MUNGU AKONKWA v. BPR Ltd

# MUNGU AKONKWA v. BPR Ltd

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2014-07-10 - Case/document no.: RCOMA 0252/14/HCC - Collection: Commercial High Court

## Text

## Page 1

MUNGU AKONKWA v. BPR Ltd [Rwanda URUKIKO RUKURU RW’UBUCURUZI – RCOMA 0252/14/HCC (Niwemugeni, P.J.) 10 Nyakanga 2014] Amategeko agenga amasezerano – Amasezerano y’inguzanyo – Kwifashisha ingwate mu kwishyura umwenda usigaye – Ubwumvikane ku buryo bushya bwo kwishyura – Iyo hari amafaranga yashyizwe kuri konti y’uwatse inguzanyo kugira ngo agabanye ubwishyu bwayo, ntibikuraho kubahiriza ingengabihe yumvikanyweho n’impande zombi. Amategeko agenga imanza z’ubucuruzi – Ingwate y’amafaranga yahawe uwatanze inguzanyo – Kudahabwa inyungu z’iyo ngwate – Uwahawe inguzanyo ntaho yashingira asaba uwatanze inguzanyo inyungu ku mafaranga yari yatanzeho ingwate kuko ingwate aba ari iye akanayisubizwa mu gihe arangije kwishyura. Amategeko agenga imanza z’imbonezamubano – Indishyi zo gushorwa mu manza n’igihembo cya avoka – Iyo ugomba indishyi z’ikurikirana rubanza n’igihembo cya avoka atagaragaza ko ariyo yakoresheje, Urukiko ruyagena mu bushishozi bwarwo. Incamake y’Ikibazo: Mungu Akonkwa yagiranye amasezerano y’inguzanyo na Banki y’Abaturage y’u Rwanda ingana na 30.000.000 frw. Mu masezerano bumvikanye ko banki imuhaye 24.000.000 frw naho 6.000.000 frw zisigaye zikaba ingwate. Mungu Akonkwa yaje kwandikira Banki avuga ko yahabwa ingwate ye ya 6.000.000 frw igashyirwa kuri konti y’umwenda kugira ngo imufashe kuwugabanya. Kuwa 28/04/2010, umuyobozi w’ishami rya Banki y’Abaturage rya Kimironko yamwandikiye amumenyesha ko 6.000.000 frw yashyizwe kuri konti ye nk’uko yabisabaga. Mungu Akonkwa yatanze ikirego mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge avuga ko Banki y’Abaturage y’u Rwanda, Ishami rya Kimironko yakomeje kumukuraho 832.836 frw y’inyungu aho kuba 316.701 frw kandi mu kwezi kwa kane 2010 amasezerano yarahindutse. Yasabye kwishyurwa 1.548.000 frw ahanye n’ikinyuranyo kiri hagati y’inyungu zavuzwe haruguru, gihereye mu kwezi kwa 4, ukwa 5 n’ukwa 6 k’umwaka wa 2010 . Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge rwemeje ko Mungu Akonkwa agomba kwishyura Banki y’Abaturage y’u Rwanda indishyi zingana na 500.000 frw zo kuyishora mu manza nta mpamvu, iz’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka. Mungu Akonkwa yajuririye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi avuga ko Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge rwirengangije ibaruwa uhagarariye Banki y’Abaturage, ishami rya Kimironko yamwandikiye, ko urukiko rutamugeneye inyungu za 6.000.000 frw, ko kandi Urukiko rwamuciye indishyi zo gushorwa mu manza n’igihembo cya avoka mu buryo bunyuranije n’amategeko. Banki y’abaturage yavuze ko urwandiko rwanditswe n’umuyobozi wayo rudakuraho amasezerano, ko nyuma yo kumushyirira kuri konti 6.000.000 frw yari yatanzweho ingwate hahise hakorwa andi masezerano yo kuwa 30/04/2010 yateganyaga ko abayagiranye bemeranijwe ko azashyirwa mu bikorwa muri Nyakanga 2010, ko1.157.877 frw aturuka ku bukererwe bwo kwishyura buhera mu kwezi kwa 4 kugeza mu kwezi kwa 6/2010 aho yishuraga

