MUKASHEMA v KAYONGA
The Court of Appeal found that the value of the disputed property, excluding expropriated land and compensation already paid, did not reach the 75,000,000 Frw threshold required for its jurisdiction. Therefore, the appeal was not admissible before the Court of Appeal.
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA00030/2025/CA
- Parties
- Applicant: Mukashema Christine; Respondent: Kayonga Gérard
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 24 October 2025
- Case Number
- RCAA00030/2025/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate (court of Appeal)
- Outcome
- appeal dismissed for lack of jurisdiction
- Legal Topics
- Jurisdiction of Appellate Courts, Valuation of Disputed Property, Division of Property for Cohabiting Partners, Effect of Settlement Agreements, Costs and Attorney Fees
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Mukashema Christine
Applicant
Kayonga Gérard
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate (court of Appeal)
Legal Issues
- 1 Whether the Court of Appeal has jurisdiction based on the value of the disputed property under Article 52 of Law N° 30/2018
- 2 Whether the property valuation should include expropriated land and compensation
- 3 Entitlement to costs and attorney fees
Ratio Decidendi
The Court of Appeal found that the value of the disputed property, excluding expropriated land and compensation already paid, did not reach the 75,000,000 Frw threshold required for its jurisdiction. Therefore, the appeal was not admissible before the Court of Appeal.
Court Disposition
appeal dismissed for lack of jurisdiction
Orders
- The second appeal by Mukashema Christine is not admitted for lack of jurisdiction.
- Mukashema Christine is ordered to pay Kayonga Gérard 300,000 Frw for costs and 500,000 Frw for attorney fees at this level.
Full Case Text
Judgment text and source record
21 paragraphs
# MUKASHEMA v KAYONGA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-10-24 - Case/document no.: RCAA00030/2025/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
MUKASHEMA v KAYONGA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – (Rutazana, P.J.) 24 Ukwakira 2025] Amategeko agenga ububasha bw’Inkiko – Ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire – Ubujurire bwa Kabiri – Agaciro k’ikiburanwa – Mu kugena ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire ku bijyanye n’agaciro k’ikiburanwa, hashingirwa ku ndishyi zagenwe mu rubanza iyo zihari, naho byaba ngombwa ko hashingirwa ku gaciro k’ikiburanwa hakarebwa agaciro kemejwe n’urukiko nyuma y’impaka z’ababuranyi; haba nta gaciro kagenwe n’inkiko hagashingirwa ku kagenwe n’umuhanga iyo bibaye gombwa. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiye Mukashema arega Kayonga mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, asaba kugira uburenganzira ku mitungo itandukanye bashakanye babana nk’umugabo n’umugore nubwo batashyiranywe mu buryo bukurikije amategeko yanditse ku bandi bantu. Kayonga yireguye avuga ko icyo kirego nta shingiro gifite, kuko yakoranye amasezerano y’ubwumvikane na Mukashema ku kugabana imitungo itandukanye bafitanye irimo iyimukanwa n’itimukanwa. Urukiko mu rubanza RC00414/2022/TGI/GSBO rwemeje ko ikirego cya Mukashema gifite ishingiro, rutegeka ko agabana na Kayonga imitungo yaregeye