UBUSHINJACYAHA v. NDAHIMANA
The court found that Ndahimana Claude did not act under legal provocation, as the alleged acts by the victim were not immediate nor proven, and that the brutality and premeditation of the murder justified the life sentence. The High Court did not err in refusing to reduce the sentence, as the mitigating factors were...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00341/2024/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Appellant: Ndahimana Claude
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 21 February 2025
- Case Number
- RPAA 00341/2024/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed
- Legal Topics
- Murder, Sentencing, Mitigating Circumstances, Provocation
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
Ndahimana Claude
Appellant
Procedural Posture
Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether Ndahimana Claude committed the murder of his mother under provocation (ubusembure)
- 2 Whether the High Court erred in refusing to reduce the sentence despite mitigating circumstances
Ratio Decidendi
The court found that Ndahimana Claude did not act under legal provocation, as the alleged acts by the victim were not immediate nor proven, and that the brutality and premeditation of the murder justified the life sentence. The High Court did not err in refusing to reduce the sentence, as the mitigating factors were outweighed by the severity of the crime.
Court Disposition
appeal dismissed
Orders
- The appeal of Ndahimana Claude is dismissed as unfounded.
- The High Court judgment and life sentence remain unchanged.
Full Case Text
Judgment text and source record
22 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v. NDAHIMANA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-02-21 - Case/document no.: RPAA 00341/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v. NDAHIMANA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00341/2024/CA (Rutazana, P.J.,) 21 Gashyantare 2025] Amategeko agenga ibyaha n’ibihano – Icyaha cy’ubwicanyi – Ubusembure – Habaho ubusembure bushingirwaho uwakoze icyaha agabanyirizwa igihano, iyo yabitewe n’uko uwakorewe icyaha yabanje kumukorera igikorwa kimubabaza, gikomeye kandi kimurenganya, bigatuma nawe ako kanya amukorera icyaha aregwa. Gusaba kugabanyirizwa ibihano – Icyaha cy’ubwicanyi – Gusaba kugabanyirizwa igihano – Urukiko ntirutegetswe kwemeza impamvu nyoroshyacyaha igihe cyose zigaragajwe ngo rugabanyirize uregwa igihano, ahubwo ruzemeza mu bushishozi bwarwo, kandi rukaba rushobora no kwanga kuzemeza nk’impamvu ngabanya gihano, rushingiye ku mikorere y’icyaha uregwa akurikiranyweho cyangwa uburyo yagikozemo. Incamake y’ikibazo: Uwitwa Ndahimana Claude yatemye nyina Uwihoreye Vestine, akoresheje umuhoro kugeza ashizemo umwuka. Nyuma y’iperereza, Ubushinjacyaha bwareze Ndahimana Claude mu Rukiko Rwisumbuye rwa Karongi bumukurikiranyeho icyaha cy’ubwicanyi, busaba ko kimuhama agahanishwa igifungo cya burundu. Ndahimana Claude yaburanye yemera icyaha anagisabira imbabazi, avuga ko kwica nyina byatewe nuko yumvise bivugwa ko yaroze mukuru bavukanaga maze uyu arapfa, kandi ko uyu mubyeyi