UBUSHINJACYAHA v. NAKABONYE N’UNDI
The appeals of both Nakabonye Marie Rose and Munyaneza Alphonse lacked merit. The evidence against Nakabonye was sufficient and credible, including witness testimony, physical evidence, and her own admissions. Munyaneza had already received the minimum sentence permitted by law for drug trafficking with mitigating...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00006/2024/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Appellant: Nakabonye Marie Rose; Appellant: Munyaneza Alphonse
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 19 March 2025
- Case Number
- RPAA 00006/2024/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Final Appellate Judgment (court of Appeal)
- Outcome
- Appeals dismissed; prior judgment affirmed.
- Legal Topics
- Drug Trafficking, Evidence, Sentencing, Appeals
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
Nakabonye Marie Rose
Appellant
Munyaneza Alphonse
Appellant
Procedural Posture
Criminal Appeal / Final Appellate Judgment (court of Appeal)
Legal Issues
- 1 Whether Nakabonye Marie Rose was wrongly convicted of drug trafficking without sufficient evidence
- 2 Whether Munyaneza Alphonse was entitled to further sentence reduction or suspension
Ratio Decidendi
The appeals of both Nakabonye Marie Rose and Munyaneza Alphonse lacked merit. The evidence against Nakabonye was sufficient and credible, including witness testimony, physical evidence, and her own admissions. Munyaneza had already received the minimum sentence permitted by law for drug trafficking with mitigating circumstances, and the law precluded further reduction or suspension of sentence.
Court Disposition
Appeals dismissed; prior judgment affirmed.
Orders
- The judgment of the High Court, Nyanza Chamber, in RPA 00684/2020/HC/NYZ dated 20/12/2023 is upheld.
- Court costs are to be borne by the State as both appellants are incarcerated and exempt from payment.
Full Case Text
Judgment text and source record
39 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v. NAKABONYE N’UNDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-03-19 - Case/document no.: RPAA 00006/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v. NAKABONYE N’UNDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00006/2024/CA (Umugwaneza, P.J.,) 19 Werurwe 2025] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza nshinjabyaha – Ibimenyetso – Mu manza nshinjabyaha ibimenyetso byose biremewe. Ibimenyetso ababuranyi bagize icyo bavugaho mu iburanisha cyangwa bigaragara mu myanzuro, nta cyabuza Urukiko kubishingiraho mu gufata icyemezo. Amategeko agenga ibyaha n’ibihano muri rusange – Kugabanyirizwa ibihano – Abantu bahamwe n’ibyaha birimo gucuruza, kubika no gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, badashobora kugabanyirizwa igihano ku buryo kijya munsi y’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw). Amategeko agenga ibyaha n’ibihano muri rusange – Isubikagihano – Isubikagihano ntirihabwa urisaba iyo yahanishijwe igihano cy’iremezo kirenze imyaka itanu (5) y’igifungo. Incamake y’ikibazo: Ubushinjacyaha bwareze uwitwa Nakabonye Marire Rose na Munyaneza Alphonse mu Rukiko Rwisumbuye rwa Muhanga icyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi. Nakabonye Marie Rose yaburanye ahakana icyaha, naho Munyaneza Alphonse we yaburanye acyemera. Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga rwemeje ko Munyaneza Alphonse ahamwa n’icyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, maze rumuhanisha igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni makumyabiri n’imwe (21.000.000 Frw) kubera ko yaburanye yemera icyaha agafasha ubutabera. Nakabonye Marie Rose we ahamwa n’icyaha cyo gucuruza ibiyobyobawenge byo mu bwoko bw’urumogi, maze ahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni makumyabiri n’imwe (21.000.000 Frw) kuko yaruhije ubutabera no kuba yaranze gucika ku ngeso yo gucuruza ibiyobyabwenge kandi abayobozi be bahora bamwihaniza kubireka. Abaregwa bombi bajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, Munyaneza Alphonse asaba kugabanyirizwa igihano kuko icyo yahanishijwe kiremereye kandi yaraburanye yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho, naho Nakabonye Marie Rose avuga ko yahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge nta bimenyetso bifatika kandi bihagije bigaragaza nta shiti ko yagikoze. Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwasanze Munyaneza Alphonse yagabanyirizwa igihano kuko yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho kandi akaba ari ubwa mbere akurikiranywe n’inzego z’ubutabera, ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw). Kuri Nakabonye Marie Rose, Urukiko rwasanze n’ubwo ahakana icyaha ariko ko hari ibimenyetso bitandukanye bimuhama ariko ko akwiye kugabanyirizwa igihano kubera ko urumogi yarufatanywe yari ataratangira kurukwirakwiza mu bantu, bityo rwemeza ko ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5 000 000 Frw).