## Page 2

316.701 frw mu gihe yagombaga kwishyura 832.836 frw yari ateganyijwe mu masezerano ya mbere kuko amashya ateganya kwishura 316.701 frw yagombaga gukurikizwa guhera muri Nyakanga 2010. Banki yavuze kandi ko itakwishyura inyungu za 6.000.000 frw kuko yari ingwate akaba yari kuyisubizwa arangije kwishyura. Kubijyanye n’indishyi zo gushorwa mu manza n’igihembo cya avoka, Banki yavuze ko nta shingiro byahabwa kuko ibyakozwe nta kosa ririmo. Banki yasoje itanga ubujurire bwuririye ku bundi isaba amafaranga y’ikurikiana rubanza n’igihembo cya avoka. Incamake y’icyemezo: 1. Impande zombi mu masezerano y’inguzanyo zishobora kumvikana uburyo bushya bwo kwishyura. Iyo hari amafaranga yashyizwe kuri konti y’uwatse inguzanyo kugira ngo agabanye ubwishyu bwayo, ntibikuraho kubahiriza ingengabihe yumvikanyweho n’impande zombi. 2. Iyo uwahawe inguzanyo yumvikanye n’uwayitanze ngo amusubize ingwate ku bintu byimukanwa yari yaramuhaye, ntibikuraho ko akomeza kwishyura inyungu z’inguzanyo isigaye. Ntiyanasaba kandi inyungu ku ngwate y’amafaranga yasubije uwatanze inguzanyo. 3. Iyo ugomba indishyi z’ikurikirana rubanza n’igihembo cya avoka atagaragaza ko ariyo yakoresheje, Urukiko ruyagena mu bushishozi bwarwo. Ubujurire nta shingiro bufite; Uwajuririye agomba kwisyura banki 300.000 frw y’ikurikirana rubanza n’igihembo cya avoka ku rwego rw’ubujurire; Icyemezo cy’urubanza rwajuririwe kigomba kubahirizwa ku bisigaye. Amategeko yashingiweho: Itegeko no 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano, inginngo ya 64. Itegeko no 15/2004 ryo kuwa 12/06 ryerekeye ibimenyetso n’itangwa ryabyo, ingingo ya 28. Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Mungu Akonkwa Deo yareze Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge asaba ko yamwishyura 1.548.000 frw ahwanye n’ikinyuranyo kiri hagati ya 832.836 frw na 316.701 frw yishyujwe mu kwezi kwa 4, 5 n’ukwa 6 y’umwaka wa 2010 mu buryo bunyuranyije n’amategeko, kuko kuva mu kwezi kwa 4, umwaka wa 2010 yagombaga gufata 316.701frw ku kwezi, aho gufata 832.836frw yafataga mbere kuko amasezerano y’inguzanyo yahindutse. Asaba ko yakwishyura inyungu za 1.548.000 frw zingana na 4.141.519 frw, akishyurwa inyungu za 6.000.000 frw Banki itamuhaye igihe yamuhaga

