MUNYAMPUNDU N’ABANDI v. UMUJYI WA KIGALI
The City of Kigali was not the proper defendant as administrative powers over land allocation had transferred to the district, and no compensation was due since no fault was established on the part of the City of Kigali.
Source-derived case information.
- Citation
- RLR V.4-2016
- Parties
- Appellant: MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe, SEBAHIRE François; Respondent: Umujyi wa Kigali
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 18 March 2016
- Case Number
- RADA0011/13/CS
- Procedural Posture
- Administrative Appeal / Supreme Court Judgment
- Outcome
- Appeal dismissed; High Court judgment affirmed.
- Legal Topics
- Land Allocation, Jurisdiction, Compensation for Expropriation, Procedural Law
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe, SEBAHIRE François
Appellant
Umujyi wa Kigali
Respondent
Procedural Posture
Administrative Appeal / Supreme Court Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the City of Kigali is the proper party to be sued for land allocation decisions made before the transfer of authority to districts
- 2 Whether the appellants are entitled to compensation for alleged losses
Ratio Decidendi
The City of Kigali was not the proper defendant as administrative powers over land allocation had transferred to the district, and no compensation was due since no fault was established on the part of the City of Kigali.
Court Disposition
Appeal dismissed; High Court judgment affirmed.
Orders
- The appeal by Munyampundu Alphonse, Muhizi André, Mukarwego Emerthe, and Sebahire François is dismissed as unfounded.
- The High Court judgment No RAD 0008/10/HC/KIG of 11/12/2012 remains unchanged.
Full Case Text
Judgment text and source record
13 paragraphs
# MUNYAMPUNDU N’ABANDI v. UMUJYI WA KIGALI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2016-03-18 - Case/document no.: RADA0011/13/CS - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
MUNYAMPUNDU N’ABANDI V. UMUJYI WA KIGALI [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RADA 0011/13/CS (Mukanyundo, P.J., Rugabirwa na Ngagi, J.) 18 Werurwe 2016] Amategeko agenga ubutaka – Amakimbirane avuka mu itagwa ry’ibibanza – Ikemurwa ry’ibibazo byo gutanga ibibanza byafashwe mbere y’uko itegeko ribigenga risohoka – Kuba ntaho umushingamategeko yateganyije ko imanza zikomoka ku byemezo byo gutanga ibibanza byafashwe mbere y’uko itegeko ribigenga risohoka, hazaregwa Umujyi wa Kigali, ibi bikaba bisobanura ko Akarere kahawe ububasha ku birebana n’imikoreshereze y’ubutaka no gutanga ibibanza, ari nako gafite inshingano zo kubazwa ibibazo byose bijyanye n’imitangire y’ibibanza biri mu ifasi yako, harimo n’ibitarakemuwe n’Umujyi wa Kigali – Itegeko No 08/2006 ryo ku wa 24/02/2006 rigena imiterere, imitunganyirize n’imikorere y’Akarere, ingingo 67(17). Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubutegetsi – itakamba – Itakamba ryakorewe imbere y’Umuyobozi utari ugifite ububasha mu itagwa ry’ikirego ntirihabwa Agaciro – Itegeko No 18/2004 ryo ku wa 20/06/2004 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 339 . Incamake y’ikibazo: Nyuma yaho umujyi wa Kigali utangiye ikibanza No 1068 kiri mu Murenge wa Kacyiru, Akarere ka Gasabo cya Gatarayiha yari yarahaye abana be cyikegurirwa Kalisa, abo bana ari Munyampundu, Muhizi, Mukarwego na Sebahire batakambiye umujyi wa Kigali basaba kubahiriza ibiteganywa n’amategeko arebana no kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange, cyane cyane ibijyanye no gutanga indishyi zikwiye. Munyampundu na bagenzi baregeye Urukiko Rukuru basaba gusesa icyemezo kibambura icyo kibanza maze Urukiko rwemeza ko ikirego cyabo kitakiriwe bareze uwo batagombaga kurega kuko bagombaga kurega Akarere ka Gasabo bitewe nuko igihe ikibanza cyatangwaga ibirebana n’ibibanza byari mu bubasha bw’Umujyi wa Kigali, ariko ubu ibirebana n’imikoreshereze y’ubutaka no gutanga ibibanza bikaba biri mu nshingano z’Akarere. Munyampundu na bagenzi bajuriye Urukiko rw’Ikirenga bavuga ko Urukiko Rukuru rwashingiye itegeko ridafite aho rihuriye niya yakirwa kirego kandi ko kuba inshingano yo gutanga ibibanza zifitwe n’Akarere, bidasobanura ko ivanwaho ry’icyemezo cyafashwe n’Umujyi wa Kigali bigomba kubazwa Akarere kuko atari ko kafashe icyo cyemezo, ndetse banaherako basa indishyi zinyuranye. Incamake y’icyemezo: Kuba ntaho umushingamategeko yateganyije ko imanza zikomoka ku byemezo byo gutanga ibibanza byafashwe mbere y’uko itegeko ribigenga risohoka, hazaregwa Umujyi wa Kigali, ibi bikaba bisobanura ko Akarere ka Gasabo kahawe ububasha ku birebana n’imikoreshereze y’ubutaka no gutanga ibibanza, ari nako gafite inshingano zo kubazwa ibibazo byose bijyanye n’imitangire y’ibibanza biri mu ifasi yako, harimo n’ibitarakemuwe n’Umujyi wa Kigali. 2. Itakamba ryakorewe imbere y’Umuyobozi utari ugifite ububasha mu itagwa ry’ikirego ntirihabwa agaciro kubwibyo ntihashingirwa ku itakamba ryarakorewe imbere y’Umuyobozi
## Page 2
w’Umujyi wa Kigali kugira ngo hemeze ko Umujyi wa Kigali ari wo ugomba kuregwa rero inshingano zo gutanga ubutaka zavuye mu bubasha bw’Umujyi wa Kigali zikajya mu bubasha bw’Uturere turi mu ifasi yawo, ari impamvu yatuma Umujyi wa Kigali utaregwa mu rubanza rwerekeranye n’itangwa ry’ikibanza ryakozwe izo nshingano zikiri mu bubasha bwawo. 3. Nta ndishyi zitangwa mu rubanza igihe bigaragara ko uregwa nta kosa yakoze. Ubujurire bufite ntashingiro bufite. Amagarama y’urubanza ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. Amategeko yashingiweho: Itegeko No 08/2006 ryo ku wa 24/02/2006 rigena imiterere, imitunganyirize n’imikorere y’Akarere, ingingo 67(17) Itegeko No 18/2004 ryo ku wa 20/06/2004 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 339 Itegeko ryo kuwa 30/07/1888 rigenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa, ingingo ya 258. Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe na SEBAHIRE François bavuga ko Se GATARAYIHA Frédéric yabasigiye ikibanza gifite No 1068 kiri mu Murenge wa Kacyiru, Akarere ka Gasabo, nyuma baza kumva ko Umujyi wa Kigali wacyeguriye uwitwa KALISA Evariste. Ku wa 14/08/2009, bandikiye Umuyobozi w’Umujyi wa Kigali ibaruwa itakamba basaba kubahiriza ibiteganywa n’amategeko arebana no kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange, cyane cyane ibijyanye no gutanga indishyi zikwiye. [2] Ku wa 14/01/2010, MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe na SEBAHIRE François bashyikirije Urukiko Rukuru ikirego kigamije gusaba gusesa icyemezo kibambura icyo kibanza. Urwo Rukiko rwaciye urubanza No RAD 0008/10/HC/KIG ku wa 11/12/2012, rwemeza ko ikirego cyabo kitakiriwe. [3] Mu gufata icyo cyemezo, Urukiko Rukuru rwasanze icyemezo giha KALISA Evariste ikibanza No 1068 cyarafashwe na Perefe w’Umujyi wa Kigali ku wa 07/03/2001, abarega batakambira uwo Muyobozi ku wa 14/08/2009 basaba ko icyo cyemezo cyavaho, hanyuma urwo Rukiko rwanzura ruvuga ko kuba igihe ikibanza cyatangwaga ibirebana n’ibibanza byari mu bubasha bw’Umujyi wa Kigali, ariko ubu (ni ukuvuga igihe batangiye ikirego), ibirebana n’imikoreshereze y’ubutaka no gutanga ibibanza bikaba biri mu nshingano z’Akarere, byumvikanisha ko MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe na SEBAHIRE François bareze uwo batagombaga kurega kuko bagombaga kurega Akarere ka
## Page 3
Gasabo, bityo ruvuga ko ikirego cyabo kitagomba kwakirwa hashingiwe ku ngingo ya 67, agace ka 17, y’Itegeko No 08/2006 ryo ku wa 24/02/2006 rigena imiterere, imitunganyirize n’imikorere y’Akarere. [4] MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe na SEBAHIRE François bajuririye Urukiko rw’Ikirenga bavuga ko Urukiko Rukuru rwashingiye ku Itegeko1 ridafite aho rihuriye n’iyakirwa ry’ikirego kuko impamvu zituma ikirego kitakirwa ziteganywa mu ngingo za 2, 77 na 142 z’Itegeko No 21/2012 ryo ku wa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, kandi ko kuba inshingano yo gutanga ibibanza zifitwe n’Akarere, bidasobanura ko ivanwaho ry’icyemezo cyafashwe n’Umujyi wa Kigali bigomba kubazwa Akarere kuko atari ko kafashe icyo cyemezo, ko ahubwo kugira ngo hamenyekane ugomba kuregwa, hagomba gusuzumwa uwafashe icyemezo gisabirwa kuvanwaho nk’uko biteganywa n’ingingo ya 93, igika cya 1, y’Itegeko Ngenga No 51/2008 ryo ku wa 09/09/2008 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko, ko kuba uwafashe icyemezo ari Perefe w’Umujyi wa Kigali ari nawe watakambiwe nk’uko byateganywaga n’ingingo ya 339 y’Itegeko No 18/2004 ryo ku wa 20/06/2004 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, bigaragaza ko bubahirije amategeko. Basabye indishyi zitandukanye nk’uko zigaragara mu mwanzuro wabo. [5] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 16/02/2016, abajuriye bahagarariwe na Me NKANIKA Alimasi, naho Umujyi wa Kigali uburanirwa na Me KAYIRANGA RUKUMBI Bernard, Intumwa ya Leta. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURWA RYABYO Kumenya niba kuba inshingano zo gutanga ubutaka zaragiye mu bubasha bw’Akarere ka Gasabo, byatuma Umujyi wa Kigali utaregwa mu rubanza rwerekeranye n’itangwa ry’ikibanza ryakozwe bikiri mu bubasha bwawo [6] Me NKANIKA Alimasi, uburanira abajuriye, avuga ko Urukiko Rukuru rutakiriye ikirego cyabo rushingiye ku ngingo ya 67 y’Itegeko No 08/2006 ryo ku wa 24/02/2006 rigena imiterere, imitunganyirize n’imikorere y’Akarere kandi bararegeye kuvanaho icyemezo cyafashwe n’Umujyi wa Kigali kibambura ikibanza, cyamara ikavanwaho, bityo icyo kibanza kigasubizwa bene cyo aribo MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe na SEBAHIRE François. Avuga ko Umucamanza yasobanuye ko bareze uwo batagombaga kurega, ariko ko yirengagije ko impamvu yatumye ikibanza kiregerwa ishingiye ku cyemezo cyafashwe n’Umujyi wa Kigali. [7] Me KAYIRANGA RUKUMBI Bernard, uburanira Umujyi wa Kigali, avuga ko Ubutegetsi bwa Leta ari bumwe kandi ko buhoraho, ko iyo inshingano z’urwego runaka rwa Leta zihawe urundi rwego, urwo rwego rwa nyuma ruzungura izo nshingano, rukanaryozwa amakosa yaba yarakozwe hagati aho. Asobanura ko, mu uru rubanza, inshingano zirebana n’ibibanza mu Mujyi wa Kigali zeguriwe Uturere, bivuze ko imanza zirebana n’ubutaka, n’ubwo ibyemezo 1 Rwashingiye ku ngingo ya 67, agace ka 17, y’Itegeko No 08/2006 ryo ku wa 24/02/2006 rigena imiterere, imitunganyirize n’imikorere y’Akarere
## Page 4
byaba byarafashwe n’Umujyi wa Kigali, zigomba kubazwa Uturere; ko Urukiko rw’Ikirenga rwamaze gufata umurongo ku bibazo bisa n’iki, mu rubanza Nº RCAA 0057/05/CS, Succession RUKEBA c/ MINITRAPE rwaciwe ku wa 10/02/2006, aho Urukiko rwasanze, kugira ngo urubanza rukomeze kuburanishwa, hagomba guhamagazwa Umujyi wa Kigali nk’umuzungura wa MINITRAPE, bityo ko yumva Urukiko rw’Ikirenga rwahamagaza Akarere ka Gasabo nk’uko mu rubanza rumaze kuvugwa haruguru Umujyi wa Kigali wahamagajwe urubanza rugakomeza. UKO URUKIKO RUBIBONA [8] Ingingo ya 67, agace ka 17, y’Itegeko No 08/2006 ryo ku wa 24/02/2006 rigena imiterere, imitunganyirize n’imikorere y’Akarere, iteganya ko Komite Nyobozi y’Akarere ishinzwe kwita ku mikoreshereze y’ubutaka, gutunganya no gutanga ibibanza mu Karere. [9] Muri uru rubanza, dosiye igaragaza ko icyemezo giha KALISA Evariste ikibanza No 1068 cyafashwe na Perefe w’Umujyi wa Kigali ku wa 07/03/2001. Igaragaza na none ko MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe na SEBAHIRE François batakambiye Umuyobozi w’Umujyi wa Kigali ku wa 14/08/2009 basaba ivanwaho ry’icyo cyemezo nk’uko byateganywaga n’ingingo ya 339 y’Itegeko No 18/2004 ryo ku wa 20/06/2004 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ryakurikizwaga icyo gihe. [10] Urukiko rurasanga, nk’uko Urukiko Rukuru rwabibonye, kuba igihe ikibanza cyavuzwe haruguru cyahabwaga KALISA Evariste, gutanga ibibanza byari mu bubasha bw’Umujyi wa Kigali, hanyuma igihe cyo kurega izo nshingano zikaba zari zarahawe Akarere, ibyo byumvikanisha ko Umujyi wa Kigali atari wo wagombaga kuregwa nyuma y’itakamba ryakozwe na MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe na SEBAHIRE François, kuko mu Itegeko No 08/2006 ryo ku wa 24/02/2006 ryavuzwe haruguru, ntaho umushingamategeko yateganyije ko ku manza zikomoka ku byemezo byo gutanga ibibanza byafashwe mbere y’uko iryo tegeko risohoka, hazaregwa Umujyi wa Kigali, ibi bikaba bisobanura ko Akarere ka Gasabo kahawe ububasha ku birebana n’imikoreshereze y’ubutaka no gutanga ibibanza, ari nako gafite inshingano zo kubazwa ibibazo byose bijyanye n’imitangire y’ibibanza biri mu ifasi yako, harimo n’ibitarakemuwe n’Umujyi wa Kigali (transfert des droits et des obligations). [11] Urukiko rurasanga, na none, rutashingira ku kuba itakamba ryarakorewe imbere y’Umuyobozi w’Umujyi wa Kigali kugira ngo rwemeze ko Umujyi wa Kigali ari wo ugomba kuregwa, kuko iryo takamba ryakorewe imbere y’Umuyobozi utari ugifite, mu bubasha bwe, inshingano zo gutanga ibibanza. [12] Hakurikijwe ibimaze gusobanurwa haruguru, Urukiko rurasanga kuba inshingano zo gutanga ubutaka zaravuye mu bubasha bw’Umujyi wa Kigali zikajya mu bubasha bw’Uturere turi mu ifasi yawo, ari impamvu yatuma Umujyi wa Kigali utaregwa mu rubanza rwerekeranye n’itangwa ry’ikibanza ryakozwe izo nshingano zikiri mu bubasha bwawo. Kumenya niba abajuriye bagenerwa indishyi basabye
## Page 5
[13] Me NKANIKA Alimasi, uburanira abajuriye, avuga ko kuba Umujyi wa Kigali warabaruhije usaba ibidateganywa n’amategeko, bikaba byaratumye bagira ibyo batakaza mu bujurire, ndetse bikanatinza urubanza rwabo, MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe na SEBAHIRE François bagomba guhabwa 1.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza (500.000 Frw kuri buri rwego), 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 12.000.000 Frw y’indishyi z’akababaro (3.000.000 Frw kuri buri wese). [14] Me KAYIRANGA RUKUMBI Bernard, uburanira Umujyi wa Kigali, avuga ko izo ndishyi zisabwa n’abajuriye ntaho zishingiye kuko Umujyi wa Kigali wakoresheje uburenganzira bwawo nk’uregwa, ko rero bitafatwa nko gutinza urubanza kuko gutanga inzitizi ari uburenganzira umuburanyi yemererwa n’amategeko. UKO URUKIKO RUBIBONA [15] Ingingo ya 258 y‘Igitabo cya gatatu cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano (CCLIII), iteganya ko: “Igikorwa cyose cyangirije undi gitegeka nyir’ugukora ikosa kuriha ibyangiritse”. [16] Urukiko rurasanga, nk’uko byasobanuwe haruguru, kuba ubujurire bwa MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe na SEBAHIRE François nta shingiro bufite, byumvikanisha ko nta ndishyi bakwiye guhabwa muri uru rubanza, cyane cyane ko nta kosa Umujyi wa Kigali wakoze ku buryo wariryorezwa indishyi nk’uko biteganywa n’ingingo ya 258 yavuzwe haruguru. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [17] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na MUNYAMPUNDU Alphonse, MUHIZI André, MUKARWEGO Emerthe na SEBAHIRE François nta shingiro bufite. [18] Rwemeje ko urubanza No RAD 0008/10/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 11/12/2012, rudahindutse. [19] Rutegetse ko ingwate y’amagarama yatanzwe n’abajuriye ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza.