Bosco umuryango umwe (1) w’inzu ye iri ku Mumena i Nyamirambo, muri parcelle no 2229 wari utuyemo uwitwa Ndahayo Paulin nk’uko bigaragazwa n’inyandiko-mvugo yakozwe n’uwo muhesha w’inkiko kuri uwo munsi, naho ku wa 17/01/2014 uwo muhesha w’inkiko amuhesha imiryango itanu (5) y’inzu ye iri muri iyo parcelle yari ituyemo abitwa Gahamanyi Théoneste, Mirindi Isaac na Mukamugema Olive, Umubyeyi Alphonsine, Uzarama Marie Louise, ndetse na Mbabazi Robinah, nk’uko nabyo bigaragazwa n’inyandiko-mvugo yakozwe n’uwo muhesha w’inkiko kuri uwo munsi. [9] Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte ntabwo bishimiye uburyo bumaze kuvugwa haruguru izo manza zarangijwemo, babitangira ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, barega Rutayisire Muziga Jean Bosco n’Umuhesha w’Inkiko w’umwuga Niyibizi Béatrice warangije izo manza, basaba ko irangizwa ry’imanza RC26.183/96, RC23.701/95, RC 27.340/97 na RCA 0428/11/HC/KIG ryateshwa agaciro ku mpamvu z’uko ridakurikije amategeko kuko Rutayisire Muziga Jean Bosco yahawe ibitavugwa mu irage, birimo inzu y’ingarigari y’umuryango yagombaga gucunga, kandi hakaba hari imiryango yubatswe kuri iyo nzu atagombaga guhabwa. Ikirego cyabo cyanditswe kuri RC0160/14/TGI/NYGE. [10] Muri urwo rubanza RC0160/14/TGI/NYGE, Rutayisire Muziga Jean Bosco na Niyibizi Béatrice bazamuye inzitizi yo kutakira ikirego cya Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte, bavuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rudafite ububasha bwo kuburanisha ibijyanye n’irangizwa ry’urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku mpamvu z’uko mu kirego abarega batanze harimo impaka ku irangizwa ry’urubanza RCA0428/11/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 22/02/2013, kandi ko batemera ko ikirego cya Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte cyahindurirwa mu iburanisha. [11] Urubanza RC0160/14/TGI/NYGE rwaciwe ku wa 29/04/2014, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwemeza ko inzitizi yatanzwe yo kutakira ikirego RC0160/14/TGI/NYGE ku mpamvu y’iburabubasha ifite ishingiro, ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rudafite ububasha bwo kuburanisha ikirego gisaba gutesha agaciro irangizwa ry’urubanza harimo urubanza
## Page 8
RCA0428/11/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru, rutegeka Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte gufatanya gutanga amagarama y’urubanza angana na 4.900Frw bakayatanga mu gihe giteganyijwe n’amategeko, batabikora ku neza agakurwa mu byabo ku ngufu za Leta. [12] Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte bemeye icyemezo cy’urubanza RC0160/14/TGI/NYGE, batanga icyo kirego noneho mu Rukiko Rukuru i Kigali, haregwa na none Rutayisire Muziga Jean Bosco n’Umuhesha w’Inkiko w’umwuga Niyibizi Béatrice, hongera gusabwa Urukiko gutesha agaciro irangizwa ry’imanza RC26.183/96, RC23.701/95, RC27.340/97 na RCA0428/11/HC/KIG na RC0148/10/TGI/NYGE. Urubanza rwandikwa kuri RCA0267/14/HC/KIG. [13] Mu mizi y’urwo rubanza RCA0267/14/HC/KIG, uretse ikibazo kijyanye n’indishyi zasabwe, Urukiko Rukuru rwasuzumye ikibazo cyo kumenya niba irangiza ry’imanza RC26.183/96, RC23.701/95, RC 27.340/97 na RCA0428/11/HC/KIG na RC0148/10/TGI/NYGE ryateshwa agaciro, icyo kibazo kikaba cyari gikubiyemo icyo kumenya niba urubanza rwararangijwe uko byategetswe, icyo kumenya niba haratanzwe umutungo utaravuzwe mu irage wubatswe n'abarega, n’ikibazo kijyanye n’ibyo abarega bavuga ko Rutayisire atahawe umutungo ko ahubwo yahawe kuwucunga kuko ari ingarigari. [14] Ku wa 19/06/2015, Urukiko Rukuru rwaciye urubanza RCA0267/14/HC/KIG mu buryo bukurikira : “-Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte kidafite ishingiro ; -Rwemeje ko irangiza ry’imanza RC26.183/96, RC23.701/95, RC27.340/97, RCA0428/11/HC/KIG na RC0148/10/TGI/NYGE ritagomba guteshwa agaciro ; - Rutegetse Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte gufatanya guha Rutayisire Muziga Jean Bosco 50.000Frw y’indishyi zo gushorwa mu manza, 50.000Frw y’ikurikiranarubanza na 300.000Frw y’igihembo cy’avoka, bakanafatanya kandi guha Niyibizi Béatrice 50.000Frw y’indishyi zo gushorwa mu manza, 50.000Frw y’ikurikiranarubanza na 300.000Frw y’igihembo cy’avoka, - Rwemeje ko amagarama y’urubanza ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza”. [15] Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte bahagarariwe na Me Kadage bandikiye Urwego rw’Umuvunyi basaba kurenganurwa ku karengane kari mu rubanza RCA0267/14/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 19/06/2015, aho bavugaga ko mu kurangiza imanza zavuzwe haruguru Rutayisire Muziga Jean Bosco yahawe uko irage ritabiteganya, agahabwa n’ibitagaragara mu irage rya Mulindabigwi Richard. Urwego rw’Umuvunyi rukaba rwarasuzumye ikibazo rwashyikirijwe, rusanga harimo akarengane, rwoherereza icyo kibazo Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga. [16] Ku wa 24/05/2021, Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga, mu cyemezo cye nº 0170/CJ/2021, yemeje ko urwo rubanza rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, maze arwohereza mu Rukiko rw’Ubujurire kugira ngo ruzaruburanishe. Urukiko rw’Ubujurire rwanditse ikirego kuri RS/INJUST/RC 00009/2021/CA. [17] Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte basubirishijemo ku mpamvu z’akarengane urubanza RCA0267/14/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 19/06/2015, bavuga ko Urukiko Rukuru rwabarenganyije rwemeza ko irangizwa ry’urubanza ritateshwa