## Page 3

inguzanyo zingana na 2.868.463 frw, kuko yahawe 24.000.000 frw aho kumuha 30.000.000 frw ari mu masezerano. [2] Mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge, Mungu Akonkwa yategetswe kwishyura Banki indishyi zo kuyishora mu manza nta mpamvu, iz’ikurikirana rubanza n’igihembo cy’avoka, zihwanye na 500.000frw. Mungu Akonkwa ntiyishimiye iyo mikirize, ajuririra uru Rukiko, ku mpamvu z’uko urukiko rwirengagije ingingo ya 28 y’itegeko ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ku mpamvu z’uko Urukiko rwavuze ko nta nyungu za 6.000.000 frw Banki igomba kumwishyura, ndetse no ku mpamvu y’uko Urukiko rwageneye Banki indishyi zo gushorwa mu manza ndetse n’igihembo cy’avoka kingana na 500.000frw mu buryo bunyuranyije n’amategeko. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA Muri uru rubanza uru Rukiko rugiye gusuzuma niba izo mpamvu z’ubujurire zifite ishingiro koko, ndetse runasuzume n’indishyi zisabwa na Banki ku rwego rw ‘ubujurire. 1. Ese koko Urukiko rwirengagije ingingo ya 28 y’Itegeko Ryerekeye Ibimenyetso mu Manza n’Itangwa ryabyo? [3] Iyo ngingo iteganya ko : « Ibaruwa umuntu yandikiye undi itsindisha uwayanditse, n’aho yaba atarayishyizeho umukono cyangwa igikumwe, bapfa kugaragaza gusa ko ari we ikomokaho. Iyo baruwa iyo yemera ikiburanwa iba igaragaje ko uwayanditse yiyemerera ubwe icyo ashinjwa n’ubwo yaba atabivugiye mu Rukiko bwose. » Mungu Akonkwa avuga ko Urukiko rwirengagije ibaruwa Branch Manager wa Banki y’Abaturage Ltd, ishami rya Kimironko yandikiye Mungu Akonkwa, igaragaza ko 6.000.000 frw yashyizwe kuri konti ku itariki ya 28/04/2010 agabanya inguzanyo, ko iyo baruwa ihuye n’ibigaragara mu gatabo ka Banki no kuri historique de compte, ariko Banki igakomeza kumwishyuza amafaranga angana na 832.836 frw. Aho kumwishyuza 316.701frw. [4] Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd ivuga ko urwandiko rudakuraho amasezerano, ko mu masezerano impande zombi zagiranye, Mungu Akonkwa yahawe 30.000.000 frw, yemera gutanga 20% y’umwenda nka garantie de nantissement, akaba yari afatiriwe mu gihe cy’umwenda wose nk’uko bigaragazwa n’ingingo ya 2 y’amasezerano, ko nta yindi garantie Mungu Akonkwa yari afite kuri konti mu gihe bamuhaga 30.000.000 frw. Banki ikomeza ivuga ko urega yatakambye, avuga ko afite ikibazo asaba ko yahabwa ya garantie yatanze ya 6.000.000 frw igashyirwa kuri konti y’umwenda, ikamufasha kugabanya umwenda, ahita akorerwa andi masezerano yo kuwa 30/04/2010, ateganya mu ngingo ya 4 yayo ko abayagiranye bemeranyijwe ko azashyirwa mu bikorwa muri Nyakanga 2010. [5] Banki isobanura ko kuba Mungu Akonkwa yaratangiye kwishyura amafaranga make kuyo yagombaga kugumya gutanga kugeza amasezerano mashya atangira gukurikizwa, ni byo byatumye akereranwa 1.157.877frw kuko kuva mu kwezi kwa kane kugera mu kwa 6/2010 yishyuraga 316.701frw aho kwishyura 832.836 frw kandi azi neza ko ibyo bumvikanye bizashyirwa mu bikorwa mu kwezi kwa 7/2010. Banki ivuga kandi ko ibaruwa Mungu Akonkwa avuga, igaragaza neza ko ibyakozwe hagati y’impande zombi byakozwe ku bwumvikane bwabo,