ariyo UPI: 5/07/05/04/2294 yanditse kuri Kaberuka, UPI: 1/02/14/04/526, yanditse kuri Mbonyuwanjye, byananirana ikagurishwa bakagabana ku buryo bungana amafaranga avuyemo. Urukiko kandi rwategetse ko bagabana mu buryo bungana amafaranga abitswe n’Umujyi wa Kigali akomoka ku butaka bwabo bwabariwe ingurane, ni ukuvuga 3.239.655Frw akomoka ku gice cy’ubutaka ru bubaruye kuri UPI: 5/07/05/04/2294, na 9.475.439Frw akomoka ku gice cy’ubutaka bubaruye kuri UPI: 5/07/05/04/524. Kayonga yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, avuga ko Urukiko Rwisumbuye rutahaye agaciro amasezerano y’ubwimvikane ku kugabana umutungo, kandi ko rwaciye urubanza ku bitararegewe, ntirwanagaragaza urutonde rw’umutungo uburanwa ngo hamenyekane agaciro kawo. Anasaba guhabwa indishyi z’akababaro, n’ amafaranga y’ikurikiranarubanza, n’ igihembo cya Avoka Mukashema yireguye kuri ubwo bujurire avuga ko nta shingiro bufite, ahubwo asaba kugenerwa indishyi zinyuranye. Urukiko mu rubanza RCA00147/2024/HC/KIG, rwemeje ko ubujurire bwa Kayonga bufite ishingiro, bityo ko urubanza rujuririrwa ruhindutse mu ngingo zarwo zose. Mukashema yajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, Urukiko rubanza gusuzuma inzitizi y’iburabubasha ishingiye ku gaciro k’ikiburanwa yatanzwe na Kayonga naho Mukashema akavuga ko iyo nzitizi nta shingiro ifite kuko yatanze igenagaciro mu Rukiko rw’Ubujurire rigaragaza ko agaciro k’umutungo uburanwa karenze 75.000.000Frw ziteganywa n’Itegeko. Urukiko rw’Ubujurire rwashyizeho undi mugenagaciro kugirango agaragaze agaciro k’imitungo iburanwa, arabikora atanga na raporo ye ku Rukiko, Kayonga avuga ko atemeranywa na raporo yakozwe ariko Mukashema we avuga ko yemeranywa na raporo y’umugenagaciro. Urukiko mu rubanza RCAA00030/2025/CA, rwemeje ko inzitizi yatanzwe na Kayonga ifite ishingiro kuko raporo y’umugenagaciro igaragaza ko agaciro k’imitungo iburanwa katageze kuri 75.000.000Frw ziteganywa n’Itegeko. Incamake y’icyemezo:
## Page 2
Mu kugena ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire ku bijyanye n’agaciro k’ikiburanwa, hashingirwa ku ndishyi zagenwe mu rubanza iyo zihari, naho byaba ngombwa ko hashingirwa ku gaciro k’ikiburanwa hakarebwa agaciro kemejwe n’urukiko nyuma y’impaka z’ababuranyi; haba nta gaciro kagenwe n’inkiko hagashingirwa ku kagenwe n’umuhanga iyo bibaye gombwa. Bityo, ku bijyanye n’iyakirwa ry’ubujurire bwa kabiri, umushingamategeko ntiyashatse ko hashingirwa ku gaciro umuburanyi yigeneye ubwe. Inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire ifite ishingiro. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, Ingingo ya 52, igika cya 2,4 Itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 111 Amabwiriza N˚ 01/2014 agena ibihembo mbonera by’Abavoka, ingingo ya 34 Imanza zifashishijwe: Urubanza RCOMAA00035/2022/CA, haburana Akarere ka Gicumbi na WOORD GROUP Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 13/06/2022 Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Mukashema Christine na Kayonga Gerard bemeranya ko babanye nk’umugore n’umugabo guhera mu mwaka wa 2010, ariko batarashyingiranywe mu buryo bwemewe n’amategeko, babyarana abana ndetse banafatanya gushaka imitungo itandukanye ; ariko Mukashema Christine akavuga ko imwe muri iyo mitungo Kayonga Gerard yayirekeye mu mazina y’abo bayiguze, amubajije impamvu amusubiza ko ntayo bigeze bagura. [2] Ibyo byatumye Mukashema Christine atanga ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, asaba kugira uburenganzira ku mitungo ikurikira avuga ko yashakanye na Kayonga Gerard mu gihe babanaga nk’umugabo n’umugore : Ubutaka bubaruye kuri UPI: 5/07/05/04/2294 bwanditse kuri Kaberuka Evariste, buherereye mu Mudugudu wa Rugazi, Akagari ka Kibirizi, Umurenge wa Mayange, Akarere ka Bugesera, mu Ntara y’Iburasirazuba; Ubutaka bubariye kuri UPI: 1/02/14/04/526, bwanditse kuri Mbonyuwanjye Annonciata, buherereye mu Mudugudu wa Ruhangare, Akagari ka Kabuga II, Umurenge wa Rusororo, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali; N’ubutaka bubaruye kuri UPI: 5/07/05/04/524, bwanditse kuri Twabugabo Damascēne, buherereye mu Mudugudu wa Ruhangare, Akagari ka Kabuga II, Umurenge wa Rusororo, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali. [3] Kayonga Gérard yireguye avuga ko icyo kirego nta shingiro gifite, kuko ku wa 20/04/2021 yagiranye na Mukashema Christine amasezerano y’ubwumvikane yakorewe mu Bushinjacyaha, bakemeranya ko Mukashema Christine agumana imitungo yatwaye na Kayonga agasigarana isigaye yose. Avuga ko iyo mitungo Mukashema Christine yatwaye igizwe n’ubutaka bubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/1095 yaguze ku wa 16/04/2012 mu mafaranga (4000USD) Kayonga Gerard yamuhaye ariko
## Page 3
abwiyandikaho wenyine; 4.700.000Frw akomoka kuri 6.000.000Frw1 Kayonga Gerard yamuhaye ngo ayashyire kuri konti ye (ya Kayonga Gerard), ariko Mukashema Christine agashyiraho 1.300.000Frw gusa andi ntamenye irengero ryayo; ibikoresho byari mu nzu yasahuye nk’uko n’Ubuyobozi bw’Umurenge wa Rwezamenyo bwabikoreye raporo, birimo bitanda 2 matelas 2, televiziyo yo mu bwoko bwa flat screen, amashuka (paires 5), ibikoresho byo mu gikoni (gaz na cuisiniėre), akabati k’imyenda, 600.000Frw, n’inyandiko zose zari mu nzu. [4] Mu rubanza RC00414/2022/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ku wa 05/04/2024, rushingiye ku ngingo ya 39 y’Itegeko N˚ 59/2008 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rihana ihohoterwa iryo ari ryo ryose rishingiye ku gitsina no ku ngingo ya 3 y’Itegeko No 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, rwemeje ko ikirego cya Mukashema Christine gifite ishingiro, rutegeka ko agabana na Kayonga Gerard imitungo ikurikira mu buryo bungana, byananirana ikagurishwa bakagabana amafaranga avuyemo buri wese agatwara ½ cyayo: Umutungo ubaruye kuri UPI : 5/07/05/04/2294 uherereye mu Mudugudu wa Rugazi, Akagari ka Kibirizi, Umurenge wa Mayange, Akarere ka Bugesera, Intara y’Iburasirazuba (wanditse kuri Kaberuka Evariste); Igice cy’ubutaka cyasigaye kidakorewe expropriation ku mutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/526, uherereye mu Mudugudu wa Ruhangare, Akagari ka Kabuga II, Umurenge wa Rusororo, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali (wanditse kuri Mbonyuwanjye Annonciata). [5] Urukiko kandi rwategetse ko bagabana mu buryo bungana amafaranga abitswe n’Umujyi wa Kigali akomoka ku butaka bwabo bwabariwe ingurane ikwiriye, ni ukuvuga 3.239.655Frw akomoka ku gice cy’ubutaka bwavuzwe haruguru bubaruye kuri UPI: 5/07/05/04/2294, na 9.475.439 Frw akomoka ku gice cy’ubutaka nabwo bwavuzwe haruguru bubaruye kuri UPI: 5/07/05/04/524. KAYONGA Gerard anategekwa gusubiza Mukashema Christine 20.000Frw y’ingwate yatanze arega. [6] Kayonga Gerard yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, avuga ko Urukiko Rwisumbuye rutahaye agaciro amasezerano yo ku wa 20/04/2021, kandi ko rwaciye urubanza ku bitararegewe, ntirwanagaragaza urutonde rw’umutungo uburanwa ngo hamenyekane agaciro kawo. Anasaba guhabwa indishyi z’akababaro, amafaranga y’ikurikiranarubanza, igihembo cya Avoka no gusubizwa amafaranga y’ingwate y’amagarama yatanze ajurira. Mukashema Christine yireguye kuri ubwo bujurire avuga ko nta shingiro bufite, ahubwo asaba kugenerwa indishyi zinyuranye. [7] Mu rubanza RCA00147/2024/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 29/01/2025, rwemeje ko ubujurire bwa Kayonga Gérard bufite ishingiro, bityo ko urubanza RC00414/2022/TGI/GSBO rwajuririwe ruhindutse mu ngingo zarwo zose, rutegeka Mukashema Christine gusubiza Kayonga Gérard 40.000 Frw yatanzeho ingwate ajurira. [8] Ibyo rwabyemeje rushingiye masezerano y’ubwumvikane Kayonga Gerard avuga ko yagiranye na Mukashema Christine bakemeranya ko Mukashema Christine agumana imitungo yatwaye na Kayonga agatwara isigaye yose. [9] Mukashema Christine yajuririye urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe bwandikwa kuri RCAA00030/2025/CA, urubanza ruburanishwa mu ruhame ku wa 07/05/2025 ahagarariwe na Me Rwamukwaya Evariste na Me Mbonyimpaye Elias, naho Kayonga Gerard ahagarariwe na Me Karuranga Salum, Urukiko rwemeza ko habanza kugaragazwa agaciro k’imitungo iburanwa kuko impande zombi zitakumvikanaho; Kayonga Gerard avuga ko katageze kuri 75.000.000Frw akanabishingiraho asaba uru Rukiko kutakira ubujurire bwa Mukashema Christine, naho uyu akavuga ko
1 KAYONGA Gerard avuga ko ayo mafaranga ari ayo yishyuwe na Association des Veterans de Kicukiro (ASVK) hashingiwe ku masezerao yagiranye nabo ku wa 03/10/2014 yo kumwishyura amafaranga bari bamufitiye.
## Page 4
imitungo iburanwa ifite agaciro karenze 75.000.000Frw ashingiye ku igenagaciro yatanze kuri uru rwego rw’ubujurire bwa kabiri, ryakozwe muri Gashyantare 2025. [10] Ku wa 02/06/2025, Urukiko rwagennye Havugimana Justin nk’impuguke muri uru rubanza runamuha inshingano zo kugaragaza agaciro k’imitungo itimukanwa yavuzwe haruguru, ibaruye kuri UPI: 5/07/05/04/2294, UPI: 1/02/14/04/524 na UPI: 1/02/14/04/526; raporo yakoze y’igenagaciro ayishyikiriza Urukiko ku wa 07/10/2025. [11] Iburanisha ryasubukuwe ku wa 08/10/2025 ababuranyi bahagarariwe nka mbere, hitabye n’impuguke Havugimana Justin, Urukiko rubanza gusuzuma inzitizi y’iburabubasha bwarwo ishingiye ku gaciro k’ikiburanwa yabyukijwe na Kayonga Gerard. Impuguke yahawe umwanya wo gusobanura ibikubiye muri raporo yakoze, uhagarariye Kayonga Gérard avuga ko atemeranya nayo kuko agaciro k’imitungo ibaruye kuri UPI: 1/02/14/04/524 na UPI: 1/02/14/04/526 kagenwe n’impuguke ari kanini, n’ubuso bw’umutungo ubaruye kuri UPI: 5/07/05/04/2294 bukaba bwaragabanyijwe. Abahagarariye Mukashema Christine bo bavuga ko bemera raporo y’umugenagaciro. [12] Hashingiwe ku byagaragajwe haruguru, Urukiko rurasuzuma ibibazo bikurikira bigize urubanza : Kumenya niba ubujurire bwa Mukashema Christine butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire hashingiwe ku gaciro k’ikiburanwa ; Ibyerekeye amafaranga y’ikurikiranarubanza, igihembo cya Avoka n’amagarama ababuranyi basabye. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA Kumenya niba ubujurire bwa Mukashema Christine butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire hashingiwe ku gaciro k’ikiburanwa. [13] Impuguke Havugimana Justin yashyizweho n’uru Rukiko kugira ngo igene agaciro k’imitungo iburanwa, yakoze inasobanura raporo igaragaza ibikurikira : Umutungo ubaruye kuri UPI : 5/07/05/04/2294 ufite ubuso bwose hamwe bungana na metero kare 3.225, igiciro kuri metero kikabarirwa kuri 3.281 Frw, bityo agaciro kawo kakangana na 10.581.225 Frw Umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/524 ufite ubuso bwose hamwe bungana na metero kare 770, ariko igice cyawo kinini, kingana na metero kare 691,082 Leta yacyubatseho umuhanda wa kaburimbo, naho igice gisigaye kikangana metero kare 85,92; ko igiciro kuri metero kare impuguke yakibariye kuri 50.000 Frw, bityo agaciro k’ubutaka bwose hatabariwemo agaciro k’umuhanda wa kaburimbo kakangana na 38.500.000Frw, agaciro k’ubutaka bwubatseho umuhanda wa kaburimbo kakangana na 34.554.100Frw, agaciro k’umuhanda wa kaburimbo kakangana na 185.714 Frw, naho agaciro k’ubutaka bwubatseho umuhanda wa kaburimbo n’umuhanda ubwawo kakangana na 162.897.703Frw. Umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/526 ufite ubuso bwose hamwe bungana na metero kare 698, harimo igice Leta yubatseho umuhanda wa kaburimbo kingana metero kare 217,928 sqm, naho igice gisigaye kikangana na metero kare 480,072, kirimo n’inzu yubatse ku buso bungana na metero kare 35,67 ifite agaciro kangana na 1.569.436Frw; igiciro kuri buri metero impuguke yakibariye kuri 50.000Frw. [14] Mu iburanisha kandi iyo mpuguke yasobanuye ko mu kugena agaciro k’imitungo iburanwa yahereye ku biciro Urugaga rw’Abagenagaciro rwatangaje mu Igazeti ya Leta mu mwaka wa 2021, abihuza n’imiterere y’aho iyo mitungo uherereye, hitawe ku kuba hari ibikorwa remezo cyangwa bidahari ndetse n’ibiciro biri ku isoko.
## Page 5
[15] Me Karuranga Salum uhagarariye Kayonga Gérard avuga ko ubujurire bwa Mukashema Christine butari mu bubasha bw’uru Rukiko, kuko agaciro k’imitungo iburanwa katageze kuri 75.000.000Frw. Asobanura ko agaciro kagaragajwe n’impuguke yashyizweho n’Urukiko kadahuye n’ukuri, ashingiye ku mpamvu zikurikira : Ku mutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/524, mu gaciro kawo ntihagomba kubarirwamo umuhanda wa kaburimbo n’ubutaka wubatseho kuko uyu ari umutungo wa Leta kandi Kayonga Gerard na Mukashema Christine bakaba barahawe ingurane ikwiye kubera kwimurwa ku mpamvu z’inyungu rusange; bityo rero agaciro kawo kakaba kagomba ku ngana na 2.902.934Frw, ni ukuvuga metero kare 79 z’ubuso butubatseho umuhanda gukuba 36.746Frw y’igiciro kuri metero kare harebwe aho uwo mutungo uherereye, no ku byatangajwe n’Urugaga rw’Abagenagaciro mu Igazeti ya Leta yo mu mwaka wa 2021; Ku mutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/526 agaciro kawo kangana na 17.640.226Frw, ni ukuvuga ubuso bw’ubutaka butubatseho umuhanda wa kaburimbo bungana na metero kare 480,072 gukuba n’igiciro kuri metero kare kikangana na 36.746Frw, hakiyongeraho agaciro k’inzu yubatseho kangana na 1.569.436Frw. Ku mutungo ubaruye kuri UPI: 5/07/05/04/2294 yemera ibyagaragajwe n’impuguke muri raporo, uretse ku bijyanye n’ubuso bwawo yavuze ko bungana na metero kare 3.225 nyamara icyangombwa cy’uwo mutungo kigaragaza ko ufite ubuso bungana na metero kare 3.224; bityo agaciro kawo kakaba kagomba kungana na 10.577.944Frw. [16] Uhagarariye Kayonga Gerard asoza avuga ko ashingiye kuri ibyo bisobanuro byose, agaciro k’umutungo wose uburanwa kangana na 32.694.321Frw, ni ukuvuga (10.581.225 Frw + 2.902.934Frw + 17.640.726Frw + 1.569.436Frw) hiyongereyeho amafaranga y’ingurane ikwiye yabariwe ahubatswe umuhanda wa kaburimbo ; yose hamwe akaba atageze kuri 75.000.000Frw, ari naho ashingira avuga ko ubujurire bwa Mukashema Christine butari mu bubasha bw’uru Rukiko. [17] Abahagarariye Mukashema Christine bavuga ko bemeranya n’impuguke ku bijyanye n’uburyo yagennyemo agaciro k’imitungo iburanwa, kuko n’ubwo bemera ko umuhanda wa kaburimbo wubatswe ku butaka buburanwa ariuwa Leta, ariko mu byo Mukashema Christine yaregeye harimo n’ubutaka uwo muhanda wubatsweho, kandi uretse kumva ko hari amafaranga y’ingurane ikwiye yabazwe, atazi umubare wayo ; ko rero icyakurwamo ari agaciro k’umuhanda wa kaburimbo konyine. Basoza bavuga hashingiwe kuri ibyo bisobanuro, agaciro k’umutungo wose uburanwa kangana na 85.550.000Frw, ni ukuvuga 38.500.000Frw + 34.900.000Frw+10.581.225Frw + 1.569.436Frw ; bityo ubujurire bwa Mukashema Christine bukaba buri mu bubasha bw’uru Rukiko. UKO URUKIKO RUBIBONA [18] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba agaciro k’imitungo iburanwa katageze nibura kuri 75.000.000Frw ku buryo ubujurire bwa kabiri Mukashema Christine yatanze butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. [19] Ingingo ya 52, igika cya kabiri, y’Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko iteganya ko Urukiko rw’Ubujurire rufite kandi ububasha bwo kuburanisha mu rwego rw’ubujurire bwa kabiri imanza zaciwe n’Urukiko Rukuru, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare, iyo izo manza : […] 8° zagenwemo n’urukiko indishyi zingana nibura na miliyoni mirongo irindwi n’eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (75.000.000FRW) cyangwa zifite agaciro kagenwe n’umucamanza mu gihe habaye impaka kangana na miliyoni mirongo irindwi n’eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (75.000.000FRW) “; naho igika cya 4 cy’iyo ngingo kikavuga ko: “Iyo icyaburanwe kitagenewe agaciro mu mafaranga mu manza zabanje, kigomba kuba gifite agaciro nibura kangana na 75.000.000Frw kagenwe n’umuhanga iyo bibaye ngombwa”.
## Page 6
[20] Mu rubanza RCOMAA00035/2022/CA rwaciwe n’uru Rukiko rw’Ubujurire ku wa 13/06/2022 haburana Akarere ka Gicumbi na WOORD GROUP Ltd ndetse mu zindi manza zitandukanye rwaciye2, Urukiko rwasobanuye ko icyo iyo ngingo ya 52 ivuga ari uko iyo hari indishyi zagenwe mu rubanza ari zo zigomba gushingirwaho, naho byaba ngombwa ko hashingirwa ku gaciro k’ikiburanwa hakarebwa agaciro kemejwe n’urukiko nyuma y’impaka z’ababuranyi; haba nta gaciro kagenwe n’inkiko hagashingirwa ku kagenwe n’umuhanga iyo bibaye gombwa; ko mu yandi magambo, ku bijyanye n’iyakirwa ry’ubujurire bwa kabiri, umushingamategeko atashatse ko hashingirwa ku gaciro umuburanyi yigeneye ubwe. [21] Ku bijyanye n’uru rubanza, dosiye igaragaza ko mu gutanga ikirego ku rwego rwa mbere, imitungo inyuranye iburanwa itagenewe agaciro, ndetse kahaba nta n’impaka zabaye kuri ako gaciro mu manza zabanje ngo kemezwe n’urukiko, hashingiwe ku murongo wagaragajwe haruguru Urukiko rukaba rwaragombaga gushyiraho umuhanga ugomba kugaragaza agaciro nyakuri ka buri mutungo uburanwa nk’uko byakozwe. [22] Urukiko rurasanga nk’uko uhagarariye Kayonga Gerard abivuga, mu kugena agaciro k’imitungo ibaruye kuri UPI: 1/02/14/04/524 na UPI: 1/02/14/04/526 hatagomba kubarirwamo agaciro k’ubutaka Leta yubatseho umuhanda wa kaburimbo kimwe n’agaciro k’uwo muhanda ubwawo, kuko Kayonga Gerard na Mukashema Christine bimuwe muri ubwo butaka ku mpamvu z’inyungu rusange banagenerwa ingurane, bityo rero ubwo butaka bukaba butakiri umutungo wabo. Hashingiwe kuri ibyo bisobanuro, agaciro k’iyo mitungo kakaba kagomba kubarirwa ku buso bw’ubutaka bwasigaye butubatseho umuhanda, ni ukuvuga metero kare 78.916 ku bireba umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/524, na metero kare metero kare 480,072 ku bireba umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/526. [23] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa, Urukiko rurasanga ubutaka bwasigaye ku mutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/524 butubatseho umuhanda, ari nabwo buburanwa, bungana na metero kare 78,918; naho ku mutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/526 bukangana na na metero kare 480,072. Habariwe ku giciro cya 50.000Frw kuri metero kare cyashingiweho n’impuguke, agaciro k’ubutaka buburanwa ku mutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/524 kakaba kangana na 3.945.900Frw (ni ukuvuga 78,918sqm x 50.000Frw) naho kuri UPI: 1/02/14/04/526 kakangana na 24.003.600Frw (ni ukuvuga 480,072 sqm x 50.000Frw). [24] Urukiko rurasanga kandi ku gaciro k’imitungo iburanwa kagaragajwe haruguru, hagomba kwiyongeraho 3.239.655Frw ku bireba umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/526 na 9.475.439Frw ku bireba umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/524 yatanzwe nk’ingurane y’ahubatswe umuhanda wa kaburimbo ku bice by’iyo mitugo yombi, ibyo Mukashema Christine avuga ko ayo mafaranga atayazi bikaba nta shingiro bifite, kuko kopi y’urubanza RC00414/2022/TGI/GSBO rwaciwe ku rwego rwa mbere (igika cya 7) igaragaza ko Me Rwamukwaya Evariste wamuburaniraga ari we wabwiye Urukiko aya makuru y’uko iyo mitungo yombi yavuzwe haruguru yanyujijwemo umuhanda wa kaburimbo hagatangwa amafaranga nayo yavuzwe haruguru, akaba abitswe n’Umujyi wa Kigali. Muri urwo rubanza Urukiko rukaba rwaremeje ko ayo mafaranga nayo ajya mu byo bagomba kugabana Mukashema Christine ntabijuririre, bivuze ko nawe yabyemeraga. [25] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga agaciro k’imitungo iburanwa yavuzwe haruguru ibariwe ku giciro cya metero kare yashingiweho n’impuguke mu igenagaciro yakoze, iyo mitungo yaba ifite agaciro kose hamwe kangana na 52.815.255Frw kabazwe mu buryo bukurikira :
2 Mu ziheruka gucibwa twavuga nk’urubanza N° RCOMAA 00017/2024/CA, rwaciwe ku wa 29/11/2024nhaburana TRUST FOR SUSTAINABLE GROUP Ltd iburana na RUGAMBWA Celse (igika cya 43) ; urubanza N° RADAA 00017/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 13/12/2024, haburana KAYINAMURA Egide iburana na RWANDA REVENUE AUTHORITY (RRA) (igika cya 13-14), n’urubanza N° RADAA 00013/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 13/12/2024, MUNGU AKONKWA Déo iburana na RWANDA REVENUE AUTHORITY (RRA) (igika cya 16-17).