## Page 9
agaciro, ku mpamvu z’uko ryakurikije ibivugwa mu irage ryakozwe na Mulindabigwi Richard ryo ku wa 17/07/1987, kandi ko hatanzwe ibidateganyijwe muri iryo rage. [18] Uruhande rurega rwatanze icyifuzo ko Urukiko rutegeka ko abazungura bose ba Mulindabigwi Richard bagobokeshwa muri uru rubanza, mu nama ntegurarubanza yo ku wa 14/03/2022, Me Kayijuka Ngabo ubaburanira yemera ko aretse icyo kibazo (issue) hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 116, igika cya nyuma y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi igira iti: "Kugobokeshwa ku gahato ntibyemewe mu Rukiko rw’Ubujurire cyangwa mu Rukiko rw’Ikirenga". Ababuranyi bose bemeranwa ko ibibazo byavugiwe mu nama ntegurarubanza ari byo Urukiko rukwiye kuzasuzuma gusa. [19] Nyuma y’inama ntegurarubanza abitwa Mukundamana Eric, Mwizeramana Jacques, Mukamana Clémentine, Mushimiyimana Marie Claire na Musengamana Olivier (bose bene Mulindabigwi Richard na Mukamfizi Agnès) ndetse na Mukamfizi Agnès ubwe bagobobotse ku bushake muri uru rubanza bavuga muri rusange ko bagamije kurengera inyungu zabo ku mutungo bakomora ku irage ryakozwe na Mulindabigwi Richard uherereye mu Karere ka Kamonyi, Umurenge wa Runda, Akagari ka Kagina, Umudugudu wa Gasharara. [20] Iburanisha ry’urubanza ryashyizwe ku wa 04/05/2022, urubanza ruburanishwa Muhongwanseko Emerthe yunganiwe na Me Kayijuka Ngabo unahagarariye Mukandengo Benedicte, Rutayisire Muziga Jean Bosco yunganiwe na Me Mbaya Abdu, Niyibizi Béatrice ahagarariwe na Me Basomingera Albert, Mukundamana Eric yunganiwe na Me Karangwa Martin unahagarariye Mushimiyimana Marie Claire, Musengamana Olivier, Mwizeramana Jacques, Mukamana Clémentine na Mukamfizi Agnès. [21] Nyuma y’uko Rutayisire Muziga Jean Bosco n’umwunganira bamenyesheje Urukiko ko batagikurikiranye inzitizi yo kutakira ikirego ku mpamvu y’uko abarega nta nyungu bafite yo kuregera umutungo wa Rutayisire Muziga Jean Bosco, Urukiko na rwo rukemeza ko iyo nzitizi ivanwe mu bigomba kuburanwaho no gusuzumwa, muri iryo buranisha Urukiko rwumvise ibisobanuro by’ababuranyi ku iyakirwa ry’ikirego cy’ukugoboka mu rubanza ku bushake kwa Mukundamana Eric, Mushimiyimana Marie Claire, Musengamana Olivier, Mwizeramana Jacques, Mukamana Clémentine na Mukamfizi Agnès, rumenyesha ababuranyi ko icyemezo ruzabifataho kizasomwa ku wa 13/05/2022 ariko uwo munsi isomwa ryacyo ryimurirwa ku wa 17/05/2022. [22] Ku wa 17/05/2022, mu rubanza rubanziriza urundi, Urukiko rwemeje ko ukugoboka ku bushake mu rubanza RS/INJUST/RC00009/2021/CA kwa Mukundamana Eric, Mushimiyimana Marie Claire, Musengamana Olivier, Mwizeramana Jacques na Mukamana Clémentine kwemewe ariko ko ukugoboka ku bushake muri urwo rubanza kwa Mukamfizi Agnès kutemewe, maze rutegeka ko iburanisha ry’urubanza rizakomeza ku wa 08 Kamena 2022. [23] Ku wa 08/06/2022, urubanza mu mizi rwaburanishijwe mu ruhame, abarega, abaregwa n’abemerewe kugoboka ku bushake mu rubanza bitabye bose, bamwe bahagarariwe abandi bunganiwe nka mbere.
## Page 10
[24] Abarega basobanuye impamvu z’akarengane bashingiraho basaba ko urubanza RCA0267/14/HC/KIG rwaciwe n'Urukiko Rukuru ku wa 19/06/2015 rusubirishwamo, abaregwa biregura kuri izo mpamvu, n’abemerewe kugoboka mu rubanza ku bushake bagira icyo babivugaho, iburanisha rirapfundikirwa, isomwa ry’urubanza rishyirwa ku wa 28/06/2022. [25] Ku wa 28/06/2022, Urukiko rushingiye ku ngingo ya 75, igika cya 4, y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko mbere yo gufata icyemezo kandi rubyibwirije, Urukiko rushobora gupfundura iburanisha mu gihe rusanga hari ibyo rukeneye gusobanukirwa kurushaho bitasobanutse mu iburanisha kugira ngo ukuri kugaragare, rwasanze mbere yo gufata icyemezo cya burundu kuri uru rubanza ari ngombwa ko iburanisha ryarwo ripfundurwa kugira ngo Urukiko rubone undi mwanya wo gushobora gusobanukirwa neza ukuri ku miterere n’amateka by’inyubako zivugwa muri uru rubanza ziherereye i Nyamirambo muri Nyarugenge ho mu Mujyi wa Kigali mu kibanza cyahoze kibaruwe kuri no 2229, maze rwemeza gukora iperereza ku wa 08/07/2022, guhera saa yine za mugitondo (10h00) i Nyamirambo muri Nyarugenge ho mu Mujyi wa Kigali, ahaherereye ikiburanwa kivugwa mu nyandiko y’irage cyahoze kibaruwe kuri no 2229 kandi ababuranyi bose bakagomba kuba bahari. [26] Ku wa 08/07/2022, Urukiko rwageze aho rwakoze iperereza ku kiburanwa giherereye i Nyamirambo mu Karere ka Nyarugenge ho mu Mujyi wa Kigali, ahahoze ari kwa Mulindabigwi Richard, hari kandi ababuranyi bose ndetse n’aba Avoka basanzwe babahagariye cyangwa se babunganiye muri uru rubanza. [27] Ku wa 07/09/2022, ababuranyi bongeye kwitaba Urukiko bahagarariwe cyangwa se bunganiwe n’aba Avoka babo basanzwe muri uru rubanza, maze bagira icyo bavuga ku byavuye mu iperereza, iburanisha rirasozwa, Urukiko rutangaza ko urubanza ruzasomwa ku wa 28/09/2022. Ariko uwo munsi isomwa ryarwo ryimurirwa ku wa 14/10/2022, nabwo ryongera