UBUSHINJACYAHA v NISHYIREMBERE
The court found that the appellant knowingly transported a large quantity of cannabis, and his explanations were inconsistent with the evidence and his prior admissions. The amount and circumstances indicated intent to traffic, not mere possession. The late submission by defense counsel seeking acquittal was...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00039/2025/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Appellant: Nishyirembere Jean-Baptiste
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 29 December 2025
- Case Number
- RPAA 00039/2025/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed
- Legal Topics
- Drug Trafficking, Possession of Narcotics, Appeal Procedure, Sentencing
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
Nishyirembere Jean-Baptiste
Appellant
Procedural Posture
Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the appellant should be convicted of drug trafficking or simple possession
- 2 Whether late submissions by defense counsel should be admitted
Ratio Decidendi
The court found that the appellant knowingly transported a large quantity of cannabis, and his explanations were inconsistent with the evidence and his prior admissions. The amount and circumstances indicated intent to traffic, not mere possession. The late submission by defense counsel seeking acquittal was inadmissible as it was not filed within the statutory period and did not supplement the original grounds of appeal.
Court Disposition
appeal dismissed
Orders
- The appeal of Nishyirembere Jean-Baptiste is dismissed as unfounded.
- The judgment of the High Court (RPA 00199/2023/HC/KIG) is upheld.
Full Case Text
Judgment text and source record
28 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v NISHYIREMBERE
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-12-29 - Case/document no.: RPAA 00039/2025/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v NISHYIREMBERE [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 00039/2025/CA (Nyirandabaruta, P.J.) 29 Ukuboza 2025] Amategeko agenga imanza z’inshinjabyaha – Icyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge - Gutunda ibiyobyabwenge ni ugukura ibiyobyabwenge ahantu ukabijyana ahandi. Icyo cyaha kigizwe n’igikorwa cyo gukura ibiyobyabwenge ahantu ubijyana ahandi (élément materiel), naho ubushake bwo gukora icyaha (élément moral) bukaba bugizwe no kuba uwatunze ibiyobyabwenge azi neza ko atwaye urumogi ndetse akaba yari asanzwe azi ko gutwara urumogi ari icyaha kandi icyakozwe akaba ari igikorwa giteganywa kandi kigahanwa n’ingingo y’amategeko (élément légal). Amategeko agenga imanza z’inshinjabyaha – Gucuruza cyangwa kunywa ibiyobyabwenge - Ibimenyetso bikurikira bishingirwaho hemezwa niba ibiyobyabwenge umuntu afatanywe ari ibyo gucuruza cyangwa gukwirakwiza (drugs trafficking), bigizwe n’iminzani yabugenewe mu gupima, amasashe yifashishwa mu gupfunyikamo ibiyobyabwenge, amafaranga bafatiye aho hantu, ahakoreshwa nk’ububiko, ubwinshi bw’ibiyobyabwenge basanze aho hantu, urujya n’uruza rw’abantu ahafatiwe ibiyobyabwenge, abatangabuhamya bemeza ko uwo muntu asanzwe acuruza ibiyobyabwenge, ko mu gihe Ubushinjacyaha budashoboye kwerekana ko uregwa atarafite gusa ibiyobyabwenge (simple drugs possession) ahubwo yabigurishije cyangwa yateganyaga kubigurisha ahanishwa igihano gito cyo gufatanwa ibiyobyabwenge. Incamake y’ikibazo: ku wa 29/11/2019, Nishyirembere yafashwe n’abasirikare afite udupfunyika 2457 tw’urumogi, ashyikirizwa Ubushinjacyaha, bumurega mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo icyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi. Uregwa yavugaga ko urumogi yafatanwe rutari urwe ahubwo yari yaruhawe n’umukoresha we. Urukiko rwasanze ahamwa n’icyaha aregwa rumuhanisha igifungo cya burundu n’ihazabu ya 20.000.000Frw. Uregwa yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru avuga ko yahamijwe icyaha atakoze kuko yafatanwe igikapu yari yahawe n’umukoresha ariko akaba atari azi ko kirimo urumogi. Urukiko rwasaze ubujurire bwe nta shingiro bufite ariko kubera ko ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha bimubera impamvu nyoroshyacyaha, rumugabyiriza igihano, rumuhanisha igifungo cy’imyaka 17 n'ihazabu ya 5.000.000Frw. Nishyirembere yatanze ubujurire bwa kabiri mu Rukiko rw’Ubujurire asaba ko inyito y’icyaha yahamijwe yahinduka maze urukiko rusuzuma ikibazo cyo kumenya niba Nishyirembere Jean- Baptiste yaragombaga guhanirwa icyaha cyo gufatanwa urumogi aho kuba icyo kurutunda no kurucuruza. Uregwa asobanura ko inyito y’icyaha ashinjwa ikwiye guhinduka kuko yemera ko yafatanwe urumogi yari yatumwe na Boss we rwari mu gikapu bityo ko atari agamije kurucuruza ahubwo ko yari mu kazi yari buhemberwe. Ubushinjacyaha buvuga ko guhindurirwa inyito y’icyaha Nishyirembere Jean-Baptiste akurikiranweho nta shingiro byahabwa kuko aterekana icyo yari gukoresha udufunyika 2457 tw‘urumogi, ahubwo ko iyo ataza guteshwa n’abasirikare bagize impungenge z‘igikapu kitamuvaga ku mugongo yinjira asohoka mu ihoteri, nta kindi yari gukurikizaho usibye kurugurisha no kurukwirakwiza mu bantu.