## Page 2
Abaregwa bombi bongeye kujurira mu Rukiko rw’Ubujurire, Nakabonye Marie Rose avuga ko yahamijwe icyaha atakoze, asaba kurenganurwa akagirwa umwere. Munyaneza Alphonse we asaba kugabanyirizwa no gusubikirwa igihano kuko kuva yatangira gukurikiranwa yemeye icyaha n’ubu akaba akomeje kucyemera. Ubushinjacyaha buvuga ko ubujurire bw’abaregwa bombi nta shingiro bufite kuko kuri Nakabonye Marie Rose n’ubwo ahakana icyaha aregwa, ariko atavuguruza ibimenyetso bikimuhamya byashingiweho n’inkiko zibanza, naho Munyaneza Alphonse usaba kugabanyirizwa no gusubikirwa igihano, atabyemererwa kuko igihano yahanishijwe aricyo gito gishoboka umushingamategeko yateganyije igihe hari impamvu nyoroshyacyaha, kikaba kitakongera kugabanywa, kikaba kitasubikwa kuko kirenze igifungo cy’imyaka itanu (5). Incamake y’icyemezo: 1. Mu manza nshinjabyaha ibimenyetso byose biremewe. Ibimenyetso ababuranyi bagize icyo bavugaho mu iburanisha cyangwa bigaragara mu myanzuro, nta cyabuza Urukiko kubishingiraho mu gufata icyemezo. 2. Abantu bahamwe n’ibyaha birimo gucuruza, kubika no gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, badashobora kugabanyirizwa igihano ku buryo kijya munsi y’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw) 3. Isubikagihano ntirihabwa urisaba iyo yahanishijwe igihano cy’iremezo kirenze imyaka itanu (5) y’igifungo. Ubujurire nta shingiro bufite. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso, ingingo ya 4;
Itegeko Nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 ihindura ingingo ya 263 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ingingo ya 11;
Itegeko N° 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, ingingo ya 108. Imanza zifashishijwe: Urubanza RPA 00016/2020/CA, rw’Ubushinjacyaha na Abayisenga Vénant na bagenzi be, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/03/2024; Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Mu Rukiko Rwisumbuye rwa Muhanga, Ubushinjacyaha bwareze Nakabonye Marire Rose na Munyaneza Alphonse, icyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko
## Page 3
bw’urumogi, buvuga ko ku itariki ya 01/11/2019 bafatiwe mu kabari ka Nakabonye Marie Rose kari mu Murenge wa Ruhango, Akarere ka Ruhango, bafite urumogi rungana n’udupfunyika maganinane (800 boules) Munyaneza Alphonse yari azaniye Nakabonye Marie Rose, arukuye mu Karere ka Rubavu, bamaze gufatwa Munyaneza Alponse avuga ko ari inshuro ya kabiri yari azaniye Nakabonye urumogi, ko hari ubundi yigeze kumuzanira udupfunyika maganinane (800 boules) tw’urumogi amuha amafaranga ibihumbi ijana na makumyabiri (120.000Frw). [2] Nakabonye Marie Rose yaburanye ahakana icyaha, avuga ko urumogi ari urw’umugabo we Mpawenimana Jean Bosco. Munyaneza Alphonse we yaburanye yemera icyaha ashinja na mugenzi we Nakabonye Marie Rose ko ari mu bantu agemurira urumogi, avuga ko urumogi arucururiza umugabo witwa Egide wo mu Bigogwe, ko baruvana i Rubavu bakarugemura mu Majyepfo ku bantu batandukanye harimo na Nakabonye Marie Rose, ko ari inshuro ya kabiri yari arumuzaniye, ko kunshuro ya mbere nabwo yamuzaniye udupfunyika maganinane (800 boules) amwishyura amafaranga ibihumbi ijana na makumyabiri (120.000 Frw). [3] Mu rubanza RP 00916/2019/TGI/MHG rwaciwe ku wa 23/07/2020, Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga rushingiye ku mpamvu zikurikirika: Ukwemera icyaha kwa Munyaneza Alphonse haba mu Bugenzacya, mu Bushinjacyaha no mu Rukiko, aho yemeye ko urumogi arucururiza uwitwa Egide utuye mu Bigogwe, ko barukuraga i Rubavu bakarugemura mu Majyepfo; Kuba Munyaneza Alphonse ashinja Nakabonye Marie Rose ko ari mu bantu agemurira urumogi, ko bafashwe arumuzaniye ku nshuro ya kabiri; Ubuhamya bwa Dushimiyimana Claude wemeza ko yabonye Munyaneza Alphonse azanye urumogi kwa Nakabonye Marie Rose, asanga uyu adahari aramuhamagara araza bajya kurubarira mu cyumba ari naho bombi bafatiwe; Ubuhamya bwa Karani Félix uvuga ko yabonye Nakabonye Marie Rose na Munyaneza Alphonse bafatwa yari ahari, akavuga ko bafatiwe mu cyumba aho barimo bafunga urumogi barushyira mu mashashi kandi ko Nakabonye asanzwe acuruza urumogi kuko yagiye abifungirwa agafungurwa kugeza n’ubwo Umuyobozi w’Umurenge yamuhagurutsaga mu nama akamushyira imbere y’abaturage akamugira inama yo kubireka ariko ntabireke; Amafoto Nakabonye Marie Rose yafotowe arikumwe n’urumogi yafatanywe; Ubuhamya bwa Mpawenimana Jean Bosco akaba n’umugabo wa Nakabonye Marie Rose, uvuga ko urumogi rwafashwe ari urw’umugore we kandi ko atari ubwa mbere yafungwa azira gucuruza urumogi; Rwemeje ko Munyaneza Alphonse ahamwa n’icyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, naho Nakabonye Marie Rose ahamwa n’icyaha cyo gucuruza ibiyobyobawenge byo mu bwoko bw’urumogi. Ku birebana n’ibihano, Munyaneza Alphonse yahanishijwe igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni makumyabiri n’imwe (21.000.000 Frw) kubera ko yaburanye yemera icyaha agafasha ubutabera, naho Nakabonye Marie Rose ahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni makumyabiri n’imwe (21.000.000 Frw) kuko yaruhije ubutabera no kuba yaranze gucika ku ngeso yo gucuruza ibiyobyabwenge kandi abayobozi be bahora bamwihaniza kubireka.