kwimurirwa ku wa 21/10/2022. [28] Mu bice bikurikira by’uru rubanza, Urukiko rwaseruye runasesengura ibibazo bigize urubanza rwitaye cyane kuri kamere y’urubanza rusubirishwamo rujyanye n’’impaka ku irangizwa ry’imanza zamaze kuba itegeko ku byemezo bizikubiyemo no ku kutarenga imbibi z’icyaregewe ku ikubitiro mu rubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane2, ari cyo gutesha agaciro irangizwa ry’imanza RC23.701/95, RC26.183/96, RC27.340/97, RC0148/10/TGI/NYGE na RCA0428/11/HC/KIG, bikozwe nabi n’Umuhesha w’Inkiko w’umwuga Niyibizi Béatrice, ahesha Rutayisire Jean Bosco inzu n’inyomeko (annexes) zayo biri ku Mumena i Nyamirambo, muri parcelle no 2229 nk’uko bigaragazwa n’inyandiko-mvugo z’irangizarubanza yakoze. Gusuzuma uru rubanza muri ubu buryo bikaba bikurikije kandi umurongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku miburanishirize ya bene izi manza zivugwamo akarengane mu manza zitandukanye rwaciye3 . 2 Urubanza ubu rwaregewe gusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane ni urubanza RCA 0267/14/HC/KIG rwaciwe n'Urukiko Rukuru ku rwego rwa mbere n’urwa nyuma ku wa 19/06/2015, rukaba ari urubanza rwo gukemura impaka zavutse mu irangizwa ry’urubanza rwari rwaraciwe ku rwego rwa nyuma n’Urukiko Rukuru kandi rwaramaze no kuba itegeko. 3Mu rubanza RS/INJUST/RP 00001/2020/SC ruri hagati y’UBUSHINJACYAHA na MAGARA n’abandi, Urukiko rw’Ikirenga rwemeje ibikurikira: “Imbibi z’ikiburanwa mu rubanza rwasabiwe gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, zigenwa n’icyaburanywe mu rwego rwa mbere, icyaburanywe mu rubanza rusabirwa gusubirwamo ku
## Page 11
II. IBIBAZO BIGIZE URU RUBANZA N’ISESENGURA RYABYO 1.Kumenya niba mu irangiza ry’imanza RC23.701/95, RC26.183/96, RC 27.340/97, RC0148/10/TGI/NYGE, RCA0735/10/TGI/NYGE, RCA0428/11/HC/KIG n’icyemezo no 0019/13/CIV/GCS, hari amakosa Umuhesha w’Inkiko NIYIBIZI Béatrice yakoze agateza akarengane abareze mu rubanza RCA0267/14/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 19/06/2015 [29] Abarega ari bo Muhongwanseko Emertha na Mukandengo Benedicte n’umwunganizi wabo bandikiye Urwego rw’Umuvuyi bavuga ko akarengane kabo gashingiye ku mpamvu y’uko mu irangiza ry’imanza RC23.701/95, RC26.183/96, RC27.340/97, RC 0148/10/TGI/NYGE, RCA 0735/10/TGI/NYGE, RCA0428/11/HC/KIG n’icyemezo no 0019/13/CIV/GCS, Rutayisire Muziga Jean Bosco yahawe inzu na annexes zayo nyamara ngo izo annexes ari iza nyina ubabyara Kasine Léocadie, zikaba zari zitarabaho igihe irage ryakorwaga na se Mulindabigwi Richard. Bavuga kandi ko inzu yahawe yari yarasenywe muri jenoside yakorewe abatutsi muri 1994. Uburenganzira bwabo bukaba bwarahungabanye muri icyo gihe hashyirwaga mu bikorwa iby’iryo rage muri parcelle 2229, aho hatanzwe ibivugwa mu irage n’ibitavugwamo. [30] Basobanura ko uko ibintu byari bimeze mu gihe cy’irage bitandukanye n’uko ubu bisigaye bimeze, ko inzu nini yasenywe n’igisasu cya katiyusha, ko hanyuma Mukandengo Benedicte yaje akubaka annexe y’ibyumba 3, hagati y’inzu nini (principale) n’iyo annexe bihujwe na mur mitoyen (urukuta rumwe), ariko ko Rutayisire yabyeguriwe byose mu kurangiza imanza zavuzwe haruguru. [31] Basobanura nanone ko mu irangiza ry’urubanza, Umuhesha w’Inkiko Niyibizi Béatrice yavuze ko asubije Rutayisire ayo mazu kandi atarigeze ayatunga, ko nyina Kasine ari we wayabayemo, ariko ko umuhesha w’inkiko yafashe iyo nzu ya gatatu yubatswe na Mukandengo Benedicte na yo akayiha Rutayisire, bakaba bibaza aho umuhesha w’inkiko yahereye ayiha Rutayisire kandi itari iriho ubwo hakorwaga irage, ko kuba kuba umuhesha w’inkiko yari asanze mu kibanza harimo amazu atatu kandi mu irage haravuzwemo abiri gusa byari gutuma yibaza ahavuye inzu ya gatatu bigatuma habanza gusabwa interprétation (gusobanuza) y’urwo rubanza. [32] Ku birebana n’inzu zombi zivugwa mu irage ko Rutayisire asigarana imwe na Kasine agasigarana indi, abarega bavuga ko aba bombi nta n’umwe mu irage wazeguriwe, ko ahubwo baziragijwe zikaba ubu zisigaye ari ingarigari zihuriweho na bene Mulindabigwi Richard. Abarega mpamvu z’akarengane, n’imyanzuro y’abasabye ko urubanza rusubirwamo bamaze kubyemererwa na Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga”. Mu rubanza RCOMAA 00001/2019/SC ruri hagati ya NTEGEYE na ECOBANK RWANDA Ltd n’undi, Urukiko rw’Ikirenga rwemeje ibikurikira: ” Gusaba kurenganurwa ku bitaragaragarijwe umucamanza mu rubanza rusabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane – Mu gusobanura aho akarengane kabo gashingiye, ababuranyi berekana ibimenyetso cyangwa amategeko byagaragarijwe Urukiko mu rubanza basaba ko rusubirishwamo rukabyirengagiza kandi byari kubagirira akamaro – Ibyo umuburanyi atagaragarije umucamanza ngo amusabe kubisuzuma, ntashobora kuvuga ko yabimurenganyijeho”. Mu rubanza RS/ INJUST/ RC 00004/2019/SC ruri hagati ya HAVUGIMANA n’abandi na CANDALI rwaciwe ku wa 28/07/2020, Urukiko rw’Ikirenga rwemeje ibikurikira: “Ibibazo bitasuzumwe mu rubanza rusabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane ntibishobora gusuzumwa mu rubanza rwasabiwe gusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane kuko umuburanyi atavuga ko yagize akarengane ku kibazo atigeze asaba Urukiko gusuzuma”.
