MUKAYIRANGA n’undi v. BARUTWANAYO NKWAKUZI n’abandi
The court found that the original seller, Mukayisenga Ancille, did not have legal title to the land and thus could not validly transfer it. All subsequent sales were void, but the final purchasers (appellants) acted in good faith. Therefore, the land must be returned to the rightful owner, Barutwanayo Nkwakuzi...
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 00005/2021/CA
- Parties
- Appellant: MUKAYIRANGA Athanasie; Appellant: Kayijamahe Jean Claude; Respondent: BARUTWANAYO NKWAKUZI Marguerite; Respondent: Mukayisenga Ancille; Interested Party: Karake Steven; Interested Party: Dusabimana Jean Claude
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 28 January 2022
- Case Number
- RCAA 00005/2021/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed
- Legal Topics
- Land Sale, Ownership Dispute, Good Faith Purchaser, Restitution, Compensation for Improvements
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
MUKAYIRANGA Athanasie
Appellant
Kayijamahe Jean Claude
Appellant
BARUTWANAYO NKWAKUZI Marguerite
Respondent
Mukayisenga Ancille
Respondent
Karake Steven
Interested Party
Dusabimana Jean Claude
Interested Party
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the appellants should return the disputed land to the respondent despite purchasing in good faith
- 2 Whether compensation for improvements and land value is owed and by whom
- 3 Whether the original seller had legal title to transfer the land
Ratio Decidendi
The court found that the original seller, Mukayisenga Ancille, did not have legal title to the land and thus could not validly transfer it. All subsequent sales were void, but the final purchasers (appellants) acted in good faith. Therefore, the land must be returned to the rightful owner, Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite, who must compensate the appellants for the value of their improvements as determined by court-appointed valuation. The original seller must compensate the appellants for the value of the land based on official land rates.
Court Disposition
appeal dismissed
Orders
- Appellants Kayijamahe Jean Claude and Mukayiranga Athanasie must return the disputed land (UPI: 1/03/10/01/697 and part of 1/03/10/01/696) to Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite after receiving compensation of 63,762,592 Frw for improvements.
- Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite must pay 250,000 Frw (half of expert fees) to Ir Havugimana Justin.
Full Case Text
Judgment text and source record
31 paragraphs
# MUKAYIRANGA n’undi v. BARUTWANAYO NKWAKUZI n’abandi
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2022-01-28 - Case/document no.: RCAA 00005/2021/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
MUKAYIRANGA n’undi v. BARUTWANAYO NKWAKUZI n’abandi [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA 00005/2021/CA (Munyangeri, P.J.) 28 Mutarama 2022] Itegeko rigenga amasezerano – amasezerano y’ubugure bw’ubutaka – kugurisha ubutaka butari ubwawe – Uwaguze ubutaka nta buryarya n’utari nyirabwo, yishyurwa ibyo yabwubatseho na nyirabwo w’ukuri mu gihe ategetswe ku bumusubiza. Incamake y’ikibazo : Uru rubanza rwatangiye Barutwanayo Nkwakuzi arega Mukayisenga na Kayijamahe mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, asaba ko Kayijamahe yategekwa kuva mu isambu ye n’indishyi zinyuranye kuko yayiguze n’utari nyirayo. Muri urwo rubanza hahatiwe kugoboka abitwa Mukayiranga, Karake na Dusabimana. Urukiko rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Barutwanayo Nkwakuzi gifite ishingiro kuri bimwe, rwemeza ko afite uburenganzira ku butaka aregera, ariko akaba agomba gusubizwa agaciro kabwo gusa, akanahabwa indishyi zitandukanye. Barutwanayo Nkwakuzi yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, asaba gusuzuma niba Urukiko Rwisumbuye rwaragombaga kwemeza ko Kayijamahe aguma mu isambu ye ngo akishyura agaciro kayo kandi atarigeze abiregera. Urukiko Rukuru rwemeje ko ubujurire bwa Barutwanayo Nkwakuzi bufite ishingiro, rutegeka ko afite uburenganzira ku butaka aregera akaba agomba kubusubizwa, bukamwandikwaho, ariko bigakorwa aruko amaze gusubiza Kayijamahe na Mukayiranga agaciro k’inyubako zose ziri kuri ubwo butaka, rutegeka kandi Mukayisenga gusubiza Kayijamahe na Mukayiranga agaciro k’ubutaka yagurishije. Kayijamahe na Mukayiranga ntibishimiye imikirize yurwo rubanza bajurira mu Rukiko rw’Ubujurire, basaba gusuzuma niba rwarategetse Kayijamahe na Mukayiranga gusubiza umutungo kandi barawuguze mu buryo bwemewe n’amategeko. Barutwanayo Nkwakuzi yabanje kuzamura inzitizi yo kutakira ikirego avuga ko agaciro k’umutungo uburanwa katageze ku gateganywa n’amategeko, Urukiko nyuma yo gukoresha igenagaciro rwemeje ko rufite ububasha. Mu rubanza mu mizi Kayijamahe na Mukayiranga bagaragarije Urukiko Uruhererekane rw’abagiye bagura umutungo uburanwa n’uburyo nabo wabageze mu maboko, bavuga ko bawuguze mu buryo no mu nzira zemewe n’amategeko. Uburanira Barutwanayo Nkwakuzi avuga ko ubutaka bwe bwavogerewe bugaturwamo n'uwo bataguze, Avuga na none ko nta mutungo Kayijamahe na Mukayiranga bambuwe, ahubwo habayeho kubagenera agaciro k’umutungo bubatse ku butaka bwa Barutwanayo Nkwakuzi, ko kandi n’iyo Urukiko rwasanga baraguze nta buryarya, amategeko ateganya ko basubizwa agaciro k’umutungo batanze, akaba aribyo Urukiko Rukuru rwakoze, kandi bikaba bihuje n’amategeko. Naho Uhagarariye Mukayisenga avuga ko umutungo yagurishije yawuhawe na musaza we wari warashakanye na Barutwanayo Nkwakuzi. Urukiko rwemeje ko Mukayisenga yagurishije umutungo utari uwe bityo ko, kuba Dusabimana waguze bwa mbere umutungo uburanwa na Mukayisenga utari nyirabwo, uruhererekane rw’igura n’igurisha byabukoreweho kugeza kuri Kayijamahe na Mukayiranga bigomba kuba imfabusa, ariko
