UBUSHINJACYAHA v NIYIHABA
The Court of Appeal held that the appellant's admission of guilt and other mitigating factors had already been considered by the High Court, which reduced his sentence from life imprisonment to 25 years. No legal error or abuse of discretion was demonstrated in the High Court's decision. The gravity and brutality of...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00251/2023/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Appellant: NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 29 November 2024
- Case Number
- RPAA 00251/2023/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Court of Appeal Final Judgment
- Outcome
- Appeal dismissed
- Legal Topics
- Sentencing, Mitigating Circumstances, Appeals, Homicide
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel
Appellant
Procedural Posture
Criminal Appeal / Court of Appeal Final Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the appellant's admission of guilt constitutes sufficient mitigating circumstances to further reduce his sentence
- 2 Whether the High Court erred in not further reducing the sentence based on mitigating factors
Ratio Decidendi
The Court of Appeal held that the appellant's admission of guilt and other mitigating factors had already been considered by the High Court, which reduced his sentence from life imprisonment to 25 years. No legal error or abuse of discretion was demonstrated in the High Court's decision. The gravity and brutality of the offence justified the sentence imposed. The appeal was therefore dismissed as unfounded.
Court Disposition
Appeal dismissed
Orders
- The judgment of the High Court (RPA 00392/2020/HC/RWG) sentencing the appellant to 25 years' imprisonment is upheld.
- The appellant's appeal is dismissed as unfounded.
Full Case Text
Judgment text and source record
23 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v NIYIHABA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-11-29 - Case/document no.: RPAA 00251/2023/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v NIYIHABA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 00251/2023/CA (Ndahayo, P.J) 29 Ugushyingo 2024] Amategeko agenga imanza nshinjabyaha – Igabanyagihano – Iyo abaregwa nta kindi banenga urubanza rwajuririwe uretse kuvuga gusa ko batagabanyirijwe bihagije, buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose, yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo ariko ko mu bujurire, Umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe mu Rukiko rubanza, ari uko amaze kugaragaza ko urwo Rukiko rwaba rwarakoresheje itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo nabi mu gutanga icyo gihano. Amategeko agenga imanza nshinjabyaha – Igabanyagihano – Urukiko ntirutegetswe kugabanya igihano niyo hari impamvu nyoroshyacyaha, ahubwo rugena igihano mu bushishozi bwarwo rurebye imikorere y’icyaha uregwa akurikiranyweho cyangwa uburyo cyakozwemo. Incamake y’ikibazo: Ubushinjacyaha bwakurikiranye NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel mu Urukiko Rwisumbuye, rumurega icyaha cy’ubwicanyi, bumusabira guhanishwa igihano cya burundu, kuko yishe BAGIRINKA Marthe babanaga nk’umugore n’umugabo, amukubise ifuni mu mutwe, ku munwa no mu gutwi aryamye ku gitanda. Yaburanye yemera icyaha avuga ko yabitewe n’uburakari aho yashyamiranye n’umugore we nijoro bari mu buriri bapfa ko umugore amuca inyuma, asaba kugabayirizwa igihano kuko akimara kumwica