## Page 12
ndetse n’abaje kwemererwa kugoboka nyuma ku bushake muri uru rubanza bakaba bavuga ko mu kwegurira inzu Rutayisire umuhesha w’inkiko yabarenganyije. Naho ku birebana no kuba inzu Kasine yabagamo ubu Muhongwanseko Emertha yarayiyandikishijeho wenyine, avuga ko n’ubwo yayiyandikishijeho ariko yemera ko aho yubatse naho ubu hakwitwa ingarigari bose bakayisangira ukuyemo inzu yubatswe nyuma y’isenyuka ry’iyahahoze, ariko n’aho Rutayisire yahawe bakahasangira bose nk’ingarigari ihuriweho na bene Mulindabigwi Richard. Abagobotse ku bushake bakaba bongeraho kandi ko abana bose ba Mulindabigwi bareshya harebwe ibiteganywa n’amategeko y’izungura ku buryo nabo bafite uburenganzira kuri iyo mitungo se yasize. [33] Rutayisire Muziga Jean Bosco n’umwunganizi we bavuga ko umuhesha w’inkiko nta makosa yakoze mu kurangiza urubanza, ko yaje akamuhesha inzu yahawe na se mu irage ariko akaba atari ayitunze, ko nta kundi byari kugenda kuko iyo urubanza rutarangijwe ku neza rurangizwa ku gahato, ko irangiza ry’urubanza ryakozwe uko bikwiye hakurikijwe irage, kandi ko ntaho umuhesha w’inkiko yanyuranyije n’ibyemezo by’inkiko yarangizaga. [34] Bakomeza bavuga ko kuri bo imvugo yo gusigara mu nzu yakoreshejwe mu irage ivuga guhabwa izo nzu, bityo ko kuba izo nzu Rutayisire na Kasine barazisigiwe, byumvikanisha ko bari bazihawe, cyane cyane ko ngo na Kasine amaze gupfa Muhongwanseko yazunguye wenyine inzu nyina Kasine yari yarasigiwe, ko ibi byerekana ko parcelle 2229 atari ingarigari ihuriweho na bene Mulindabigwi bose, ko kandi ingarigari ubundi mu kinyarwanda ari ubutaka atari inzu. [35] Basobanura kandi ko ibyakabaye ingarigari zasigaranywe na Rutayisire ari isambu yari i Nyamirambo ariko ko nyuma Muhongwanseko Emertha yayiciyemo parcelles eshatu akazigurisha atabibwiye Rutayisire nk’umutware w’umuryango. [36] Rutayisire n’umwunganizi we bavuga kandi ko mu iyandikisha ry’ubutaka ikibanza no 2229 kivugwa mu irage Muhongwanseko Emertha ari we wagikatishijemo ibibanza bibiri, igice giherereyemo inzu Mulindabigwi yasigiye Kasine mu irage Muhongwanseko akacyiyandikishaho ku giti cye wenyine, naho igice gisigaye giherereyemo inzu yasigiwe Rutayisire mu irage Muhongwanseko acyandikisha kuri Succession Mulindabigwi, ibi byose Muhongwanseko akabikora atabanje kubibwira Rutayisire nk’umukuru w’umuryango. Naho ku birebana n’inzu ya annexes itari iriho mu gihe cy’ikorwa ry’irage, bakavuga ko kuva mu mwaka wa 1987 inzu yahawe Rutayisire yakodeshwaga, ko izo nzu zindi zubatswe mu gice cy’ikibanza giherereyemo ahahawe Rutayisire ntawe yabitumye kandi ko ubushobozi bwo kuzubaka bwavuye ku bukode bw’inzu ye yari yarahawe na Se Mulindabigwi Richard mu irage. [37] Rutayisire n’umwunganizi we bavuga kandi ko mbere yo guca urubanza RCA0267/14/HC/KIG rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane Urukiko Rukuru rwabanje kugera ku kiburanwa, abatangabuhamya bakerekana aho se Mulindabigwi Richard yari atuye arwaye kandi ko umuhesha w’inkiko ari ho yaje akarangiriza urubanza ahamuhesha. [38] Me Basomingera Albert, uburanira Niyibizi Béatrice, avuga ko ingarigari mu muco ari ubutaka, ko hasomwe iryo rage havugwamo amazu yatanzwe, ko urubanza rwaciwe kuri iyo nzu yahawe Rutayisire Muziga Jean Bosco, naho umuhesha w’Inkiko Niyibizi Béatrice akaba yarayimushyizemo hakurikijwe iryo rage Urubanza rwarangijwe rwari rwaremeje ko ari ryo rikurikizwa.