## Page 4

binagaragazwa n’ayo masezerano ndetse n’amabaruwa bandikiranaga hagati yabo. Ko ingingo ya 28 bashingiraho bajurira ntaho ihuriye n’ibyo ibaruwa isobanura. [6] Ingingo ya 4 y’amasezerano yo kuwa 30/04/2010 ivuga ko: «Le remboursement du solde restant dû se fera mensuellement en 48 tranches. La première tombe le 10 Juillet 2010 et la dernière le 10 Juin 2014». Iyi ngingo igaragaza neza ko uburyo bushya bwo kwishyura bwagombaga gutangira gukurikizwa mu kwezi kwa 7/2010, bivuga ko ari bwo Mungu Akonkwa yagombaga gutangira kwishyura 316.701 frw. Mu kwezi kwa 7 aho gutangira kuyishyura mu kwezi kwa 4/2010. Kuvuga rero ko Branch Manager Mungu Akonkwa amubwira ko 6.000.000 frw zashyizwe kuri konti ngo zigabanye inguzanyo, bidakuraho ko mu masezerano impande zombi zumvikanye ko uburyo bushya bwo kwishyura butangira gukurikizwa mu kwa 7/2010. Iyi mpamvu y’ubujurire rero ikaba nta shingiro ifite. 2. Ku mpamvu y’ubujurire y’uko Urukiko rwavuze ko nta nyungu za 6.000.000 frw Banki y’Abaturage Ltd igomba kwishyura Mungu Akonkwa Deo. [7] Mungu Akonkwa avuga ko urukiko rwanze kumuha inyungu za 6.000.000 frw kandi bigaragara ko muri 30.000.000frs yatse nk’inguzanyo, yahawe 24.000.000 gusa. Isigarana 6000.000 frw ya nantissement ariko imwishyuza inyungu zayo. Banki ivuga ko urega yirengagiza ibyo yemeye mu masezerano yagiranye na Banki, aho yagombaga gutanga 20% ku nguzanyo yemerewe ya 30.000.000 frw. Ko kwirengagiza ayo masezerano ukavuga ko usaba inyungu ku ngwate wahaye Banki ari ukwirengagiza ukuri no kuyobya Urukiko, kuko iyo utanze ingwate iba ari iyawe, ko iyo urangije kwishyura neza ingwate uyisubizwa, ko udasaba ko Banki iguha inyungu zayo mu gihe yari mu bugwate, ko kuba yarayisabye akayihabwa ntaho bihuriye no kwemera ko wari wayamwimye, kuko na we azi neza ibikubiye mu masezerano ko yayasize ari ay’ingwate. [8] Nk’uko bigaragazwa na convention de nantissement d’un dépôt a terme, Mungu Akonkwa yemeye gutanga ingwate, (garantie) ya 6.000.000 frw ku nguzanyo yari yahawe. Iyo nguzanyo, igomba kwishyurirwa inyungu. Ntabwo rero ari Banki yagombaga kumuha inyungu za 6.000.000frw, ahubwo ni we wazigombaga Banki, hashingiwe ku masezerano impande zombi zagiranye, ndetse no ku ngingo ya 64 y’Itegeko Rigenga Amasezerano iteganya ko: «Amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye. Agomba kubahirizwa nta buryarya». Ku bw’izi mpamvu, uru Rukiko rurasanga rero iyi mpamvu y’ubujurire itangwa na n’urega nta shingiro yahabwa. 3. Ku mpamvu y’ubujurire y’uko Urukiko rwageneye Banki indishyi zo gushorwa mu manza ku buryo bunyuranije n’amategeko. [9] Urega avuga Urukiko rwageneye Banki indishyi zo gushorwa mu manza nta npamvu n’igihembo cy’avoka, zingana na 500.000 frw mu buryo bunyuranije n’amategeko kuko nk’uko bigaragara mu myanzuro ya Banki, yazisabye ivuga ko itanze ikirego cyuririye ku kindi kandi urubanza rwarabunishwaga mu rwego rwa mbere, bikiyongeraho ko n’indishyi yaciwe zikabije, cyane ko habayeho kwirengagiza ibintu byinshi nk’uko tubigaragaza. [10] Banki ivuga ko ibi nta shingiro byahabwa kuko n’ubwo habaye ikosa mu myandikire hakandikwa ikirego cyuririye ku kindi, ko yabwiye Urukiko ko icyo irushyikirije ari ikirego kigamije kwiregura, ko kuba umucamanza yarahaye agaciro ibivugiwe imbere y’urukiko nta

## Page 5

kosa ririmo. Kuba harabaye ikosa mu myandikire umuburanyi akarikosora mu gihe cy’iburanisha, uru Rukiko rurasanga nta tegeko umucamanza wa mbere yishe nk’uko Mungu Akonkwa abivuga ubwo yemeraga imvugo y’umuburanyi ikosora amakosa y’imyandikire mu gihe cy’iburanisha. Na ho ku bijyanye ni uko indishyi za 500.000 frw yaciwe ari nyinshi, uru Rukiko rurasanga urega atagaragaza ayo we yemera ko yari gucibwa uko angana, akaba rero ari uburenganzira bwo gutanga indishyi mu bushishozi bwe. 4. Ku bujurire bwuririye ku bundi butangwa na Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd. [11] Banki irasaba 500.000 frw y’ikurikirana rubanza na 1.000.000 frw y’igihembo cy’avoka ku rwego rw’ubujurire. Uru Rukiko rurasanga ruri buyatange mu bushishozi bwarwo, kuko ayo Banki isaba itagaragaza ko ari yo yakoresheje koko. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [12] Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi: [13] Rwemeye kwakira ubujurire rwashyikirijwe na Mungu Akonkwa Deo. [14] Rwemeje ko nta shingiro bufite. [15] Rukijije ko Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd itsinze, ko Mungu Akonkwa Deo atsinzwe. [16] Rutegetse Mungu Akonkwa Deo kwishyura Banki y’Abaturage y’u Rwanda Ltd, 300.000 frw, akubiyemo ikurikirana rubanza n’igihembo cy’avoka ku rwego rw’ubujurire, akayatanga mu gihe cy’iminsi 15 uru rubanza rubaye itegeko, atayatanga akavanwa mu bye ku ngufu za Leta. [17] Rutegetse ko ku bindi, hubahirizwa icyemezo cy’Urukiko mu rubanza RCOM 1282/13/TC/Nyge.