## Page 7
.945.900Frw ku mutungo ubaruye kuri 1/02/14/04/524 hiyongereyeho 9.475.439Frw yatanzwe nk’ingurane ku gice cyawo cyubatsweho umuhanda, agaciro kawo kose hamwe kakangana na 13.421.339Frw ; 24.003.600Frw ku mutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/14/04/526, hiyongereyeho 1.569.436Frw y’agaciro k’inzu yubatseho, na 3,239 655Frw yatanzwe nk’ingurane ku gice cyawo cyubatsweho umuhanda, agaciro kawo kose hamwe kakangana na 28.812.691 Frw; 10.581.225Frw ku mutungo ubaruye kuri UPI: 5/07/05/04/2294. [26] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga agaciro kagaragajwe haruguru katagera kuri 75.000.000Frw, bityo bikaba atari ngombwa gusuzuma ibyo uhagarariye Kayonga Gerard atemeranyaho n’impuguke, birimo kuba avuga ko igiciro cyabariweho metero kare kimwe ari kinini, n’ubuso bw’umutungo ubaruye kuri UPI: 5/07/05/04/2294 akavuga ko bwongereweho metero kare imwe, kuko icyo agamije ari ukugaragaza ko agaciro k’imitungo iburanwa yose hamwe katageze kuri 75.000.000Frw, kandi hashingiwe ku byasobanuwe n’urukiko n’ubundi rukaba rugeze ku mwanzuro w’uko ako gaciro kari munsi ya 75.000.000Frw, bityo rero ibyo asaba bikaba ntacyo byahindura. [27] Hashingiwe ku byasobanuwe byose mu bika bibanziriza iki, ubujurire bwa Mukashema Christine bukaba butagomba kwakirwa kuko butari mu mubasha bw’uru Rukiko. Ibyerekeye amafaranga y’ikurikiranarubanza, igihembo cya Avoka n’amagarama ababuranyi basaba [28] Ababuranyi bombi basaba gusubizwa ibyo batakaje bakurikirana urubanza. Mukashema Christine asaba Urukiko gutegeka Kayonga Gerard kumwishyura 5.000.000Frw y’indishyi, 3.000.000Frw y’igihembo cya Avoka ku nzego zose, no kumusubiza ingwate y’amagarama yatanze ajurira. Kayonga Gerard nawe asaba ko Mukashema Christine amwishyura 1.300.000Frw akubiyemo ay’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. UKO URUKIKO RUBIBONA [29] Ingingo ya 111 y’Itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko” Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ari ikirego gishamikiye ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza.” Naho ingingo ya 34 y’Amabwiriza n˚ 01/2014 agena ibihembo mbonera by’Abavoka iteganya ko “Avoka afite uburenganzira bwo kugena igihembo ashyize mu gaciro, ariko kitari munsi y’amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000Frw) kandi kitarengeje amafaranga miliyoni eshatu (3.000.000Frw).” [30] Urukiko rurasanga Mukashema Christine ariwe wajuriwe kandi ubujurire bwe bukaba butakiriwe, bityo rero amafaranga y’ikurikiranarubanza, igihembo cya avoka n’ingwate y’amagarama asaba gusubizwa akaba nta shingiro afite ; ahubwo akaba agomba kwishyura Kayonga Gérard 300.000Frw y’ikurikiranarubanza na 500.000Frw y’igihembo cya Avoka kuri uru rwego, agenwe mu bushishozi bw’Urukiko hanarebwe aho urubanza rugarukiye, kuko ayo asaba nta bisobanuro ayatangira. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [31] Rwemeje ko inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko ishingiye ku gaciro k’ikiburanwa yatanzwe na Kayonga Gérard, ifite ishingiro.
## Page 8
[32] Rwemeje ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Mukashema Christine butakiriwe kuko ko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. [33] Rutegetse Mukashema Christine kwishyura Kayonga Gérard 300.000Frw y’ikurikiranarubanza na 500.000 Frw y’igihembo cya Avoka kuri uru rwego. [34] Ruvuze ko amafaranga y’ingwate y’amagarama Mukashema Christine yatanze ajurira, ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.