## Page 13
[39] Avuga kandi ko mu kurangiza urubanza Niyibizi Béatrice yahasanze inzu ebyiri, aho mu miburanire yabo abarega bagaragaje ko yari inzu imwe bagiye bongeraho indi miryango igera kuri 11, Umuhesha w’Inkiko yamuhesheje gusa imiryango yari yometse ku nzu nyakwigendera Mulindabigwi Richard yabagamo, yakodeshwaga n’abitwa Ndahayo Paulin, Gahamanyi Théoneste, Mirindi Isaac, Mukamugema Olive, Umubyeyi Alphonsine, Uzarama Marie Louise, Mbabazi Rubinah, Mukangoga Marie na Dukunde Aline nk’uko biboneka mu nyandikomvugo zo ku wa 10/01/2014, ku wa 17/01/2014 no ku wa 01/02/2014. [40] Me Basomingera Albert avuga na none ko indi miryango yasigaye yasubijwe Rutayisire n’abari bayituyemo nk’uko bigaragazwa n’inyandikomvugo yo ku wa 28/03/2014 yakozwe na Kalihangabo Cassius, mu nyandikomvuyo yo ku wa 04/04/2014, Gatarama Zacharie we akavuga ko Muhongwanseko yahaye Rutayisire nta mananiza icyangombwa cy’ubutaka cyaburanwaga, kandi ko Rutayisire yahawe inzu iri muri parcelle 2229 ahahindutse UPI :1/01/08/03/959 ayihawe n’abahesha b’Inkiko Niyibizi na Kalihangabo. Agasanga kuba umuhesha w’inkiko Niyibizi Béatrice yararangije urubanza gutyo nta kosa n’akarengane birimo. UKO URUKIKO RUBIBONA [41] Ku bijyanye n’ububasha bwo gusubiramo urubanza ku mpamvu z’akarengane, ingingo ya 53 y’Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’Inkiko iteganya ibikurikira : “Urukiko rw’Ikirenga ni rwo ruburanisha ibirego byerekeranye no gusubirishamo ku mpamvu z’akarengane imanza zaciwe ku rwego rwa nyuma, byemejwe na Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga. Icyakora, Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga ashobora no kugena urundi Rukiko rwisumbuye ku rwaciye urubanza bwanyuma, mu gihe asanze urwo rubanza nta murongo wihariye rwatanga ku zindi Nkiko”. Naho ingingo ya 55 y’iryo tegeko yo igateganya impamvu zinyuranye zituma hemerwa gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane. [42] Ingingo ya 3 y’Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo (J.O no spécial du 19/07/2004) iteganya ibikurikira : “Buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana”. [43] Dosiye y’urubanza igaragaza inyandiko yakozwe ku wa 17/07/1987 na nyakwigendera Mulindabigwi Richard yiswe “Inyandiko-mvugo yerekeye itanga ry’iminani no kuraga umugore wanjye Kasine Léocadie n’abana nabyaye”. Iyo nyandikomvugo ikavugwamo isambu iri I Gasharara/ Gihara/ Runda n’irebwa n’impaka ku irangizwa ry’imanza ziburanwaho muri uru rubanza iri i Nyamirambo/ Kigali. Iyo nyandiko y’irage ikaba yarateje impaka aho yagize iti : “urugo rwanjye ruri aho muri parcelle no 2229 irimo amazu abiri, imwe izasigaramo umugore wanjye Kasine Léocadie, iyo nzu ni nayo abamo, naho iyo ntuyemo isigaremo umutware w’umuryango : Rutayisire”. Bikaba byumvikana ko ibisuzumwa n’uru Rukiko muri uru rubanza ari ibireba gusa irangizwa ry’urubanza kuri uwo mutungo uherereye I Nyamirambo/Kigali, harebwe ibikubiye mu nyandiko yo ku wa 17/07/1987) naho iby’undi mutungo w’i Gasharara/Gihara/Runda bikaba bitarebwa n’impaka ku irangizwa ry’imanza zaburanishijwe mu rubanza ruvugwamo akarengane, ibirebana n’uwo mutungo bikaba rero bikwiye guharirwa ikemurwa ryabyo mu bwumvikane bushobora kuzabaho hagati y’abo bireba cyangwa se hashingiwe ku zindi zitandukanye n’uru zishobora kuba ziriho cyangwa se zishobora kuzabaho hagati yabo.
## Page 14
[44] Dosiye y’urubanza igaragaza kandi inyandikomvugo z’irangiza ry’urubanza zakozwe ku wa 10/01/2014 no ku wa 17/01/2014 n’Umuhesha w’Inkiko w’umwuga Niyibizi Béatrice, ahesha Rutayisire Jean Bosco amazu ari ku Mumena I Nyamirambo, parcelle no 2229 agizwe n’imiryango itandatu. Hakagaragaramo kandi inyandikomvugo yo ku wa 28/03/2014 yakozwe n’umuhesha w’inkiko Kalihangabo Cassius ivuga ko indi miryango itatu yasigaye yasubijwe Rutayisire n’abari bayituyemo ndetse n’inyandikomvuyo yo ku wa 04/04/2014 yakozwe n’umuhesha w’inkiko Gatarama Zacharie we avuga ko Muhongwanseko yahaye Rutayisire nta mananiza icyangombwa cy’ubutaka cyaburanwaga, kandi Rutayisire yahawe inzu iri muri parcelle no 2229 yahindutse UPI : 1/01/08/03/959 ayihawe n’abahesha b’Inkiko Niyibizi Beatrice na Kalihangabo Cassius. [45] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ikibazo nyamukuru abarega bari bafite ku irangizarubanza bajya gutanga ikirego ku rwego rw’Umuvunyi basaba isubirwamo ry’urubanza RCA0267/14/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 19/06/2015, ari uko Rutayisire Muziga Jean Bosco yahawe ibitaravuzwe mu irage kandi Urukiko rwarategetse ko ari ryo rikurikizwa. Mu gihe cyo kugera ku kiburanwa n’Urwo Rwego rw’Umuvunyi rukaba rwarasanze muri iyo parcelle hari inzu eshatu zahawe Rutayisire Muziga Jean Bosco wavuze ko inzu iri hagati ifite imiryango itatu atari we wayubatse, ko yubatswe na Kasine Léocadie ariko akayubaka akoresheje amafaranga y’ubukode yavuye mu nzu yari (Rutayisire) yahawe mu irage. Bityo ibi bikaba ari byo byatumye Urwego rw’Umuvunyi rubona ko urubanza rwarangijwe nabi, ko harimo akarengane. [46] Urukiko rurasanga ikindi kibazo ababuranyi bafitanye ari icyo kuba abarega aribo Muhongwanseko na Mukandengo bumva ko umuhesha w’inkiko mu kurangiza urubanza ashyira mu bikorwa irage yeguriye Rutayisire inzu se Mulindabigwi Richard yabagamo kandi nyamara ngo mu irage yari yarayisigiwe ngo ayiragirire abazungura ba Mulindabigwi bose. [47] Urukiko rurasanga akarengane kavugwa n’abarega kagomba gusuzumirwa mu mbibi z’impaka ku mirangirize y’urubanza, hakanarebwa niba hari akarengane kaba karatejwe n’Urukiko Rukuru mu isesengura rwakoreye irage ku bijyanye no kumenya niba inzu umuhesha w’inkiko yahaye Rutayisire mu kurangiza urubanza atari yarayihawe mu irage urwo rubanza rwari rwemeje ko rigumaho. 2.Ku bijyanye no kumenya niba hari akarengane abarega batewe n’uko RUTAYISIRE MUZIGA Jean Bosco yahawe inzu mu irangiza ry’urubanza kandi mu irage yari yarayiragijwe [48] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ikibazo cyo kumenya niba mu irage Rutayisire yarahawe inzu na se cyangwa niba yarayimuragije, Urukiko Rukuru rwaragaragaje uko rukibona mu gace ka 10 ku rupapuro rwa 3 rw’urubanza rusubirishwamo. Muri ako gace Urukiko Rukuru rwasobanuye ko imanza zateje impaka mu irangizwa ryazo ari izasizwe na Kasine Leocadie ubwo yitabaga Imana, zigakomezwa n’abazungura be bahagarariwe na Muhongwanseko Emerthe kandi ko izo manza zari zishingiye ku kirego cyari cyaratanzwe na Kasine cyo “Gusaba ko irage ryakozwe na Mulindabigwi ku wa 17/07/1987 ryaseswa kuko ritwambura umutungo wose njye n’abana twabyaranye”, izo manza zikarangira Urukiko rwemeje kudaha ishingiro icyo kirego ahubwo rukemeza ko hagumanye agaciro ibikubiye mu irage ryo ku wa 17/07/1987.