## Page 4
[4] Nakabonye Marie Rose na Munyaneza Alphonse bajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, Munyaneza Alphonse asaba kugabanyirizwa igihano kuko icyo yahanishijwe kiremereye kandi yaraburanye yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho, naho Nakabonye Marie Rose avuga ko yahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge nta bimenyetso bifatika kandi bihagije bigaragaza nta shiti ko yagikoze. [5] Ubushinjacyaha bwavuze ko, kuri Munyaneza Alphonse igihano yahanishijwe ku rwego rwa mbere kitahinduka kuko yagabanyirijwe mu buryo bukurikije amategeko, naho kuri Nakabonye Marie Rose buvuga ko ubujurire bwe nta shingiro bufite kubera ko ibimenyetso byatanzwe bihamya neza ko yakoze icyaha aregwa. [6] Mu rubanza RPA 00684/2020/HC/NYZ rwaciwe ku wa 20/12/2023, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwasanze kuri Munyaneza Alphonse yagabanyirizwa igihano kuko yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho kandi akaba ari ubwa mbere akurikiranywe n’inzego z’ubutabera, ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw). [7] Kuri Nakabonye Marie Rose, Urukiko rwasanze n’ubwo ahakana icyaha ariko hari ibimenyetso bikimuhamya birimo imvugo z’umugabo we ndetse na Munyaneza wamuzaniraga urumogi bamushinja, ifoto bafotowe arikumwe na Munyaneza bigaragara ko bari kubara urumogi barushyira mu mashashe, abatangabuhamya bamushinja barimo Dushimiyimana Claude na Karani Félix, raporo yakozwe n’inzego z’ibanze igaragaza uko Nakabonye na Munyaneza bafatanywe udupfunyika maganinane (800 boules) tw’urumogi ikanavuga ko Nakabonye amaze igihe kinini acuruza urumogi bakamugira inama ntabireke, ubwo bamufataga akaba yarabemereye ko ari urwo yararimo kurangura; rwemeza ko ubujurire bwe nta shingiro bufite. Urukiko rwasanze ariko akwiye kugabanyirizwa igihano kubera ko urumogi yarufatanywe ataratangira kurukwirakwiza mu bantu, ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5 000 000 Frw). [8] Nakabonye Marie Rose na Munyaneza Alphonse bajuririre Urukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa RPAA 00006/2024/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 04/03/2025, Nakabonye Marie Rose yunganiwe na Me Murigande Jean Claude, Munyaneza Alphonse yunganiwe na Me Kayiranga Kayiru, Ubushinjacyaha buhagarariwe na Uwizeye Jean Marie, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [9] Nakabonye Marie Rose avuga ko yahamijwe icyaha atakoze, ko urumogi bamushinja rwazanywe na Munyaneza Alphonse aruzaniye Mpawenimana Jean Bosco (umugabo wa Nakabonye Marie Rose), uyu abonye inzego z’umutekano zigiye kumufata ahita acika hafatwa Nakabonye Marie Rose, asaba kurenganurwa akagirwa umwere kuko icyaha ari gatozi ku wagikoze. [10] Munyaneza Alphonse asaba kugabanyirizwa no gusubikirwa igihano kuko kuva yatangira gukurikiranwa yemeye icyaha n’ubu akaba akomeje kucyemera ndetse akaba afite indwara nyinshi zidakira zimufatanyije n’imyaka agezemo, ku buryo aramutse atagabanyirijwe igihano yazakigwamo kandi ataricyo ubutabera bugamije.
## Page 5
[11] Ubushinjacyaha buvuga ko ubujurire bwa Nakabonye Marie Rose n’ubwa Munyaneza Alphonse bwose nta shingiro bufite kuko kuri Nakabonye Marie Rose n’ubwo ahakana icyaha aregwa, ariko atavuguruza ibimenyetso bikimuhamya byashingiweho n’inkiko zibanza, naho Munyaneza Alphonse usaba kugabanyirizwa no gusubikirwa igihano, akaba atabyemererwa kuko igihano yahanishijwe aricyo gito gishoboka umushingamategeko yateganyije igihe hari impamvu nyoroshyacyaha, kikaba kitakongera kugabanywa, kikaba kitasubikwa kuko kirenze igifungo cy’imyaka itanu (5). [12] Hakurikijwe impaka ziri muri uru rubanza, hagiye gusuzumwa ibibazo bikurikira: -Kumenya niba Nakabonye Marie Rose yarahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge (urumogi) nyamara ntacyo yakoze; -Kumenya niba MunyanezA Alphonse yakongera kugabanyirizwa ndetse akanasubikirwa igihano II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1.Ibyerekeye kumenya niba Nakabonye Marie Rose yarahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge (urumogi) nyamara ntacyo yakoze [13] Nakabonye Marire Rose avuga ko yahamijwe icyaha atakoze, ko urumogi bamushinja rwazanywe na Munyaneza Alphonse aruzaniye Mpawenimana Jean Bosco (umugabo wa Nakabonye Marie Rose) aho acururiza akabari (aho Mpawenimana acururiza akabari), ahasanga na Nakabonye Marie Rose wari waje gushaka ibyo guteka, Munyaneza ahageze yinjiranye na Mpawenimana mukabari mu cyumba gihari naho nakabonye asigara hanze y’akabari, hahita haza abashinzwe umutekano binjira mu kabari, Mpawenimana Jean Bosco abumvise ahita yiruka, babuze uko babigenza bahita bafata Nakabonye bamujyana muri cya cyumba aho urumogi ruri (rungana n’udupfunyika 802) bamufotorana narwo, batangira kurumushinja we na Munyaneza wari wagambanye na Mpawenimana Jean Bosco ngo avuge ko ariwe yaruzaniye kugira ngo afungwe Mpawenimana Jean Bosco abone uko yigarurira umutungo w’abana awusesagure, asaba kurenganurwa akagirwa umwere kuko icyaha ari gatozi ku wagikoze. [14] Me Murigande Jean Claude avuga ko Nakabonye Marie Rose yakomeje kugaragaza ko ntaho aziranye na Munyaneza Alphonse uvuga ko yamuzaniye urumogi, anagaragaza ko telefone yaziyeho aza iwabo atari iye ahubwo ari uy’umugabo we (iya Mpawenimana Jean Bosco), bityo ko ntaho ahuriye n’icyo cyaha, ko hakwiye gukurikiranwa Mpawenimana Jean Bosco na Munyaneza Alphonse bamugambaniye bamugusha mu mutegeko wo kugerekwaho icyaha ngo afungwe burundu, bitewe n’uko atari asanzwe abanye neza n’umugabo we Mpawenimana Jean Bosco nk’uko yakomeje kubigaragaza. Ko kuvuga ko telefone yakoreshejwe ibaruye kuri Mpawenimana Jean Bosco nyamara ikoreshwa na Nakabonye, nta shingiro byahabwa kuko Mpawenimana ntaho yari yarabigaragaje, bityo ko icyaha gikwiye kuryozwa Munyaneza Alphonse ucyiyemerera n’uwo bavuganye kuri telefone ariwe Mpawenimana Jean Bosco. [15] Me Murigande Jean Claude akomeza avuga ko ubuhamya bwa Dushimimana Claude n’ubwa Karani Félix butagombaga gushingirwaho muguhamya Nakabonye Marie Rose icyaha kuko nka Dushimimana avuga ko Munyaneza yaje ahita yivuga uko yitwa arangije ajya mu cyumba akuramo ikoti asigamo urumogi, bikaba bitumvikana buryo ki yari kubanza kwisobanura
## Page 6
ku mukozi kandi azi uwo bavuganye uwo ariwe, ko kandi bitumvikana uburyo Munyaneza yari guhita ajya mu cyumba nk’aho ibyumba by’ako kabari abizi kandi naba nyiri inzu badahari. [16] Me Murigande Jean Claude avuga ko ubuhamya bwa Karani Félix wemeza ko yabonye bafotora Nakabonye Marie Rose mu cyumba aho urumogi ruri, nabwo butagombaga guhabwa ishingiro kuko Nakabonye Marie Rose nawe yasobanuye ko abayobozi baje bakamusanga muri “copmtoire” y’akabari bagahita bamukurubana bamujyana aho uwo ufite urumogi ari, ibyo bikaba bigaragaza ko ari ibintu byari byateguwe ufite urumogi akanjira mu cyumba naho umugabo wa Nakabonye akiburisha akajya guhuruza ubuyobozi, nabwo bwahagera bugahita bumukurubana bumujyana aho ikizibiti kiri bakamufotora bakanakora raporo ibyemeza inavuga ko yagiye afungirwa urumogi inshuro nyinshi; ko nta gitanje ko byari gukorwa bityo kuko byari ku mupangu, cyane cyane ko uko gufungwa kwa Nakabonye kuvugwa mu magambo gusa ariko nta rubanza rwigeze rugaragara rwamufunze kubera icyo cyaha. [17] Me Murigande Jean Claude akomeza avuga ko ibisobanuro amaze gutanga byagombaga gushingirwaho n’Urukiko rubanza, Nakabonye Marie Rose akagirwa umwere, asaba ko kuri uru rwego byasazumwa Nakabonye agahanagurwaho icyaha, Urukiko rwabibona ukundi rukemeza ko ahamwa n’icyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwenge giteganywa mu ngingo 11, igika mbere y’Itegeko N° 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 ryahinduye Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muru rusange, kuko nk’uko n’Urukiko Rukuru rwabibonye mu gika cya 21 na 22 by’urubanza rujuririrwa, yafashwe atari yatangira kurucuruza, bityo kuko atariyarigeze afatwa acuruza cyangwa akwirakwiza urumogi agahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2). [18] Ubushinjacyaha buvuga ko ubujurire bwa Nakabonye Marie Rose nta shingiro bufite kuko atavuguruza ibimenyetso byashingiweho bimuhamya icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge (urumogi), birimo imvugo ya Munyaneza Alphonse umushinja ko ariwe yazaniraga urumogi, ko yarumuzaniye inshuro zirenze imwe; ubuhamya bwa Dushimimana Claude wemeza ko Munyaneza Alphonse yazaniye Nakabonye Marie Rose urumogi, agasobanura uburyo aba bombi binjiye munzu bakajya kurubara; ubuhamya bwa Karani Félix wemeza ko Nakabonye Marie Rose yafatanywe urumogi; n’ubuhamya bwa Mpawenimana Jean Bosco (umugabo wa Nakabonye Marie Rose) wemeza ko yamubujije gucuruza urumogi yanga kubireka kubera amafaranga yaruvanagamo. Ko rero igihano Nakabonye Marie Rose yahanishijwe cyo gufungwa imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw) aricyo gikwiye kugumaho. UKO URUKIKO RUBIBONA [19] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba Urukiko Rukuru rwarahamije Nakabonye Marie Rose icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi nta bimenyetso bikimuhamya bishingiweho. [20] Ku bijyanye n’ibimenyetso mu manza nshinjabyaha, byatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RPA 00016/2020/CA rwaciwe ku wa 22/03/2024, haburana Ubushinjacyaha, Abayisenga Vénant na bagenzi be. Muri urwo rubanza, Urukiko rushingiye ku ngingo ya 108, igika cya mbere y’Itegeko N° 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye
## Page 7
imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha nk’uko ryahinduwe kugeza ubu1, rwemeje ko mu manza nshinjabyaha ibimenyetso byose byemewe, ko ibimenyetso ababuranyi bagize icyo bavugaho mu iburanisha cyangwa bigaragara mu myanzuro, nta cyabuza Urukiko kubishingiraho mu gufata icyemezo2. [21] Ingingo ya 4, agace ka (1) y’Itegeko N° 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso ivuga ko “…. Uwiregura agaragaza ikimenyetso gishyigikira ukwiregura kwe….”. [22] Imikirize y’urubanza RPA 00684/2020/HC/NYZ (rujuririrwa), igaragaza ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwashyigikiye icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga mu rubanza RP 00916/2019/TGI/MHG rwaciwe ku wa 23/07/2020, gihamya Nakabanye Marie Rose icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mubwoko bw’urumogi, kuko rwasanze uretse kuba agihakana gusa atabasha kuvuguruza ibimenyetso bikimuhamya byashingiweho bigizwe n’imvugo z’abatangabuhamya bamushinja, barimo: Munyaneza Alphonse, Dushimiyimana Claude, Karani Félix na Mpawenimana Jean Bosco, amafoto Nakabonye Marie Rose yafotowe arikumwe n’urumogi yafatanywe arimo kurubara arushyira mu mashashi, na raporo yakozwe n’inzego z’ibanze imushinja. [23] Dosiye y’uru rubanza igaragaza ko Munyaneza Alphonse abazwa mu Bushinjacyaha, mu Bugenzacyaha ndetse anaburana mu Rukiko Rwisumbuye, yemeje ko Nakabonye Marie Rose ari mu bantu agemurira urumogi, ko yafashwe arumugemuriye ku nshuro ya kabiri amuzaniye udupfunyika maganinane (800 boules), ko ku nshuro ya mbere nabwo yamuzaniye udupfunyika maganinane (800 boules) amuha amafaranga ibihumbi ijana na makumyabiri (120.000 Frw)3. [24] Igaragaza kandi ubuhamya bwa Dushimiyimana Claude wemeza ko urumogi rungana n’udupfunyika maganinane (800 boules) rwafatiwe kwa Nakabonye Marie Rose rwazanywe na Munyaneza Alphonse, aruzaniye Nakabonye Marie Rose, ko yabonye Munyaneza Alphonse azanye urumogi asanga Nakabonye adahari, aramuhamagara, aje bajya munzu mu cyumba aho Munyaneza yari yashyize urwo rumogi ari naho bafatiwe, kandi ko Nakabonye yigeze na none gucuruza urumogi, ko hari hashize ukwezi kumwe abiretse4; ubuhamya bwa Karani Félix wemeza ko ku itariki ya 01/11/2019, Nakabonye Marie Rose yafatanywe urumogi udupfunyika maganinane (800 boules) yari yazaniwe n’umuntu w’Iburera kandi ko yari asanzwe arucuruza, ko yagiye abifungirwa inshuro nyinshi agafungurwa ku buryo n’Umuyobozi w’Umurenge yagiye amushyira imbere mu nama y’abaturage akarumubuza, ariko ntibyagira icyo bitanga5; n’imvugo ya Mpawenimana Jean Bosco (umugabo wa Nakabonye Marie Rose) wemeza ko urumogi rwafatiwe iwe ari urw’umugore we Nakabonye Marie Rose wari waruzaniwe na Munayaneza
1 Ivuga ko “Ibimenyetso bishobora gushingira ku mpamvu zose z’ibyabaye n’ibyemejwe n’amategeko, ababuranyi bapfa kuba barabigiyeho impaka”.
2 Reba igika cya 95 cy’urwo rubanza
3 Reba inyandikomvugo y’ibazwa rya Munyaneza Alphonse mu Bugenzacyaha ku wa 01/11/2029, iyo mu Bushinjacyaha ku wa 04/11/2019, igika cya 9 cy’urubanza RP 00916/2019/TGI/MHG rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga ku wa 23/07/2020.
4 Reba inyandikomvugo y’ibazwa rya Dushimana Claude mu Bugenzacyaha ku wa 01/11/2019.
5
## Page 8
Alphonse bari bamaze iminsi bavugana kuri telephone, ko n’ubwo telefone bavuganiragaho ibaruye kuri Mpawenimana Jean Bosco ariko ari iya Nakabonye, ko uyu yataye indangamuntu ariyo mpamvu yabaruje telephone ye ku ndangamuntu y’umugabo we6. [25] Muri dosiye hagaragara kandi raporo y’inzego z’ibanze yo ku wa 05/11/2019, yemeza ko ku itariki 01/11/2019 Nakabonye Marie Rose yafatanywe urumogi rungana n’udupfunyika maganinane (800 boules) yari yazaniwe na Munyaneza Alphonse, ko bafatiwe mu kabare ka Nakabonye Mari Rose bari mu cyumba barimo kubara urwo rumogi barushyira mu mashashi, bamaze gufatwa Nakabonye ahakana ko urumogi atari we baruzaniye ahubwo ko baruzaniye umugabo we, ariko Munyaneza Alphonse wari waruzanye ababwira ko ari we yari yaruzaniye, ko yahereye ku munsi wabanje amwihanangiriza kuri telefone ko agomba kurumuzanira, ko n’uwo munsi yaje bavugana kandi ko atari ubwa mbere yari arumuzaniye, ko nyuma Nakabonye yaje kwemera ko urumogi ari urwe avuga ko yabanje kubihakana kubera ubwoba b’igihano. [26] Urukiko rw’Ubujurire, rurasanga nk’uko n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwabibonye, imvugo ya Munyaneza Alphonse, iya Dushimiyimana Claude, iya Karani Félix n’iya Mpawenimana Jean Bosco ndetse na raporo y’inzego z’ibanze byagaragajwe mu bikaba bibanziriza iki, ari ibimenyetso bifatika byemeza nta shiti ko Nakabonye Marie Rose ahamwa n’icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mubwoko bw’urumogi, naho ibyo avuga ko urumogi rwari urw’umugabo we Mpawenimana Jean Bosco, Urukiko rurasanga nta shingiro ryabyo kuko uretse kuba abivuga mu magambo gusa atagaragaza ibimenyetso bibyemeza. [27] Ku bijyanye n’imiburanire ya Me Mugirande Jean Claude y’uko telefone yakoreshejwe n’uwakiriye urumogi rwazanywe na Munyaneza Alphonse yanditse kuri Mpawenimana Jean Bosco, bityo ko ariwe nyirarwo, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nta shingiro ifite kuko Mpawenimana Jean Bosco yemeza ko n’ubwo iyo telefone imwanditseho ariko ikoreshwa n’umugore we Nakabonye Marie Rose, ko uyu yataye indangamuntu biba ngombwa ko telefone ye ayibaruza ku ndangamuntu y’umugabo we, ibyo bigashimangirwa na raporo y’inzego z’ibanze igaragaza ko Munyaneza Alponse amaze gufatwa yavuze ko Nakabonye Marie Rose ariwe bavuganaga kuri telefone, ko yahereye ku munsi wabanje amwihanangiriza kuri telefone ko agomba kumuzanira urumogi, ko n’uwo munsi yaje bari kuvugana. Ibyo rero bigaragaza neza ko n’ubwo telefone yakoreshejwe yanditswe kuri Mpawenimana Jean Bosco, ariko uwavuganiragaho na Munyaneza Alphonse bapanga gahunda y’uburyo azamugezaho urumogi ari Nakabonye Marie Rose. [28] Ku bijyanye n’imiburanire ya Me Murigande Jean Claude y’uko Nakabonye Marie Rose yahamwa n’icyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwenge kuko urumogi yafatanywe yari ataratangira kurucuruza, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nta shingiro ifite kuko nk’uko byemezwa n’abatangabuhamya Munyaneza Alphonse, Dushimiyimana Claude, Karani Félix ndetse na raporo y’inzego z’ibanze yavuzwe haruguru, yari asanzwe arucuruza, uretse n’ibyo kandi ingano y’urumogi yafatanywe rungana n’udupfunyika maganinane (800 boules) ikaba ari nini cyane ku buryo rutafatwa nk’aho ari urwo kwikoreshereza ku giti cye (simple drug possession), ahubwo ari urwo ugucuruza cyangwa gukwirakwiza (drugs trafficking/drug distribution) nk’uko byatanzweho
6 Reba inyandikomvugo ya Mpawenimana Jean Bosco mu Bugenzacyaha ku wa 01/11/2019.
## Page 9
umurongo n’Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RPAA 00408/2020/CA7 rwaciye ku wa 27/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na Niyitegeka Augustin kuko arirwo rwaciwe mbere rusesengura neza iyi ngingo8. Uyu murongo washingiweho no mu zindi manza zaciwe n’uru Rukiko, harimo n’urubanza RPAA 00539/2022/CA910 rwaciwe ku wa 20/01/2025 haburana Ubushinjacyaha na Gihana Nyamihana. [29] Kubera impamvu zose zimaze gusobanurwa haruguru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ubujurire bwa Nakabonye Marie Rose nta shingiro bufite kuko yahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge hashingiwe ku bimenyetso bifatika byemeza nta shiti ko yagikoze.
2.Ibyerekeye kumenya niba Munyaneza Alphonse yakongera kugabanyirizwa ndetse akanasubikirwa igihano [30] Munyaneza Alphonse n’umwunganira basaba ko yagabanyirizwa akanasubikirwa igihano kuko yahanishijwe igihano kirekire kandi yaraburanye yemera icyaha ndetse akaba afite indwara zidakira nk’uko bigaragazwa na raporo ya muganga yo ku wa 23/09/2024 zimufatanyije n’imyaka agezemo (imyaka 54), ku buryo aramutse atagabanyirijwe igihano yazakigwamo kandi ataricyo ubutabera bugamije kuko ikiba kigamijwe mugutanga ibihano harimo kugorora uwakoze icyaha ariko imyaka itanu (5) amaze afunzwe akaba yarize bihagije yaranagororotse. [31] Ubushinjacyaha buvuga ko hashingiwe ku ngingo ya 2 agace ka (a) na (d), y’Itegeko N° 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ibihano Munyaneza Alphonse yahawe byo gufungwa imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw), bitakongera kugabanywa kuko aribyo bito bishoboka umushingamategeko yateganije igihe hari impamvu nyoroshyacyaha. Ku bijyanye n’isubikagihano risabwa na Munyaneza Alphonse, Ubushinjacyaha buvuga ko yahanishijwe igifungo kirenze imyaka itanu (5). UKO URUKIKO RUBIBONA
7 Reba ibika bya 14 – 18 by’urwo rubanza
8 Uwo murongo uvuga ko : Amagambo arebana no gufatanwa (avugwa mu gika cya mbere cy’ingingo ya 263), gukora, guhinga, guhindura, gutunda, kubika (avugwa mu gika cya 3 cy’iyo ngingo) agomba kumvikana hakurikijwe ingano y’ibiyobyabwenge n’ikigiye gukoreshwa ibiyobyabwenge uregwa yarafatanwe, yakoze, yahinze, yahinduye, yatunze, yabitse maze byagaragara ko kuri buri gikorwa muri ibyo ikigamijwe ari ukubikoresha ku giti cye (simple drug possession) uregwa agahabwa ibihano bito ariko byagaragara ko ingano y’ibiyobyabwenge yafatanwe ari nini bikaba byashingirwaho hemezwa ko ataribyo gukoresha ku giti cye ahubwo ikigamijwe ari ugucuruza cyangwa gukwirakwiza (drugs trafficking/drug distribution) ibiyobyabwenge uregwa agahabwa igihano kiremereye.