## Page 2
Incamake y’icyemezo: 1. Gutunda ibiyobyabwenge ni ugukura ibiyobyabwenge ahantu ukabijyana ahandi. Icyo cyaha kigizwe n’igikorwa cyo gukura ibiyobyabwenge ahantu ubijyana ahandi (élément materiel), naho ubushake bwo gukora icyaha (élément moral) bukaba bugizwe no kuba uwatunze ibiyobyabwenge azi neza ko atwaye urumogi ndetse akaba yari asanzwe azi ko gutwara urumogi ari icyaha kandi icyakozwe akaba ari igikorwa giteganywa kandi kigahanwa n’ingingo y’amategeko (élément légal). 2. Ibimenyetso bikurikira bishingirwaho hemezwa niba ibiyobyabwenge umuntu afatanywe ari ibyo gucuruza cyangwa gukwirakwiza (drugs trafficking), bigizwe n’iminzani yabugenewe mu gupima, amasashe yifashishwa mu gupfunyikamo ibiyobyabwenge, amafaranga bafatiye aho hantu, ahakoreshwa nk’ububiko, ubwinshi bw’ibiyobyabwenge basanze aho hantu, urujya n’uruza rw’abantu ahafatiwe ibiyobyabwenge, abatangabuhamya bemeza ko uwo muntu asanzwe acuruza ibiyobyabwenge, ko mu gihe Ubushinjacyaha budashoboye kwerekana ko uregwa atarafite gusa ibiyobyabwenge (simple drugs possession) ahubwo yabigurishije cyangwa yateganyaga kubigurisha ahanishwa igihano gito cyo gufatanwa ibiyobyabwenge. Ubujurire, nta shingiro bufite. Nta mategeko yashingiweho Imanza zifashishijwe: RCOMAA 00071/2017/CS, Mbuto Aimable na BRD, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 26/10/2018; RPA 0010/ 06/CS - RPA 0011/06/CS - RPA 0012/06/CS, Ubushinjacyaha na Sgt Ntaganira na bagenzi be rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/07/2008; RPA/GEN 00004/2019/CA, Ubushinjacyaha na Munyagishari Bernard, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 07/05/2021; RPAA 00052/2021/CA, Ubushinjacyaha na Uwiringiye Franco, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022; RPAA00408/2020/CA, Ubushinjacyaha na Niyitegeka Augustin alias Niyirena, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/06/2022. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Nishyirembere Jean-Baptiste yafashwe n’abasirikare ku wa 29/11/2019, afite igikapu kirimo udupfunyika (boules) 2457 tw’urumogi, bamushyikiriza abapolisi, nabo bamushyikiriza Ubugenzacyaha. [2] Ubugenzacyaha bwamukoreye dosiye buyishyikiriza Ubushinjacyaha nabwo bumuregera Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, bumukurikiranyeho icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, bumusabira igihano cy’igifungo cya burundu n'ihazabu ya 20.000.000Frw. Nishyirembere Jean- Baptiste yaburanye ahakana icyaha, avuga ko igikapu yafatanwe atari icye ahubwo ari icy’uwitwa Théoneste wari wakimusigiye.
