MUSABYIMANA N’ABANDI v. ABAZUNGURA BA NDINDAYINO
The will dated 28/10/2021 was invalid as a beneficiary witnessed and knew its contents before the testator's death, violating Article 65 of Law No 27/2016. Properties registered in the name of Nyiraboshyuwenda Cécile must be included in the estate as respondents failed to prove exclusive ownership by Gakumba Pierre....
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 00071/2025/CA
- Parties
- Applicant: Musabyimana Alain; Applicant: Ngendahimana Jean Baptiste; Applicant: Mukamurenzi Sandrine; Respondent: Mukabutera Leonile; Respondent: Abazungura ba Ndindayino Béatrice; Respondent: Iradukunda Amede; Respondent: Utetiwabo Jolie; Respondent: Gakumba Pierre; Respondent: Hakizimana Gilbert; Respondent: Icyizanye Vestine; Respondent: Rafiki Eric; Respondent: Mutabazi Gratien
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 29 October 2025
- Case Number
- RCAA 00071/2025/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal allowed in part, judgment varied
- Legal Topics
- Testamentary Succession, Will Formalities, Distribution of Estate, Inheritance Rights, Legal Validity of Testament, Procedural Costs
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Musabyimana Alain
Applicant
Ngendahimana Jean Baptiste
Applicant
Mukamurenzi Sandrine
Applicant
Mukabutera Leonile
Respondent
Abazungura ba Ndindayino Béatrice
Respondent
Iradukunda Amede
Respondent
Utetiwabo Jolie
Respondent
Gakumba Pierre
Respondent
Hakizimana Gilbert
Respondent
Icyizanye Vestine
Respondent
Rafiki Eric
Respondent
Mutabazi Gratien
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the Court erred in invalidating the will dated 28/10/2021
- 2 Whether certain immovable property should be included in the estate
- 3 Whether applicants must return rental income and funds withdrawn from estate accounts
Ratio Decidendi
The will dated 28/10/2021 was invalid as a beneficiary witnessed and knew its contents before the testator's death, violating Article 65 of Law No 27/2016. Properties registered in the name of Nyiraboshyuwenda Cécile must be included in the estate as respondents failed to prove exclusive ownership by Gakumba Pierre. Applicants must return rental income and funds withdrawn from estate accounts unless proven used with consent or for estate benefit. Damages and legal fees awarded at first instance are revoked as both sides succeeded and failed in part.
Court Disposition
appeal allowed in part, judgment varied
Orders
- Will dated 28/10/2021 declared invalid
- Properties registered to Nyiraboshyuwenda Cécile included in estate for equal distribution
Full Case Text
Judgment text and source record
56 paragraphs
# MUSABYIMANA N’ABANDI v. ABAZUNGURA BA NDINDAYINO
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-10-29 - Case/document no.: RCAA 00071/2025/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
MUSABYIMANA N’ABANDI v. ABAZUNGURA BA NDINDAYINO [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA 00071/2025/CA (Ngagi, P.J.) 29 Ukwakira 2025] Amategeko agenga umuryango – Irage – Irage rikozwe mu buryo bw’inyandikompamo – Irage rikozwe mu buryo bw’inyandikompamo, ni ukuvuga rikorewe imbere ya Noteri n’uraga cyangwa imbere y’Umwanditsi w’Irangamimerere w’aho uraga atuye cyangwa aba, rigomba gukorwa no kubikwa mu ibanga, ku buryo abarebwa na ryo badashobora kumenya ibyanditswemo uraga atarapfa, kandi uwo (Noteri cyangwa Umwanditsi w’Irangamimerere) arimenyasha gusa abarebwa n’iryo narage, nyuma yuko uraga apfuye. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu bamwe mu bazungura ba Nyiraboshyuwenda Cecile barega bagenzi babo aribo Musabyimana Alain, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine basaba gutesha agaciro icyiswe irage ryo ku wa 28/10/2021 Nyiraboshyuwenda yabakoreye, ngo kuko ridakurikije amategeko, basaba kuzungura imitungo yose yasizwe n’ababyeyi babo ku buryo bungana nta guhezwa, banasaba umusaruro wavuye mu mitungo Nyiraboshyuwenda Cécile yasize. Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwaciye urubanza rwemeza ko ikirego cyatanzwe n’abazungura ba Bahati Jean Bosco gifite ishingiro, rwemeza ko irage riteshejwe agaciro mu ngingo zaryo zose. Impande zombi zajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ku ruhande rw’abari bararazwe bavuga basaba urukiko gusuzuma niba impamvu zashingiweho irage riteshwa agaciro zifite ishingiro, naho ku ruhande rw’abarega basaba guhabwa amafaranga yose hamwe angana na 49.150.000 Frw yari kuri konti akaza gukurwaho na Musabyimana Alain, kumenya niba abazungura ba nyakwigendera bahabwa 17.280.000 Frw y’ubukode bw’amazu yasizwe na nyakwigendera Nyiraboshyuwenda Cécile; kumenya niba umutungo utimukanwa ubaruwe kuri UPI:03/03/09/1552 wagurishijwe n’abaregwa wagaruka mu muryango wa Nyiraboshyuwenda Cécile, abazungura be bakawugiraho uburenganzira bungana; banasaba amafaranga y'ikurikiranarubanza n'igihembo cya Avoka. Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwaciye urubanza rwemeza ko ubujurire ku ruhande rw’abari bararazwe aribo Musabyimana Alain, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine nta shingiro bufite, naho ku ruhande rw’abarega (Abazungura ba Bahati), ubujurire bwabo bufite ishingiro kuri bimwe, rwemeza ko ibyemejwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu bijyanye n’imitungo abakomoka kuri Mburano Victor bagomba kugabana bigumyeho, hakiyongeraho ko Ngendahimana Jean Baptiste agomba kugarura mu mutungo uzungurwa 14.960.000 Frw yavuye mu bukode bw’amazu yacungaga kugira ngo bayagabane ku buryo bungana. Musabyimana na bagenzi be bajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire bavuga ko irage ryakozwe na Nyiraboshyuwenda Cécile ku wa 28/10/2021 Urukiko rutagomba kuritesha agaciro, kuko
## Page 2
impamvu rwashingiyeho nta shingiro zifite, banagaragaza izindi mpamvu zinyuranye z’ubujurire bwabo. Ku ruhande rw’abaregwa bavuga ko nkuko byabonywe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze ko iryo rage rigomba guteshwa agaciro kuko ryakozwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko, bavuga ko ritubahirijwe ibiteganywa n’ingingo ya 65 y’itegeko Nº 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura, harimo kuba umutangabuhamya wasinye ku irage ari umuzungura we bityo yari azi iryo rage, kandi rigomba kuba ibanga kugeza igihe uwaraze apfiriye , kuba nyakwigendera mu bo yaraze harimo n’abapfuye ndetse rikaba ryaratangajwe nyuma y’igihe giteganywa n’itegeko kuko ryatangajwe nyuma yuko havutse amahane y’igituma hatabaho igabana ry’imitungo, basaba ko riteshwa agaciro. Incamake y’icyemezo: Irage rikozwe mu buryo bw’inyandikompamo, ni ukuvuga rikorewe imbere ya Noteri n’uraga cyangwa imbere y’Umwanditsi w’Irangamimerere w’aho uraga atuye cyangwa aba, rigomba gukorwa no kubikwa mu ibanga, ku buryo abarebwa n’iryo rage badashobora kumenya ibyanditswemo uraga atarapfa, kandi uwo (Noteri cyangwa Umwanditsi w’Irangamimerere) arimenyasha gusa abarebwa n’iryo narage, nyuma yuko uraga apfuye. Ubujurire bufite ishingiro kuri bimwe. Amagarama ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. Amategeko yashingiweho: Itegeko No 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura, Ingingo ya 65, ibika bya 2-4. Nta manza zifashishijwe
Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Mburano Victor yari yarashakanye na Nyiraboshyuwenda Cécile mu buryo bwemewe n’amategeko. Uyu muryango waje kubyarana abana ari bo baburana muri uru rubanza. Nyuma, Mburano Victor yaje gupfa hasigara umugore we, ari we Nyiraboshyuwenda Cécile. Mbere y’uko Nyiraboshyuwenda Cécile (umubyeyi w’ababuranyi) apfa, yakoze inyandiko ku wa 15/03/2013 yandikiye Ubuyobozi bw’Akarere ka Rubavu anamenyesha ushinzwe ubutaka mu Karere na Noteri w’Akarere ka Rubavu ndetse n’Ubuyobozi bw’Imirenge ya Gisenyi na Nyamyumba byashyikirijwe iyo baruwa ku wa 19/03/2014, agena icyerekezo cy’imitungo ye mu gihe azaba atakiriho. [2] Nyuma yaho, Nyiraboshyuwenda Cécile nawe, ku wa 22/08/2022, yaje gupfa, asiga imitungo itimukanwa n’indi igizwe n’amafaranga yari muri banki ku makonti atandukanye. Abana basigaye ntibumvikanye ku bijyanye n’igabana ry’iyo mitungo, bamwe bavuze ko imitungo yose