9 Rebaa igika cya 21 cy’urworubanza
10 Ivuga ko: “Iyo umucamanza yemeje impamvu nyoroshyacyaha, ashobora kugabanya igihano ku buryo bukurikira: (a) igifungo cya burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igihano cy’igifungo cy’imyaka 15; (…), (d) igihano cy’ihazabu gishobora kugabanywa kugeza kuri kimwe cya kane cy’igihano cy’ihazabu gito giteganyirijwe icyaha cyakozwe”.
## Page 10
[32] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw) Munyaneza Alphonse yahanishijwe n’Urukiko rubanza ku cyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge (urumogi) cyakongera kugabanya kubera impamvu nyoroshyaha agaragaza ndetse kikanasubikwa. a. Ku bijyanye n’igabanyagihano [33] Urukiko rw’Ubujuririre mu manza zitandukanye rwaciye, rushingiye ku ngingo ya 210 y’Itegeko N° 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 ihindura ingingo ya 60 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, rwemeje ko abantu bahamwe n’ibyaha birimo gucuruza, kubika no gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi biteganywa kandi bigahanwa n’ingingo ya 11, igika cya gatatu, agace ka 1° y’Itegeko Nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 ihindura ingingo ya 263 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, badashobora kugabanyirizwa igihano ku buryo kijya munsi y’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw)11. [34] Nk’uko imikirize y’urubanza rujuririrwa ibigaragaza, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, rushingiye ku kuba urumogi Nakabonye Marie Rose yafatanywe yari ataratangira kurukwirakwiza mu bantu, rwamugabanyirije igihano cyo gufungwa burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni makumyabiri n’imwe (21.000.000 Frw) yari yahanishijwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga, ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5 000 000 Frw). [35] Hashingiwe ku murongo watanzwe n’uru Rukiko wibukijwe haruguru (mu gika cya 33 cy’uru rubanza), Urukiko rw’Ubujurire rurasanga igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw) Munyaneza Alphonse yahanishijwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, kitakongera kugabanywa kuko cyagabanyijwe mu buryo buhagije kandi kikaba aricyo gihano gito giteganywa n’Itegeko ku cyaha yahamijwe cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mubwoko bw’urumogi, kikaba kidashobora kugibwa munsi. b.Ku bijyanye n’isubikagihano [36] Ingingo ya 3 y’Itegeko N° 058/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha ivuga ko:“Iyo uwakatiwe nta kindi gihano cy’igifungo kirenga amezi 6 yahanishijwe mbere, urukiko, rukoresheje icyemezo gisobanura impamvu, rushobora gutegeka gusubika irangiza ry’igihano cyose cyangwa igice cy’igihano cy’iremezo cyangwa cy’ingereka, iyo igihano cy’iremezo cy’igifungo umuntu yakatiwe kitarenze imyaka 5”.
11 Reba urubanza RPAA 00295/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/01/2025, haburana Ubushinjacyaha na Iradukunda Diane; urubanza RPAA 00347/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/01/2025, haburana Ubushinjacyaha na Muhirwa Elisé; urubanza RPAA 00333/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/01/2025, haburana Ubushinjacyaha na Ngirinshuti Emmanuel (igika cya 15), n’izindi nyinshi.
## Page 11
[37] Urukiko rw’Ubujurire rushingiye kuri iyi ngingo, rurasanga isubikagihano Munyaneza Alphonse asaba adakwiye kurihabwa kuko ahanishijwe igihano cy’iremezo kirenze imyaka itanu (5) y’igifungo. [38] Hashingiwe ku bisobanuro byose byatanzwe muri uru rubanza, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ubujurire bwa Nakabonye Marie Rose n’ubwa Munyaneza Alphonse nta shingiro bufite, urubanza bajuririye rukaba rudahindutse. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [39] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Nakabonye Marie Rose na Munyaneza Alphonse nta shingiro bufite; [40] Rwemeje ko urubanza RPA 00684/2020/HC/NYZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza ku wa 20/12/2023, rudahindutse; [41] Rutegetse ko amagarama y’urubanza aherereye ku Isanduku ya Leta kuko Nakabonye Marie Rose na Munyaneza Alphonse bajuriye bafunze bakaba basonewe kuyatanga.