yigambaga ko azaruhuka ari uko yishe undi adui, yumva ko ari we avuze bimutera umujinya nawe yiyemeza kumwica,. Hashingiwe ku bimeyetso bitandukanye no kuri raporo ya muganga, Urukiko Rwisumbuye rwa Karongi rwemeje ko Ndahimana Claude ahamwa n’icyaha cyo kwica umubyeyi we (nyina), maze rutitaye ku kuba yaremeye icyaha rumuhanisha igifungo cya burundu kubera uburyo bubi yamwishemo. Uregwa yajuririye mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, avuga ko yahanishijwe igihano kiremereye kandi atararuhije ubutabera kuko yemeye icyaha akanasobanura uko yagikoze, asaba kugabanyirizwa igihano kandi kigasubikwa, maze agahanishwa igihano cy’imirimo y’inyungu rusange. Urukiko Rukuru Urugereko rwa Rusizi, rwemeje ko igihano cy’igifungo cya burundu Ndahimana Claude yahanishijwe kidahindutse, rushingiye ku kuba icyaha yahamijwe yaragikoreye umubyeyi we no ku bugome yagikoranye. Rwemeje kandi ko ibindi asaba bijyanye n’isubikagihano no guhanishwa igihano cy’imirimo y’inyungu rusange nta shingiro bifite kuko atabyemererwa n’amategeko harebwe icyaha yahamijwe n’igihano yahanishijwe. Ndahimana Claude yongeye kujuririra Urukiko rw’Ubujurire, avuga ko asaba uru Rukiko kumugabanyiriza igihano hashingiwe ku mpamvu nyoroshyacyaha z’uko kuva agifatwa yemeye icyaha no kuba ari ubwa mbere akurikiranyweho; asaba Urukiko gusuzuma niba atarakoze icyaha bitewe n’ubusembure kuko yishe nyina kubera ko yari asanzwe ari umurozi akaba yarabatezaga
## Page 2
amadayimoni, akaba ari we wabanje kwica se na mukuru we abaroze naho mushiki we akamugira ikimuga kitava mu nzu. Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko Ndahimana Claude atakoze icyaha cyo kwica umubyeyi we (nyina) abitewe n’ubusembure, kuko ibisobanuro abushingiraho nta kigaragaza ko ari ukuri cyane cyane ko ibimenyetso byavuzwe haruguru atanga bishingiye ku mihango ya kinyarwanda kandi bikaba bitemewe mu mategeko, avuga ko ahubwo hashingiwe ku mvugo z’abatangabuhamya babajijwe, intandaro yo kwica nyina yabaye amakimbirane bari bafitanye y’uko Ndahimana Claude yavugaga ko atamuha umunani. Incamake y’icyemezo: 1. Urukiko ntirutegetswe kwemeza impamvu nyoroshyacyaha igihe cyose zigaragajwe ngo rugabanyirize uregwa igihano, ahubwo ruzemeza mu bushishozi bwarwo, kandi rukaba rushobora no kwanga kuzemeza nk’impamvu ngabanya gihano, rushingiye ku mikorere y’icyaha uregwa akurikiranyweho cyangwa uburyo yagikozemo. 2.Habaho ubusembure bushingirwaho uwakoze icyaha agabanyirizwa igihano, iyo yabitewe n’uko uwakorewe icyaha yabanje kumukorera igikorwa kimubabaza, gikomeye kandi kimurenganya, bigatuma nawe ako kanya amukorera icyaha aregwa. 3. Ubusembure bwumvikana nk’impamvu ngabanyagihano igizwe no kuba uwakoze icyaha yarabitewe n’uko yari yabanje gukorerwa igikorwa kimubabaza gikomeye kandi kimurenganya. Habaho ubusembure igihe hari ibikorwa ukurikiranyweho icyaha yakorewe n’uwakorewe icyaha (victime), bituma ako kanya amukorera icyaha aregwa. Ni ishingano y’uregwa uburanisha ubusembure kubuzamura no kubutangira ibimenyetso, umucamanza akaba afite ishingano yo kubusuzuma mu gihe abisabwa n’uregwa mu buryo bweruye kandi bwumvikana. Ubujurire nta shingiro.
Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano, n’ingingo ya 2 y’Itegeko N° 059/2023 ryo kuwa 04/12/2023, ingingo ya 49, iya 56 n’iya 59. Imanza zifashishijwe: Urubanza RPAA 00369/2023/CA rw’Ubushinjacyaha na Musabimana Sylvère, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/12/2024; Urubanza RPAA 00512/2023/CA rw’ Ubushinjacyaha na Uwihoreye Pierre Céléstin, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/12/2024; Urubanza RPAA00100/2024/CA rw’ Ubushinjacyaha na Nzabandora Pascal, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/12/2024. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA
## Page 3
[1] Ku wa 16/06/2022 mu masaha ya saa mbiri z'ijoro mu Mudugudu wa Kamihaho, Akagari ka Gitega, Umurenge wa Gitesi mu Karere ka Karongi, Ndahimana Claude yagiye mu rugo rwa nyina Uwihoreye Vestine amusanga mu gikoni atetse, amutema mu musaya akoresheje umuhoro kugeza ashizemo umwuka, hanyuma amusiga aho asubira iwe. Inkuru y’urupfu rwa Uwihoreye Vestine yamenyekanye ku wa 17/06/2022 mu gitondo, hakekwa ko yishwe na Ndahimana Claude, ahita afatwa atangira gukurikiranwa. [2] Iperereza rirangiye Ubushinjacyaha bwareze Ndahimana Claude mu Rukiko Rwisumbuye rwa Karongi bumukurikiranyeho icyaha cy’ubwicanyi, busaba ko kimuhama agahanishwa igifungo cya burundu. [3] Ndahimana Claude yaburanye yemera icyaha anagisabira imbabazi, asobanura ko ku wa 16/06/2022 ubwo bari bavuye gushyingura mukuru we witwaga Hamenyimana Antoine byavugwaga ko yarozwe na nyina ubabyara, yumvise uyu mubyeyi yigamba ko azaruhuka ari uko yishe undi adui, Ndahimana Claude yumva ko ari we avuze bimutera umujinya nawe yiyemeza kumwica, maze kuri uwo mugoroba ajya mu rugo kwa nyina afite umuhoro, amusanga mu gikoni atetse amubwira ko aje kujyana ubwe burozi, ahita amufata amushyira hasi, nyina amusaba imbabazi ngo ntamwice, ariko kubera umujinya n’uburakari yari afite Ndahimana Claude ahita amukubita umuhoro mu musaya inshuro eshatu kugeza ashizemo umwuka, amusiga aho asubira iwe yoza umuhoro yakoresheje amwica, awutaba mu rutoki rwari munsi y’urugo rwe, anamesa imyenda yari yambaye kuko yari iriho amaraso, bukeye ku wa 17/06/2022 abwira bashiki be ari bo Byukusenge Annonciata na Mukeshimana Alice ko yishe nyina. [4] Mu rubanza RP 00348/2022/TGI/KNG rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Karongi kuwa 11/08/2022, rwemeje ko Ndahimana Claude ahamwa n’icyaha cyo kwica umubyeyi we (nyina), maze rutitaye ku kuba yaremeye icyaha rumuhanisha igifungo cya burundu kubera uburyo bubi yamwishemo. [5] Ibyo Urukiko rwabyemeje rushingiye ku bimenyetso bikurikira: - kuba Ndahimana Claude yemera icyaha akagisabira imbabazi kandi agasobanura uko yagikoze; - imvugo z’abatangabuhamya barimo Habyarimana Amos, Uwifashije Chantal, Hakuzimana Gérard, Byukusenge Annonciata na Mukeshimana Alice bose bahurije ku kuba mu gitondo gikurikira umugoroba nyakwigendera yishweho, Ndahimana Claude yarababwiye ko yabirangije ariko ntababwire ibyo yarangije ibyo ari byo, banavuga ko yishe nyina kubera amakimbirane ashingiye ku masambu bari bafitanye; - raporo y’Abashinjacyaha bageze aho icyaha cyakorewe (Crime scene Investigation Team) ikubiyemo amakuru y’urupfu rwa Uwihoreye Vestine n’amafoto agaragaza ko yari afite igikomere mu gihorihori bigaragara ko yakubiswe ikintu kiremereye, n’ikindi gikomere mu musaya w’iburyo, kirangaye gituruka mu irugu kikagera mu jisho ry’ibumoso kandi ryamenetse, bigaragara ko yatemwe inshuro nyinshi hakoreshejwe ikintu gifite ubugi, ndetse n’ijosi ryendaga gutandukana n’umutwe, n’ugutwi kw’ibumoso kwacitsemo kabiri; - Inyandikomvugo y'ifatira igaragaza ko Ndahimana Claude yafatanywe umuhoro ufite ikirindi cy'umukara uriho itaka, bigaragara ko wari uhishe mu gitaka, ikote ry'umukara