## Page 15
[49] Urukiko rurasanga mu birego bya Kasine byaje gukomezwa n’abana be aho nyina apfiriye hagaragaramo uko bumvaga bambuwe umutungo n’irage basabiraga guseswa, ibi bikaba byafasha kumva niba ubutaka n’inzu biri I Nyamirambo Niyibizi Beatrice yahaye Rutayisire Muziga harangizwa izo manza yari yarabihawe na se mu irage cyangwa se yarabiragijwe. [50] Urukiko rurasanga mu kiburanwa ubwacyo, kuba Kasine yarareze Rutayisire asaba ko irage riseswa kuko rimwambura umutungo we n’abana yabyaranye na Mulindabigwi, ari ikimenyetso cy’uko yemeraga ko hari undi cyangwa abandi iryo rage ryahaye uwo mutungo kandi ko uwawuhawe atari mu bana Kasine yabyaranye na Mulindabigwi. Uwo uru Rukiko rusanga wawuhawe kandi ugaragara muri iryo rage akaba atari no mu bana Kasine yabyaranye na Mulindabigwi akaba ari Rutayisire Muziga Jean Bosco, Mulindabigwi yabyaranye n’undi mugore utari Kasine. Ku birebana n’umutungo uri I Nyamirambo wateje impaka mu irangiza ry’imanza zikomoka kuri icyo kirego cya Kasine, Urukiko rukaba rusanga icyo mu irage Mulindabigwi yashatse kuvuga, ubwo yavugaga ko inzu imwe izasigaramo umugore we Kasine Leocadie, naho indi ikazasigaramo Rutayisire w’umutware nta kindi gishoboka byaba bivuze atari ukuba yarazibahaye, kuko ari nabyo bihura n’ikirego cya Kasine wavugaga ko irage ryamwambuye umutungo we n’abana yabyaranye na Mulindabigwi. [51] Urukiko rurasanga kandi uretse no kuba mu manza zateje impaka mu irangizwa ryazo bigaragara ko ababuranyi bumvaga Mulindabigwi yaratanze inzu zivugwa muri iryo rage, no mu myitwarire ya Muhongwanseko Emerthe, bigaragara ko kuva na kera yumvaga kandi akemera ko nyina Kasine Leocadie yari yarahawe muri iryo rage na nyakwigendera Mulindabigwi Richard inzu imwe, kuko nyuma yuko asannye inzu nyina Kasine Leocadie yabagamo, igihe cyo kubaruza ubutaka yabaruje mu mazina ye aho nyina yari atuye ndetse na nyuma arahavugurura ku buryo bugaragara ndetse n’inzu yubatsemo ayitangaho ingwate muri banki, byumvikana ko yitwaye nk’ufite uburenganzira kuri ubwo butaka bushingiye ku kuzungura umubyeyi we Kasine Leocadie (n’ubwo muri iryo barura atafashe kimwe ahahawe Rutayisire nk’ahahawe nyina Kasine kuko aho kuhandikisha kuri Rutayisire Muziga Jean Bosco wahahawe yahabaruje ku bazungura ba Mulindamigwi Richars). [52] Umuntu yakwibaza ukuntu Muhongwanseko ubu atumva ko indi nzu yari isigaye yari yarahawe Rutayisire Muziga Jean Bosco mu gihe amagambo yakoreshejwe mu irage kuri Kasine Leocadie ahuye neza n’ayakoreshejwe kuri Rutayisire Muziga Jean Bosco ku birebana n’inzu ubu abarega bavuga ko atayihawe ahubwo yayisigiwe ngo ayicungire abazungura ba Mulindabigwi bose. Ibi bishimangirwa kandi no kuba Muhongwanseko Emerthe atabasha kunyomoza imvugo ya Rutayisire Muziga y’uko mu gihe cy’ibarura ry’imitungo itimukanwa ari we wifatiye iya mbere akagabanyishamo kabiri icyahoze ari parcelle No 2229 cyarimo inzu Mulindabigwi yavuze ko imwe izasigaramo Rutayisire, indi ikazasigaramo Kasine, maze igice kimwe giherereyemo inzu yasigawemo na Kasine kikabarurwa kuri nimero yacyo ifite UPI : 1/01/08/03/958 kandi akakiyandikishaho wenyine nka mwene Kasine akahavugurura ku buryo bugaragara ndetse ubu uwo mutungo akaba hari aho yawutanzeho ingwate muri banki, naho ikindi gice cyari giherereyemo inzu yasigiwe Rutayisire akakibaruza ku yindi nimero nayo yihariye ifite UPI : 1/01/08/03/959 kuri Succession Mulindabigwi n’ubwo ibi uyu munsi Rutayisire Muziga yabihinduje ashingiye ku byavuzwe mu irage akiyandikishaho uyu mutungo we n’umugore we.