## Page 2
kubera ko babuguze nta buryarya, bagasubizwa na Barutwanayo Nkwakuzi agaciro k’inyubako bubatsemo naho bo bakikurikiranira uwabagurishije ibitari ibye. Incamake y’icyemezo: Uwaguze ubutaka nta buryarya n’utari nyirabwo, yishyurwa ibyo yabwubatseho na nyirabwo w’ukuri mu gihe ategetswe ku bumusubiza. Icyo gihe agaciro ku mutungo usubizwa gashingira ku igenagaciro ryakoreshejwe n’Urukiko, naho uwamugurishije ibitari ibye yishyura agaciro k’ubutaka kabariwe ku biciro fatizo by’ubutaka bikoreshwa mu Rwanda, mu gace ubutaka buhereyemo (Weighted Average Value per sqm). Ubujurire nta shingiro bufite. Amategeko yashingiweho: y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 111 Itegeko No 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, Ingingo ya 3 Imanza zifashishijwe: Urubanza RS/INJUST/RC00001/2021/SC hagati ya UMULINGA na NGIRINSHUTI, MUBERUKA, NSHIMIYIMANA, NSENGIYUMVA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/12/2021, igika cya 50, 52. Izindi Nyandiko: Igazeti ya Leta ya Repubulika y’u Rwanda, n° special yo ku wa 01/12/2021, Ibiciro fatizo by’ubutaka mu Rwanda 2021. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yareze Mukayisenga Ancile na Kayijamahe Jean Claude mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, asaba ko Kayijamahe Jean Claude ategekwa kuva mu isambu ye n’indishyi zinyuranye. Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite asobanura ko Mukayisenga Ancile yagurishije rwihishwa isambu akomora ku mugabo we Nkwakuzi Martin wari warayiguze n’uwitwa SALI Edouard, ko kandi iyo sambu nta ho ihuriye n’imitungo ikomoka mu muryango. Avuga kandi ko Kayijamahe Jean Claude yaje kumenya ko yayiguze n’utari nyirayo, ntagire ubushake bwo gukemura icyo kibazo, ahubwo arengera n’aho yaguze afata n’ahandi. Muri urwo rubanza hahatiwe kugoboka abitwa Mukayiranga Athanasie, Karake Steven na Dusabimana Jean Claude. Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite asobanura kandi ko isambu ibaruye kuri nº 697 UPI: 1/03/10/01/697 yahoze ari iy’umugabo we Nkwakuzi Martin, hanyuma mushiki we witwa Mukayisenga Ancile aza kuyigurisha uwitwa Dusabimana Jean Claude atabifitiye ububasha,
## Page 3
Dusabimana Jean Claude na we ayigurisha Karake Steven, uyu na we ayigurisha Kayijamahe Jean Claude n’umugore we Mukayiranga Athanasie. [2] Mu rubanza RC00773/2017/TGI/NYGE rwaciwe ku wa 31/01/2019, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite gifite ishingiro kuri bimwe, rwemeza ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite afite uburenganzira ku butaka aregera buri mu kibanza kibaruye kuri UPI:1/03/10/01/697, ariko akaba agomba gusubizwa agaciro kabwo gusa, bukaguma mu maboko ya Kayijamahe Jean Claude ubufite ubu, rwemeza ko Mukayisenga Ancile asubiza Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite agaciro k’ubutaka bwe yagurishije kangana na 15.017.620 Frw, akanamuha indishyi zose hamwe zingana na 3.000.000Frw, rwemeza ko Mukayisenga Ancile akwiye guha Kayijamahe Jean Claude indishyi zose hamwe zingana na 1.600.000 Frw, akanaha Dusabimana Jean Claude indishyi zose hamwe zingana na 1.600.000Frw. [3] Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, asaba gusuzuma niba Urukiko Rwisumbuye rwaragombaga kwemeza ko Kayijamahe Jean Claude aguma mu isambu ye, no gusuzuma niba Urukiko rwaragombaga gutegeka ko ahabwa agaciro k’ikiburanwa kandi atarigeze abiregera, nta n’umuburanyi wabisabye, bityo ko Urukiko rwaciye urubanza ku kitararegewe. [4] Mu rubanza RCA00073/2019/HC/KIG rwaciwe ku wa 18/03/2021, Urukiko Rukuru rwemeje ko ubujurire bwa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite bufite ishingiro, rwemeza ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie budafite ishingiro, ko urubanza RC00773/2017/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 31/01/2019 ruhindutse kuri bimwe, rutegeka ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite afite uburenganzira ku butaka aregera buri mu kibanza UPI: 1/03/10/01/697 akaba agomba kubusubizwa, bukamwandikwaho, amaze gusubiza Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie agaciro k’inyubako zose ziri kuri ubwo butaka, rutegeka Mukayisenga Ancile gusubiza Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie agaciro k’ubutaka yagurishije kangana na 15.017.620Frw, rutegeka ko 40.000Frw y’amagarama yatanzwe na Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite arega, ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [5] Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire, basaba gusuzuma niba Urukiko rwaritaye ku nkomoko y’umutungo we n’umugore we Mukayiranga Athanasie, gusuzuma niba Urukiko rusa n’urwemeje ko Kayijamahe Jean Claude n’umugore we Mukayiranga Athanasie baba barabonye umutungo batuyemo mu buryo bw’uburyarya (Acquereur de mauvaise foi), gusuzuma niba we na Mukayiranga Athanasie bari bakwiye guhatirwa kwishyurwa n’uwo batigeza bagura, no gusuzuma niba Urukiko rutari rukwiye guha agaciro kimwe mu byifuzo byatanzwe n’uhagarariye Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite. [6] Mu nama ntegurarubanza yabaye ku wa 23/09/2021, havutse impaka zirebana n’agaciro k’umutungo uburanwa, aho ababuranyi bamwe bavuga ko karengeje 75.000.000Frw ateganywa n’itegeko kugira ngo habe hatangwa ubujurire bwa kabiri mu Rukiko rw’Ubujurire, abandi bakavuga ko agaciro kawo katagezeho, biba ngombwa ko umwanditsi w’Urukiko wakoreshaga inama ntegurarubanza ayisubika, kugira ngo Urukiko rushyireho umuhanga wo kugena agaciro k’uwo mutungo uburanwa.