## Page 3
icungwa ndetse yigaruriwe n’itsinda rimwe ry’abavandimwe babo rigizwe na Musabyimana Alain, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine, kuko ari bo bayibyaza umusaruro ndetse bagashaka no kuyigira iyabo, kuko badashaka no gufasha abana b’impfubyi zasizwe na bamwe mu bavandimwe babo barerwaga na Nyirakuru Nyiraboshyuwenda Cécile. Ibyo byatumye hakorwa inama y’Umuryango kugira ngo harebwe uko iki kibazo cyakemuka. Muri iyo nama hamenyekanye amakuru ko impamvu Musabyimana Alain, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine badashaka ko icyo kibazo gikemuka ari uko bafite irage ryaba ryarakozwe na nyakwigendera Nyiraboshyuwenda Cécile, ariko abo bavukana batarizi. Ibi ni byo byatumye bamwe mu bagize umuryango batanga ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, gihabwa RC 00158/2022/TGI/RBV. Muri urwo rubanza hagobokeshejwemo abandi bana ba Mburano Victor. [3] Abareze basabye Urukiko gutesha agaciro icyiswe irage ryo ku wa 28/10/2021, ngo kuko ridakurikije amategeko, kuzungura imitungo yose yasizwe n’Ababyeyi babo ku buryo bungana nta guhezwa, banasaba umusaruro wavuye mu mitungo Nyiraboshyuwenda Cécile yasize. Mu byo bashingiyeho barega harimo inyandiko y’irage ryo ku wa 28/10/2021, bavuga ko yakagombye kuba yarakozwe hashingiwe ku Itegeko Nº 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura, kuko ingingo ya 65 yaryo ivuga ko iyo irage rikozwe mu nyandikompamo rikorwa mu ibanga, bikaba bitarubahirijwe, kuko rifite umutangabuhamya witwa Ngendahimana Jean Baptiste kandi nawe ari mu baragwa. Ikindi bavuze ni uko irage ritangazwa bitarenze iminsi 30 nyakwigendera amaze gupfa, ariko ko iryo rage ritatangajwe ku gihe, kuko nyakwigendera yapfuye ku wa 20/08/2022, ariko uwari ushinzwe kugaragaza iryo rage, akaba atarigeze arigaragaza. Muri urwo rubanza hagobokeshejwemo Mukabutera Leonile n’abazungura ba Ndindayino Béatrice. [4] Mu rubanza RC 00158/2022/TGI/RBV rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu ku wa 25/06/2024, urwo Rukiko rwemeje ko: - ikirego cyatanzwe n’abazungura ba Bahati Jean Bosco bahagarariwe na Rafiki Eric ari bo: Daniel Nizeyimana, Moses Turikumwenayo, Aline Nisingizwe, Cécile Bahati Enock Ishimwe, Fiacre Bikorimana, Médiatrice Uwamariya, Chantal Uwineza, Igiraneza Jean Bosco, Rafiki Eric, Victorine Uwase, Rebecca Nirere, kikanatangwa na Gakumba Pierre, Hakizimana Gilbert, Icyizanye Vestine, Mutabazi Gratien gifite ishingiro; - irage ryo ku wa 21/10/2021 riteshejwe agaciro mu ngingo zaryo zose; - impano zatanzwe na nyiraboshyuwenda Cécile zigumana agaciro kazo; - imitungo iri mu mbonerahamwe igaragara mu gika cya 56 cy’uru rubanza igabanwa ku buryo bungana n’ababurana muri urwo rubanza; - imitungo ibaruye kuri UPI: 3/03/09/04/1405, UPI: 3/03/09/05/249, UPI: 3/03/09/05/318, UPI: 3/03/09/06/3759 itagomba kujya mu bizungurwa;
## Page 4
- 24.150.000 Frw yajyanywe kuri konti no 4006100012931 ya Musabyimana Alain Fulgence iri muri Equity Bank ku wa 18/12/2019, azungurwa ku buryo bungana n’ababurana muri urwo rubanza, yaba atagihari agakurwa mu mutungo wa Musabyimana Alain Fulgence; - amafaranga aturuka mu bukode bw’amazu ntacyo Urukiko rwayavugaho; - ntacyo rwavuga ku mutungo ufite UPI: 03/03/09/04/1552 uri mu Mudugudu wa Rambo, Akagari ka Kiraga, Umurenge wa Nyamyumba; - ntacyo rwavuga ku bikoresho Nyakwigendera Nyiraboshyuwenda Cécile yakoreshaga; - Mukamurenzi Sandrine, Ngendahimana Jean Baptiste na Musabyimana Alain Fulgence bagomba kwishyura abaregwa bafatanyirije hamwe indishyi zingana na 8.000.000 Frw. [5] Impande zombi zajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ubujurire bwabo buhurizwa hamwe mu rubanza RCA 00055/2024/HC/MUS. Ngendahimana Jean Baptiste, Musabyimana Alain Fulgence na Mukamurenzi Sandrine bavuga ko basaba Urukiko gusuzuma agaciro k’inyandiko yo ku wa 15/03/2013, Urukiko rwashingiyeho, gusuzuma niba irage ryaregewe rifite inenge zagombaga gutuma riteshwa agaciro, gusuzuma imitungo byavuzwe ko ari iya Gakumba Pierre, gusuzuma ibirebana n’amafaranga Urukiko rwategetse ko Musabyimana Alain Fulgence asubiza umuryango, no gusuzuma ibijyanye n’indishyi. [6] Ku rundi ruhande, abazungura ba Bahati Jean Bosco, Gakumba Pierre, Hakizimana Gilbert, Icyizanye Vestine na Mutabazi Gratien bo bajuriye basaba ko abazungura ba Nyiraboshyuwenda Cécile bahabwa amafaranga yose hamwe angana na 49.150.000 Frw yari kuri konti akaza gukurwaho na Musabyimana Alain, kumenya niba abazungura ba nyakwigendera bahabwa 17.280.000 Frw y’ubukode bw’amazu yasizwe na nyakwigendera Nyiraboshyuwenda Cécile; kumenya niba umutungo utimukanwa ubaruwe kuri UPI:03/03/09/1552 wagurishijwe n’abaregwa wagaruka mu muryango wa Nyiraboshyuwenda Cécile, abazungura be bakawugiraho uburenganzira bungana; banasaba amafaranga y'ikurikiranarubanza n'igihembo cya Avoka. Abana bagobokeshejwe ku rwego rwa mbere bo ntibajuriye, ariko mu iburanisha berekana ko bari kuruhande rumwe na Gakumba Pierre na bagenzi be. [7] Mu rubanza RCA 00055/2024/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ku wa 04/06/2025, urwo Rukiko rwemeje ko: - ikirego cy’ubujurire cyatanzwe na Musabyimana Alain, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine nta shingiro gifite; - ubujurire bwatanzwe na Gakumba Pierre na bagenzi be bufite ishingiro kuri bimwe;
## Page 5
- imikirize y’urubanza RC 00158/2022/TGI/RBV rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu ku wa 25/06/2024, ihindutse gusa ku byerekeye amafaranga y’ubukode bw’amazu yasizwe na Nyiraboshyuwenda Cécile; - ko ibyemejwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu bijyanye n’imitungo abakomoka kuri Mburano Victor bagomba kugabana bigumyeho, hakiyongeraho ko Ngendahimana Jean Baptiste agomba kugarura mu mutungo uzungurwa 14.960.000 Frw yavuye mu bukode bw’amazu yacungaga kugira ngo bayagabane ku buryo bungana; - ko ingwate y’amagarama yatanzwe kugira ngo ubu bujurire bwandikwe iheze mu Isanduku ya Leta. [8] Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine bajuririye uru Rukiko, ubujurire bwabo bwandikwa kuri RCAA 00071/2025/CA. Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 15/10/2025, Musabyimana Alain Fulgence na Ngendahimana Jean Baptiste bunganiwe na Me Kubwimana Pierre Celestin akanahagararira Mukamurenzi Sandrine; Mukabutera Leonile, abazungura ba Ndindayino Béatrice, Iradukunda Amede na Utetiwabo Jolie bahagarariwe na Me Nyirabera Josephine, Gakumba Pierre ahagarariwe na Me Mbarubukeye Samuel akunganira Hakizimana Gilbert, Icyizanye Vestine, Rafiki Eric uhagarariye abazungura ba Bahati Jean Bosco na Mutabazi Gratien uhagarariye abazungura ba Mukaroni Bellancille. [9] Mu myanzuro no mu miburanire byabo, Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine bavuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rutagombaga gutesha agaciro irage ryakozwe na Nyiraboshyuwenda Cécile ku wa 28/10/2021, kuko impamvu rwashingiyeho nta shingiro zifite, ko imitungo ibaruye kuri UPI:3/03/09/04/1405, UPI:3/03/09/05/249, UPI:3/03/09/05/318, UPI:3/03/09/06/3759 atari iya Gakumba Pierre kuko ibimenyetso byashingiweho atari iby’ukuri, ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rutagombaga gutegeka Ngendahimana Jean Baptiste kugarura mu mutungo uzungurwa 14.960.000 Frw, kuko yayakoresheje mu nyungu z’abagize umuryango wa Mburano na Nyiraboshyuwenda Cécile. Bavuga kandi ko urwo Rukiko rutagombaga gutegeka Musabyimana Alain Fulgence kugarura 24.150.000 Frw yashyize kuri konti ye nº 4006100012931 iri muri Equity Bank, kuko hatazungurwa ibyo uwapfuye yaba yarakoresheje mu buryo ubwo ari bwo bwose mu gihe yari akiriho, ko Urukiko Rukuru ntacyo rwavuze ku ngingo y’ubujurire irebana n’indishyi baciwe ku rwego rwa mbere kandi bari bazijuririye bagaragaza ko nta shingiro zifite, ko rero bigomba gukosorwa; basoza basaba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [10] Abaregwa bose biregura bavuga ko ubujurire bwa Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine nta shingiro bufite, ko impamvu zashingiweho n’Urukiko rutesha agaciro irage ryakozwe na Nyiraboshyuwenda Cécile ku wa
## Page 6
28/10/2021, zifite ishingiro, ko imitungo ibaruye kuri UPI: 3/03/09/04/1405, UPI:3/03/09/05/249, UPI: 3/03/09/05/318, UPI: 3/03/09/06/3759 ari iya Gakumba Pierre nk’uko inkiko zombi zabisobanuye, ko nta kosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwakoze mu gutegeka Ngendahimana Jean Baptiste kugarura mu mutungo uzungurwa 14.960.000 Frw no gutegeka Musabyimana Alain Fulgence kugarura 24.150.000 yashyize kuri konti ye nº 4006100012931 iri muri Equity Bank, ko indishyi z’ibyagiye ku rubanza bagenewe ku rwego rwa mbere zifite ishingiro; basoza basaba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [11] Muri uru rubanza Urukiko rurasuzuma ibibazo bikurikira: 1) kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwarakoze ikosa gutesha agaciro irage ryakozwe na Nyiraboshyuwenda Cécile ku wa 28/10/2021; 2) kumenya niba imitungo ibaruye kuri UPI:3/03/09/04/1405, UPI:3/03/09/05/249, UPI:3/03/09/05/318, UPI:3/03/09/06/3759 ari iya Gakumba Pierre; 3) kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwarakoze ikosa gutegeka Ngendahimana Jean Baptiste kugarura mu mutungo uzungurwa amafaranga 14.960.000; 4) kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwarakoze ikosa gutegeka Musabyimana Alain Fulgence kugarura amafaranga 24.150.000 yashyize kuri compte ye nº 4006100012931 iri muri Equity Bank; 5) kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ntacyo rwavuze ku ngingo y’ubujurire irebana n’indishyi Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine baciwe ku rwego rubanza no kumenya niba zari zifite ishingiro; 6) kumenya niba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa muri uru rubanza afite ishingiro. II.IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYABYO
1. Kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwarakoze ikosa gutesha agaciro irage ryakozwe na Nyiraboshyuwenda Cécile ku wa 28/10/2021 [12] Musabyimana Alain Fulgence na Ngendahimana Jean Baptiste n’ubunganira akanahagararira Mukamurenzi Sandrine, bavuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwashimangiye ibyemejwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu by’uko irage ryakozwe na Nyiraboshyuwenda Cécile imbere ya Noteri ku wa 28/10/2021, riteshwa agaciro kandi impamvu zashingiweho zitaragombaga gutuma riteshwa agaciro.
## Page 7
[13] Basobanura ko impamvu ya mbere yashingiweho mu gutesha agaciro iryo rage ari uko ryari rizwi n’umwe mu barazwe, basanga iyo itari kuba impamvu yari gutuma riteshwa agaciro, kuko bitanyuranye n’ibiteganywa n’ingingo ya 65 y’Itegeko Nº 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura, kuko ntaho ibuza umutangabuhamya, ko n’agace kavuga ngo “ntawe ushobora…”, kanditse muri iyo ngingo usanga karongeweho mu rurimi rw’ikinyarwanda gusa, kuko ayo magambo atagaragara mu rurimi rw’igifaransa1, ndetse n’urw’icyongereza2, kandi ingingo ya 102 yaryo igaragaza ko ryateguwe mu rurimi rw’igifaransa. Bityo bakaba basanga kuba mu irage hagaragaramo umutangabuhamya atari ikibazo, ahubwo byari kuba ikibazo iyo aza kumena ibanga, ariko ko atabikoze, kuko n’abariregeye bemera ko batari barizi. [14] Basobanura kandi ko kuba hari inyandiko Nyiraboshyuwenda Cécile yari yarakoze mbere ku wa 15/03/2013, aho yamenyesheje ubuyobozi ko yifuza ko igihe yazaba atakiriho imitungo ye yazagabanywa abana be mu buryo bungana, basanga itari kuba impamvu yo gutesha agaciro irage yakoze, kuko iyo nyandiko atari irage, kandi ko ubuyobozi atari bwo bufite inshingano zo gukora ibirebana n’izungura; ko kandi muri iyo nyandiko hakubiyemo ibintu bitari iby’ukuri, kuko amakonti ayivugwamo atabayeho, ko amazu yo kuri Brasserie yavuyeho muri 2009, ndetse na Bralirwa ikaba yarahakanye ko itagira amakaziye yagaragazwaga muri iyo nyandiko yo ku wa 15/03/2013. Bityo bikaba bitumvikana ukuntu iyo nyandiko ari yo yahabwa agaciro mu gihe uwo yitirirwa yari azi ko ibyo yitirirwa bitabayeho. [15] Bakomeza basobanura ko indi mpamvu yashingiweho ijyanye n’uko mu irage havugwamo abana barazwe barapfuye, basanga iyo itaba impamvu yatuma irage riteshwa agaciro, kuko umubyeyi wabo yarikoze azi neza ko abo bana be bapfuye ariko ko basize abazungura, ku buryo nta cyari kumubuza kubaha imigabane, ko kandi no mu nyandiko yo ku wa 15/03/2013, hagaragaramo abapfuye (deux poids deux mesures); ko ikindi kigaragaza ko ibyo nta kibazo biteye ari uko hari undi mwana wa Nyiraboshyuwenda Cécile wapfuye witwaga Sibomana Léandre utaragize icyo agenerwa kuko atasize umuzungura, ibyo bikaba bigaragaza ko nta kindi cyari kigamijwe. Bityo basaba Urukiko rw’Ubujurire gukuraho icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, cyo gutesha agaciro irage ryakozwe na Nyiraboshyuwenda Cécile ku wa 28/10/2021 imbere ya Noteri w’Akarere ka Rubavu kuko ryakozwe mu buryo bukurikije amategeko. [16] Uhagarariye Gakumba Pierre akunganira Hakizimana Gilbert, Icyizanye Vestine, Rafiki Eric uhagarariye abazungura ba Bahati Jean Bosco na Mutabazi Gratien uhagarariye abazungura ba Mukaroni Bellancille bavuga ko inyandiko y’irage ryakozwe n’Umubyeyi wabo Nyiraboshyuwenda Cécile ku wa 28/10/2021 rinyuranyije n’amategeko, kuko ryagombaga kuba ryarakozwe hashingiwe ku ngingo ya 65 y’Itegeko Nº 27/2016 ryavuzwe haruguru, ivuga ko iyo irage rikozwe mu nyandikompamo rikorwa mu ibanga. Bityo ko kuba mu rubanza RCA 00055/2024/HC/MUS, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwarasanze irage ryakozwe ku wa 28/10/2021 ryarimo inenge zitandukanye, nk’uko n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu
1 L’original et le registre sont confidentiels et ne peuvent être consultés qu'après la mort du testateur et par les seules personnes concernées par le testament. 2 ʺThe original document and the register are kept confidential and only be made accessible to those involved in the will after the testator’s death.
## Page 8
rwabibonye mu rubanza RC00158/2022/TGI/RBV, aho byagaragaye ko iryo rage ryari rizwi n’umwe mubarazwe witwa Ngendahimana Jean Baptiste wanarisinyeho nk’umutangabuhamya, iyo akaba ari imwe mu mpamvu zituma rigomba guteshwa agaciro, kuko ritubahirije ibiteganywa mu ngingo ya 65 y’Itegeko rimaze kuvugwa haruguru. [17] Basobanura ko ibyo abajuriye bavuga ko ingingo ya 65 y’Itegeko Nº 27/2016 ryavuzwe haruguru irimo kwivuguruza bashingiye ku kuvanga indimi z’amahanga, basanga ari uburyo bwo kugoreka ubusobanuro bw’iyo ngingo, kuko kuba Ngendahimana Jean Baptiste ari umwe mu bari bararazwe byinshi, akaba ari na we wari ubitse iryo rage, ibyo binyuranyije n’ibyo ingingo ya 65 y’Itegeko ryavuzwe haruguru iteganya. Bakomeza basobanura ko n’uburyo iryo rage ryatangajwemo bunyuranyije n’ingingo ya 67 y’Itegeko ryavuzwe haruguru, iteganya ko irage ritangazwa bitarenze iminsi 30 nyakwigendera apfuye, ariko ko atariko byageze, kuko Ngendahimana Jean Baptiste wari uribitse kubera ko yari azi ko ryakozwe mu buryo bw’uburiganya, yirinze kurigaragaza, ahubwo batangira guteza amahane kugira ngo bagire uburenganzira ku mitungo yasizwe na nyakwigendera, aba ari bwo arimenyesheje umwe bavandimwe be witwa Gakumba Pierre, abinyujije kuri e-mail kandi atari ko rimenyeshwa. [18] Basobanura kandi ko muri iryo rage hagaragayemo n’abapfuye ari bo: Icyimanimpaye Pacifite wapfuye ku wa 24/10/2014, Ndindayino Béatrice wapfuye 10/11/2016, na Mukaremera Egidia wapfuye mu mwaka wa 1999, bakaba basanga kuraga abantu batakiriho binyuranyije n’amategeko kuko utagirana amasezerano n’abantu batakiriho. Bakomeza basobanura ko kuba irage ryarakozwe ku wa 28/10/2021 imbere ya Noteri witwa K. Thomas, uyu ari we wakabaye yararibitse mu rwego rw’amategeko, ko Noteri witwa Imanirakiza atagombaga kuza kuryemeza kandi atararikoze, ndetse ko Umuhesha w’inkiko Me Nirere Safina ari we warimenyesheje Gakumba Pierre bwa mbere ku wa 22/10/2022 hashize iminsi 60, ibyo na byo bikaba bigaragaza ko ridakurikije amategeko. Bityo ko nta kosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwakoze mu gutesha agaciro inyandiko y’irage yo 28/10/2021. [19] Basoza bavuga ko ibyo abajuriye bavuga ko inyandiko yo ku wa 15/03/2013, nta gaciro yahabwa ngo kuko ivugwamo amakaziye atarabonetse n’amakonti adahari, nta shingiro byahabwa, kuko Nyiraboshyuwenda Cécile ajya kuyikora yari azi ko ibyo bintu bihari, ko kandi yanditse inyandiko yo 15/03/2013, mu rwego rwo gukumira amakimbirane mu bana be, aho yanagaragaje ko amafaranga ari ku ma konti atandukanye bagombaga kuzayagabana bose bakaganya. [20] Uhagarariye Mukabutera Léonile, abazungura ba Ndindayino Béatrice, Iradukunda Amede na Utetiwabo Jolie avuga ko ibijyanye no gusuzuma agaciro k’irage Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwabisesenguye mu bika bya 11-17 by’urubanza RCA 00055/2024/HC/MUS, rugaragaza ko iryo rage nta gaciro rifite kuko ridakurikije amategeko, haba mu buryo ryakozwemo no mu itangazwa ryaryo, aho ritaringanije abana bose ahubwo rigaheza bamwe muri bo, kuba nyiri ubwite yararivuguruje, no kuba hari urubanza rwemeje ko Nyiraboshyuwenda Cécile acungira abana bose ba Mburano umutungo we, ko rero uburenganzira bwe bwari bugarukiye ku gucunga iyo mitungo, akaba nta burenganzira yari afite bwo kuyitanga. Bityo ko nta kosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwakoze mu gutesha agaciro iryo rage. Uko Urukiko rubibona
## Page 9
[21] Impaka ziri muri iyi ngingo y’ubujurire zishingiye ku kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwarakoze ikosa ryo gutesha agaciro irage ryo ku wa 28/10/2021 ryakozwe na Nyiraboshyuwenda Cécile. [22] Ingingo ya 65, ibika bya 2-4 by’Itegeko No 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura ryakurikizwaga ubwo irage ryakorwaga iteganya ibikurikira: “Irage rikozwe mu buryo bw’inyandikompamo ni irage rikorewe imbere ya Noteri n’uraga cyangwa imbere y’Umwanditsi w’Irangamimerere waho uraga atuye cyangwa aba. Umwanditsi w’Irangamimerere cyangwa Noteri abika inyandiko y’umwimerere akandika mu gitabo cyabugenewe itariki irage ryakoreweho, amazina y’uraga n’aho atuye cyangwa aho aba. Inyandiko y’umwimerere n’igitabo cyandikwamo irage bibikwa mu ibanga, ntawe ushobora kumenya ibyanditswemo uraga atarapfa kandi bimenyeshwa gusa abarebwa n’irage bonyine.” [23] Urukiko rusesenguye iyi ngingo rusanga yumvikanisha ko irage rikozwe mu buryo bw’inyandikompamo, ni ukuvuga rikorewe imbere ya Noteri n’uraga cyangwa imbere y’Umwanditsi w’Irangamimerere w’aho uraga atuye cyangwa aba, rigomba gukorwa no kubikwa mu ibanga, ku buryo abarebwa n’iryo rage badashobora kumenya ibyanditswemo uraga atarapfa, kandi uwo (Noteri cyangwa Umwanditsi w’Irangamimerere) arimenyasha gusa abarebwa n’iryo narage, nyuma yuko uraga apfuye. [24] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igararagaramo irage ryakozwe ku wa 28/10/2021, rikorwa na Nyiraboshyuwenda Cécile kandi rikorerwa imbere ya Noteri, bikaba byumvikana ko ryakozwe mu buryo bw’inyandikompamo. Muri iryo rage hagaragaramo umutangabuhamya witwa Ngendahimana Jean Baptiste kandi uyu ari mu bazungura ba Nyiraboshyuwenda Cécile. [25] Urukiko rurasanga, kuba ingingo ya 65 y’Itegeko No 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 ryibukijwe haruguru iteganya ko abarebwa n’iryo rage badashobora kumenya ibyanditswemo uraga atarapfa, birumvikana ko nta mutangabuhamya ugomba kugaragara kw’irage ryakozwe mu buryo bw’inyandikompamo. Kuba rero Ngendahimana Jean Baptiste, umwe mu
bazungura ba Nyiraboshyuwenda Cécile yarasinye kuri iryo rage nk’umutangabuhamya, akaba yaramenye iryo rage ku wa 28/10/2021, uwarikoze atarapfa birahagije kugira ngo riteshwe agaciro, kuko ryakozwe mu buryo bunyuranyije n’Itegeko. Bityo ibivugwa n’abajuriye ko ingingo ya 65 y’Itegeko No 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 yibukijwe haruguru itabuza ko iryo rage rigira umutangabuhamya, nta shingiro bifite. [26] Urukiko rurasanga, kuba byagaragaye ko irage ryo ku wa 28/10/2021 ryakozwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko kuko ritubahirije ibiteganywa n’ingingo ya 65 y’Itegeko No 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 yibukijwe haruguru ryubahirizwaga icyo gihe, nta mpamvu yo gusuzuma izindi mpamvu zashingiweho n’izo nkiko mu gutesha agaciro iryo rage, kuko iyo mpamvu ihagije ngo iryo rage riteshwe agaciro. Bityo iyi mpamvu y’ubujurire nta shingiro ifite. 2.Kumenya niba imitungo ibaruye kuri UPI: 3/03/09/04/1405, UPI: 3/03/09/05/249, UPI: 3/03/09/05/318 na UPI: 3/03/09/06/3759 atari iya Gakumba Pierre ku buryo igomba kubarwa mu mitungo izungurwa [27] Musabyimana Alain Fulgence na Ngendahimana Jean Baptiste n’ubunganira akanahagararira Mukamurenzi Sandrine, bavuga ko kuri iki kibazo Urukiko Rukuru, Urugereko
## Page 10
rwa Musanze, rwashimangiye icyemezo cy’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu cy’uko imitungo ibaruye kuri UPI: 3/03/09/04/1405, UPI:3/03/09/05/249, UPI: 3/03/09/05/318, UPI :3/03/09/06/3759 Gakumba Pierre yayicungirwaga n’umubyeyi we Nyiraboshyuwenda Cécile, rushingiye ku bimenyetso bitari iby’ukuri, ndetse runirengagije amategeko. Bityo ko kuba iyo mitungo yanditse kuri Nyiraboshyuwenda Cécile, basanga yaragombaga kuba mu mitungo izungurwa. [28] Basobanura ko icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu cyashingiye ku rubanza RC 1014/R3/98 rwaciwe ku wa 22/04/1999, hirengagijwe ko urwo rubanza Nyiraboshyuwenda Cécile yarujuririye, kandi ku rwego rw’ubujurire mu rubanza RCA 209/R1/RUH ibyo gucungira Gakumba Pierre imitungo bitagaragaramo, bakaba basanga bidahagije ko abavandimwe b’ababuranyi bavuga ko iyo mirima yari iya Gakumba Pierre ngo bihite byemerwa, kuko yaba we cyangwa ababivuga bakagombye kugaragaza uburyo yayibonye, ndetse Gakumba Pierre akanagaragaza ububasha yahaye umubyeyi we bwo kumucungira umutungo, aho kubivuga mu magambo gusa no kuvugisha imanza ibyo zitavuze. Byongeye kandi, ko Gakumba Pierre atigeze aregera ko nyina yamburwa umutungo kugeza igihe yapfiriye, bityo ko basanga atari mu manza zajuririwe byagombaga gukorerwamo. [29] Bakomeza basobanura ko ku birebana n’amategeko, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwirengagije ibiteganywa n’ingingo ya 9 y’Itegeko Nº 27/2021 ryo ku wa 10/06/2021 rigenga ubutaka, ivuga ku buryo bwo gutunga ubutaka, ari na yo igaragaza aho umuntu ashobora gukomora ubutaka, ndetse n’ingingo za 18 na 19 z’iryo Tegeko. Bityo ko Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka ko iyo mitungo yazungurwa nk’uko nyirayo yabyifuje mu irage yakoze. [30] Uhagarariye Mukabutera Léonile, abazungura ba Ndindayino Béatrice, Iradukunda Amede na Utetiwabo Jolie mu kwiregura kuri iyi ngingo y’ubujurire, asaba Urukiko rw’Ubujurire kuzabona ko imitungo yavuzwe haruguru na yo igomba kuzanwa mu bizungurwa, kuko yanditswe kuri Nyiraboshyuwenda Cécile nk’uko babigaragaje mu rubanza RCA 00055/2024/HC/MUS rujuririrwa, ariko ko Urukiko rutabyitayeho na cyane ko mu manza zashingiweho nta hantu iyo mitungo ivugwamo. [31] Uhagarariye Gakumba Pierre avuga ko iyo mitungo ari iya Gakumba Pierre nk’uko bigaragazwa n’urubanza RC 1014/R3/98 rwaciwe ku wa 22/04/1999, rwajuririwe mu rubanza RCA 209/R1/RUH mu gika cyarwo cya 4, aho rwashimangiye ko iyo mitungo ari iya Gakumba uba mu mahanga Nyiraboshyuwenda Cécile yamucungiraga, ndetse ko yanacungaga iya Musabyimana Alain Fulgence wari ukiri muto. [32] Icyizanye Vestine n’umwunganira bavuga ko umugabane wa Gakumba Pierre yahawe n’ababyeyi be n’imitungo yihahiye ku giti cye, itazanwa mu bizungurwa, cyane ko abajuriye na bo bahawe imigabane yabo bakayigurisha, ko rero niba bashaka ko umugabane wa Gakumba Pierre ugabanwa nabo bakwiye kugarura iyabo bakayigabana. [33] Hakizimana Gilbert n’umwunganira bavuga ko umutungo ufite UPI: 3/03/09/04/1405 ari uw’abana ba Mukaroni, naho indi isigaye ikaba iya Gakumba Pierre. Uko Urukiko rubibona
## Page 11
[34] Impaka kuri iyi ngingo y’ubujurire zishingiye ku kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwarakoze ikosa ryo kugumishaho icyemezo cy’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, aho rwemeje ko imitungo ibaruye kuri UPI: 3/03/09/04/1405, UPI: 3/03/09/05/249, UPI: 3/03/09/05/318 na UPI: 3/03/09/06/3759 ari iya Gakumba Pierre. [35] Ingingo ya 4 y’Itegeko N° 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso iteganya ko urega cyangwa utanze ikibazo agaragaza ikimenyetso cy’ibyo aregera cyangwa asaba. Uwiregura agaragaza ikimenyetso gishyigikira ukwiregura kwe. Icyakora, umucamanza cyangwa ukemura ikibazo ashobora gutegeka umuburanyi cyangwa umwe mu bafitanye ikibazo cyangwa undi muntu gutanga cyangwa kwerekana ikimenyetso afite. [36] Mu rubanza RS/INJUST/RCOM 00013/2024/CA3, uru Rukiko rwasobanuye ko ibikubiye muri iyi ngingo byumvikanisha ko urega cyangwa utanze ikibazo afite inshingano zo gutanga ibimenyetso bihamya ko ibyo avuga ari ukuri, ko kandi uwiregura nawe afite inshingano zo gutanga ibimenyetso bigaragaza ko ibyo yireguza ari ukuri. [37] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igaragaza ko imitungo ibaruye kuri UPI: 3/03/09/04/1405, UPI: 3/03/09/05/249, UPI: 3/03/09/05/318 na UPI: 3/03/09/06/3759 yanditse kuri Nyiraboshyuwenda Cécile. Igaragaza kandi ko hari urubanza N°1014/R3/98 rwaciwe n’Urukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Gisenyi mu Ukuboza 1998, aho Nyiraboshyuwenda Cécile, ntawe arega, yasaba urwo Rukiko gucunga imutungo yasigiwe n’umugabo we Mburano Victor, hanyuma rwemeza ko abana bagabana iyo mitungo, ko kandi hari imitungo Nyiraboshyuwenda Cécile agomba gucungira Gakumba Pierre kuko aba mu mahanga na Musabyimana Alain Fulgence kuko akiri muto. Nyiraboshyuwenda Cécile yajuririye urwo rubanza, maze mu rubanza R.C.A 209/R1/RUH rwaciwe ku wa 22/04/1999, Urukiko rw’Ubujurire rwa Ruhengeri rwemeza ko ubujurire bwe bufite ishingiro, ko ahawe uburenganzira bwo gucunga umutungo wose yasigiwe n’umugabo we Mburano Victor, ko urubanza R.C 1014/R3/98 rwakijijwe n’Umucamanza ubanza ruhindutse. [38] Dosiye igaragaza na none, ko iki kibazo cyo kumenya niba iyo mitungo ivugwa haruguru ari iya Gakumba Pierre, cyasuzumwe mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, maze urwo Rukiko, rushingiye ku rubanza 1014/R3/98 rwavuzwe haruguru, rwemeza ko iyo mitungo ari ye; nyamara rwaragombaga kuzirikana ko urwo rubanza rwashingiyeho rwahindutse mu bujurire mu rubanza R.C.A 209/R1/RUH narwo rwavuzwe haruguru. Iki kibazo cyasuzumwe na none mu rubanza rujuririrwa, hanyuma, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwemeza ko imitungo yavuzwe haruguru ari iya Gakumba Pierre, rushingiye ku kuba Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine batavuguruza imvugo z’abandi bavandimwe babo bavuga ko iyo mitungo ari iya Gakumba Pierre, ariko ntirwanagaragaza abo bavandimwe babo bemeza ko iyo mitungo ari iye n’icyo bashingiraho babivuga. [39] Kuba imitungo ivugwa haruguru ko ari iya Gakumba Pierre yanditse kuri Nyiraboshyuwenda Cécile, Urukiko rurasanga kugira ngo byemezwe ko koko ari ye, agomba kugaragaza mu buryo budashidakanywaho aho yayikomoye nk’uko byagiye byemezwa mu manza
3 Reba igika cya 19 cy’urubanza No RS/INJUST/RCOM 00013/2024/CA rwaciwe ku wa 24/10/2025, haburana NZEYIMANA Alexis na EBENEZER MIXED FARMING AND GENERAL MERCHANDISE Ltd.
## Page 12
zitandukanye zaciwe n’uru Rukiko4. Urukiko rurasanga imvugo ya bamwe mu bavandimwe ba Gakumba Pierre bemeza ko iyo mitungo ari ye, idahagije kugira ngo ibyo bavuga byemerwe ko ari ukuri, kuko usibye kubivuga gusa, ntabwo bagaragaza mu buryo budashidikanywaho aho Gakumba Pierre yaba yarakomoye iyo mitungo (amasezerano y’ubugure, inyandiko y’impano n’ibindi). Byongeye kandi, ntabwo abavandimwe bose ba Gakumba Pierre bemeza ko iyo mitungo ivugwa ari iye, kuko abavandimwe be bajuriye batabyemera, kandi na Mukabutera Léonile, abazungura ba Ndindayino Béatrice, Iradukunda Amede na Utetiwabo Jolie baregwa kuri uru rwego, nabo bavuga ko iyo mitungo atari iya Gakumba Pierre, ko igomba kuzanwa mu bizungurwa, kuko yanditswe kuri Nyiraboshyuwenda Cécile; bikaba rero byumvikana ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rutagombaga kuvuga ko abavandimwe ba Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine bavuga ko iyo mitungo ari iya Gakumba Pierre, kuko bigaragara ko atari bose bemera ko ari iye. [40] Urukiko rurasanga na none; urubanza RC 1014/R3/98, Gakumba Pierre ashingiraho avuga ko rwemeje ko hari imitungo ye nyina Nyiraboshyuwenda Cécile agomba kumucungira, urwo rubanza Nyiraboshyuwenda Cécile , ubwe, yararujuririye, maze mu rubanza R.C.A 209/R1/RUH rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire rwa Ruhengeri ku wa 22/04/1999, urwo Rukiko rwemeza ko ubujurire bwa Nyiraboshyuwenda Cécile bufite ishingiro, ko urubanza R.C 1014/R3/98 ruhindutse; bikaba rero byumvikana ko ibyari byemejwe n’Urukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Gisenyi by’uko abana bagabana, ko kandi hari imitungo ya Gakumba Pierre nyina agomba kumucungira, byavuyeho. Urukiko rurasanga rero Gakumba Pierre atagomba kurushingiraho avuga ko rugaragaza ko iyo mitungo ari iye, kuko ntaho Urukiko rw’Ubujurire rwa Ruhengeri rwigeze rwemeza ko iyo mitungo ari iya Gakumba Pierre. Bityo ibyo avuga ashingiye kuri urwo rubanza nta shingiro bifite. [41] Hashingiwe ku mpamvu zose zasobanuwe haruguru, Urukiko rurasanga ntaho rwahera rwemeza ko imitungo ibaruye kuri UPI: 3/03/09/04/1405, UPI: 3/03/09/05/249, UPI: 3/03/09/05/318 na UPI: 3/03/09/06/3759 ari iya Gakumba Pierre. Bityo ibyo Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwemeje ko iyo mitungo ari iya Gakumba Pierre, birahindutse; iyo mitungo ikaba igomba kujya mu bizungurwa.
3. Kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwarakoze ikosa gutegeka Ngendahimana Jean Baptiste kugarura mu mutungo uzungurwa 14.960.000 Frw [42] Ngendahimana Jean Baptiste n’umwunganira bavuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwategetse Ngendahimana Jean Baptiste kugarura mu mutungo uzungurwa 14.960.000 Frw, kandi yararugaragarije icyo yakoresheje ayo mafaranga, ko byari mu nyungu z’abawufiteho uburenganzira, kuko ayo mafaranga yayakoresheje mu kuvugurura inzu no kwishyura imisoro nk’uko bigaragazwa n’inyandiko yakoze yiswe Raporo y’imikoreshereze y’amafaranga. Bavuga kandi ko nubwo hari icyemezo cy’Urukiko kivuga ko amafaranga y’ubukode yagombaga gushyirwa kuri konti ya Nyiraboshyuwenda Cécile nubwo yapfuye, hakazajyaho abazungura bazajya bagena imikoreshereze y’ayo mafaranga, ariko ko hari ibintu by’ingenzi byagombaga gukorwa ku nzu zagombaga gukorerwamo ubucuruzi, kandi kuba inzu zari mu Mujyi wa Rubavu
4 Urugero, reba urubanza No RCAA 00007/2023/CA-RCAA 00008/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/12/2023, BUGABO Jean Pierre n’undi baburana na MUSABWASONI Asthérie n’abandi.