## Page 16
[53] Urukiko rushingiye kuri iryo sesengura, rurasanga amazu avugwa mu irage ko Rutayisire asigara muri imwe na Kasine Leocadie agasigara mu yindi, atari ingarigari nk’uko bamwe mu baburanyi muri uru rubanza bashatse kubyumvikanisha, kuko nyakwigendera Mulindabigwi yayabahaye muri iryo rage, bityo kuba mu irangizwa ry’imanza zemeje ko irage rigumana agaciro, umuhesha w’inkiko yarahesheje Rutayisire inzu yari yarahawe na se Mulindabigwi, nta karengane kabaye mu rubanza kuri iyo ngingo. [54] Nyuma yo gusanga inzu yahawe Rutayisire n’umuhesha w’inkiko Niyibizi Béatrice mu irangiza ry’urubanza bikanemezwa n’urubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane atari ingarigari Rutayisire yaragijwe gucungira abazungura bose ba Mulindabigwi, Urukiko rurasanga n’ukugoboka ku bushake muri uru rubanza kw’abana Mulindabigwi yabyaranye na Mukamfizi Agnès bagamije kuzagenerwa uruhare rwabo ku ngarigari nta shingiro kugomba guhabwa kuko nyine uwo mutungo bakabaye bagabana atari ingarigari. Ikibazo gisigaye kikaba ari ukumenya niba hari ukundi muri uko kurangiza urubanza byari kugenda kugira ngo izindi nyubako zaba zarongerewe ku nzu yahawe Rutayisire nyuma y’irage zitandukanwe n’iyo nzu mu gihe cyo kuyihesha nyirayo Rutayisire. 3.Ku bijyanye no kumenya niba hari akarengane kabaye mu kuba mu kurangiza urubanza hari inyubako zahawe Rutayisire zitavuzwe mu irage [55] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga iki kibazo kijyanye n’inyubako za annexes zubatswe mu gice giherereyemo inzu yahawe Rutayisire mu irage, ariko zikahubakwa nyuma y’irage ryo ku wa 17/07/1987, kandi mu gihe cyo kurangiza urubanza rushyira mu bikorwa iryo rage umuhesha w’inkiko nazo akaziha Rutayisire, cyarasuzumwe n’Urukiko Rukuru mu rubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane mu bika bya 15 na 16 ku rupapuro rwa 4 n’urwa 5, maze rusanga kuba Muhongwanseko na Mukandengo bavuga ko bubatse indi miryango yiyongera ku yari ku nzu Rutayisire yagombaga gusigaramo hashingiwe ku irage na Rutayisire atarigeze abihakana ahubwo ko yavuze ko abayubatse batabyumvikanyeho kandi ko ibyo bitigeze biregerwa. Urukiko Rukuru nyuma yo kwikorera iperereza ku kiburanwa rukaba rwarasanze imiterere y’iyo nzu igaragaza ko ari imwe ahubwo ikagira imiryango myinshi, ko kuba yose yarahawe Rutayisire mu kurangiza urubanza nta kosa umuhesha w’inkiko yabikozemo kuko yarangije urubanza uko inkiko zabyemeje ko hashingirwa ku irage kandi akaba ari ryo yashingiyeho. Naho ku birebana n’inyubako zongewe ku nzu ya Rutayisire, Urukiko Rukuru rwasanze rutabisuzuma mu rubanza rw’impaka ku irangizwa ry’imanza bitari byarigeze biregerwa ngo bifatweho icyemezo, ko niba Muhongwanseko na Mukandengo batari barabiregeye mbere mu manza zateje impaka mu irangiza ryazo bashaka indi nzira babikurikiranamo itari iy’urubanza rwo gukemura impaka mu irangizwa ry’urubanza. [56] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ikibazo abarega bakomeje kugaragaza ari icyo n’ubundi bari bagaragaje mu gace ka 14 k’urubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane aho basabaga ko irangizarubanza ryakozwe n’umuhesha w’inkiko Niyibizi Beatrice riteshwa agaciro hashingiwe ku kuba mu kurangiza urubanza haratanzwe imitungo itavugwa mu irage, Rutayisire agahabwa n’imiryango yongerewe muri parcelle irimo n’inzu yubatswe na Mukandengo iriho na butike, ko se Mulindabigwi yakoze irage hari imiryango 4 gusa ariko ko nyuma yaho bongeyeho indi miryango 7, yose hamwe ikaba 11 ku buryo mu kurangiza urubanza Rutayisire atari guhabwa iyo miryango yose.
## Page 17
[57] Kuri iki kibazo, uru Rukiko rurasanga nta kundi umuhesha w’inkiko yari guhesha Rutayisire inzu yahawe na se mu irage ryemejwe n’inkiko ko rigumana agaciro karyo kuko izo nyubako zari ku butaka bwahawe Rutayisire Muziga Jean Bosco hakurikijwe irage, kandi nta kindi cyemezo inkiko zazifasheho cyabuzaga Umuhesha w’Inkiko kuzimuha. Urukiko rurasanga kandi uretse kuba abarega bavuga ko Rutayisire atagombaga guhabwa izo nyubako z’inyongera, nta n’ubwo bagaragaza ukundi bifuzaga ko Umuhesha w’inkiko arangizaho urubanza bemera ko rwari rwarabaye itegeko. Uru Rukiko rurasanga rero uko Umuhesha w’inkiko yarangijemo urubanza ari bwo buryo bwonyine bwashobokaga kuko urubanza rwarangizwaga rwari rwaramaze kuba itegeko kandi abarega nta kindi cyemezo cy’inkiko bigeze bagaragaza gitegeka ukundi inyubako z’inyongera bavuga ko zagombaga gutandukanywa n’inzu Rutayisire yari yarahawe mu irage. [58] Uru Rukiko, nyuma y’iperereza ryavuzwe haruguru narwo rwikoreye ku kiburanwa ku wa 08/07/2022, rurasanga impinduka ku nyubako ziburanwa zarakomeje buri munsi, ku buryo ubu n’inzu ivugwa ko yahoranye imiryango 4 mu gihe cy’irage, ikongerwaho indi 7 nyuma y’irage, yose yamaze gusenywa na Rutayisire, maze ikibanza ayo mazu yari aherereyemo akacyubakamo indi nzu y’igorofa ubu ikirimo kubakwa. Urukiko rukaba rusanga uretse no kuba nta kundi rubona umuhesha w’inkiko yari kurangizamo urubanza kutari uko yabikoze, n’uwakwifuza ko uyu munsi uburyo urubanza rwarangijwemo bihindurwa ku nyubako y’imiryango 11 yahozeho mu gihe cy’irangizwa ryarwo cyangwa se ko urubanza rurangizwa hakurikijwe uko inzu zari ziteye irage rikorwa ntibyamushobokera kuko nyine izo nyubako uyu munsi zitakiriho kandi nta rubanza ruhari rwaba rwaremeje ko hari amakosa Rutayisire yakoze azisenya, cyangwa ngo rube hari ikindi rwategetse kijyanye n’izo nyubako. [59] Urukiko rw’Ubujurire, rushingiye ku biteganywa n’ingingo z’amategeko zibukijwe haruguru, ku bimaze gusesengurwa n’ibimenyetso byashyikirijwe Urukiko, rurasanga imvugo y’Umuhesha w’Inkiko Niyibizi Béatrice y’uko yarangije urubanza uko bikwiye igomba guhabwa ishingiro, kuko iryo rangiza ry’urubanza ryahesheje Rutayisire Muziga Jean Bosco ibyavuzwe mu irage, ari yo nzu se yabagamo mbere y’urupfu rwe, ibi bikaba bikurikije amategeko kuko ari byo byategetswe mu manza zarangijwe. Urukiko rusanga rero nta karengane kabaye mu rubanza RCA0267/14/HC/KIG rwaciwe n'Urukiko Rukuru ku wa 19/06/2015, aho rwemeje ko Rutayisire Muziga Jean Bosco yahawe ibyo yagenewe n’irage rya se. 4.Ibijyanye n’amafaranga y’indishyi, ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka asabwa n’ababuranyi. [60] Me Basomingera Albert uhagarariye Niyibizi Béatrice asaba Urukiko gutegeka abareze gufatanya kwishyura uwo ahagarariye amafaranga miliyoni imwe (1.000.000Frw) kubera gushorwa mu manza ku maherere, amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000Frw) y’ikurikiranarubanza, n’amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000Frw) y’igihembo cya Avoka. [61] Me Kayijuka Ngabo wunganira abarega yireguye kuri izi ndishyi avuga ko nta shingiro zifite, kuko kuba Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte barareze ari uburenganzira bemererwa n’amategeko bwo kurengera inyungu zabo kandi ko nta kundi bari kuzirengera uwarangije urubanza nabi atazanywe muri uru rubanza, mu gihe ikibazo gihari kirebana no kurangiza urubanza nabi.
## Page 18
[62] Me Mbaya Abdu wunganira Rutayisire Muziga Jean Bosco asaba Urukiko gutegeka abarega bose kumuha indishyi z'akababaro zingana na miliyoni eshanu (5.000.000Frw) kubera guhora bamushora mu manza, amafaranga miliyoni ebyiri (2.000.000Frw) y'ikurikiranarubanza n’amafaranga miliyoni ebyiri (2.000.000Frw) y’igihembo cya Avoka. [63] Me Kayijuka Ngabo wunganira abarega avuga ko indishyi Rutayisire Jean Bosco asaba nta shingiro zifite, kuko abarega nta gihombo bamuteje, ko aramutse yarakigize yaba ari we wacyiteje. [64] Me Kayijuka Ngabo akomeza avuga ko ahubwo ari Rutayisire Jean Bosco ukwiye gutegekwa guha abarega bombi indishyi z’akababaro zingana n’amafaranga miliyoni makumyabiri (20.000.000Frw) kuri buri umwe, zose hamwe zikaba 40.000.000Frw kubera kujyanwa n’umuvandimwe mu manza zitari ngombwa n’umuvandimwe, no gutanga igihembo cya Avoka kingana n’amafaranga miliyoni eshatu n’ibihumbi magana atanu (3.500.000Frw) kuri bombi. Akomeza asaba kandi ko Rutayisire Jean Bosco ategekwa kubaha amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’ikurikiranarubanza kuri bombi. [65] Rutayisire Muziga Jean Bosco yireguye avuga ko Muhongwanseko Emerthe na Mukandengo Benedicte barega nta ndishyi bakwiye guhabwa kubera ko nta karengane Rutayisire Muziga Jean Bosco yabakoreye, ko ahubwo ari bo bakwiye kumuha indishyi kubera kumuzana mu manza banga gukurikiza ibikubiye mu irage ry’umubyeyi wabo. UKO URUKIKO RUBIBONA [66] Ingingo ya 111 y’Itegeko N°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ibikurikira: "Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [67] Ingingo ya 34 y’Amabwiriza Nº 01/2014 yo ku wa 18/07/2014 agena ibihembo mbonera by’Abavoka, iteganya ibikurikira : “Avoka afite uburenganzira bwo kugena igihembo ashyize mu gaciro ariko kitari munsi ya 500.000Frw kandi kitarenze 3.000.000Frw”. [68] Urukiko rurasanga amafaranga y’indishyi kubera gushorwa mu manza, ay’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa na Muhongwanseko Emertha na Mukandengo Benedicte batayakwiye kuko batsindwa n’urubanza ku kiregerwa cy’ibanze nk’uko bimaze gusobanurwa haruguru. [69] Urukiko rurasanga amafaranga y’indishyi z’akababaro kubera gushorwa mu manza ku maherere asabwa na Rutayisire Muziga Jean Bosco ndetse na Niyibizi Béatrice batayakwiye kuko nta kimenyetso bigeze bagaragaza ko Muhongwanseko Emertha na Mukandengo Benedicte batangije iki kirego cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane bazi neza ko badashobora gutsinda urubanza kandi nta kindi bagamije uretse gusa guhima abaregwa.
## Page 19
Urukiko rurasanga ariko hashingiwe ku ngingo ya 111 y’Itegeko n°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 yibukijwe haruguru, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa na Niyibizi Béatrice na Rutayisire Muziga Jean Bosco bayakwiye ariko akagenwa mu bushishozi bw’Urukiko ku kigero cya 500.000Frw ku gihembo cya Avoka na 200.000Frw ku ikurikiranarubanza kuri buri umwe, bityo Muhongwanseko Emertha na Mukandengo Benedicte bakaba bagomba gufatanya kwishyura buri umwe mu baregwa amafaranga ibihumbi magana arindwi (700.000Frw), ni ukuvuga amafaranga yose hamwe miliyoni imwe n’ibihumbi magana ane (1.400.000Frw) ku baregwa bombi. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [70] Rwemeje ko ikirego cya Muhongwanseko Emertha na Mukandengo Benedicte cyo gusubirishamo ku mpamvu z’akarengane urubanza RCA0267/14/HC/KIG rwaciwe n'Urukiko Rukuru ku wa 19/06/2015 nta shingiro gifite ; [71] Rwemeje ko ikirego cyo kugoboka ku bushake muri uru rubanza cyatanzwe na Mukundamana Eric, Mwizeramana Jacques, Mukamana Clémentine, Mushimiyimana Marie Claire na Musengamana Olivier nta shingiro gifite ; [72] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RCA0267/14/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 19/06/2015 igumyeho ; [73] Rutegetse Muhongwanseko Emertha na Mukandengo Benedicte bafatanyije kwishyura Rutayisire Muziga Jean Bosco na Niyibizi Béatrice buri wese 500.000Frw y’igihembo cya Avoka na 200.000Frw y’ikurikiranarubanza kuri uru rwego, yose hamwe bagatanga 700.000Frw kuri Rutayisire Muziga Jean Bosco na 700.000Frw kuri Niyibizi Béatrice ; [74] Rutegetse ko amagarama y’uru rubanza aherera ku Isanduku ya Leta ;