## Page 3
[3] Mu rubanza No RP 01674/2020/TGI/GSBO rwaciwe n’urwo Rukiko ku wa 07/01/2021, rwemeje ko nubwo Nishyirembere Jean-Baptiste ahakana icyaha aregwa, atabasha kuvuguruza ibimenyetso bimushinja birimo imvugo yavugiye mu Bugenzacyaha yemera ko yafatanywe udupfunyika ibihumbi 2457 tw’urumogi yahawe na Boss we Théoneste ngo arumutwaze, ubuhamya bwa Nyirimana Laurasca (umwe mu bapolisi bamushyikirijwe n’abasirikari bamufashe), no kuba Nishyirembere Jean-Baptiste atabasha kwerekana uwo yita ko ariwe nyiri urumogi yafatanwe, akaba ari nta wundi warubazwa kandi ko anemera ko yarutwaje Boss we yari bubimuhembere, byerekana ko yari azi ko ari urumogi atwaye; rwemeza ko ahamwa n’icyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, rumuhanisha igifungo cya burundu n'ihazabu ya 20.000.000Frw. [4] Nishyirembere Jean-Baptiste yajuririye Urukiko Rukuru avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwamuhamije icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge nta kimenyetso kigaragaza ko arucuruza, rwirengagiza ko igikapu yafatanwe kirimo Urumogi cyamugezeho atazi ibirimo kandi ko Théonetse wakimuhaye yamaze gufatwa; asaba Urukiko Rukuru kwemeza ko ari umwere. [5] Uhagarariye Ubushijacyaha avuga ko ubujurire bwa Nishyirembere Jean- Baptiste budakwiriye guhabwa ishingiro kuko yafashwe atwaye urumogi mu gikapu kandi abazwa mu Bugenzacyaha yemeye ko yari azi ko arutwaye, akaba ahindagura imvugo. [6] Urukiko Rukuru rwaciye urubanza No RPA 00199/2023/HC/KIG, ku wa 16/12/2024, maze rushingiye ku myitwarire ya Nishyirembere Jean- Baptiste yatumye Abasirikare bagira amakenga, rwasanze iyo myitwarire yerekana ko yari azi ko ikiri muri icyo gikapu atwaye ari rumogi, rusanga iyo ataza guteshwa n’abo basirikare bagize impungenge z’ibyo atwaye, nta kindi yari gukurikizaho usibye kugurisha urumogi yafatanywe no kurukwirakwiza mu bantu; rwemeza ko ubujurire bwe nta shingiro bufite, ariko kubera ko ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha bimubera impamvu nyoroshyacyaha, rumugabyiriza igihano, rumuhanisha igifungo cy’imyaka 17 n'ihazabu ya 5.000.000Frw. [7] Nishyirembere Jean-Baptiste yajuririye imikirize y’urwo rubanza, mu Rukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa No RPAA 00039/2025/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 04/12/2025, aburana yunganiwe na Me Ruberwa N. Silas naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Gakwerere Java, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [8] Mu myanzuro no mu miburanire ye Nishyirembere Jean-Baptiste ajuriria asaba guhindurirwa inyito y’icyaha yahamijwe, agahanirwa gufatanwa urumogi aho kuba kurutunda no kurucuruza. Umwunganira asaba Urukiko kwemeza ko Nishyirimbere Jean-Baptiste agizwe umwere. [9] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko iyi ngingo ye y’ubujurire (yo kugirwa umwere) yatanzwe na Me Ruberwa N. Silas mu mwanzuro wo ku wa 07/10/2025, yayitanze nyuma y’ibihe byo kujurira biteganywa n’amategeko, bityo ko idakwiye kwakirwa. Akomeza avuga ko ubujurire bwa Nishyirembere Jean-Baptiste bwo guhindurirwa inyito y’icyaha nta shingiro bufite kuko aterekana icyo yari gukoresha urumogi rungana n’udufunyika 2457, iyi ngano nini ikaba igaragaza ko yari kurukwirakwiza no kurugurisha. [10] Hashingiwe kuri izo mpaka, Urukiko rurasuzuma ibibazo bikurikira:
## Page 4
a) Kumenya niba umwanzuro wa Me Ruberwa N. Silas ku wa 07/10/2025 ukwiye kwakirwa; b) Kumenya niba Nishyirembere Jean-Baptiste yaragombaga guhanirwa icyaha cyo gufatanwa urumogi aho kuba icyo kurutunda no kurucuruza. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URUBANZA a) Kumenya niba ingingo ijyanye n’uko NISHIREMBERE yagirwa umwere yatanzwe na Me Ruberwa N. Silas ku wa 07/10/2025 yakwakirwa [11] Mu mwanzuro wa Me Ruberwa N. Silas wo ku wa 07/10/2025, avuga ko kuva mu nzego z’iperereza kugeza aburanye imbere y’inkiko Nishyirembere Jean-Baptiste yagaragarije ko igikapu yafatanywe kirimo urumogi cyamugezeho atazi ibirimo kuko uwakizanye ariwe Sindikubwabo Théoneste bavuganye kuri telefone abamufashe bumva avuga ngo “burya muri cyagikapu yamubikiye harimo urumogi”, byumvikana ko Nishyirembere Jean-Baptiste atari azi ibirimo. [12] Akomeza avuga ko Nishyirimbere abazwa mu Bugenzacyaha yemeye ko yafatanywe igikapu kirimo urumogi udufunyika 2457, ariko asobanura ko ari igikapu cya Sindikubwabo Théoneste, bityo ko ibyo yemeye bitagombaga gushingirwaho kubera ko asigirwa igikapu atari azi ibirimo. [13] Avuga ko mu buhamya Sindikubwabo Théoneste yatanze mu nyandiko, yemeye ko icyo gikapu cyarimo urumogi ari icye, ubwo buhamya bukaba ari ikimenyetso gishinjura Nishyirembere Jean-Baptiste kuko bwuzuzanya n’ibyo uyu yireguje kuva agifatwa ndetse n’ibiganiro bagiranye nawe kuri telefone, bityo agasaba Urukiko rw’Ubujurire kwemeza ko ubujurire bwa Nishyirembere Jean-Baptiste bufite ishingiro kandi ari umwere hashingiwe ku myiregurire ye kuva yafatwa, imbere y’inkiko n’ubuhamya bwa Sindikubwabo Théoneste. [14] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko iyi ngingo ye y’ubujurire yatanzwe nyuma y’ibihe byo kujurira biteganywa n’amategeko, bityo ko idakwiye kwakirwa ngo isuzumwe kuko ituzuza cyangwa ngo isobanure ingingo yatanze mu bihe byo kujurira biteganywa n’amategeko, aho Nishyirembere Jean-Baptiste yajuriye asaba guhindurirwa inyito y’icyaha agahanirwa gufatanwa urumogi. UKO URUKIKO RUBIBONA [15] Impaka zerekeranye no kumenya niba umwanzuro wa Me Ruberwa N. Silas wo ku wa 07/10/2025 utuzuza ntunasobanure ingingo z’ubujurire bwa Nishyirembere Jean-Baptiste ku buryo udakwiye kwakirwa. [16] Mu rubanza rubanziriza urundi Nº RCOMAA 00071/2017/CS rwaciwe ku wa 26/10/2018 haburana Mbuto Aimable na BRD (igika cya 22), Urukiko rw’Ikirenga rwatanze umurongo ko “Ingingo iyo ariyo yose itanzwe nyuma y’ibihe ntarengwa byo kujurira, uretse iyuzuza cyangwa isobanura iyatanzwe mu bihe byemewe byo kujurira, itagomba kwakirwa.” Uyu murongo wanakoreshejwe n’Urukiko rw’Ububirire mu rubanza Nº RPA/GEN 00004/2019/CA rwaciwe
## Page 5
n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 07/05/2021 haburana Ubushinjacyaha na Munyagishari Bernard (igika cya 66), no mu zindi manza nyinshi1. [17] Urubanza No RPA 00199/2023/HC/KIG rujuririrwa, rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 16/12/2024, Nishyirembere Jean-Baptiste ajurira ku wa 10/01/2025, asaba uru Rukiko guhindura inyito y’icyaha, agahanirwa gufatanwa ibiyobyabweng by’urumogi aho guhanirwa kurutunda no kurucuruza. Nyuma y’amezi 10 Nishyirembere Jean-Baptiste ajuriye, Me Ruberwa N. Silas yatanze umwanzuro w’inyongera ku wa 07/10/2025, muri uwo mwanzuro azana ingingo nshya y’ubujurire idahuye n’ibyo Nishyirembere Jean- Baptiste yunganira yajuririye; asaba uru Rukiko kwemeza ko Nishyirembere Jean-Baptiste ari umwere. [18] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ingingo Me Ruberwa N. Silas aburanisha y’uko Nishyirembere Jean-Baptiste yagirwa umwere ituzuza cyangwa ngo ibe yunganira iyo uyu yatanzwe, kuko we yajuriye asaba guhindurirwa nyito y’icyaha, bivuze ko yemera ko hari icyaha yahanirwa, mu gihe umwunganizi we avuga ko nta cyaha yakoze kuko asaba Urukiko kwemeza ko ari umwere. [19] Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku murongo wibukijwe haruguru watanzwe mu rubanza Nº RCOMAA 00071/2017/CS rwa Mbuto Aimable na BRD,uvuga ko Ingingo iyo ariyo yose itanzwe nyuma y’ibihe ntarengwa byo kujurira, uretse iyuzuza cyangwa isobanura iyatanzwe mu bihe byemewe byo kujurira, itagomba kwakirwa, rurasanga ingingo y’uko Nishyirembere Jean- Baptiste yagirwa umwere yaratanzwe ku wa 07/10/2025, igihe giteganywa cy’iminsi 30 yo kujuririra urubanza No RPA 00199/2023/HC/KIG, rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 16/12/2024 cyararangiye, kandi iyo ngingo ikaba ituzuza cyangwa ngo isobanure ingingo z’ubujurire bwa Nishyirembere Jean-Baptiste zatanzwe ku gihe, bityo iyo ngingo ikaba itakiriwe, Me Ruberwa N. Silas akaba agomba kunganira Nishyirembere Jean-Baptiste mu mbibi z’ubujurire bwe. b) Kumenya niba Nishyirembere Jean-Baptiste yaragombaga guhanirwa icyaha cyo gufatanwa urumogi aho kuba icyo kurutunda no kurucuruza [20] Nishyirembere Jean-Baptiste anenga Urukiko Rukuru kuba rwaragenekereje rukamuhamya icyaha cyo gutunda no gucuruza urumogi, ko umucamanza yashingiye ku mitekerereze ye, aho gushingira ku mategeko. Avuga ko nta bikorwa yakoze byo gucuruza urumogi, ko Urukiko rwagombaga gushingira ku bikorwa by’icyaha, rukamuhanira icyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwenge by’urumogi hatitawe ku ngano yabyo. Akomeza avuga ko uwo ari wo murongo watanzwe mu rubanza RPAA 00156/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2022, igika cya 9, haburana Ubushinjacyaha na Musabyimana Elyseé. [21] Akomeza anenga ko mu gika cya 15 cy’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwashingiye ku murongo watanzwe mu rubanza No RPAA 0029/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 10/02/2017 uvuga ko umucamanza adategetswe gushingira ku mvugo ihakana icyaha mu gihe ushinjwa yacyemeye mu nzego z’iperereza, ko ibyo byaba ari ukumuhatira icyaha kuko kuva yafatwa n’abasilikare n’abapolisi na RIB bakomeje kumuhatira kucyemera bamubwira ko atigeze
1 Ingero: Urubanza Nº RPAA 00159/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/04/2025, haburana Ubushinjacyaha na Habimana Valens (igika cya 15); Urubanza Nº RPAA 00436/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/05/2025, haburana Ubushinjacyaha na NSENGUMUREMYI Jacques (igika cya 24); n’izindi.
## Page 6
agaragaza ny’ir’urumogi. Akomeza avuga ko mu gika cya 21 cy’urubanza ajuririra Urukiko Rukuru narwo rwamuhamije icyaha rushingiye ku kuba atagaragaza ny’iri urumogi yafatanwe. [22] Avuga ko ubu ny’ir’urumogi yafatanwe mu gikapu, ari we Sindikubwabo Théoneste yabonetse kandi abyiyemerera mu buhamya yatanze mu nyandiko ku wa 26/06/2023; ko uwo nyiri gikapu ari inshuti ye, akaba yaramusanze ku kazi aho yakoraga kuri Kigali Arena, amusaba kumuguriza amafaranga yo kwishyura moto, Nishyirembere Jean-Baptiste amuha 5000Frw amubwira ko ari macye, ko agiye kujya kubikuza andi no kuvunjisha idolari, amusigira igikapu yari afite ariko atazi ibirimo. Avuga ko amaze kukimusigira yakomeje kugendana icyo gikapu agihetse, ahura n’abantu bamubaza ikirimo, barebyemo basanga harimo ibiyobyabwenge, akaba asaba Urukiko rw’Ubujurire guhindura inyito y’icyaha yahamijwe, rukemeza ko yahanirwa gufatanwa urumogi. [23] Me Ruberwa N. Silas avuga ko ibaruwa Sindikubwabo Théoneste yanditse igaragaza ko urumogi Nishyirembere Jean-Baptiste yafatanwe ari urwe, icyo kikaba ari ikimenyetso kigaragaza ko icyaha cyo gucuruza urumogi no kurufatanwa kidahama Nishyirembere Jean-Baptiste kuko biragaraga ko urwo rumogi atari urwe kandi ko nta bushake yari afite bwo gukora icyaha. [24] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko mu rubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwabonye ko imyitwarire ya Nishyirembere Jean-Baptiste ariyo yatumye Abasilikare bagira amakenga, rusanga iyo myitwarire yerekana koko ko yari azi ikiri mu gikapu yari atwaye kuko kitamuvaga ku mugongo uko yinjiye asohoka muri hoteli; ko nk’uko byemejwe mu rubanza rujuririrwa (gika cya 20), ibyo bigaragaza ko Nishyirembere Jean-Baptiste yangaga ko agifashije hasi hagira uwakirabukwa yakirebamo akabona urwo rumogi. [25] Uhagarariye Ubushinjacyaha akomeza avuga ko mu gika cya 26 cy’urwo rubanza, Urukiko rwabonye ko guhindurirwa inyito y’icyaha Nishyirembere Jean-Baptiste akurikiranweho nta shingiro byahabwa kuko aterekana icyo yari gukoresha udufunyika 2457 tw‘urumogi, ahubwo ko iyo ataza guteshwa n’abasirikare bagize impungenge z‘igikapu kitamuvaga ku mugongo yinjira asohoka mu ihoteri, nta kindi yari gukurikizaho usibye kurugurisha no kurukwirakwiza mu bantu. Ikindi ko kuba Nishyirembere Jean-Baptiste mu Bugenzacyaha yaremeye ko yakiriye igikapu Théoneste yamuhaye kandi asanzwe azi neza ko acuruza urumogi, anarunywa, ubwabyo bigize icyaha [26] Asoza avuga ko ibyo bihuye n’umurongo watanzwe mu rubanza N° RPAA 00358/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023, Ubushinjacyaha buburana na Minani Florent (igika cya 172), aho Urukiko rwamuhamije icyaha cyo gutunda urumogi rushingiye ku ngano nini y’urumogi yafatanywe kuko rutari urwo kunywa gusa, ahubwo bihishe umugambi wo kurukwirakwiza; ndetse ko ari cyo cyemezo cyafashwe no mu rubanza Nº RPAA 00809/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/03/2025 haburana Ubushinjacyaha na Ngezenubwo Dany (igika cya 16), aho Urukiko rwasobanuye ko iyo bigaragaye ko ingano
2 Urukiko rw’Ubujurire rurasanga urumogi Minani Florent yafatanywe rungana n’udupfunyika 99 ari rwinshi ku buryo rutakwitirirwa ko ari urwo kunywa gusa, kuko n’ibyo avuga ko yaruhaga amatungo cyangwa ko yagombaga kurusangira na mugenzi we nta bimenyetso abitangira, ahubwo nkuko byasobanuwe mu rubanza nº RPAA 00408/2020/CA rwavuzwe mu gika cya 14 cy’uru rubanza, kuba yarafatanywe urumogi rwinshi kuriya, byumvikanisha ko atari urwo kunywa gusa ahubwo bihishe umugambi wo kurukwirakwiza, bityo Urukiko Rukuru rukaba nta kosa rwakoze mu kumuhamya icyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi.
## Page 7
y’ibiyobyabwenge uregwa yafatanwe ari nini, byashingirwaho hemezwa ko atari ibyo gukoresha ku giti cye ahubwo ikigamijwe ari ugucuruza cyangwa gukwirakwiza (drugs trafficking/drug distribution) ibiyobyabwenge uregwa agahabwa igihano kiremereye3; bityo ko ubujurire bwa Nishyirembere Jean-Baptiste nta shingiro bufite. UKO URUKIKO RUBIBONA [27] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba inyito y’icyaha Nishyirembere Jean- Baptiste yahamijwe yahinduka ku buryo yahanirwa icyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwenge by’urumogi, aho guhanirwa icyo kubitunda no kubicuruza. [28] Ibyerekeranye n’icyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge, Urukiko rw’Ubujurire rwabitanzeho umurongo mu rubanza Nº RPAA 00052/2021/CA rwaciwe ku wa 29/07/2022, haburana Ubushinjacyaha na Uwiringiye Franco (igika cya 27- 30) rwemeza ko: “Gutunda ibiyobyabwenge ni ugukura ibiyobyabwenge ahantu ukabijyana ahandi. Icyo cyaha kigizwe n’igikorwa cyo gukura ibiyobyabwenge ahantu ubijyana ahandi (élément materiel), naho ubushake bwo gukora icyaha (élément moral) bukaba bugizwe no kuba uwatunze ibiyobyabwenge azi neza ko atwaye urumogi ndetse akaba yari asanzwe azi ko gutwara urumogi ari icyaha kandi icyakozwe akaba ari igikorwa giteganywa kandi kigahanwa n’ingingo y’amategeko (élément légal).” Uyu murongo wanashingiweho mu zindi manza nyinshi zaciwe n’uru Rukiko, nko mu rubanza Nº RPAA 00725/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/03/2025 Ubushinjacyaha buburana na Dusengimana Valens (igika cya 15) n’izindi. [29] Ibyerekeranye n’icyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwenge byatanzweho umurongo mu rubanza No RPAA00408/2020/CA rwaciwe ku wa 27/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na Niyitegeka Augustin alias Niyirena (igika cya 18), aho uru Rukiko rwemeje ko ibimenyetso bikurikira bishingirwaho hemezwa niba ibiyobyabwenge umuntu afatanywe ari ibyo gucuruza cyangwa gukwirakwiza (drugs trafficking), bigizwe n’iminzani yabugenewe mu gupima, amasashe yifashishwa mu gupfunyikamo ibiyobyabwenge, amafaranga bafatiye aho hantu, ahakoreshwa nk’ububiko, ubwinshi bw’ibiyobyabwenge basanze aho hantu, urujya n’uruza rw’abantu ahafatiwe ibiyobyabwenge, abatangabuhamya bemeza ko uwo muntu asanzwe acuruza ibiyobyabwenge, ko mu gihe Ubushinjacyaha budashoboye kwerekana ko uregwa atarafite gusa ibiyobyabwenge (simple drugs possession) ahubwo yabigurishije cyangwa yateganyaga kubigurisha ahanishwa igihano gito cyo gufatanwa ibiyobyabwenge. [30] Uwo murongo wanashingiwe n’Urukiko rw’Ubujurire mu zindi manza nyinshi4, ukaba waranashingiweho n’Urukiko Rukuru mu rubanza rujuririrwa (mu gika cya 23), rwemeza ko Nishyirembere Jean-Baptiste usaba guhindurirwa inyito y’icyaha, aterekana icyo yari gukoresha urumogi udupfunyika 2457 yafatanwe, ko iyo ataza guteshwa n’abasilikare bagize impungenge za kiriya gikapu kitamuvaga ku mugongo yinjira asohoka muri hoteri, nta kindi yari gukurikizaho usibye kurugurisha no kurukwirakwiza mu bantu.5
3 Imirngo yatanzwe mu manza zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire mu kwezi kwa Mata 2025, N⁰26, pp.115-116 4 Urugero: Urubanza Nº RPAA 00867/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/05/2025 Ubushinjacyaha buburana na Hakizimana Jean Claude (igika cya 17); Urubanza Nº RPAA 00323/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/05/2025 haburana Ubushinjacyaha na Nzayisenga Robert n’undi (igika cya 26). 5 Urubanza No RPA 00199/2023/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 16/12/2024, igika cya 26.
## Page 8
[31] Ku byerekeranye no kwemera icyaha mu nzego z’iperereza nyuma ushinjwa yagera imbere y’urukiko akagihakana, Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza Nº RPA 0010/ 06/CS - RPA 0011/06/CS - RPA 0012/06/CS, rwaciwe ku wa 18/07/2008, haburana Ubushinjacyaha na Sgt Ntaganira na bagenzi be (igika cya 46) rwatanze umurongo ukurikira: “Umucamanza uburanisha urubanza mu mizi ariwe ureba agaciro imvugo y’uwiyemerera icyaha mu rwego rw’iperereza ifite, kabone n’iyo nyirayo yageze imbere y’Urukiko akayihindura.” Uyu murongo wanakoreshejwe n’Urukiko rw’Ubujurire mu manza nyinshi rwaciye. [32] Mu rubaza No RPA 00199/2023/HC/HIG rujuririrwa (igika cya 16 – 21), Urukiko Rukuru rushingiye ku mpamvu y’uko ubwo Nishyirembere Jean- Baptiste yabazwaga mu Bugenzacyaha yemeye ko Boss we witwa Théoneste usanzwe ari umucuruzi w’urumogi yamusanze ku kazi akamusigira igikapu cyarimo urumogi yari avanye ku Gisenyi ngo akimugereze iwe mu rugo kandi ko yagisigaranye azi neza ko ari urumogi rurimo, akanasobanura ko amaze kukimuha yagishyize mu mugongo yasohoka akagisohokana yakwinjira akakinjirana yakongera gusohoka akagisohokana akakinjirana kugeza aho iyo myitwarire yatumye abasilikare bamubonye izo nshuro zose bamwibazaho bamubaza ikiri muri icyo gikapu barebyemo basanga ari urumogi (boules 2457) rurimo, ku buhamya bwatanzwe na Nyirimana Laurasca, umwe mu bapolisi bakiriye Nishyirembere Jean-Baptiste bamuhawe n'abasilikare bamufashe, bushimangira imvugo ya Nishyirembere Jean-Baptiste, rwasanze iyo myitwarire ya Nishyirembere Jean-Baptiste yatumye Abasirikare bagira amakenga yerekana koko ko yari azi ikiri muri icyo gikapu kuko kitamuvaga ku mugongo uko yinjiye asohoka mu ihoteli kuko yangaga ko agifashije hasi hari uwakirabukwa yakirebamo akabona ruriya rumogi. Rushingiye kandi ko atashoboye kwerekana uwo yita nyiri urumogi, rwasanze nta wundi warukurikiranwaho uretse Nishyirembere Jean-Baptiste nkuko amategeko abiteganya, akaba agomba gukurikiranwaho icyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw'urumogi. [33] Urukiko Rukuru rushingiye kandi ku murongo watanzwe mu rubanza No RPAA 00408/2020/CA rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 27/06/2022, Ubushinjacyaha buburana na Niyitegeka Augustin bita Niyirema, rwagaragaje uko amagambo gufatanwa, kubika, guhinga ….. avugwa mu ngingo ya 263 y’Itegeko rigena ibyaha n’ibihano muri rusange (yahindutse ingingo ya 11y’Itegeko nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 rihindura itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange) akwiye kumvikana harebwa ikigamijwe n’ingano y’ibiyobyabwenge uregwa yafatanywe, ahinga, abitse, ….., rwasanze ingano y’ibiyobyabwenge Nishyirembere Jean-Baptiste yafatanywe igaragaza ko nta kindi byari gukoreshwa usibye kubigurisha cyangwa kubikwirakwiza, rwanzura ko ibyo yajuriye asaba ko inyito y’icyaha yahamijwe yahinduka nta shingiro bifite. Cyokora rumugabanyiriza ibihano (reba igika cya 23- 26). [34] Dosiye igaragaza ko mu Bugenzacyaha Nishyirembere Jean-Baptiste yabajijwe aho yakuye urumogi yafatanwe, avuze ko yaruhawe mu gikapu na Théoneste wari urukuye ku Gisenyi ngo arumujyanire iwe mu rugo, afatwa n’abasilikare agitwaye6. Yavuze ko asanzwe azi ko Théoneste acuruza urumogi kandi arunywa7, anavuga ko yari azi ko igikapu yamuhaye kirimo
6 Inyandikomvugo y’ibazwa ry’uregwa ku wa 29/11/2019, igisubizo cya 2. 7 Idem, igisubizo cya 3.
## Page 9
urumogi8. Abazwa mu Bushinjacyaha, Nishyirembere Jean-Baptiste yavuze ko Théoneste (Boss we) asanzwe amukoresha9. [35] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga, n’ubwo Nishyirembere Jean-Baptiste mu miburanire ye yageze mu Rukiko agahakana ko atari azi ko atwaye urumogi, uko guhakana icyaha ubwabyo bidatesha agaciro ukwemera icyaha kwe mu nzego z’iperereza kuko ibyo yemeye mbere ari byo bihuye n’ukuri kw’ibyabaye, harebwe imyitwarire ye yatumye abasilikare bamubonaga agenda agaruka n’igikapu kitava ku mugongo bagira amakenga, nk’uko inkiko zabanje zabisobanuye. [36] Rushingiye ku murongo wavuzwe haruguru watanzwe mu rubanza rw’Ubushinjacyaha na Uwiringiye Franco, uru Rukiko rurasanga kuba Nishyirembere Jean-Baptiste yarafashwe atwaye igikapu kirimo udupfunyika (boules) 2457 tw’urumogi kandi yagitwaye azi neza ko ari urumogi atwaye nk’uko yabibwiye Ubugenzacyaha ko Théoneste yari yamusabye kurumujyanira iwe mu rugo kandi asanzwe amukoresha (nk’uko yabibwiye Ubushinjacyha), bigize icyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge nk’uko yagihamijwe n’Urukiko Rukuru, byumvikana ko nk’uko urwo Rukiko rwabivuze, iyo Nishyirembere Jean-Baptiste adafatwa urwo rumogi rwari kugurishwa no gukwirakwizwa mu bantu cyane cyane ko yavuze ko Théoneste acuruza urumogi, ko ariko kazi yakoraga. Rurasanga rero ibyo Nishyirembere Jean- Baptiste n’Avoka umwunganira bavuga ko Urukiko Rukuru rwamuhamije icyaha rushingiye ku mitekerereze yarwo nta shingiro bifite, kuko nk’uko byerekanywe haruguru, urwo Rukiko rwagaragaje impamvu rwashingiyeho rumuhamya icyaha cyo gutunda ibyiyobyabwenge by’urumogi. [37] Ku bijyanye n’ubuhamya Nishyirembere Théoneste n’Avoka we bavuga ko bwatanzwe mu nyandiko na Sindikubwabo Théoneste yita nyiri urumogi yafatanywe, uru Rukiko rurasanga uretse ko nta n’ikimenyetso yigeze atanga cy’uko uwo yita nyiri urumogi ari urwe koko, dore ko nta n’umwirondoro we wuzuye yigeze atanga ku buryo ntaho Urukiko rwahera rugenzura ko uwo yita Sindikubwabo Théoneshe ari we Théoneste yavuze kuva agifatwa, ubuhamya butatangiwe mu Rukiko, yashakishije nyuma y’uko icyaha kimuhamye bugamije gusa kumushinjura budashobora kwakirwa ngo busuzumwe kuko butizewe. [38] Rurasanga kandi kuba Nishyirembere Jean-Baptiste avuga ko yakoreraga uwo yita nyiri urumogi ndetse akavuga ko uyu yari umucuruzi w’urumogi kandi ko yakiriye igikapu yamusigiye ngo akimujyanire mu rugo abizi neza ko kirimo urumogi, bivuze ko n’ubundi yakimuhaye mu rwego rw’imikoranire bari basanganywe yo gutunda no gucuruza urumogi, Urukiko Rukuru rwamuhamije icyaha cyo gutunda urumogi rukaba ntaho rwibeshye. [39] Kubw’ibyo Urukiko rw’Ubujurire rurasanga imiburanire ya Nishyirembere Jean-Baptiste y’uko urumogi yari afite mu gikapu rwari urwa Sindikubwabo Théoneste ntacyo yahindura ku nyito y’icyaha kimuhama cyo gutunda ibiyobyabwenge by’urumogi nk’uko bimaze gusobanurwa haruguru, bityo inyito y’icyaha yahamijwe n’Urukiko Rukuru ikaba itagomba guhinduka, ubujurire bwe bukaba nta shingiro bufite. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO
8 Idem, igisubizo cya 4. 9 Reba inyandikomvugo yo mu Bushinjacyaha yo ku wa 04/12/2019, P. 1, ikibazo n’igisubizo cya 6.
## Page 10
[40] Rwemeje ko ubujurire bwa Nishyirembere Jean-Baptiste nta shingiro bufite. [41] Rwemeje ko urubanza NoRPA 00199/2023/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 16/12/2024 rudahindutse. [42] Rwemeje ko igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) n'ihazabu ya miliyoni eshanu (5,000,000Frw) Nishyirembere Jean-Baptiste yahanishijwe n’Urukiko Rukuru kigumyeho. [43] Ruvuze ko amagarama y’urubanza aherera ku Isanduku ya Leta kuko Nishyirembere Jean- Baptiste afunze.