## Page 4
[7] Mu cyemezo nº 001/2021/PRES/CA cyo ku wa 01/10/2021, Urukiko rw’Ubujurire rwahaye umugenagaciro witwa Ir Havugimana Justin inshingano zo kugaragaza agaciro k’umutungo uri mu kibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/10/01/697 giherereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali. [8] Raporo y’igenagaciro Ir Havugimana Justin yashyikirije Urukiko, yagaragaje ko hari ibikorwa bya Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie biri mu kibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/10/01/697 bigafata no mu gice cy’ikibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/10/01/696, agaragaza ko umutungo uri mu kibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/10/01/697 no kuri UPI: 1/03/10/01/696 ufite agaciro kangana na 85,219,920Frw, na ho umutungo uri mu kibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/10/01/697 cyonyine, ukaba ufite agaciro kangana na 57.544.159Frw. [9] Ababuranyi bongeye guhamagarwa mu nama ntegurarubanza ku wa 25/10/2021 kugira ngo bagire icyo bavuga kuri raporo y’umugenagaciro, uruhande rwa Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie ruvuga ko raporo y’umugenagaciro igaragaza ko ubujurire bwabo buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, uruhande rwa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite ruvuga ko rutayemera, rusaba ko hashyirwaho itsinda ry’abagenagaciro, uruhande rwa Mukayisenga Ancile ruvuga ko kuba hari uruhande rutemera raporo y’umugenagaciro washyizweho n’Urukiko, na rwo rusanga hakwiye gushyirwaho itsinda ry’abagenagaciro, uruhande rwa Karake Steven na Dusabimana Jean Claude ruvuga ko nta mpamvu yo kutemera raporo y’igenagaciro yakozwe n’umugenagaciro washyizweho n’Urukiko. [10] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 01/12/2021, Me Sebukonoke Innocent na Me Mbera Ferdinand bunganiye Kayijamahe Jean Claude, bahagarariye Mukayiranga Athanasie, Me Niyitegeka Eraste ahagarariye Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite, Karake Steven na Dusabimana Jean Claude bunganiwe na Me Munyaneza Sarto, Mukayisenga Ancile ahagarariwe na Me Niyibizi Diogène. Hitabye na Ir Havugimana Justin, umuhanga mu kugena agaciro k’umutungo utimukanwa washyizweho n’Urukiko. Ababuranyi muri uru rubanza bavuze ko ibyo Avoka uhagarariye Mukayisenga Ancile avuga bihabanye n’imiburanire y’uwo ahagarariye mu manza zabanje, ari bo ndetse na Me Niyibizi Diogène watanzwe n’Urugaga rw’Abavoka kugira ngo afashe Mukayisenga Ancile mu rwego rw’amategeko, bifuza ko Urukiko rwasubika iburanisha kugira ngo Mukayisenga Ancile azitabe ubwe, Me Niyibizi Diogène azamwunganire barabyemererwa, iburanisha ry’urubanza ryimurirwa ku wa 14/12/2021 kugira ngo Mukayisenga Ancile ahamagarwe muri gereza ya Muhanga yari afungiyemo. [11] Mu iburanisha mu ruhame ryo ku wa 14/12/2021, Me Sebukonoke Innocent na Me Mbera Ferdinand bunganiye Kayijamahe Jean Claude, bagahagarariye Mukayiranga Athanasie, Me Niyitegeka Eraste na Me Irafasha Félix bahagarariye Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite, Mukayisenga Ancile yunganiwe na Me Niyibizi Diogène, Me Munyaneza Sarto ahagarariye Dusabimana Jean Claude, yunganiye Karake Steven. Uwo munsi hitabye kandi Ir Havugimana Justin, umuhanga Urukiko rwahaye inshingano zo kugena agaciro k’umutungo uburanwa. [12] Mu iburanisha ry’uwo munsi, hasuzumwe inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire ishingiye ku gaciro k’ikiburanwa yabyukijwe n’uruhande rwa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite. Ir Havugimana Justin yasabye ko uruhande rwa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite rumwishyura uruhare rwarwo ku kiguzi cy’imirimo y’igenagaciro yakoze, hubahirizwa ibyategetswe mu cyemezo
## Page 5
cy’Urukiko kimuha inshingano. Ku wa 31/12/2021, Urukiko rwafashe icyemezo ku nzitizi y’iburabubasha bwarwo, rwemeza ko nta shingiro ifite, ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, iburanisha ry’urubanza mu mizi rishyirwa ku wa 10/01/2022 guhera saa yine n’igice (10H30). [13] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 10/01/2022, Kayijamahe Jean Claude yunganiwe na Me Sebukonoke Innocent afatanyije na Me Mbera Ferdinand, Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite ahagarariwe na Me Niyitegeka Eraste afatanyije na Me Irafasha Félix, Mukayisenga Ancile yunganiwe na Me Kanimba Gratien, Dusabimana Jean Claude na Karake Steven batitabye batanahagarariwe nta n’impamvu batanze yatumye batitabira iburanisha, Urukiko rufata umwanzuro wo kuburanisha urubanza hagendewe ku byo bavuze mu myanzuro, bifatwa ko urubanza ruburanishijwe nk’aho bahari. Abajuriye bifuje ko ingingo z’ubujurire bari batanze zihuzwa zikabyara ingingo imwe y’ubujurire irebana no kuba Urukiko rwarategetse Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie gusubiza umutungo kandi barawuguze mu buryo bwemewe n’amategeko. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYABYO Kumenya niba Urukiko Rukuru rutaragombaga gutegeka ko BARUTWANAYO NKWAKUZI Marguerite asubizwa umutungo uburanwa [14] Me Sebukonoke Innocent avuga ko Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bagaragarije Urukiko uruhererekane rw’abagiye bagura umutungo uburanwa n’uburyo wageze mu maboko yabo, aho bawuguze ari aba gatatu (3) kandi bakagura mu buryo no mu nzira zemewe n’amategeko. Asobanura ko mu gika cya 24 cy’urubanza rujuririrwa, Urukiko rwasobanuye ko abaguze bose nta buryarya bakoresheje, nyamara rwemeza ko Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bamburwa uwo mutungo, kandi mu gika cya 22 cy’urubanza rujuririrwa, Urukiko rutarigeze runenga icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rwisumbuye, ko ibyo bigaragaza ko rwivuguruje, ari na yo mpamvu asaba Urukiko rw’Ubujurire kubikosora, maze rukemeza ko Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie badakwiye kwamburwa umutungo wabo, kuko bawubonye mu buryo no mu nzira zemewe n’amategeko (Acquereur de bonne foi), ko kandi Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite atashoboye kunyomoza ibyo bisobanuro batanze, ngo atange ibimenyetso bigaragaza ko umutungo uburanwa bawubonye mu buryo bw’uburiganya. [15] Me Sebukonoke Innocent akomeza avuga ko iyo Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite akurikirana ubutaka arimo kuburana ubu mu gihe yari agihabwa ubwo yahawe, Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bataba bari mu manza, kubera ko mu gihe Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yahabwaga ubwo butaka, ubwo baburana bwari bukiri mu maboko ya Dusabimana Jean Claude. Asoza avuga ko Kayijamahe Jean Claude atifuza gutakaza umutungo yaguze byemewe n’amategeko, ko Urukiko rusanze umutungo waguzwe na Kayijamahe Jean Claude ari uwa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite, rwazategeka ko uwagurishije ari we usubiza agaciro k’ubutaka. [16] Me Mbera Ferdinand avuga ko Dusabimana Jean Claude agura umutungo utimukanwa, yabonaga nyirawo ari Mukayisenga Ancille kuko yari afite icyemezo cy’umutungo gifite n°12124/2009 cyagaragazaga ko uwo mutungo ari uwe akomora kuri gakondo. Avuga kandi ko Dusabimana Jean Claude akimara kugura uwo mutungo yasinyishije mu buyobozi guhera mu Kagari
## Page 6
kugeza mu Karere, aza no gusaba icyangombwa cy’ubutaka aragihabwa, asaba fiche cadastrale ahabwa n’uburenganzira bwo kubaka (autorisation de bâtir) igaragaza ko ubutaka bwe bufite ubuso bungana na meterokare 798,415. Akomeza asobanura ko Dusabimana Jean Claude yaje guhabwa uruhushya rwo kubaka n’amasezerano y’ubukode, amaze kubaka inzu ayituramo nta nkomyi, ku wa 03/10/2012 ayigurisha Karake Steven amaze kumwereka ko yaguze ibintu mu mucyo, Karake Steven na we atunga uwo mutungo mu mudendezo, aza kuwugurisha Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie amaze kubereka ibyangombwa, ko ibyo bigaragaza ko kuba baraguze ari aba gatatu, baguze nta buryarya. [17] Na none, Me Mbera Ferdinand avuga ko hari umurongo watanzwe n’Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RCAA00009/2019/CA, Nshimyumuremyi Methusalem yaburanye na Rukatinduru Oswald na bagenzi be, aho Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko uwaguze umutungo azi ko agura na nyirawo, agomba kuwugumana nta nkomyi, na ho abaguze batabigiranye ubushishozi bakikurikiranira uwo baguze, bityo ko icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rukuru cyategetse ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite agomba gusubizwa umutungo we kuko wagurishijwe na Mukayisenga Ancille mu buryo budakurikije amategeko, kandi bigaragara ko abaguze bose uko ari batatu baguze mu buryo bukurikije amategeko, kigomba kuvanwaho. [18] Kayijamahe Jean Claude avuga ko kugira ngo Dusabimana Jean Claude yubake, yabanje gutererwa imbago (bornes), ahabwa fiche cadastral n’ icyangombwa cy’ubutaka, ko we yabuguze ku wa 15/10/2015 harimo inzu n’uruzitiro (clôture), aravugurura gusa. Avuga kandi ko kuva ku wa 28/09/2017 Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yamureze avuga ko atuye mu butaka yaguze bujura, kuva icyo gihe atangira imanza, kandi barakomeje kugaragaza ko Dusabimana Jean Claude yaguze ku wa 31/03/2009, Karake Steven akagura ku wa 03/10/2012, ko nta buriganya bwakozwe mu igura. Avuga kandi ko kuba mu nyandiko zanditswe Mukayisenga Ancille aha Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite ubutaka bwe, nta ho Mukayisenga Ancille yigeze avuga ko amuhaye ubutaka yagurishije Kayijamahe Jean Claude, bivuze ko yagurishije ari ubwe. [19] Ku birebana n’ingano y’agaciro k’inyubako kagomba gusubizwa, Kayijamahe Jean Claude avuga ko Urukiko Rukuru rutavuze uko ako gaciro kangana, ko ariko mu kugenekereza, hatekerezwa ku igenagaciro yakoresheje rifite agaciro ka 160.000.000Frw, ko igenagaciro ryakozwe n’umuhanga washyizweho n’Urukiko idahuye n’agaciro k’umutungo we, kubera ko iyo yakoresheje atashyizeho dépréciation, kuko ikintu kibarirwa agaciro nk’aho ari gishya (à valeur neuve), ndetse ko atagomba kwamburwa umutungo we, uretse mu gihe Urukiko rwaba rusanze yaraguze mu buriganya. [20] Me Niyitegeka Eraste avuga ko kuba Kayijamahe Jean Claude yarasobanuriye Urukiko ko afite ubutaka yubatseho butari ku cyangombwa cy'umutungo afite, bigaragaza ko ubunyangamugayo bwe bucagase, ariko ko kuba Urukiko rwaremeje ko ibyo yubatse abyishyurwa, kwari ukubahiriza ihame ry'ubutabera na équité, kugira ngo buri ruhande rurengerwe n'amategeko, hirindwa ko yasenyerwa cyangwa ngo yirukanwe mu bintu yubatse, kuko iyo aramuka atabyishyuwe yari kuba arenganyijwe. Avuga kandi ko yagaragaje imanza zirimo urwaciwe n’Urukiko rw'Ikirenga, aho rwakemuye impaka nk’izi mu buryo bumwe n'ubwo Urukiko Rukuru rwazikemuyemo. Ashingiye ku Itegeko Nshinga rya Repubulika y'u Rwanda riteganya ihame ry'ukutavogerwa k'uburenganzira umuntu aba afite ku mutungo, avuga ko ubutaka bwa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite bwavogerewe bugaturwamo n'uwo bataguze, ko ubutaka bwe bufatanye n'ubundi bunini yagaruje
## Page 7
ashaka gukoreraho ibikorwa bufatanye, akaba ashaka gukomeza gufatanya ubutaka bwe, Kayijamahe Jean Claude akaba atagomba kumutegeka gucagagura umutungo we. [21] Me Niyitegeka Eraste asaba Urukiko kuzasuzuma ingingo y’ubujurire yatanzwe, rushingiye ku mategeko yakoreshwaga mu gihe ikirego cyatangwaga. Avuga na none ko nta mutungo Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bambuwe, ahubwo habayeho kubagenera agaciro k’umutungo bubatse ku butaka bwa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite, ko kandi n’iyo Urukiko rwasanga baraguze nta buryarya, amategeko ateganya ko basubizwa agaciro k’umutungo batanze, icyemezo cyafashwe n’umucamanza w’Urukiko Rukuru, akaba ari cyo gihuje n’amategeko. Avuga kandi ko urubanza RCAA00009/2019/CA rwagaragajwe nk’urwatanze umurongo, rudahuje kamere n’ikiburanwa muri uru rubanza, akaba asanga Urukiko rwaciye urubanza rwajuririwe rwaratanze ubutabera bukwiye, bitewe n’uburyo buri muguzi yagiye agura, kuko rwasanze ibyiza ari uko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite asubirana ubutaka bwe bwose, cyane ko ubwo Mukayisenga Ancille yagurishije atari ubwe. Asoza avuga ko Dusabimana Jean Claude ateza imbago (bornes), yafashe ubutaka Mukayisenga Ancile yamugurishije yongeraho n’ahandi, bifata meterokare 798,415, ko bibaye ngombwa, Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yasubiza agaciro k’inyubako kagaragajwe n’umuhanga washyizweho n’Urukiko. [22] Me Irafasha Félix avuga ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite arimo guharanira uburenganzira ku mutungo we buteganywa n’Itegeko Nshinga, ko niba ababanjirije Kayijamahe Jean Claude baratunze uwo mutungo mu buryo bw’uburyarya, ibyo bituma iryo hererekanya ritakaza agaciro kubera ko iryakozwe mbere ritubahirije amategeko. Yongera gusaba ko iyi ngingo y’ubujurire yazasuzumwa hubahirizwa amategeko yakoreshwaga igihe ubugure bwabaga n’igihe urubanza rwaburanishwaga, ko ingingo ya 276 y’igitabo cya gatatu cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano, yateganyaga ko ubugure bw’ikintu cy’undi ari imfabusa, ko ariko iyo uwaguze atari abizi, afite uburenganzira bwo gusaba indishyi uwamugurishije ibitari ibye, Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite akaba yifuza gusubirana umutungo we wagurishijwe n’utari nyirawo, ariko kubera ko adashaka kwikungahaza nta mpamvu, akaba ari yo mpamvu asaba gusubiza agaciro k’inyubako Kayijamahe Jean Claude yashyize ku butaka bwe. [23] Me Kanimba Gratien avuga ko ubutaka buburanwa ari ubwa Mukayisenga Ancille, yahawe nk’impano na musaza we Nkwakuzi Martin amaze kumushyingira. Akomeza avuga ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yageze mu muryango wa ba Mukayisenga Ancille mu mwaka wa 1992, muri 1994 bahungira muri Congo, mu guhunguka Mukayisenga Ancille agaruka mu Rwanda naho musaza we n’umuryango we bakomereza mu Bufaransa, Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite akaba yaragarutse mu Rwanda mu mwaka wa 2012 mu rwego rw’Abanyarwanda baba mu mahanga baza gusura u Rwanda. [24] Avuga na none ko Mukayisenga Ancille yagiye agura ubutaka akongeranya ku bwo yari yarahawe, ko ariko yakiriye Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite mu gihe yagarukaga mu Rwanda, ari bwo nyuma yaje kumugezaho icyifuzo cy’uko bagurisha aho hantu ha Mukayisenga Ancille amwumvisha ko hakorerwa imishinga itanga inyungu, ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite n’abo bari kumwe bagiye kwiyakira bajyana na Mukayisenga Ancille, bararya baranywa, Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yandika urupapuro asinyisha Mukayisenga Ancille atazi ibyanditsemo, hanyuma muri 2015, Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite aza kurangirisha urubanza rutabayeho,
## Page 8
asenyera Mukayisenga Ancille, yubakamo inzu igeretse (étage), ubu Mukayisenga Ancille akaba adafite aho kuba. Asoza avuga ko metero Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bafite, ari zo Mukayisenga Ancille yagurishije kuva mbere kandi ko zari ize, ariko ubu Mukayisenga Ancille asembereye. [25] Mukayisenga Ancille asobanura ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yashakanye na musaza we mu mwaka wa 1992, barahunga muri 1994, musaza we apfa muri 2001, Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite agaruka mu Rwanda muri 2012, amusaba kumwereka aho aba (Mukayisenga Ancile) arahamwereka, amubaza uburyo yahabonye aramusobanurira, amusaba kwiyandikishaho ubwo butaka arabimwemerera, ariko Mukayisenga Ancile asabye Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite kuzazana umwana w’umukobwa yabyaranye na Nkwakuzi Martin bakagabana amubwira ko nta kibazo azamuzana, hanyuma amaze gusubira i Burayi agaruka avana abana be mu nzu igihe yari afunzwe yitwaje ko ubutaka bumwanditseho. Mukayisenga Ancile akomeza avuga ko yaba Kayijamahe Jean Claude na Dusabimana Jean Claude nta warengereye aho Mukayisenga Ancille yagurishije, ko kandi mu gihe Dusabimana Jean Claude yazitiraga, Mukayisenga Ancile yahageze, ko iyo asanga yarengereye atari kwemera ko azitira. Uko Urukiko rubibona [26] Ingingo ya 3 y’itegeko N°15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko "Buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana." [27] Ku birebana no kuba kugurisha umutungo w’undi biba imfabusa, Urukiko rw’Ikirenga rwabitanzeho umurongo, mu rubanza RS/INJUST/RC 00001/2021/SC hagati ya Umulinga Cansilde na Ngirinshuti Michel, Muberuka Jean Claude, Nshimiyimana Augustin, Nsengiyumva Karim, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/12/2021, igika cya 50. [28] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye y’urubanza irimo acte de notoriété yo ku wa 17/10/1987, igaragaza ko ubutaka bwanditse kuri n° 127/87 ari ubwa Nkwakuzi Martin yaguze n’uwitwa SALI Edouard, Harimo inyandiko yo ku wa 25/03/2009, Registre n°12124/2009, yashyizweho umukono n’Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyarugunga ku wa 27/03/2009, yemeza ko Mukayisenga Ancile afite umutungo ugizwe n’ikibanza gifite 30 m x 25 m mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, akaba yarawubonye mu buryo bwa gakondo. [29] Hari inyandiko yanditswe ku wa 30/03/2009, ishyirwaho umukono n’ubuyobozi bw’Akarere ka Kicukiro ku wa 31/03/2009 yitwa"Icyemezo Cy’ubugure N°866/2009", ikubiyemo ko hagati ya Dusabimana Jean Claude na Mukayisenga Ancile, baguze ikibanza gifite 30 m x 25 m ku giciro cya 2,500,000Frw giherereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro. Iyo nyandiko igaragaza ko ibyangombwa byatanzwe mbere y’uko agurisha ari "Icyemezo cy’umutungo Registre n°12124/2009, ko mu kwishyura hatanzwe sheki n°49303342, ko umutungo wahoze ari uwa Mukayisenga Ancile ubaye uwa Dusabimana Jean Claude. Muri iyi nyandiko kandi hagaragajwemo ko ahagurishije hadasanzwe bornes.