yijyanye ku buyobozi. Urukiko rwaciye urubanza rwemeza ko ahamwa n’icyaha, rumuhanisha igihano cy’igifungo cya burundu. Ntiyishimiye imikirize y’Urubanza maze ajurira icyo cyemezo mu rukiko Rukuru avuga ko yemera icyaha cyo kuba yarishe umugore we akaba agisabira imbabazi kandi ngo mu nzego zose yemeye icyaha ndetse asaba ko yasanga abana be kuko bandagaye. Urukiko rwaciye urubanza, rwemeza ko ubujurire bwe bufite ishingiro kuri bimwe; rwemeza ko imikirize y’urubanza ihindutse ku bijyanye n’ibihano; rumuhanisha igihano cy’igifungo cy’imyaka 25. NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel yongeye kujuririra Urukiko rw’Ubujurire, avuga ko Urukiko Rukuru rutahaye agaciro impamvu nyoroshyacyaha zagaragajwe bituma rumuha igihano kiremereye, akaba asaba ko yagabanyirizwa ibihano. Ubushinjacyaha we avuga ko uwajuriye ntacyo anenga urubanza rwajuririwe kuko yagabanyirijwe bihagije kandi nta mategeko yishwe kuburyo byaba impamvu ituma bikosorwa. Incamake y’icyemezo: Mu rwego rw’ibirego nshinjabyaha iyo abaregwa nta kindi banenga urubanza rwajuririwe, uretse kuvuga gusa ko batagabanyirijwe igihano bihagije, buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 49 y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ariko mu bujurire, Umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe n’Umucamanza wo mu rukiko rubanza, ari uko amaze kugaragaza ko urwo Rukiko rwaba rwarakoresheje nabi itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo mu gutanga icyo gihano. Bityo, ibyo uregwa avuga ko atagabanyirijwe ibihano kandi yaragaragaje impamvu nyoroshyacyaha zirimo kuba yaremeye
## Page 2
icyaha mu nzego zose, nta shingiro byahabwa kuko icyaha yakoze cyo kwica umugore we yagikoranye ubugome bukomeye akaba atanagaragaza ibimenyetso by’ubusambanyi yashinje umugore bwaba bwaratumye amwica we uretse kubivuga gusa. Urukiko ntirutegetswe kugabanya igihano n’iyo hari impamvu nyoroshyacyaha, ahubwo rugena igihano mu bushishozi bwarwo rurebye imikorere y’icyaha uregwa akurikiranyweho cyangwa uburyo cyakozwemo. Bityo, igihano cy’igifungo cy’imyaka 25 NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL yahawe, gikwiranye n’uburemere bw’icyaha cy’ubwicanyi yakoranye ubugome bukabije ubwo yakubitaga umugore we babyaranye kane ifuni ubugira gatatu, (mu mutwe, mu matwi no ku munwa), akamusiga yambaye ubusa ku buriri. Ubujurire nta shingiro bufite. Nta mategeko yashingiweho Imanza zifashishijwe: RPA 0282/08/CS, Ubushinjacyaha na NYIRANGONDO Virginie, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12/03/2010; RPA 00060/2021/CA, Ubushinjacyaha na NSABIMANA Callixte alias Sankara na bagenzi be, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022; RPAA 00226/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/06/2024 Ubushinjacyaha buburana na GANZA Rodrigue (igika cya 26). Urubanza IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ubushinjacyaha bwakurikiranye NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel mu Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare, rumurega icyaha cy’ubwicanyi aho mu ijoro ryo ku itariki ya 14/03/2020 ari iwe mu rugo mu Mudugudu wa Rubare, Akagari ka Rurenge, Umurenge wa Remera, mu karere ka Gatsibo, yishe BAGIRINKA Marthe babanaga nk’umugore n’umugabo, amukubise ifuni mu mutwe, ku munwa no mu gutwi aryamye ku gitanda. Ubushinjacyaha bwasabye urukiko kwemeza ko iki cyaha kimuhama rukamuhanisha igifungo cya burundu. [2] NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel yaburanye yemera icyaha avuga ko yabitewe n’uburakari aho yashyamiranye n’umugore we nijoro bari mu buriri bapfa ko umugore amuca inyuma, arabyuka ajya kuzana agafuni akamukubita mu mutwe inshuro ebyiri ahita apfa. Asaba kugabayirizwa igihano kuko akimara kumwica yijyanye ku buyobozi (ku murenge). [3] Mu rubanza No RP 00286/2020/TGI/NYG rwaciwe ku wa 13/05/2020, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rwemeje ko NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi maze rumuhanisha igihano cy’igifungo cya burundu. [4] Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rwashingiye icyemezo cyarwo ku kuba uregwa yemera icyaha mu bugenzacyaha, mu bushinjacyaha no mu rukiko ndetse no ku mvugo
## Page 3
z’abatangabuhamya bemeje ko bahuruye bagasanga umugore aryamye ku buriri afite ibikomere mu mutwe no ku gutwi kandi yambaye ubusa yapfuye. [5] NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL ntiyishimiye imikirize y’Urubanza maze ajurira icyo cyemezo mu rukiko Rukuru Urugereko rwa Rwamagana avuga ko yemera icyaha cyo kuba yarishe umugore we akaba agisabira imbabazi kandi ngo mu nzego zose yemeye icyaha ndetse asaba ko yasanga abana be kuko bandagaye. [6] Ubushinjacyaha buvuga ko uregwa atagabanyirizwa ibihano kuko yakoze icyaha n’ubugome ndengakamere kuko yishe umugore ndetse akaba yarasize amwambitse ubusa, busaba ko yakomeza guhanishwa igifungo cya burundu. [7] Mu rubanza No RPA 00392/2020/HC/RWG rwaciwe ku wa 20/04/2023, Urukiko Rukuru urugereko rwa Rwamagana rwemeje ko ubujurire bwa NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel bufite ishingiro kuri bimwe; rwemeje ko imikirize y’urubanza No RP 00286/2020/TGI/NYG ihindutse ku bijyanye n’ibihano; rwahanishije NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel igihano cy’igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25 ans). [8] Urukiko Rukuru Urugereko rwa Rwamagana rwashingiye icyemezo cyarwo ku kuba yemera icyaha agasaba imbabazi, rusanga hari impamvu zigaragarira Urukiko zituma NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL yagabanyirizwa igihano yahanishijwe, kugira ngo n’uburemere bw’icyaha buhuzwe n’igihano, hashingiwe ku ihame rikuru ry’ubutabera (Principe supérieur de la justice) ryemerera umucamanza gufata icyemezo abona ko kinogeye ubutabera n’ubwo haba hari andi mahame yaba yirengagijwe. [9] NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel ntiyishimiye imikirize y’urubanza ajurira mu rukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa Nº RPAA 00251/2023/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 07/11/2024, NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel yunganiwe na Me NTIRUSHWAMABOKO Aloys, Ubushinjacyaha buhagarariwe na PN MUKUNZI Faustin, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [10] Mu myanzuro ya NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel n’umwunganizi we Me Aloys NTIRUSHWAMABOKO bavuga ko Urukiko Rukuru Urugereko rwa Rwamagana rutahaye agaciro impamvu nyoroshyacyaha zagaragajwe bituma rumuha igihano kiremereye, bakaba basaba ko yagabanyirizwa ibihano. [11] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko uwajuriye ntacyo anenga urubanza rwajuririwe kuko yaragabanyirijwe bihagije kandi nta mategeko yishwe kuburyo byaba impamvu ituma bikosorwa. [12] Urukiko rushingiye ku mpaka zigaragazwa mu myanzuro y’ababuranyi rusanga ikibazo gikwiye gusuzumwa ari igikurikira: Kumenya niba ukwemera icyaha kwa NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel ari impamvu nyoroshyacyaha zatuma yongera kugabanyirizwa ibihano. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URUBANZA