## Page 4
n'ipantaro ya jeans y'ubururu bitose, bigaragara ko byariho amaraso nyuma bikameswa; na raporo ya muganga wasuzumye umurambo. [6] Ndahimana Claude ntiyishimiye icyo cyemezo, ajuririra Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, avuga ko yahanishijwe igihano kiremereye kandi atararuhije ubutabera kuko yemeye icyaha akanasobanura uko yagikoze, asaba kugabanyirizwa igihano kandi kigasubikwa, agahanishwa igihano cy’imirimo y’inyungu rusange. [7] Ubushinjacyaha bwaburanye buvuga ko Ndahimana Claude atagaragaza inenge ziri mu rubanza yajuririye n’uburyo zakosorwa, kuko igihano yahanishijwe aricyo kijyanye n’uburemere bw’ibikorwa yakoze. [8] Mu rubanza RPA 00319/2022/HC/RSZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi kuwa 18/04/2024, rushingiye ku murongo watanzwe mu rubanza RPAA 0021/14/CS-RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017 haburana Ubushinjacyaha na Uzabakiriho aho rwasobanuye ko Urukiko rudategetswe kugabanya igihano kabone n’ubwo haba hari impamvu nyoroshyacyaha, rwemeje ko igihano cy’igifungo cya burundu Ndahimana Claude yahanishijwe kidahindutse, rushingiye ku kuba icyaha yahamijwe yaragikoreye umubyeyi we no ku bugome yagikoranye. Rwemeje kandi ko ibindi asaba bijyanye n’isubikagihano no guhanishwa igihano cy’imirimo y’inyungu rusange nta shingiro bifite kuko atabyemererwa n’amategeko harebwe icyaha yahamijwe n’igihano yahanishijwe. [9] Ndahimana Claude yongeye kujuririra Urukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa RPAA 00341/2024/CA, ruburanishwa mu ruhame kuwa 05/02/2025 yunganiwe na Me Ruganza BIN Seba, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Mbaragijimana Désiré, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [10] Ndahimana Claude n’umwunganira bavuga ko basaba uru Rukiko kumugabanyiriza igihano hashingiwe ku mpamvu nyoroshyacyaha z’uko kuva agifatwa yemeye icyaha no kuba ari ubwa mbere akurikiranyweho; Ndahimana Claude yongeraho ko asaba Urukiko gusuzuma niba atarakoze icyaha bitewe n’ubusembure kuko yishe nyina kubera ko yari asanzwe ari umurozi akaba yarabatezaga amadayimoni. [11] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko Ndahimana Claude adakwiriye kugabanyirizwa igihano kubera uburemere bw’icyaha yakoze cyo kwica umubyeyi we n’ingaruka zikomeye cyagize, kandi ko n’ubusembure aburanisha ntabwabayeho. [12] Urukiko rurasuzuma ibibazo bikurikira bigize urubanza: - Kumenya niba Ndahimana Claude yarakoze icyaha cyo kwica umubyeyi we (nyina) biturutse ku busembure. - Kumenya niba hari ikosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi rwakoze mu kwanga kumugabanyiriza igihano. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1.Kumenya niba Ndahimana Claude yarakoze icyaha cyo kwica umubyeyi we (nyina) biturutse ku busembure
## Page 5
[13] Ndahimana Claude avuga ko yakoze icyaha cyo kwica umubyeyi we biturutse ku busembure kuko yabitewe n’uko nyakwigendera yabatezaga amadayimoni, akaba ari we wabanje kwica se na mukuru we abaroze naho mushiki we akamugira ikimuga kitava mu nzu. Avuga ko ibi bigaragazwa n’ibimenyetso bigizwe n’inyandiko y’Ubuyobozi bw’Umudugudu wa Kamihaho, bwemeza hamwe n’abaturage ko Ndahimana Claude yari asanzwe arangwa n’imyitwarire myiza, bikanagaragazwa n’ibikoresho birimo amagufa, ibibindi, ibicuma, inyama mbisi n’inzoka byari aho icyaha cyabereye kandi Ndahimana Claude akaba yarabyerekanye, ariko mu ibazwa rye mu Bugenzacyaha ntiyabisobanura. Asaba Urukiko gushingira kuri ibyo bimenyetso rukemeza ko yakoze icyaha bitewe n’ubusembure maze rukamuhana mu buryo buteganywa mu ngingo za 55, iya 56 niya 57 z’Itegeko N° 068/2018 ryo kuwa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange. Iyi mpamvu y’ubujurire ijyanye n’ubusembure Me Ruganza BIN Seba umwunganira yavuze ko ntacyo ayivugaho kuko asanga nta bwabayeho. [14] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko Ndahimana Claude atakoze icyaha cyo kwica umubyeyi we (nyina) abitewe n’ubusembure, kuko ibisobanuro abushingiraho nta kigaragaza ko ari ukuri cyane cyane ko ibimenyetso byavuzwe haruguru atanga bishingiye ku mihango ya kinyarwanda kandi bikaba bitemewe mu mategeko. Uhagarariye bushinjacyaha avuga ko ahubwo hashingiwe ku mvugo z’abatangabuhamya babajijwe, intandaro yo kwica nyina yabaye amakimbirane bari bafitanye y’uko Ndahimana Claude yavugaga ko atamuha umunani. UKO URUKIKO RUBIBONA [15] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba Ndahimana Claude yarakoze icyaha cyo kwica umubyeyi we biturutse ku busembure. [16] Ingingo ya 56 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange itaganya ko igihe habaye ubusembure, umucamanza agaragaza mu cyemezo cy’urukiko ingingo zerekana ko imyitwarire y’uwakorewe icyaha ari yo yatumye icyo cyaha gikorwa. [17] Ibijyanye no kumenya igihe uwakorewe igikorwa runaka bifatwa ko ari icy’ubusembure no kumenya utanga ibimenyetso byabwo cyatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RPAA038/15/CS rwaciwe ku wa 15/09/2017 haburana Ubushinjacyaha na Sezikeye Emmanuel. Muri urwo rubanza Urukiko rwatanze umurongo ukurikira: “Ubusembure bwumvikana nk’impamvu ngabanyagihano igizwe no kuba uwakoze icyaha yarabitewe n’uko yari yabanje gukorerwa igikorwa kimubabaza gikomeye kandi kimurenganya. Habaho ubusembure igihe hari ibikorwa ukurikiranyweho icyaha yakorewe n’uwakorewe icyaha (victime), bituma ako kanya amukorera icyaha aregwa. Ni ishingano y’uregwa uburanisha ubusembure kubuzamura no kubutangira ibimenyetso, umucamanza akaba afite ishingano yo kubusuzuma mu gihe abisabwa n’uregwa mu buryo bweruye kandi bwumvikana.” Uyu murongo kandi wakomeje gukurikizwa mu zindi manza zaciwe n’uru Rukiko mu ziheruka gucibwa twavuga nk’urubanza RPAA 00610/2022/CA rwaciwe ku wa 25/09/2024 haburana Ubushinjacyaha na Nahimana Christophe (igika cya 17) n’urubanza RPAA 00462/2023/CA rwaciwe ku wa 15/11/2024 haburana Ubushinjacyaha na Nsengimana Jean-Claude (igika cya 16-17). [18] Ku bijyanye n’uru rubanza, dosiye igaragaza ko mu rubanza rujuririrwa Ndahimana Claude yasabaga kugabanyirizwa igihano ashingiye ku mpamvu y’uko yishe nyina abitewe n’umujinya kuko yajyaga yigamba ko ariwe waroze umuvandimwe agapfa, kandi ko Ndahimana Claude ari
## Page 6
we wagombaga gukurikiraho; mu gika cya 15 n’icya 16 by’urwo rubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi rusanga ibyo avuga nta bimenyetso yabigaragarije, kandi ko niyo byaba ari ukuri nta burenganzira yari afite bwo kwambura umubyeyi we ubuzima mu buryo yabikozemo. [19] Iyo mpamvu ivuzwe haruguru ni nayo Ndahimana Claude aburanisha kuri uru rwego, agasaba ko ishingirwaho hemezwa ko yakoze icyaha asembuwe. Urukiko rw’Ubujurire rurasanga iyi mpamvu itafatwa nk’ubusembure, kuko nk’uko byasobanuwe haruguru mu gika cya 17 cy’uru rubanza, habaho ubusembure bushingirwaho uwakoze icyaha agabanyirizwa igihano, iyo yabitewe n’uko uwakorewe icyaha yabanje kumukorera igikorwa kimubabaza, gikomeye kandi kimurenganya, bigatuma nawe ako kanya amukorera icyaha aregwa; nyamara bikaba atariko bimeze kuri Ndahimana Claude, kuko n’ubwo nyina yaba yari asanzwe ari umurozi, n’ubwo yaba yararoze se na mukuru we bagapfa ndetse akaba yari gukurikizaho Ndahimana Claude nk’uko abivuga, byumvikana ko ari amakuru uyu yari asanzwe azi, akaba rero atafatwa nk’igikorwa nyina yabanje kumukorera mbere gato y’uko amwica bigatuma ako kanya nawe ahita amwica, bikaba rero byumvikana ko bitari na ngombwa gusuzuma ibimenyetso yatanze avuga ko bigaragaza ko nyina yari asanzwe ari umurozi. [20] Urukiko rurasnaha ahubwo imikorere y’icyaha ndetse n’uko Ndahimana Claude ubwe asobanura uburyo yagikozemo bigaragaza ko yafashe umwanya wo gutekereza ku byo agiye gukora kuko yasanze nyina iwe mu rugo yitwaje umuhoro agahita amutema. Hashingiwe kuri ibyo bisobanuro, iyi mpamvu y’ubujurire y’uko Ndahimana Claude yakoze icyaha asembuwe ikaba nta shingiro ifite. 2.Kumenya niba hari ikosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi rwakoze mu kwanga kumugabanyiriza igihano [21] Ndahimana Claude n’umwunganira bavuga ko ikindi banenga urubanza rujuririrwa ari uko atagabanyirijwe igihano kandi yaremeye icyaha kuva agifatwa akanakomeza kucyemera mu nkiko zose yaburaniyemo, no kuri uru rwego akaba akomeje kucyemera. Bagasaba Urukiko kwita kuri iyo mpamvu no kuba ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha rukamugabanyiriza igihano rushingiye ku ngingo ya 49 n’iya 59 z’ Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano, n’ingingo ya 2 y’Itegeko N° 059/2023 ryo kuwa 04/12/2023 rihindura Itegeko N° 068/2018 ryo kuwa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange. [22] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko n’ubwo haba hari impamvu nyoroshyacyaha Ndahimana Claude adakwiriye kugabanyirizwa igihano kubera uburemere bw’icyaha yakoze cyo kwica umubyeyi we n’ubugome yagikoranye, ko ahubwo bikwiriye kumubera impamvu nkomezacyaha hashingiwe ku murongo watanzwe mu manza zinyuranye harimo urubanza Nº RPAA 0021/14/CS- RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017 haburana Ubushinjacyaha na Uzabakiriho, n’urubanza RPAA 00152/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na Bigirimana Jean Bosco, aho izo nkiko zombi zasobanuye ko umucamanza adategetswe kugabanyiriza uregwa igihano mu gihe yakoranye icyaha ubugome bukabije, kabone n’ubwo yaba yacyemera. UKO URUKIKO RUBIBONA
## Page 7
[23] Impaka kuri iki kibazo zishingiye ku kumenya niba Ndahimana Claude yaragombaga kugabanyirizwa igihano hashingiwe ku kuba yemera icyaha kandi bikaba ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha. [24] Ikibazo cyo kumenya niba igihe cyose hari impamvu nyoroshyacyaha Urukiko rutegetswe kuyishingiraho rugabanyiriza uregwa igihano cyatanzweho umurongo mu rubanza RPAA 0021/14/CS- RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017 haburana Ubushinjacyaha na Uzabakiriho1, aho rwasobanuye ko Urukiko rudategetswe kwemeza impamvu nyoroshyacyaha igihe cyose zigaragajwe ngo rugabanyirize uregwa igihano, ahubwo ruzemeza mu bushishozi bwarwo, kandi rukaba rushobora no kwanga kuzemeza nk’impamvu ngabanya gihano, rushingiye ku mikorere y’icyaha uregwa akurikiranyweho cyangwa uburyo yagikozemo. Uyu murongo ni nawo wakomeje gukurikizwa mu zindi manza zaciwe n’uru Rukiko, mu ziheruka gucibwa twavuga nk’urubanza RPAA 00369/2023/CA haburana Ubushinjacyaha na Musabimana Sylvère (igika cya 9), urubanza RPAA 00512/2023/CA haburana Ubushinjacyaha na Uwihoreye Pierre Céléstin (igika cya 16), n’urubanza RPAA00100/2024/CA haburana Ubushinjacyaha na Nzabandora Pascal (igika cya 17), zose zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/12/2024. [25] Nk’uko kandi byemejwe mu rubanza RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022, haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana Callixte alias Sankara na bagenzi be2 , iyo uregwa nta kindi anenga urubanza yajuririye, uretse kuvuga gusa ko atagabanyirijwe igihano bihagije, buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose, yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha n’ingaruka zacyo (……), cyakora mu bujurire Umucamanza akaba agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe n’Umucamanza wo mu Rukiko rubanza ari uko amaze kugaragaza ko urwo Rukiko rwaba rwarakoresheje nabi Itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo mu gutanga igihano. [26] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igaragaza ko mu rubanza rujuririrwa Ndahimana Claude yari yajuriye asaba kugabanyirizwa igihano, mu gika cya 17 n’icya 18 by’urwo rubanza Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi rushingiye ku murongo watanzwe mu rubanza RPAA 0021/14/CS- RPAA 0022/14/CS rwavuzwe haruguru mu gika cya 24, rusanga adakwiriye kugabanyirizwa igihano harebwe ubukana n’ubunyamaswa yakoranye icyaha cyo kwica umubyeyi we amutemesheje umuhoro mu musaya inshuro eshatu (3) kugeza ashizemo umwuka, rugumishaho igihano cy’igifungo cya burundu yari yahanishijwe ku rwego rwa mbere. [27] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga, nk’uko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi rwabisobonye mu rubanza rujuririrwa bikanagaragazwa na Raporo yakozwe n’Abagenzacyaha bageze aho icyaha cyakorewe bikimara kuba, kimwe n’amafoto y’umurambo wa nyakwigendera byose biri muri dosiye, icyaha Ndahimana Claude ashinjwa cyo kwica umubyeyi we ari icyaha kiremereye, akaba kandi yaragikoze yabigambiriye anagikorana ubugome bukabije kuko yamusanze iwe mu rugo yitwaje umuhoro akamutemagura inshuro nyinshi mu buryo bubabaje kandi mu cyico, umurambo akawusiga aho akigendera; hashingiwe ku murongo wagaragajwe haruguru watanzwe mu rubanza RPAA 0021/14/CS- RPAA 0022/14/CS haburana
1 uru rubanza rwatangajwe mu cyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko {2018} 4 rlr.
2 Reba urubanza RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 4/4/2022, Ubushinjacyaha buburana na Nsabimana Callixte na bagenzi be, igika cya 252 n’icya 254.
## Page 8
Ubushinjacyaha na Uzabakiriho, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi rukaba nta kosa rwakoze mu kwanga kumugabanyiriza igihano, kuko uru Rukiko narwo rusanga impamvu nyoroshyacyaha ashingiraho zirebewe hamwe n’uburemere bw’icyaha yakoze kimwe n’ubugome yagikoranye nk’uko bimaze gusobanurwa, igihano cy’igifungo cya burundu yahanishijwe ari cyo gikwiriye. [28] Hashingiwe ku byasobanuwe byose, ubujurire bwa Ndahimana Claude bukaba nta shingiro bufite. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [29] Rwemeje ko ubujurire bwa Ndahimana Claude nta shingiro bufite. [30] Rwemeje ko urubanza RPA 00319/2022/HC/RSZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi kuwa 18/04/2024 rudahindutse mu ngingo zarwo zose. [31] Rwemeje ko igifungo cya burundu Ndahimana Claude yahanishijwe kigumyeho. [32] Rutegetse ko Ndahimana asonewe amagarama y'urubanza kuko aburana afunze.