## Page 9
[30] Inyandiko yo ku wa 10/08/2009, Dusabimana Jean Claude yandikira umuyobozi w’Akarere ka Kicukiro asaba uruhushya rwo kubaka inzu yo guturamo mu kibanza afite mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro. Hari fiche cadastrale y’ikibanza n°16650 cya Dusabimana Jean Claude, giherereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, igaragaza ko icyo kibanza gifite ubuso bungana na meterokare 798.415. [31] Hari inyandiko yo ku wa 18/08/2009 yitwa "Icyemezo Cy’umutungo" Registre n°12124/2009, ubuyobozi bw’Umurenge wa Nyarugunga bwemeza ko Dusabimana Jean Claude afite umutungo ugizwe n’ikibanza gifite m 30 x m 25 mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, yabonye mu buryo bw’ubugure.Hari kandi autorisation de bâtir n°B.F / KICUKIRO / Nyarugunga / 00924/2009 yo ku wa 26/08/2009, iha Dusabimana Jean Claude uburenganzira bwo kubaka mu kibanza n°16650 gihererereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, hari kopi y’amasezerano y’ubukode burambye y’ikibanza n°16650 giherereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali, hagati ya Dusabimana Jean Claude na Leta y’u Rwanda, amasezerano y’ubukode burambye UPI: 1/03/10/01/697 hagati ya Leta y’u Rwanda, Munezero Alice na Dusabimana Jean Claude. [32] Hari inyandiko yo ku wa 13/06/2012, Mukayisenga Ancile yandikiye umuyobozi w’Akarere ka Kicukiro, asaba ko ubutaka bwabaruwe kuri n°UPI:1/03/10/01/696 ku mazina ye (ya Mukayisenga Ancile) bwandukurwa kuri Nkwakuzi Marguerite ufite indangamuntu n°1196670067391001. Mukayisenga Ancile asobanura ko asubije ubwo butaka nyirabwo nk’uko biteganywa mu masezerano y’ihererekanya ry’ubutaka yitwa impano n°1110/XXV/DK basinyiye imbere ya noteri wa Leta mu by’ubutaka ku wa 07/06/2012. Inyandiko yo ku wa 22/06/2012, aho Mukayisenga Ancile yemeza ko ubutaka bufite n°1590 yarebereraga Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite ari ubwe nk’uko bigaragazwa na nomero y’ubutaka yavuzwe haruguru. [33] Hari inyandiko y’amasezerano y’ubugure yo ku wa 03/10/2012, Dusabimana Jean Claude n’umugore we Munezero Alice bagurisha Karake Steven inzu iri mu kibanza n°697 iherereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali, ku giciro cya 36.000.000Frw. Hari inyandiko yo ku wa 04/01/2016, Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yandikiye Mukayisenga Ancile, avuga ko ashimangira ibyo bavuganye kuri telefoni ku wa 05/12/2015 ari kumwe n’abari bamuhagarariye, abo yagurishije umutungo wa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite, abo awukodesha, abo ateganya kuwugurisha n’abo ateganywa kuwukodesha, amubwira ko abashyizemo ibikorwa bagomba kuba babivanyemo bitarenze ku wa 15/01/2016, na ho Mukayisenga Ancile akaba yarasabwaga kuba yavuye mu mutungo wa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite bitarenze ku wa 15/03/2016, iyo nyandiko ikaba yarashyikirijwe Mukayisenga Ancile ku wa 13/01/2016 arabisinyira. [34] Dosiye y’urubanza irimo kandi ibaruwa yo ku wa 29/10/2018, Me Ntaganda Kabare Festo mu mwanya wa Kayijamahe Jean Claude yandikiye Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyarugunga, ashaka kumenya niba icyemezo (Acte de notoriété) cyanditswe kuri n°129/87 cya Nkwakuzi Martin cyatanzwe na Komini Kanombe kiri mu bitabo by’Umurenge wa Nyarugunga kandi niba umutungo uri muri icyo cyemezo hari aho uhuriye na UPI:1/03/10/01/697 wa Kayijamahe Jean
## Page 10
Claude. Ibaruwa yo ku wa 08/11/2018, Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyarugunga yandikiye Me Ntaganda Kabare Festo, amusubiza ko mu bitabo byandikwamo dosiye z’ubutaka z’Umurenge, ibyangombwa byo mu bwoko bwa actes de notoriété bitanditsemo, bityo ko n’icyemezo ashaka kumenyera amakuru kitanditsemo, amugira inama yo gukomeza kwifashisha ubundi bubiko bw’inyandiko z’Akarere ka Kicukiro. Hari inyandiko yanditswe n’ubuyobozi bwa Zigama CSS ku wa 17/11/2020, buvuga ko umutungo wa Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie ubaruwe kuri UPI:1/03/10/01/697, uherereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, ari ingwate ya CSS. [35] Urukiko rurasanga, kugira ngo hasubizwe ikibazo cy’ibanze cyabajijwe, hagomba kubanza kugaragazwa niba ubutaka Mukayisenga Ancille yagurishije Dusabimana Jean Claude, yarabikoze mu buryo bukurikije amatehgeko, hitabwa cyane cyane ku nkomoko yabwo. [36] Urukiko rurasanga, hari inyandiko yatanzwe n’ubuyobozi bw’Umurenge wa Nyarugunga yemeza ko Mukayisenga Ancille afite umutungo ugizwe n’ikibanza gifite 30 m x 25 m, giherereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, yabonye mu buryo bwa gakondo. Rurasanga kandi mu iburanisha ryo ku wa 10/01/2022, mu gutanga ibisobanuro ku butaka buburanwa, Mukayisenga Ancille yaravuze ko ubutaka buburanwa yabuhawe na musaza we Nkwakuzi Martin, izi mvugo zivuguruzanya zikaba zigaragaza ko ibyo Mukayisenga Ancille avuga ko umutungo yagurishije ari uwe nta shingiro byahabwa. [37] Urukiko rurasanga, hari kandi ibaruwa Mukayisenga Ancille yandikiwe na Barutwanayo Nkwakuzi Martin ku wa 04/01/2016, ayakira ku wa 13/01/2016, yamusabaga kuva mu mutungo wa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite atuyemo ndetse no guha igihe ntarengwa abo Mukayisenga Ancille yagurishije uwo mutungo n’abo awucumbikiyemo cyo kuba bawushubije, Mukayisenga Ancille, uretse gushyira umukono kuri iyo nyandiko agaragaza ko ayibonye, nta kindi yayivuzeho haba muri uwo mwanya ndetse na nyuma yaho, ibi bikaba bigaragaza ko yemeye ibikubiye muri iyo nyandiko. [38] Urukiko rurasanga, kuba Mukayisenga Ancille avuga ko ubutaka buburanwa, abukomora kuri gakondo, ahandi akavuga ko yabuhawe na musaza we nk’impano, bigaragara ko yagurishije ubutaka butari ubwe, kubera ahinduranya ibisobanuro ku nkomoko yabwo, ibyo avuga ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yamusinyishije akoresheje amayeri kugira ngo aziyandikisheho ubutaka bwari busanzwe buri mu maboko ye (ya Mukayisenga Ancille) bikaba nta shingiro byahabwa, kubera ko atabigaragariza ibimenyetso byemeza ko ibyo bintu byabayeho koko ndetse n’ibigaragaza ko hari ubutaka yahawe akaguriraho n’ubundi, bityo, Mukayisenga Ancille akaba yaragurishije ubutaka butari ubwe mu buryo budakurikije amategeko. [39] Ku kibazo cyo kumenya niba Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie baraguze umutungo ubaruye kuri UPI: 1/03/10/01/697 mu buryo bw’uburyarya, aho Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite avuga ko kuba Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie baraguze ubutaka bubatseho n’utari nyirabwo kandi babizi neza byumvikanisha ko baguze mu buryarya, na ho Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bagasobanura ko baguze na Karake Steven amaze kubereka ibyangombwa byose bigaragaza ko umutungo agurisha ari uwe, ko rero bataguze mu buryo bw’uburyarya.