## Page 4
Kumenya niba ukwemera icyaha kwa NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel ari impamvu nyoroshyacyaha zatuma yongera kugabanyirizwa ibihano. [13] NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel, asobanura ko inkomoko y’iki cyaha ari uburaya bw’umugore we wamucaga inyuma, agasobanura ko ku wa 14/03/2020, bajyanye n’umugore guhinga bavuyeyo umugore arakaraba ajya mu itsinda, nyuma ajya no ku kabari haza umugabo wari asanzwe amutereta, BIRANYANGA ngo yarabasanganye amubwira ko ibyo akora atari byo, cyane ko yamwiyamye inshuro nyinshi, akaba yaranabibwiye abana, bigeze nijoro mu gihe cya saa yine (22h:00) barashyamirana, bituma agira umujinya afata agasuka kari muri corridor arakamukubita, abonye ko ashobora kuba amwishe ngo yahise yijyana ku murenge yishyikiriza station ya polisi. Akaba yaricujije, yemera icyaha ndetse asaba imbabazi, kandi ngo yanabitewe n’inzoga yari yanyoye, bigeretseho n’uko gufuha cyane. [14] Akomeza asobanura ko mu busanzwe yitwara neza ko ibyo yakoze yabitewe n’umujinya waturutse ku ngeso z’ubusambanyi yapfuye n’umugore, we ko mu bigaragara nta mugambi wo gutegura icyaha yigeze agira, akavuga ko nta gihano ntayegayezwa kibaho kandi ko akamaro k’igihano katareberwa ku buremere bw’icyaha cyakozwe ikindi kandi ko igihano kirekire kidafasha umuntu kugororoka kuko umuntu ashobora no guhabwa igihano gito akakigororokamo. [15] Asoza asaba Urukiko rw’Ubujurire kwakira ubujurire bwe, rukemeza ko bufite ishingiro kandi ko akwiye kugabanyirizwa ibihano kugeza ku gifungo cy’imyaka 10, bikamuha amahirwe yo kugaruka mu muryango nyarwanda no kongera kurera abana babaye imfubyi ubu basigaye ku musozi batagira kireberera, kuko na nyirakuru wari warabasigaranye nta mbaraga agifite zo kubakurikirana. [16] Me Aloys NTIRUSHWAMABOKO wunganira NIYIHABA Abdoul alias BIRANYANGA Emmanuel avuga ko iki cyaha, gikomoka ku makimbirane yaranze NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL na nyakwigendera mu mibanire yabo nk’ikibazo kiri mu muryango nyarwanda, ndetse ko cyagize ingaruka 2 zirimo urupfu rwa nyakwigendera n’ingaruka z’ubupfubyi ku bana babyaranye ndetse na se arafungwa. Akavuga ko ingaruka z’abana badafite ubarera hazamo guta ishuri, kuzerera n’izindi ngaruka nyinshi, kuko bisa n’aho umuryango wazimye, asaba Urukiko kuzasesengura itegeko rishya rukamugabanyiriza ibihano, rukamuhanisha igifungo cy’imyaka 15 iteganywa n’itegeko cyangwa munsi yayo, agahabwa imyaka 10 kugira ngo yikosore, ariko kandi habeho no kuramira umuryango w’imfubyi zasizwe zonyine, bigakorwa hashingiwe ku bwigenge bw’umucamanza. [17] Me NTIRUSHWAMABOKO Aloys, akomeza avuga ko ibyo basaba biherekejwe n’impamvu nyoroshyacyaya zirimo kuba NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL yaragiye yemera aho yanyuze hose no mu Rukiko rw’Ubujurire akaba acyemera, kuba ari ubwa mbere akurikiranywe n’inkiko bizwi kandi asanzwe ari umuntu witwaraga neza mu muryango nyarwanda, asaba Urukiko kuzashingira ku ngingo ya 491 n’iya 592 z’Itegeko n°
1 Ingingo iteganya ko: “Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo”. 2 Ingingo iteganya ko Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo: 1º ushinjwa, mbere yo gukurikiranwa, yemeye icyaha akagisabira imbabazi uwo yakoreye icyaha n’umuryango nyarwanda mu buryo budashidikanywa,
## Page 5
68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, no kuzita ku mibereho n’ubuzima bwa NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL, rugaha agaciro ubusabe bwe rukamuhanisha ibihano bito ku cyaha akurikiranyweho. [18] Yongeraho ko Urukiko rwazashingira ku rubanza cy’urubanza No RS/INCONST/SPEC 00003/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 04/12/2019 igika cya 48, aho Urukiko rw’Ikirenga rwagaragaje ko rusanga byihutirwa ko hashyirwaho politiki yo guhana ishingiye ku bushakashatsi bwimbitse, ihuza amahame mpuzamahanga mu guhana n’ibibazo byihariye biri mu muryango nyarwanda, kandi umucamanza agahabwa ubwisanzure bwo gutanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo. [19] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL yagabanyirijwe igihano kuko yahanishijwe igifungo cy’imyaka 25 mu gihe yashoboraga guhanishwa igifungo cya burundu ari nacyo yari yahawe ku rwego rwa mbere. Kuba rero ngo asaba kongera kugabanyirizwa igihano ku mpamvu nyoroshya asanzwe yarabihawe ku bujurire bwa mbere nta kosa agaragaza Urukiko Rukuru rwakoze mu guca urubanza rwe. [20] Akomeza avuga ko hashingiwe ku ngingo ya 183 agace ka gatanu n’aka gatandatu y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha ndetse no ku mirongo itandukanye yatanzwe n’Urukiko rw’Ubujurire nko mu rubanza NºRPAA 00048/2021/CA rwaciwe ku wa 22/07/2022 haburana MUNYEMANA Eric alias Nyinya (Igika cya 22), byose bigaragaza ko ujurira agomba kugaragaza urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa. [21] Ashingira kandi ku murongo watanzwe mu rubanza N° RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022 haburana Ubushinjacyaha v. NSABIMANA Callixte alias Sankara na bagenzi be ku byerekeye kugabanyirizwa igihano mu gihe ariyo mpamvu y’ubujurire yonyine, akavuga ko nta kosa ryakozwe n’Urukiko Rukuru Urugereko rwa Rwamagana ryatuma ubu bujurire buhabwa ishingiro, kuko atagaragaza aho rwakoresheje nabi itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo mu gutanga icyo gihano. Bityo rero ngo kuba nta cyo gukosora gihari ntibyatuma uru rubanza ruhinduka mu bijyanye n’ibihano byatanzwe, cyane ko n’ibijyanye n’ubusambanyi yashinje umugore we nk’icyatumye amwica atabitangiye ikimenyetso. [22] Uhagarariye Ubushinjacyaha yongeraho kandi ko uregwa n’umwunganira baburanisha kuba hari abana basizwe na nyakwigendera, avuga ko yajya guha uburere, Ubushinjacyaha bukaba busanga izo ngaruka z’icyaha zitaba impamvu aburanisha ngo abe yagabanyirizwa igihano kuruta uko yagabanyirijwe, kuko ibyo yakabaye yarabitekereje mbere yo gukora icyaha, kandi ko abana ari ab’igihugu kizabitaho. Ariko bushingiye ku biteganywa n’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange mu ngingo yaryo ya 603, asaba ko BIRANYANGA NIYIHABA Emmanuel yahanishwa
akicuza kandi akishyura ibyo yangije nk’uko bari babimutegerejeho; 3º mu ntangiriro z’iburanisha ku rwego rwa mbere, ushinjwa yireze akemera icyaha mu buryo budashidikanywa. 3 Ingingo ya 60 y’iryo tegeko ihinduwe ku buryo bukurikira: « Iyo umucamanza yemeje impamvu nyoroshyacyaha, ashobora kugabanya igihano ku buryo bukurikira: (a)igifungo cya burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igihano cy’igifungo cy’imyaka 15; (b)igifungo kimara igihe kizwi kiva ku mezi 6 kuzamura gishobora kugabanywa, ariko ntikijye munsi ya kimwe cya kabiri cy’igihano gito giteganyirijwe icyaha cyakozwe.
## Page 6
igifungo cy’imyaka 15 kuko aricyo gihano gito gishoboka mu nyungu z’ubutabera no gutanga ibihano bijya kwegerana ku byaha bisa. UKO URUKIKO RUBIBONA [23] Impaka muri uru rubanza zishingiye ku kumenya niba NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL yakongera kugabanyirizwa ibihano yahawe n’Urukiko Rukuru kubera impamvu nyoroshyacyaha yagaragaje. [24] Mu gusesengura iki kibazo hashingirwa ku murongo wemejwe mu rubanza N°RPA 00060/2021/CA rwaciwe ku wa 04/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSABIMANA Callixte alias Sankara na bagenzi be. Muri urwo rubanza, Urukiko rw’Ubujurire rwasobanuye ko mu rwego rw’ibirego nshinjabyaha iyo abaregwa nta kindi banenga urubanza rwajuririwe, uretse kuvuga gusa ko batagabanyirijwe igihano bihagije, buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 49 y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange4, ko ariko mu bujurire, Umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe n’Umucamanza wo mu rukiko rubanza, ari uko amaze kugaragaza ko urwo Rukiko rwaba rwarakoresheje nabi itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo mu gutanga icyo gihano.5 [25] Dosiye igaragaza ko ku wa 15/03/2020, NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL abazwa mu bugenzacyaha yasobanuye ko yishe umugore we bitewe n’amakimbirane bari bafitanye ajyanye no kuba umugore we amuca inyuma kandi bikaba bimaze imyaka itatu aho ikibazo cye yakigejeje no mu nzego z’ibanze ariko umugore agakomeza kumuca inyuma, bituma agira umujinya maze mu ijoro ryo ku wa 14 rishyira ku wa 15/03/2020, amukubita ifuni aramwica, ahita yishyikiriza inzego z’ubuyobozi. [26] Dosiye igaragaza kandi ko ku wa 19/03/2020, NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL abazwa mu bugenzacyaha yemeye icyaha cyo kuba yarishe umugore we amukubise ifuni, asaba imbabazi. [27] Dosiye igaragaza raporo y’inzego z’ibanze yo ku wa 15/03/2020 n’ubuhamya bw’abatangabuhamya butandukanye bahuriza ku kuba NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL yari asanzwe yitwara nabi kuko yahoranaga amakimbirane n’umugore we ashingiye ku mitungo, aho yagurishije inka bahawe na Leta batabyumvikanyeho, kuba yarigeze amuruma ibere akamukomeretsa mu mwaka wa 2017 ndetse akaba yarigeze guta urugo mu gihe cy’umwaka wose, akaba kandi yari n’umusinzi. [28] Dosiye kandi igaragaza raporo y’umugenzacyaha wageze aho icyaha cyabereye wagaragaje ko BAGIRINKA Marthe yasanzwe mu cyumba ku buriri basanzwe bararaho aryamye
4 Ingingo ya 49 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu iteganya ko “Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye Reba urubanza RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022 haburana Ubushinjacyaha, NSABIMANA Callixte alias Sankara na bagenzi be, igika cya 252-254. 5 Reba urubanza RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022 haburana Ubushinjacyaha, NSABIMANA Callixte alias Sankara na bagenzi be, igika cya 252-254.
## Page 7
yambaye ubusa kandi yakubiswe ifuni inshuro 3 mu mutwe, mu gutwi no ku munwa, hakaba na raporo ya muganga ivuga ko BAGIRINKA Marthe yishwe no kuba yarakubiswe mu mutwe no mu misaya. [29] Urukiko Rukuru Urugereko rwa Rwamagana rwahamije NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL icyaha cy’ubwicanyi yakoreye umugore we, rushingiye ku kuba yaremeye icyaha mu nzego zose asaba imbabazi kandi ari ubwa mbere akoze icyaha, rumuhanisha igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25 ans) aho kuba igifungo cya burundu yahawe mu rukiko rubanza, rukaba rwaramugabanyirije igihano, mu rwego rwo guhuza uburemere bw’icyaha n’igihano, rushingiye kandi kw’ihame rikuru ry’ubutabera (Principe supérieur de la justice) ryemerera umucamanza gufata icyemezo abona ko kinogeye ubutabera n’ubwo haba hari andi mahame yaba yirengagijwe. [30] Ku byerekeye uru rubanza aho NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL avuga ko atagabanyirijwe ibihano kandi yaragaragaje impamvu nyoroshyacyaha zirimo kuba yaremeye icyaha mu nzego zose, nta shingiro byahabwa kuko icyaha yakoze cyo kwica umugore we yagikoranye ubugome bukomeye akaba atanagaragaza ibimenyetso by’ubusambanyi yashinje umugore bwaba bwaratumye amwica we uretse kubivuga gusa. [31] Ibyo kutagabanyirizwa ibihano kubera ubugome icyaha cyakoranwe byamejwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza Nº RPA 0282/08/CS6 rwatanze umurongo uvuga ko Urukiko rudategetswe kugabanya igihano n’iyo hari impamvu nyoroshyacyaha, ahubwo rugena igihano mu bushishozi bwarwo rurebye imikorere y’icyaha uregwa akurikiranyweho cyangwa uburyo cyakozwemo”. Uyu murongo kandi wakomje kugenderwa mu manza zitandukanye zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ndetse n’Urukiko rw’Ubujurire, aho uruherutse ari urubanza Nº RPAA 00226/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/06/2024 Ubushinjacyaha buburana na GANZA Rodrigue (igika cya 26). [32] Kuba NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL na Me NTIRUSHWAMABOKO Aloys umwunganira bavuga ko yagabanyirizwa ibihano akajya kureba abana yasize badafite uburere, ibyo ntiyabyitwaza ngo abiburanishe nk’uko byatanzweho umurongo mu rubanza Nº RPA0129/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 07/03/2014 haburana Ubushinjacyaha na MPITABAKANA (igika cya 16), aho rwemeje ko “Ntawakwitwaza ingaruka mbi z’icyaha ngo asabe kukigabanyirizwa igihano mu bujurire”. Uyu murongo kandi wakomeje kugenderwaho mu manza zitandukanye zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga n’Urukiko rw’Ubujurire, aho uruherutse ari urubanza Nº RPAA 00020/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/03/2024 haburana Ubushinjacyaha na NTWARIYISHEMA Elie (igika cya 18). [33] Ku bijyanye n’igihano hakwifashishwa ibyemejwe mu rundi rubanza Nº RPAA 00108/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/04/2024, haburana Ubushinjacyaha v. MUVANDIMWE KABALISA, Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko rusanga igihano cy’imyaka 25 MUVANDIMWE KABARISA yahawe gikwiranye n’uburemere bw’icyaha cy’ubwicanyi yakoranye ubugome bukabije ubwo yanigishaga se wabo, umusaza w’imyaka mirongo irindwi
6 Reba urubanza Nº RPA 0282/08/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12/03/2010 haburana Ubushinjacyaha na NYIRANGONDO Virginie, (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko, Igitabo cya mbere, nº 8, Mutarama 2011, page 21-22).
## Page 8
n’ine y’amavuko (74) umupira we kugeza apfuye, kandi ko yakoze icyo cyaha yakigambiriye kuko atari ubwa mbere yari asagariye nyakwigendera. [34] Ku byerekeye uru rubanza, uru rukiko rurasanga igihano cy’igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25 ans) NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL yahawe, gikwiranye n’uburemere bw’icyaha cy’ubwicanyi yakoranye ubugome bukabije ubwo yakubitaga umugore we babyaranye kane ifuni ubugira gatatu, (mu mutwe, mu matwi no ku munwa), akamusiga yambaye ubusa ku buriri. [35] Nk’uko rero bimaze gusobanurwa haruguru Urukiko rw’ubujurire rurasanga igihano NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL yahanishijwe mu rubanza yajuririye kitagomba guhinduka bityo ubujurire bwe bukaba nta shingiro bufite. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [36] Rwemeje ko ubujurire bwa NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL nta shingiro bufite; [37] Rwemeje ko imikirize y’urubanza No RPA 00392/2020/HC/RWG rwaciwe n’Urukiko Rukuru urugereko rwa Rwamagana ku wa 20/04/2023, idahindutse bityo n’igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25) NIYIHABA ABDOUL ALIAS BIRANYANGA EMMANUEL yahanishijwe kigumyeho; [38] Rutegetse ko amagarama y’uru rubanza aherera ku Isanduku ya Leta.