## Page 13
byaragombaga kwitabwaho, ni ukuvuga nko kwishyura imisoro ndetse no kuzivugurura kugira ngo zihore zisa neza, gutunganya ubwiherero n’ibindi byagaragajwe mu bimenyetso byatanzwe ntibisuzumwe. [43] Bakomeza bavuga ko Ngendahimana Jean Baptiste atumva ukuntu yategekwa kugarura amafaranga yishyuwe Leta, ndetse n’ayo yasanishije inzu, kandi uko gusana byarategetswe n’Akarere ka Rubavu. Byongeye kandi ko no mu rubanza rwashingiweho rwategetse ko amafaranga y’ubukode azajya ashyirwa kuri konti, Urukiko rutigeze ruvanaho icyemezo cyo kuba hakwishyurwa imisoro no gusana. Bityo ko basaba Urukiko rw’Ubujurire kuzahindura icyo cyemezo. [44] Uhagarariye Gakumba Pierre akunganira Hakizimana Gilbert, Icyizanye Vestine, Rafiki Eric uhagarariye abazungura ba Bahati Jean Bosco na Mutabazi Gratien uhagarariye abazungura ba Mukaroni Bellancille biregura kuri iyi ngingo y’ubujurire bavuga ko Ngendahimana Jean Baptiste we ubwe yagaragarije Urukiko uko yagiye yakira amafaranga yavaga mu ubukode bw’amazu, akaniyemerera ko yakiriye 14.960.000 Frw y’ubukode bw’inzu, nk’uko bigaragara mu gika cya 38 cy’urubanza RCA 00055/2024/HC/MUS rujuririrwa, ayo mafaranga akaba ari umutungo w’umuryango w’abakomoka kuri Mburano Victor na Nyiraboshyuwenda Cécile bafiteho uburenganzira bungana, bityo akaba agomba kugaruka mu mutungo w’umuryango bakayagabana mu buryo bungana. [45] Bakomeza bavuga ko mu rubanza rwihutirwa RCA 00016/2023/HC/MUS, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwemeje ko amafaranga akomoka ku bukode bw’amazu yasizwe n’ababyeyi babo atagabanwa, ko agomba kujya ashyirwa kuri konti kugeza igihe urubanza RC00158/2022/TGI/RBV ruzacirirwa, rukazagena uburyo ayo mafaranga azagabanwa, ariko Ngendahimana Jean Baptiste ntiyigera abyubahiriza, ahubwo akomeza gukoresha ayo mafaranga mu nyungu ze bwite. Bityo, ko kuba yarakoresheje ayo mafaranga mu buryo bunyuranyije n’icyemezo cy’Urukiko, ari yo mpamvu agomba kugarurwa mu mutungo w’umuryango, hiyongereyeho amafaranga y'ubukode bukomeje kubarwa kuzageza igihe urubanza ruzabera ndakuka. [46] Uhagarariye Mukabutera Léonile, Abazungura ba Ndindayino Beatrice, Iradukunda Amede na Utetiwabo Jolie, yiregura avuga ko nk’uko ku ruhande rwa Gakumba Pierre babisobanuye, na we asanga kuba Ngendahimana Jean Baptiste yarakiriye 14.960.000 Frw y’ubukode bw’inzu akayakoresha mu nyungu ze bwite, anyuranije n’icyemezo cy’Urukiko agomba kugarurwa mu mutungo w’Umuryango hiyongereyeho amafaranga y'ubukode bukomeje kubarwa kuzageza igihe urubanza ruzabera ndakuka. Uko Urukiko rubibona [47] Impaka ziri muri iyi ngingo y’ubujurire zishingiye ku kumenya niba Ngendahimana Jean Baptiste ataragombaga gutegekwa kugarura mu mutungo uzungurwa amafaranga y’ubukode angana na 14.960.000. [48] Ingingo ya 150, agace ka 5 n’aka 6, y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryibukijwe haruguru iteganya ibikurikira: “Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugaragaza 5° urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba
## Page 14
gusuzumwa; 6° ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa urukiko”. [49] Ingingo ya 4 y’Itegeko N°062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso iteganya ko urega cyangwa utanze ikibazo agaragaza ikimenyetso cy’ibyo aregera cyangwa asaba. Uwiregura agaragaza ikimenyetso gishyigikira ukwiregura kwe. Icyakora, umucamanza cyangwa ukemura ikibazo ashobora gutegeka umuburanyi cyangwa umwe mu bafitanye ikibazo cyangwa undi muntu gutanga cyangwa kwerekana ikimenyetso afite. [50] Nk’uko byagiye bisobanurwa n’uru Rukiko mu manza zitandukanye zirimo urubanza RCOMAA 00053/2024/CA, ingingo zivuzwe haruguru zumvikanisha ko ujurira afite inshingano yo kugaragaza ko hari inenge ziri mu rubanza rujuririrwa n’ibimenyetso bishimangira ko ibyo Urukiko rwemeje atari byo. Mu yandi magambo, ujurira agomba kugaragaza ikosa ryakozwe mu rubanza rujuririrwa, akagaragaza amategeko ashingiraho n’ibimenyetso bihamya ko ibyo avuga ari ukuri5. [51] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igaragaramo urubanza RCA 00016/2023/HC/MUS, mu gika cyarwo cya 26, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwemeje ko amafaranga akomoka ku bukode bw’amazu yasizwe n’ababyeyi babo batayagabana ahubwo azajya ashyirwa kuri konti No 20010027001 yo muri I & M Bank Plc, kugeza igihe urubanza RC 00158/2022/TGI/RBV ruciriwe. [52] Dosiye igaragaza ko mu gika cya 36 cy’urubanza rujuririrwa RCA 00055/2024/HC/MUS, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwagaragaje ko Ngendahimana Jean Baptiste yiyemereye ko amafaranga y’ubukode yayakiriye, ko ikindi kimenyetso kigaragaza ko amazu yakodeshwaga, ari iperereza ryakozwe n’Urukiko aho ayo mazu aherereye ku wa 08/02/2023, iryo perereza rikaba ryarujujwe n’inyandiko ku wa 14/02/2023, yakozwe n’Umuyobozi w’Umudugudu w’Ubucuruzi abisabwe n’Urukiko. Bityo ko ibi bimenyetso bihagije kugira ngo hemezwe ko amafaranga y’ubukode bw’amazu yishyurwaga buri kwezi. [53] Urukiko rurasanga kuba Ngendahimana Jean Baptiste yaremeye ko yakiriye amafaranga y’ubukode, kuba mu iperereza ryakozwe n’Urukiko rwarasanze ayo mazu arimo abayakosha, kuba hari urubanza rwemeje ko amafaranga y’ubukode azajya ajya kuri konti No 20010027001 yo muri I & M Bank kugeza urubanza RC 00158/2022/TGI/RBV ruciwe, kandi Ngendahimana Jean Baptiste akaba yaragombaga gushyira mu bikorwa icyo cyemezo cy’Urukiko, birumvikana ko ibyo Ngendahimana Jean Baptiste avuga ko amafaranga yayakoresheje mu gusana inzu no gutanga imisoro, nta shingiro bifite, kuko nk’uko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwabisobanuye kandi uru Rukiko rukaba rwemeranya narwo, nta garagaza icyemezo cy’ubuyobozi bwamuhaye uburenganzira bwo kubikora nta n’ubwo agaragaza ko yabanje kubyumvikanaho n’abavandimwe be. Bityo iyi ngingo y’ubujurire ya Ngendahimana Jean Baptiste nta shingiro ifite. [54] Urukiko rurasanga ibyo abaregwa bavuga ko Ngendahimana Jean Baptiste agomba gutanga 14.960.000 Frw y’ubukode bw’inzu hiyongereyeho amafaranga y'ubukode bukomeje kubarwa
5 Reba urubanza No RCOMAA 00053/2024/CA rwaciwe ku wa 28/03/2025, haburana ENTREPRISE D’ADDUCTION D’EAU ET DE CONSTRUCTION (EADECO) n’AKARERE KA GATSIBO.
## Page 15
kuzageza igihe urubanza ruzabera ndakuka, nta shingiro bifite, kuko batagaragaza ibimenyetso byerekana andi mafaranga Ngendahimana Jean Baptiste yakiriye arenga k’uyo Urukiko rwategetse; bityo ubujurire bwuririye ku bundi batanga nta shingiro bufite.
4. Kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwarakoze ikosa ryo gutegeka Musabyimana Alain Fulgence kugarura 24.150.000 Frw yashyize kuri konti ye nº 4006100012931 iri muri Equity Bank Rwanda Plc [55] Musabyimana Alain Fulgence n’umwunganira bavuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, mu gufata icyemezo gitegeka Musabyimana Alain Fulgence kugarura 24.150.000 Frw yashyize kuri konti ye Nº 4006100012931 iri muri Equity Bank Rwanda Plc ku wa 18/12/2019, kugira ngo azungurwe rwamurenganije, kuko icyo cyemezo ntaho gishingiye, ndetse ko kinanyuranyije n’igisobanuro cy’izungura giteganyijwe mu ngingo ya 51 y’Itegeko Nº 27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 ryibukijwe haruguru ryakurikizwaga igihe urubanza rujuririrwa bwa kabiri rwacibwaga igira iti: “Kuzungura ni uguhabwa uburenganzira n’inshingano ku mutungo n’imyenda by’uwapfuye.” [56] Basobanura ko aha itegeko rigaragaza neza ko hazungurwa umutungo n’imyenda by’uwapfuye, aho kuba ibyo yaba yarakoresheje mu buryo ubwo ari bwo bwose mu gihe yari akiriho, kuko hazungurwa imitungo nyakwigendera yasize, ko kuba rero Musabyimana Alain Fulgence yarashyize ayo mafaranga kuri konti ye, Nyiraboshyuwenda Cécile wari waramuhaye uburenganzira kuri konti ye akiriho, ntabigireho ikibazo na kimwe, ntaho Urukiko rwagombaga guhera ruvuga ko ayagarura, kuko atari inguzanyo yari yarahawe ku buryo yagombaga kuyishyura. Bityo ko konti ya Nyiraboshyuwenda Cécile ku giti cye atari iy’umuryango ku buryo wasaba kugarura amafaranga yayivuyeho. [57] Basobanura kandi ko kuba Urukiko rwemera ko Musabyimana Alain Fulgence yari yarahawe ububasha bwo kubikuza kuri konti ya Nyiraboshyuwenda Cécile ku gice cya 25.000.000 Frw, nk’uko bigaragara mu gika cya 26 cy’urubanza RCA 00055/2024/HC/MUS rwajuririwe, ariko mu bika bikurikiraho rukabyibagirwa rukavuga ko andi agomba kuyagarura, bitumvikana ukuntu rimwe yagira ububasha, ubundi ntabugire kandi nyiri konti atarigeze abumwambura, cyangwa ngo habe hari umupaka yamushyiriyeho. Bakomeza basobanura ko Musabyimana Alain Fulgence anatangazwa no kuba yaragaragarije Urukiko aho ayo mafaranga yishyuzwa yagiye, ko yayagabanije abanyamuryango, bamwe akayabaha ayashyira kuri konti zabo nka Hakizimana Gilbert, hakaba hari ayohererejwe Gakumba Pierre kuri Western Union, abandi batari bafite amakonti akayabaha mu ntoki, ariko rukamera nk’aho rutabibonye. Bityo ko basaba Urukiko rw’Ubujurire gukuraho icyemezo cyishyuza Musabyimana Alain Fulgence amafaranga yagabanyije abanyamuryango. [58] Bakomeza bavuga ko ikindi banenga mu rubanza rujuririrwa ari uko Urukiko rwafashe icyemezo cyo gukora iperereza ariko ntirwagaragariza ababuranyi ibyavuyemo ngo bagire icyo babivugaho, ariko rubishingiraho mu gufata icyemezo ko agomba gusubiza ayo mafaranga. Bityo ko ibyo na byo binyuranije n’amategeko. [59] Uhagarariye Gakumba Pierre akunganira Hakizimana Gilbert, Icyizanye Vestine, Rafiki Eric uhagarariye abazungura ba Bahati Jean Bosco na Mutabazi Gratien uhagarariye abazungura ba Mukaroni Bellancille, bavuga ko kuba Musabyimana Alain Fulgence yaravanye ayo mafanga
## Page 16
kuri konti ya Nyiraboshyuwenda Cécile yari muri I&M Bank Plc akayashyira kuri Konti ye bwite Nº 4006100012931 iri muri Equity Bank, atabitumwe n’umubyeyi we Nyiraboshyuwenda Cécile, ndetse ko uyu atarabizi, ahubwo ari mu nyungu ze bwite, agamije kwiba umuryango, kandi ko n’Urukiko rwabyiboneye mu iperereza rwakoze maze rumutegeka kugarura ayo mafaranga, kuko byagaragaye ko yayihaye mu buryo bw’uburiganya mu nyungu ze bwite atari iz’Umuryango. [60] Bavuga kandi ko nk’uko byasobanuwe mu nkiko zabanje, n’uko bigaragazwa na historique yatanzwe na I&M Bank Plc bisabwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, ko Musabyimana Alain Fulgence yatwaye 49.150,000 Frw ku munsi umwe, aho yayabikuje mu byiciro bibiri (2), icyiciro cya mbere agatwara 25.000.000 Frw, naho icya kabiri agatwara 24.150.000 Frw, yose akaba yarayatwaye mu nyungu ze bwite, kuko atigeze ayakoresha mu nyungu z’umuryango cyangwa iz’umubyeyi wabo nka nyiri ubwite. Bityo ko basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Musabyimana Alain Fulgence kugarura mu bizungurwa 49.150.000 Frw aho kuba 24.150.000 Frw Urukiko rwemeje, kuko atari aye bwite nk’uko byari byasabwe mu nkiko zabanje. [61] Uhagarariye Mukabutera Léonile, Abazungura ba Ndindayino Beatrice, Iradukunda Amede na Utetiwabo Jolie avuga ko abo ahagarariye nabo basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Musabyimana Alain Fulgence kugarura mu bizungurwa 49.150,000 Frw, aho kuba 24.150.000 Frw, Urukiko rwemeje, kuko atari aye bwite, ahubwo ari ay’Umuryango. Uko Urukiko rubibona [62] Impaka ziri muri iyi ngingo y’ubujurire zishingiye ku kumenya niba Musabyimana Alain Fulgence ataragombaga gutegekwa kugarura mu mutungo uburanwa amafaranga 24.150.000 yashyize kuri compte ye nº 4006100012931 iri muri Equity Bank. [63] Nk’uko byagiye bisobanurwa n’uru Rukiko mu manza zitandukanye zirimo urubanza RCOMAA 00053/2024/CA rwibukijwe haruguru, ujurira afite inshingano yo kugaragaza ko hari inenge ziri mu rubanza rujuririrwa n’ibimenyetso bishimangira ko ibyo Urukiko rwemeje atari byo. Mu yandi magambo ujurira agomba kugaragaza ikosa ryakozwe mu rubanza rujuririrwa, akagaragaza amategeko ashingiraho n’ibimenyetso bihamya ko ibyo avuga ari ukuri6. [64] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igaragaza ko ku wa 18/12/2019, Musabyimana Alain Fulgence yavanye 24.150.000 kuri konti 20010027001 ya Nyiraboshyuwenda Cécile ayohereza kuri konti ye no 4006100012931 iri muri Equity Bank Rwanda Plc. [65] Urukiko rurasanga, kuba Musabyimana Alain Fulgence yaravanye amafaranga 24,150, 000 Frw kuri konti ya Nyiraboshyuwenda Cécile akayohereza kuri konti ye, kandi akaba atagaragaza ibimenyetso byerekana ko Nyiraboshyuwenda Cécile yamuhaye ayo mafaranga nk’impano, birumvikana ko ibyo Musabyimana Alain Fulgence n’umwunganira bavuga ko Nyiraboshyuwenda Cécile atabigireho ikibazo na kimwe, ko rero ntaho Urukiko rwagombaga guhera ruvuga ko ayagarura, kuko atari inguzanyo yari yarahawe ku buryo yagombaga kuyishyura, nta shingiro bifite, kuko nk’uko byasobanuwe haruguru, ujurira afite inshingano zo kugaragaza
6 Reba urubanza No RCOMAA 00053/2024/CA rwaciwe ku wa 28/03/2025, haburana ENTREPRISE D’ADDUCTION D’EAU ET DE CONSTRUCTION (EADECO) n’AKARERE KA GATSIBO.
## Page 17
ibimenyetso bihamya ko ibyo avuga ari ukuri. Kuba rero atagaragaza ibimenyetso bihamya ukuri kw’ibyo avuga, rurasanga nta kosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwakoze kumutegeka kugarura ayo mafaranga kugira ngo agabanwe n’abakomoka kuri Nyiraboshyuwenda Cécile bose. [66] Urukiko rurasanga ibyo abaregwa bavuga ko Musabyimana Alain Fulgence agomba kugarura 49.150,000 Frw aho kuba 24.150.000 Frw, Urukiko rwemeje kuko ku wa 18/12/2019, Musabyimana Alain Fulgence yabikuje andi 25.000.000 Frw, nta shingiro bifite, kuko ayo mafaranga yabikujwe Nyiraboshyuwenda Cécile akiriho kandi yari yarahaye Musabyimana Alain Fulgence uburenganzira bwo kubikuza amafaranga kuri konti ye, bikaba byumvikana ko yayabikuje hari ibyo Nyiraboshyuwenda Cécile ashaka kuyakoresha. Kuba rero abaregwa batabasha kugaragaza ko Nyiraboshyuwenda Cécile atigeze ayabona, birumvikana ko ubujurire bwuririye ku bundi batanga nta shingiro bufite. [67] Hashingiwe ku byavuzwe haruguru, Urukiko rurasanga abakomoka kuri Mburano Victor bagomba kugabana ku buryo bungana imitungo iri mu mbonerahamwe igaragara mu gika cya 56 cy’urubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu8, nk’uko igaragara kuri note 8 muri uru rubanza, hiyongereyo imitungo ibaruye kuri UPI: 3/03/09/04/1405, UPI: 3/03/09/05/249, UPI: 3/03/09/05/318 na UPI: 3/03/09/06/3759, amafaranga miliyoni makumyabiri n’enye n’ibihumbi ijana na mirongo itanu (24.150.000 Frw) Musabyimana Alain Fulgence agomba kugarura mu mutungo uzungurwa, n’amafaranga miliyoni cumi n’enye n’ibihumbi magana cyenda na mirongo itandatu (14.960.000 Frw) y’ubukode Ngendahimana Jean Baptiste agomba kugarura mu mutungo uzungurwa.