## Page 11
[40] Urukiko rurasanga ikigaragara ari uko Mukayisenga Ancile yagurishije Dusabimana Jean Claude ikibanza kandi yamugaragarije icyemezo cy’ubuyobozi bw’Umurenge wa Nyarugunga cyemeza ko uwo mutungo ari uwe, nyuma yo kugura icyo kibanza, Dusabimana Jean Claude na we ashaka ibindi byangombwa birimo fiche cadastrale, amasezerano y’ubukode burambye, uburenganzira bwo kubaka, byose amaze kubihabwa yubaka inzu, aza kuyigurisha Karake Steven, uyu na we ayigurisha Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie. [41] Urukiko rurasanga, hakurikijwe uruhererekane rwabaye mu igura n’igurisha ry’umutungo Mukayisenga Ancile yagurishije Dusabimana Jean Claude, aho buri wese wagurishije yerekaga ugiye kugura ibyemezo byemeza ko uwo mutungo ari uwe, nta kigaragaza ko hari uwaguze ubwo butaka azi neza ko atari ubwa Mukayisenga Ancile ku buryo yafatwa ko yabuguze mu buryo bw’uburyarya, cyane ko Dusabimana Jean Claude waguze mbere, yaguze uwo mutungo Mukayisenga Ancile yitwaye nka nyirawo ubwo yamwerekaga inyandiko z’ubuyobozi zemeza ko ahafite ubutaka. [42] Ku kibazo kirebana no kuba Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie basubiza Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite ubutaka bwe batuyemo, Urukiko rurasanga kuba Dusabimana Jean Claude yaraguze ubutaka na Mukayisenga Ancille utari nyirabwo, uruhererekane rw’igura n’igurisha byabukoreweho kugeza kuri Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bigomba kuba imfabusa, ariko kubera ko babuguze nta buryarya, bagasubizwa na Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite agaciro k’inyubako bubatsemo, nk’uko byatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ikirenga, aho Nsengumuremyi Karim na Nshimiyimana Augustin baguze umutungo utimukanwa na Ngirinshuti Michel utari nyirawo w’ukuri, rukemeza ko abaguze bagomba gusubiza umutungo wagurishijwe ba nyirawo nk’uko babyifuza, bakikurikiranira uwabagurishije ibitari ibye1. [43] Ku kibazo kirebana no kuba Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yifuza gusubiza Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Ancile agaciro k’inyubako bashyize mu kibanza cye, ako gaciro kagashingirwa kuri raporo y’umugenagaciro washyizweho n’Urukiko, na ho Kayijamahe Jean Claude akifuza ko Urukiko rubibonye rutyo, bahabwa agaciro k’inyubako zabo hagendewe kuri raporo y’igenagaciro yakoresheje kubera ko itarimo dépréciation, Urukiko rurasanga mu rwego rwo kwirinda kwikungahaza nta mpamvu (enrichissement sans cause) no guhombya uwaguze ubutaka nta buryarya, Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite agomba gusubiza Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie agaciro k’inyubako bashyize mu kibanza cye, hashingiwe kuri raporo y’igenagaciro yakozwe n’umuhanga washyizweho n’Urukiko, kubera ko igenagaciro ababuranyi bari bikoreshereje batabashije kumvikana ku byavuyemo, ari na yo mpamvu Urukiko rwashyizeho uwo kubakiranura. [44] Urukiko rurasanga raporo y’igenagaciro yakozwe n’umuhanga washyizweho n’Urukiko, igaragaza ko agaciro k’ibikorwa Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bubatse ku butaka buburanwa bubaruye kuri UPI: 1/03/10/01/697 byanafashe mu kibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/10/01/696, bifite agaciro kangana na 85,219,920Frw harimo n’agaciro k’ubuso bw’ubutaka ibyo bikorwa byubatseho kangana na 21,457,325Frw, bivuze ko agaciro k’ibikorwa bya Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie, kangana na 85,219,920Frw–21,457,325Frw=63,762,595Frw, aya mafaranga akaba ari yo Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite agomba gusubiza Kayijamahe Jean 1 Reba urubanza n° RS/INJUST/RC 00001/2021/SC hagati ya UMULINGA Consilde na NGIRINSHUTI Michel, MUBERUKA Jean Claude, NSHIMIYIMANA Augustin, NSENGIYUMVA Karim, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/12/2021, igika cya 50.
## Page 12
Claude na Mukayiranga Athanasie bagasubiza ubwo butaka bamaze guhabwa agaciro kibikorwa babushyizeho kangana na 63,762,595Frw . [45] Ku kibazo kirebana no gusubiza agaciro k’ubutaka bwagurishijwe, Urukiko rurasanga, kuba rwagaragaje ko Mukayisenga Ancille yagurishije ubutaka butari ubwe, ari we ugomba gusubiza Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie babuguze bwa nyuma agaciro kabwo, bagasubiza ubwo butaka bamaze guhabwa agaciro kabwo. Ibyo Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bavuga ko bitari bikwiye ko basubizwa agaciro k’ubutaka na Mukayisenga Ancille utarabubagurishije, nta shingiro bifite kuko byamaze kugaragazwa mu bika bibanziriza iki ko ari we wagurishije bwa mbere ubutaka buburanwa atari nyirabwo. [46] Ku bijyanye n’ingano y’agaciro k’ubutaka kagomba gusubizwa,Urukiko rurasanga, Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie barashyize ibikorwa byabo ku butaka bufite ubuso bungana na meterokare 858.293, Mukayisenga Ancille akaba agomba kubasubiza agaciro kabwo kabariwe ku biciro fatizo by’ubutaka mu Rwanda byatangajwe mu mwaka wa 20212, bivuze ko agaciro k’ubutaka kagomba kubarwa hagendewe kuri Weighted Average Value per sqm3 igenwa muri iyo Gazeti ku giciro cy’ubutaka buherereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, kakaba kabazwe kuri 30,279 Frw x 858.293 sqm = 25,988,253Frw, aya mafaranga akaba ari yo Mukayisenga Ancille agomba gusubiza Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie ahwanye n’ubuso bw’ubutaka bashyizeho ibikorwa byabo. Kumenya ishingiro ry’indishyi n’amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza asabwa n’ababuranyi [47] Me Sebukonoke Innocent asaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite kwishyura Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie 3,000,000Frw y’indishyi z’akababaro, 2,000,000Frw yo gusiragizwa mu Nkiko na 2,000,000Frw y’igihembo cy’Abavoka babiri, kubera ko yabareze azi neza uburyo babonyemo ubutaka batuyemo kandi na we akaba yemera ko Mukayisenga Ancile yari yaribarujeho umutungo wasigaye, akaba ari na we wamuhaye ubutaka bwari bwasigaye akabona kububaruza. Me Sebukonoke Innocent avuga ko indishyi zisabwa nta shingiro zifite, kubera ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite ari we washoye imanza. Avuga ko nta shingiro ry’indishyi zisabwa na Mukayisenga Ancille kubera ko yivugiye ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yamuhemukiye, ko rero akwiye kuba ari we azisaba. [48] Me Niyitegeka Eraste avuga ko amafaranga asabwa Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite nta shingiro afite, kubera ko abayasaba ari bo ba nyirabayazana b’urubanza, ko ahubwo bategekwa guha uwo ahagarariye 5,000,000Frw y’indishyi z’akababaro kubera kumushora mu manza ku maherere, na 2,000,000Frw y’igihembo cy’Avoka kuri uru rwego. Me Niyitegeka Eraste avuga ko nta cyo avuga ku ndishyi zisabwa na Mukayisenga Ancille, kubera ko zidahuye n’ikiburanwa. [49] Me Niyibizi Diogène wunganira Mukayisenga Ancille asaba ko Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bamuha 2.000.000Frw y’igihembo cy’Avoka. Mu iburanisha ryo ku wa 2 Igazeti ya Leta ya Repubulika y’u Rwanda, n° special yo ku wa 01/12/2021, Ibiciro fatizo by’ubutaka mu Rwanda 2021 3 Icyemezo nk’iki cyafashwe mu rubanza n° RS/INJUST/RC 00001/2021/SC hagati ya UMULINGA Cansilde na NGIRINSHUTI Michel, MUBERUKA Jean Claude, NSHIMIYIMANA Augustin, NSENGIYUMVA Karim, rwaciwe ciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/12/2021, igika cya 52.
## Page 13
10/01/2022, Mukayisenga Ancille asaba ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite amuha indishyi z’akababaro zingana na 50.000.000Frw kubera ko yamwangaje akamukura mu mutungo we. [50] Me Munyaneza Sarto uhagarariye Karake Steven yasabye ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite amuha 1.000. 000Frw y’ikurikiranarubanza ku rwego rw’ubujurire bwa mbere no ku rwego rw’ubujurire bwa kabiri. Dusabimana Jean Claude yasabye ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite amuha 1.000.000Frw y’ikurikiranarubanza mu Rukiko Rukuru no mu Rukiko rw’Ubujurire. Me Niyitegeka Eraste avuga ko ayo mafaranga atatangwa kubera ko Dusabimana Jean Claude ari mu rubanza ku bw’ibikorwa bye. Uko Urukiko rubibona [51] Ingingo ya 111 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko" Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ari ikirego gishamikiye ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo." [52] Ku byerekeye amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie basaba guhabwa na Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite, Urukiko rurasanga amafaranga basaba batayahabwa, kubera ko Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite yabareze aharanira uburenganzira ku mutungo we batuyemo. [53] Ku byerekeye amafaranga Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite asaba ko ahabwa na Kayijamahe Jean Claude na Mukayisenga Athanasie y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza, Urukiko rurasanga adakwiye kuyahabwa, kubera ko byagaragaye ko baguze ubutaka buburanwa nta buryarya. [54] Ku byerekeye amafaranga y’igihembo cy’Avoka Mukayisenga Ancille asaba kwishyurwa na Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie, Urukiko rurasanga nta shingiro ryayo, kuko uretse ko Urugaga rw’Abavoka rwaramuhaye umunyamategeko wo kumufasha nta kiguzi yishyuye, hagaragajwe ko ari we wabaye intandaro y’urubanza. [55] Ku byerekeye indishyi z’akababaro Mukayisenga Ancille asaba guhabwa na Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite ashingiye ku kuba yaramuvanye mu mutungo we, akaba asembereye, Urukiko rurasanga iyi ngingo yerekeye indishyi itagomba gusuzumirwa muri uru rubanza, kuko ari ikirego gishya kitaanzwe muri uru Rukiko. [56] Ku byerekeye amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza Dusabimana Jean Claude na Karake Steven basaba guhabwa na Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite, Urukiko rurasanga badakwiye kuyahabwa, kubera ko na bo bahamagawe mu rubanza nk’abigeze gutunga ubutaka aregera. [57] Ku bw’ibisobanuro bitanzwe, Urukiko rurasanga nta nta amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka agomba gutangwa muri uru rubanza kuri uru rwego, kubera ko buri muburanyi agize icyo atsindiwe.
## Page 14
III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [58] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Kayijamahe Jean Claude na MUKAYIRANGA Athanasie, nta shingiro bufite. [59] Rutegetse Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie gusubiza Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite ikibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/10/01/697 n’igice bubatseho cyo mu kibanza kibaruye kuri UPI: 1/03/10/01/696 biherereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali, amaze kubasubiza agaciro k’ibikorwa bahashyize kangana na 63.762.592Frw. [60] Rutegetse Barutwanayo Nkwakuzi Marguerite kwishyura Ir Havugimana Justin, umuhanga washyizweho n’Urukiko wakoze igenagaciro ½ cy’ikiguzi cy’imirimo yakoze kingana na 500.000Frw, ni ukuvuga ko uruhare rwe rungana na 250.000Frw. [61] Rutegetse Mukayisenga Ancille gusubiza Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie, agaciro k’ubutaka yagurishije Dusabimana Jean Claude ubu bugeze mu maboko yabo, buherereye mu Mudugudu wa Mukoni, Akagari ka Kamashashi, Umurenge wa Nyarugunga, Akarere ka Kicukiro, Umujyi wa Kigali, kangana na 25.988.253Frw. [62] Rutegetse ko nta ndishyi, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’Avoka agenwe n’Urukiko kuri uru rwego. [63] Rutegetse ko amafaranga y’ingwate y’amagarama yatanzwe na Kayijamahe Jean Claude na Mukayiranga Athanasie bajurira, ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.