8 Iyi mbonerahamwe igaragaza imitungo Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwemeje ko igomba kugabanwa. No UPI AREA DISTRICT SECTOR CELL OWNER CAVE 1 3/03/04/05/1706 1759 sqm Rubavu Gisenyi Nengo Nyiraboshyuwenda Cecile no 2 3/03/09/04/1470 387 sqm Rubavu Nyamyumba Kiraga Nyiraboshyuwenda Cecile no 3 3/03/09/04/1477 1687sqm Rubavu Nyamyumba Kiraga Nyiraboshyuwenda Cecile no 4 3/03/09/04/1598 529 sqm Rubavu Nyamyumba Kiraga Nyiraboshyuwenda Cecile no 5 3/03/09/05/104 1957 sqm Rubavu Nyamyumba Munanira Nyiraboshyuwenda Cecile no 6 3/03/09/05/1704 12865 sqm Rubavu Nyamyumba Munanira Nyiraboshyuwenda Cecile no 7 3/03/09/05/331 279sqm Rubavu Nyamyumba Munanira Nyiraboshyuwenda Cecile no 8 3/03/09/05/3524 227 sqm Rubavu Nyamyumba Munanira Nyiraboshyuwenda Cecile no 9 3/03/09/05/354 2112 sqm Rubavu Nyamyumba Munanira Nyiraboshyuwenda Cecile no 10 3/03/09/05/366 2630 sqm Rubavu Nyamyumba Munanira Nyiraboshyuwenda Cecile no 11 3/03/09/05/73 3277sqm Rubavu Nyamyumba Munanira Nyiraboshyuwenda Cecile no 12 3/03/09/06/1008 933sqm Rubavu Nyamyumba Rubona Nyiraboshyuwenda Cecile no
5. Kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ntacyo rwavuze ku ngingo y’ubujurire irebana n’indishyi Musabyimana Alain Fulgence Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine baciwe ku rwego rubanza no kumenya niba zari zifite ishingiro [68] Musabyimana Alain Fulgence na Ngendahimana Jean Baptiste n’ubunganira akanahagararira Mukamurenzi Sandrine, bavuga ko mu mwanzuro wabo w’ubujurire, bagaragarije
## Page 18
Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ko indishyi za 8.000.000 Frw bategetswe kwishyura ku rwego rwa mbere nta shingiro zari zifite, ariko ko icyo kibazo rutagisuzumye. Bityo ko basaba Urukiko rw’Ubujurire gukuraho icyo cyemezo kibategeka kwishyura indishyi, kuko badakwiye kwishyura indishyi zishingiye ku iragi kandi atari bo barikoze. Byongeye kandi ko batashinjwa kwikubira umurage mu gihe nta warazwe wabuze ibyo yahawe ngo abe yagaragaza ko babimwimye. [69] Uhagarariye Gakumba Pierre akunganira Hakizimana Gilbert, Icyizanye Vestine, Rafiki Eric uhagarariye abazungura ba Bahati Jean Bosco na Mutabazi Gratien uhagarariye abazungura ba Mukaroni Bellancille avuga ko icyo abajuriye bita indishyi atari indishyi, ahubwo ari amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, bityo ko nta kosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwakoze mu kubategeka kuyatanga. [70] Uhagarariye Mukabutera Léonile, abazungura ba Ndindayino Béatrice, Iradukunda Amede na Utetiwabo Jolie avuga indishyi z’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka abajuriye baciwe ku rwego rwa mbere zifite ishingiro, bityo ko zigomba kugumaho. Uko Urukiko rubibona [71] Impaka ziri muri iyi ngingo y’ubujurire zishingiye ku kumenya niba ntacyo Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwavuze ku ngingo y’ubujurire irebana n’indishyi Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine baciwe ku rwego rubanza no kumenya niba izo ndishyi zari zifite ishingiro 1) Kumenya niba ntacyo Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwavuze ku ngingo y’ubujurire irebana n’indishyi Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine baciwe ku rwego rubanza [72] Dosiye y’urubanza igaragaza ko mu gika cya 83 cy’urubanza RC 00158/2022/TGI/RBV rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu ku wa 25/06/2024, urwo Rukiko rwategetse Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine kwishyura indishyi zingana na miliyoni umunani (8,000,000 Frw) akubiyemo igihembo cya Avoka, ikurikiranarubanza n’indishyi z’akababaro. [73] Dosiye igaragaza ko Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine bajuririye izo ndishyi mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, basaba ko zivanwaho, kuko Urukiko rutagaragaje amakosa bakoze atuma bacibwa izo ndishyi kuko irage ryateshejwe agaciro atari bo barikoze. [74] Urukiko rurasanga, kuba Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine barajuririye indishyi baciwe ku rwego rwa mbere, kuba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rutarasuzumye iyo ngingo y’ubujurire bari batanze, birumvikana ko uru Rukiko rugomba gusuzuma niba izo ndishyi baciwe ku rwego rwa mbere zari zifite ishingiro.
2) Kumenya niba 8.000.000 Frw akubiyemo igihembo cya Avoka, ikurikiranarubanza n’indishyi z’akababaro Musabyimana Alain Fulgence na Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine bategetswe kwishyura ku rwego rwa mbere afite
## Page 19
[75] Nk’uko bigaragara mu rubanza RC 00158/2022/TGI/RBV, ku rwego rwa mbere hareze abazungura ba Bahati Jean Bosco bahagarariwe na Rafiki Eric, Gakumba Pierre, Hakizimana Gilbert, Icyizanye Vestine na Mutabazi Gratien barega Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine, basaba Urukiko gutesha agaciro ikiswe irage ridakurikije amategeko ryo ku wa 21/10/2021, kuzungura umutungo yose yasizwe n’ababyeyi babo ku buryo bungana nta guhezwa ndetse n’umusaruro wavuye mumitungo yasize. [76] Dosiye igaragaza ko hari imitungo imwe Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwasanze itagomba kujya mu bizungurwa. Igaragaza na none ko impande zombi zajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, hanyuma urwo Rukiko rusanga buri ruhande hari ibyo rwatsindiwe, maze rwemeza ko ntaho rwahera rutegeka uwo ari we wese gutanga igihembo cya Avoka n’amafaranga y’ikurikiranarubanza. [77] Urukiko rurasanga, mu gihe haregewe gutesha agaciro irage no kuzungura kandi akaba ari nta kosa Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwagaragaje ryaba ryarakozwe na Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine ku buryo bagombaga gucibwa indishyi z’akababaro, birumvikana ko izo ndishyi ntaho zishingiye; bityo zigomba kuvaho. Rurasanga kandi mu gihe hari ibyo abareze batahawe ku rwego rwa mbere, byumvikana ko buri ruhande rufite ibyo rwatsindiye n’ibyo rwatsindikwe; bikaba rero byumvikana ko nta ruhande rwagombaga guhabwa amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, cyane ko n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, rwarasanze nta mafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka agomba gutangwa kuri urwo rwego. Bityo, 8.000.000 Frw akubiyemo igihembo cya Avoka, ikurikiranarubanza n’indishyi z’akababaro Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu rwategetse Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine kwishyura, avanweho. 6. Kumenya niba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa muri uru rubanza afite ishingiro [78] Musabyimana Alain Fulgence na Ngendahimana Jean Baptiste n’ubunganira akanahagararira Mukamurenzi Sandrine basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Gakumba Pierre n’abo bafatanyije gutangiza izi manza gusubiza Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine 8.000.000 Frw yakoreshejwe kuva izi manza zitangira hishyurwa abavoka ndetse banazikurikirana, no kubasubiza 50,000 Frw y’ingwate y’igarama batanze bajurira. [79] Bavuga kandi ko amafaranga abaregwa basaba y’ibyagiye ku rubanza, nta shingiro afite kuko aribo bashoye izi manza, kandi bakaba batagaragaza impamvu zayo, naho ay’igihembo cya Avoka bavuga ko Urukiko rukwiye kuzabisuzuma rukazakurikiza ibiteganywa n’amategeko kuko ayo basaba ari umurengera. [80] Uhagarariye Gakumba Pierre akunganira Hakizimana Gilbert, Icyizanye Vestine, Rafiki Eric uhagarariye abazungura ba Bahati Jean Bosco na Mutabazi Gratien uhagarariye abazungura ba Mukaroni Bellancille bashingiye ku ngingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryibukijwe haruguru, basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine gusubiza Gakumba Pierre n’abo baregwa hamwe 5.000.000 Frw, akubiyemo 4.000.000 Frw y’ibyatakajwe ku rubanza, na 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka yo kuri uru rwego, cyane ko bihariye umutungo w’umuryango bonyine,
## Page 20
kandi bazi neza ko hari umuryango mugari ukomoka kuri Mburano Victor na Nyiraboshyuwenda Cécile uwufiteho uburenganzira. Bavuga kandi ko amafaranga abajuriye basaba, nta shingiro yahabwa kuko ari bo bateje ibibazo. [81] Uhagarariye Mukabutera Léonile, abazungura ba Ndindayino Beatrice: Iradukunda Amede na Utetiwabo Jolie, ashingiye ku ngingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryavuzwe harugru, asaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine guha Mukabutera Léonie na bagenzi be 5.000.000 Frw, akubiyemo 4.000.000 Frw y’ibyatakajwe ku rubanza birimo amafaranga y’ingendo zo kuza kuburana, amacumbi, ibyo kurya, n’insimburamubyizi, no gusiga abana bagakwiye kurerwa, na 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka yo kuri uru rwego. Avuga kandi ko ayo abajuriye basaba nta shingiro afite, kuko ari bo babaye nyirabayazana w’uru rubanza. Uko Urukiko rubibona [82] Urukiko rurasanga nta mafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka agomba gutangwa muri uru rubanza kuko buri ruhande rufite ibyo rwatsindiye n’ibyo rwatsindiwe. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [83] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine bufite ishingiro kuri bimwe, naho ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe n’abaregwa nta shingiro bufite. [84] Rwemeje ko urubanza rujuririrwa RCA 00055/2024/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ku wa 04/06/2025, ruhindutse kuri bimwe. [85] Rwemeje ko nta kosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze rwakoze mu gutesha agaciro irage ryo ku wa 28/10/2021. [86] Rwemeje ko abakomoka kuri Mburano Victor bagomba kugabana ku buryo bungana imitungo yagaragajwe mu gika cya 67 cy’uru rubanza. [87] Rwemeje ko amafaranga miliyoni umunani (8.000.000 Frw) Musabyimana Alain Fulgence, Ngendahimana Jean Baptiste na Mukamurenzi Sandrine baciwe ku rwego rwa mbere avanweho. [88] Ruvuze ko ingwate y‘amagarama yatanzwe ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza.